Conclusie · Arbeidsrecht

Parket bij de Hoge Raad, 13 november 2026 – Ontbinding arbeidsovereenkomst op e-grond

ECLI:NL:PHR:2026:1096Zaaknummer 26/00220

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum conclusie
13 november 2026
Publicatiedatum
19 november 2026
Zaaknummer
26/00220
Rechtsgebied
Civiel recht, Arbeidsrecht
Hoofdwetsartikel
Artikel 7:686 BW
Soort
Conclusie

Inhoudsindicatie

Arbeidsrecht; ontslagrecht. Ontbinding arbeidsovereenkomst op e-grond (verwijtbaar handelen). Ernstig verwijtbaar handelen of nalaten? Melding van vermoeden van een misstand volgens de Wet bescherming klokkenluiders? Art. 7:686 BW

5 Conclusie

Ik concludeer tot verwerping van zowel het principale als het incidentele cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. 3 Bespreking van het principale cassatiemiddel
  2. 4 Bespreking van het incidentele cassatiemiddel
  3. 5 Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 26/00220

Zitting 13 november 2026

CONCLUSIE

G.R.B. van Peursem

In de zaak

[Werknemer] ,

verzoeker tot cassatie, verweerder in het incidentele cassatieberoep

tegen

Gemeente Kerkrade,

verweerster in cassatie, verzoekster tot cassatie in het incidentele cassatieberoep

Partijen worden hierna (ook) aangeduid als Werknemer en de gemeente.

Deze ontslagzaak gaat over een ambtenaar bij de gemeente die naast zijn fulltime dienstverband van 36 uur per week volgens de gemeente zonder toestemming nevenwerkzaamheden verrichtte als advocaat-stagiaire, maar zich er op beroept dat hij een klokkenluidersmelding heeft gedaan. Werknemer is hangende het onderzoek van de gemeente naar zijn nevenwerkzaamheden geschorst. Volgens Werknemer had hij al eerder een klokkenluidersmelding gedaan over een financiële misstand, maar zowel de kantonrechter als het hof – het hof na bewijslevering – passeren dit beroep op de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) en wijzen het ontbindingsverzoek van de gemeente toe op de e-grond (verwijtbaar handelen), met toekenning van een transitievergoeding aan Werknemer. In het principale cassatieberoep klaagt Werknemer over de waardering van het getuigenbewijs door het hof, het afwijzende oordeel over zijn beroep op de Wbk, het oordeel dat geen sprake is van ernstig verwijtbaar handelen van de kant van de gemeente en dat Werknemer verwijtbaar heeft gehandeld. In het onvoorwaardelijke incidentele cassatieberoep bestrijdt de gemeente dat geen sprake is van ernstig verwijtbaar handelen aan de zijde van Werknemer, de afwijzing van het ontbindingsverzoek op grond van wanprestatie (art. 7:686 BW) en de wijze waarop het hof toepassing heeft gegeven aan art. 7:611 BW (goed werkgeverschap). Ik zie geen van de klachten slagen.

1. Feiten[_409f5166-e1e7-4bbc-b67d-685d4c9f9d87]

1.1 Werknemer, geboren op [geboortedatum] 1982, is met ingang van 1 mei 2019 in dienst getreden van de gemeente in de functie van Financieel beleidsadviseur sociaal domein / Senior medewerker Bedrijfsbureau. De arbeidsomvang is 36 uur per week. Het loon van Werknemer bedraagt € 5.446, bruto per maand, te vermeerderen met 17,5% IKB.

1.2 De direct leidinggevende van Werknemer is [leidinggevende] , afdelingshoofd Bedrijfsbureau Domein Burger.

1.3 Werknemer heeft op 1 juli 2021 het ‘Formulier opgave nevenwerkzaamheden’ ingevuld. Daarin heeft hij – voor zover hier van belang – vermeld dat hij werkzaamheden verricht op administratief/fiscaal/juridisch gebied via [A] B.V.

1.4 De gemeente heeft bij brief van 24 november 2021 aan Werknemer (onder voorwaarden) toestemming verleend voor het verrichten van deze werkzaamheden. In deze brief deelt de gemeente hem verder mee dat hij toekomstige wijzigingen in de nevenwerkzaamheden terstond dient te melden bij de [directeur] . De brief is ondertekend door [directeur] .

1.5 Werknemer heeft zich op 2 oktober 2023 ziek gemeld.

1.6 In december 2023 heeft de gemeente vernomen dat de naam van Werknemer vermeld staat op het naambord aan de voorgevel van [advocatenkantoor] .

1.7 De gemeente heeft Werknemer vervolgens uitgenodigd voor een gesprek op 18 december 2023 en hem daarbij medegedeeld dat het gesprek zal gaan over zijn re-integratie.

1.8 Werknemer is bij dit gesprek verschenen. Daarbij waren aanwezig [leidinggevende] en [betrokkene 1] (advocaat van de gemeente; tevens in haar hoedanigheid van Senior Beleidsmedewerker P&O). Van het gesprek is een verslag opgesteld. Werknemer heeft tijdens dit gesprek (onder meer) medegedeeld:

 dat hij in 2022 de beroepsopleiding advocatuur is begonnen met [patroon 1] als patroon en dat [leidinggevende] en [directeur] daarvan op de hoogte waren;

 dat sinds september 2023 [patroon 2] zijn patroon is.

Werknemer is tijdens dit gesprek medegedeeld dat de gemeente nader onderzoek wil verrichten en dat, voor het geval hij zich per 1 januari 2024 hersteld zal melden en het onderzoek dan nog niet is afgerond, hij dan per die datum geschorst is voor het verrichten van zijn werkzaamheden.

1.9 Werknemer heeft zich met ingang van 1 januari 2024 hersteld gemeld.

1.10 Bij brief van 5 januari 2024 heeft de gemeente aan Werknemer bevestigd dat hij geschorst is en dat het hem niet is toegestaan om in te loggen in de gemeentelijke systemen.

1.11 De gemeente heeft in een tweede brief van 5 januari 2024 Werknemer uitgenodigd voor een vervolggesprek op 10 januari 2024.

1.12 Bij e-mail van 5 januari 2024 heeft Werknemer de gemeente (onder meer) medegedeeld dat hij zijn nevenwerkzaamheden altijd correct doorgegeven heeft, dat er geen sprake is van integriteitsschendingen, dat hij het onderzoek opvat als een poging hem de mond te snoeren en dat het een kwestie is van de pot die de ketel verwijt dat hij zwart ziet.

1.13 Op 10 januari 2024 heeft het vervolggesprek plaatsgevonden. Daarbij waren dezelfde personen aanwezig als bij het gesprek op 18 december 2023. Daarnaast waren aanwezig de advocaat van Werknemer en [hoofd P&O/integriteitscoördinator] , hoofd P&O en tevens integriteitscoördinator van de gemeente. Ook van dit gesprek is een verslag opgesteld. Werknemer is tijdens dit gesprek namens de gemeente gevraagd om een overzicht van zijn werkzaamheden (“dag, datum en tijdstip”) ten behoeve van de opleiding en de advocatuur in de voorafgaande twee jaar op te sturen naar de gemeente.

1.14 Aanvullend heeft de gemeente op 15 januari 2024 aan Werknemer gevraagd om aan haar de stageverslagen alsmede de samenwerkingsovereenkomst tussen hem en [advocatenkantoor] toe te sturen.

1.15 Op 15 januari 2024 heeft Werknemer een overzicht naar de gemeente gestuurd. Het overzicht vermeldt de opleidingsdata in 2023, welke processtukken Werknemer heeft opgesteld en bij welke instanties en in welke procedures hij in rechte opgetreden heeft.

1.16 De gemeente heeft vervolgens de dag daarna aan Werknemer via e-mail bericht dat het overzicht van Werknemer niet voldoet aan de vraag van de gemeente omdat het overzicht geen dagen en tijdstippen vermeldt. Zij heeft hem gesommeerd om dat overzicht alsmede (zo nodig geanonimiseerd) de samenwerkingsovereenkomst en de stageverslagen aan haar te sturen.

1.17 Bij e-mailbericht van 19 januari 2024 heeft Werknemer de gemeente medegedeeld dat hij de als advocaat gewerkte dagen en tijdstippen niet kan reproduceren en dat de stageverslagen en de samenwerkingsovereenkomst tussen hem en [patroon 2] vertrouwelijk zijn. Deze stukken heeft Werknemer dus niet aan de gemeente overgelegd.

1.18 Op 24 januari 2024 heeft de gemeente Werknemer medegedeeld dat:

 zijn reactie onacceptabel is;

 de gemeente zich zal beraden;

 zij hem zou uitnodigen voor een gesprek waarin zij de uitkomst van de beraadslaging aan hem zal mededelen.

1.19 Bij brief van 9 februari 2024 heeft [gemeentesecretaris] namens de gemeente aan Werknemer medegedeeld dat de gemeente voornemens is het dienstverband met hem te beëindigen. [gemeentesecretaris] heeft Werknemer in deze brief uitgenodigd om dit voornemen te bespreken op 21 februari 2024.

1.20 Bij brief van 15 februari 2024 aan de algemeen directeur heeft Werknemer inhoudelijk gereageerd op het voornemen van de gemeente. Ook stelt hij in die brief melding gemaakt te hebben van een misstand. In dat kader bevat de brief een gedetailleerd overzicht van betalingen die de gemeente heeft gedaan aan de Stichting Reha Projects.

1.21 Op 12 februari 2024 heeft Werknemer, bijgestaan door zijn advocaat, gesproken met [gemeentesecretaris] , en met [hoofd P&O/integriteitscoördinator] en [betrokkene 1] . Daarbij is afgesproken dat de gemeente een voorstel zou doen voor beëindiging van het dienstverband.

1.22 Na voornoemd gesprek is de gemeente ermee bekend geworden dat Werknemer een netwerkaccount had bij ISD Kompas. De gemeente heeft telefonisch informatie ingewonnen bij ISD Kompas. Aan haar is toen medegedeeld dat Werknemer structureel/substantieel werkzaamheden verricht voor ISD Kompas. Naar aanleiding hiervan heeft de gemeente Werknemer andermaal uitgenodigd voor een gesprek.

1.23 Op 22 februari 2024 heeft Werknemer gesproken met [gemeentesecretaris] en [hoofd P&O/integriteitscoördinator] . Hij heeft toen ontkend op structurele en substantiële basis werkzaamheden te verrichten voor ISD Kompas.

1.24 De gemeente heeft vervolgens navraag gedaan bij ISD Kompas en ISD Kompas heeft daarop gereageerd met de mededeling dat zij wegens de privacy van Werknemer geen formele uitspraken kan doen en daarom niet kan bevestigen dat Werknemer opdrachten of werk voor ISD Kompas uitvoert.

1.25 Partijen hebben daarna nog gecorrespondeerd, maar dat heeft niet ertoe geleid dat zij overeenstemming bereikt hebben over beëindiging van het dienstverband van Werknemer.

1.26 Werknemer heeft op 5 maart 2024 contact opgenomen met de afdeling advies van het Huis voor Klokkenluiders (hierna: HvK). In de brief van 26 april 2024 van het HvK schrijft het HvK dat op zij op basis van het verzoek om advies van Werknemer en de van hem ontvangen informatie meent dat er sprake is van een gerechtvaardigd vermoeden van een misstand als omschreven in artikel 1 van de Wbk.

1.27 In de brief van 3 december 2024 van het HvK aan de burgemeester en gemeentesecretaris van de gemeente Kerkrade schrijft het HvK onder andere dat het HvK naar aanleiding van de melding van Werknemer een misstandonderzoek en een bejegeningsonderzoek bij de gemeente Kerkrade instelt.

2. Procesverloop[_76216d29-623c-41e8-a226-dd9f9b444c76]

2.1 De gemeente heeft de kantonrechter verzocht om de arbeidsovereenkomst met Werknemer te ontbinden, primair op grond van wanprestatie (art. 7:686 BW), subsidiair op grond van verwijtbaar handelen of nalaten (art. 7:669 lid 1 en lid 3 onder e BW, ‘de e-grond’), en meer subsidiair op grond van een verstoorde arbeidsverhouding (art. 7:669 lid 1 en lid 3 onder g BW, ‘de g-grond’). Aan dit verzoek heeft de gemeente ten grondslag gelegd dat Werknemer zonder toestemming nevenwerkzaamheden als advocaat verrichtte en daartoe de beroepsopleiding advocatuur volgde, dat deze nevenwerkzaamheden naar hun aard en omvang onverenigbaar zijn met zijn fulltime dienstverband bij de gemeente, en dat de houding van Werknemer tijdens het onderzoek dat de gemeente hiernaar heeft ingesteld bovendien strijdig was met goed ambtenaarschap. De gedetailleerde gegevens die Werknemer in zijn brief van 15 februari 2024 heeft vermeld, duiden er verder op dat Werknemer gegevens van de gemeente fysiek of digitaal buiten de beveiligde werkomgeving heeft gebracht. Verder verwijt de gemeente Werknemer dat hij nevenwerkzaamheden heeft verricht voor ISD Kompas, waarvoor hij evenmin toestemming heeft gevraagd van de gemeente.

2.2 Werknemer heeft gemotiveerd verweer gevoerd en heeft onder meer een beroep gedaan op bescherming als klokkenluider op grond van de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk). Bij voorwaardelijk tegenverzoek, voor het geval de kantonrechter het verzoek tot ontbinding zou toewijzen, heeft hij inachtneming van de geldende opzegtermijn van twee maanden verzocht met veroordeling tot een transitievergoeding van € 11.196,41 bruto en een billijke vergoeding van € 229.483,55 bruto.

2.3 De kantonrechter[_7a34e39d-7ced-4c24-9c2c-b2a2de48c2fe] heeft Werknemers beroep op de Wbk gepasseerd en de arbeidsovereenkomst ontbonden op de e-grond (verwijtbaar handelen), met veroordeling van de gemeente tot betaling van een transitievergoeding aan Werknemer.

2.4 Werknemer is daar in het principale hoger beroep met tien grieven tegen opgekomen, gericht tegen het passeren van het beroep op de Wbk (Grief I), diverse aspecten van het uiteindelijke oordeel dat sprake is van verwijtbaar handelen van Werknemer (Grieven II t/m IX) en tegen de afwijzing van vergoeding wegens ernstig verwijtbaar handelen van de gemeente (Grief X).

2.5 In het incidenteel hoger beroep is de gemeente met zeven grieven opgekomen tegen het oordeel in eerste aanleg. Gegriefd wordt tegen de oordelen over de ernst van de verwijten die de gemeente Werknemer maakt (Grieven 1 t/m 3), de afwijzing van de wanprestatiegrond ex art. 7:686 BW (Grief 4), afwezigheid van ernstig verwijtbaar handelen van Werknemer (Grief 5), dat de einddatum van de arbeidsovereenkomst niet is bepaald per datum beschikking (Grief 6) en dat aan Werknemer een transitievergoeding toekomt (Grief 7).

2.6 In het kader van Grief I van Werknemer (gericht tegen de verwerping van zijn beroep op art. 17e Wbk) oordeelt het hof dat volgens de hoofdregel van art. 150 Rv stelplicht en bewijslast van Werknemers stelling dat hij voorafgaand aan de schorsing en het ontbindingsverzoek een melding vermoeden misstand heeft gedaan in de zin van de Wbk, bij Werknemer liggen. Bij tussenbeschikking van 20 februari 2025 (hierna ook: TB) is Werknemer toegelaten tot bewijs hiervan, onder aanhouding van iedere verdere beslissing.

2.7 Op 9 en 11 april 2025 zijn acht getuigen gehoord, waarvan proces-verbaal is opgemaakt.

2.8 Op 11 april 2025 is namens Werknemer een memorie na getuigenverhoor genomen met prods. 29 en 30[_eeb3ab45-7d56-4ab9-aa68-4a7ad158df44]. Op 24 juni 2025 is als prod. 30 een USB-stick ter griffie gedeponeerd. Bij brief van 1 juli 2025 heeft de gemeente bezwaar gemaakt tegen het in het geding brengen van prods. 29 en 30. Bij brief van 2 juli 2025 heeft werknemer daarop gereageerd. Bij beslissing op bezwaar van 9 juli 2025 heeft de raadsheer-commissaris prod. 29 toegestaan en prod. 30 geweigerd[_dcca536b-8e22-4c01-b32e-6dbf014345c5].

2.9 Op 16 juli 2025 heeft de gemeente een memorie na getuigenverhoor genomen (hersteld bij brief van 17 juli 2025).

2.10 Na een schets van het juridisch kader en ruim 10 bladzijden lang citaten van de p-v’s van de verklaringen van de acht getuigen, overweegt het hof bij eindbeschikking (hierna ook: EB), voor zover in cassatie van belang, als volgt:

‘Verklaring [Werknemer]

6.6.1. Op de verklaring die [Werknemer] als getuige heeft afgelegd is op grond van artikel XIIA Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht artikel 164 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) oud van toepassing. Zijn verklaring, als partijgetuige, kan op grond van lid 2 van die bepaling geen bewijs in zijn voordeel opleveren, tenzij die strekt tot aanvulling van onvolledig bewijs.

6.6.2. Uit de verklaring van [Werknemer] volgt dat hij volgens eigen zeggen in augustus/september 2022 bij zijn direct- [leidinggevende] melding heeft gedaan van een misstand:

“In augustus/september 2022 heb ik bij mijn direct [leidinggevende] een melding gedaan van een misstand of woorden van gelijke strekking. (…) Met woorden van gelijke strekking bedoel ik: “niet in de haak, corrupt, en het kan niet wat hier gebeurt.”

Geen van de andere getuigen hebben iets verklaard dat steun biedt aan de stelling dat [Werknemer] in augustus/september 2022 bij [leidinggevende] melding heeft gedaan van (het vermoeden van) een misstand, al dan niet met het bezigen van de termen ‘misstand’, ‘niet in de haak’ of ‘corrupt’. Alleen op grond van de verklaring van [Werknemer] kan het hof de melding bij [leidinggevende] niet vaststellen.

De korte passages die [Werknemer] in zijn memorie na getuigenverhoor citeert uit de door de gemeente bij het verzoekschrift in eerste aanleg in het geding gebrachte verslagen van de gesprekken met [leidinggevende] , [directeur] en [betrokkene 1] op 18 december 2023 en (tevens in het bijzijn van mr. [betrokkene 2] en [hoofd P&O/integriteitscoördinator] ) op 11 januari 2024 leiden niet tot een ander oordeel. Die gesprekken vonden plaats op instigatie van de gemeente, nadat die had ontdekt dat [Werknemer] werkzaam was als advocaat bij [advocatenkantoor] . [Werknemer] is daarin indringend aangesproken op zijn integriteit. In reactie daarop heeft hij geschermd met een door hem niet met name genoemde “hele andere kwestie”, waarover hij niets wilde zeggen maar waarover hij eerder met [leidinggevende] zei te hebben gesproken. [leidinggevende] heeft in het gesprek van 11 januari 2024 gezegd: “Ja maar nu weet ik waar je het over hebt.” Dat [Werknemer] eerder bij [leidinggevende] en/of [directeur] het vermoeden van een misstand als bedoeld in de Wbk met betrekking tot Stichting Reha Projects heeft gemeld blijkt daaruit niet. [leidinggevende] en [directeur] hadden daarover mogelijk een verklaring kunnen afleggen, maar [Werknemer] , op wie de bewijslast rust, heeft hen niet als getuige voorgebracht. Het hof voegt daar ten overvloede aan toe dat het gesprek van 11 januari 2024 plaatsvond nadat [Werknemer] , op 5 januari 2024, al was geschorst. Het vermoeden van artikel 17eb Wbk (zie rov. 3.6.4.2. van de tussenbeschikking) kan dus geen betrekking hebben op de schorsing voor zover [Werknemer] de melding op 11 januari 2024 zou hebben gedaan. Dat de melding, als [Werknemer] die op 11 januari 2024 zou hebben gedaan, wel een rol zou hebben gespeeld bij het starten van de ontbindingsprocedure tegen [Werknemer] is, mede in het licht van hoe het hof de getuigenverklaringen waardeert (zie rov. 6.14.), niet althans onvoldoende onderbouwd gesteld door [Werknemer] en het hof verwerpt die stelling dan ook.

6.6.3. [Werknemer] verklaart voorts dat hij de melding van een misstand in november 2022 bij [wethouder] heeft gedaan:

“Vervolgens sluimerde het door. Er werden maandelijks grote bedragen betaald. Op een gegeven moment ben ik zelf in het zaakssysteem gaan graven om te zien wat ik erover kon terugvinden. Ik stuitte op een email, die de demissionaire wethouder op zijn laatste dag had ondertekend. Dat is vreemd. Omstreeks november 2022 heb ik [wethouder] op de hoogte gebracht.”

[wethouder] verklaart daarover:

“Los van de wekelijkse rwo’s (regulier wethouders overleg) heb ik bij twee gelegenheden met [Werknemer] over de kwestie gesproken.

De eerste keer was in november 2022. [Werknemer] zei toen dat hij veel zorgen had over de [B] Therapie. Dingen waren niet zoals ze moesten zijn volgens hem. Hij noemde twee aspecten: de directeur had een collegenota niet ondertekend en er werden volgens [Werknemer] daardoor gelden overgemaakt wat niet conform was. Over dat eerste: ik ben dat nagegaan en een directeur hoeft een collegenota niet altijd te ondertekenen. Zo kan ik ook contrair gaan als ik het met een advies niet eens ben. En over die betalingen: op het moment dat er een overeenkomst is gesloten op grond waarvan de ene partij diensten levert, dan vloeien daar facturen uit voort die betaald moeten worden.”

Uit die verklaringen, in onderlinge samenhang bezien, blijkt het volgende. [Werknemer] heeft bij [wethouder] aangekaart a) dat diens voorganger op zijn laatste werkdag door het ondertekenen van een e-mail een verplichting (naar het hof begrijpt: ten opzichte van [B] ) was aangegaan en b) dat de directeur een collegenota niet had ondertekend, waardoor volgens [Werknemer] de betalingen (naar het hof begrijpt: aan [B] ) “niet conform” waren. [wethouder] heeft daarop gezegd dat een directeur een collegenota niet altijd hoeft te ondertekenen, dat er een overeenkomst was gesloten en dat daar dus betalingsverplichtingen uit voortvloeiden.

Naar het oordeel van het hof is dat een gesprek dat valt binnen de kaders van de ambtenaar die in de uitoefening van zijn functie zijn zorgen over een dossier deelt met de politiek verantwoordelijke wethouder. Het hof merkt dat niet aan als een melding van het vermoeden van een misstand als bedoeld in de Wbk. Bovendien zegt het ontbreken van een handtekening onder een collegenota niets over de rechtmatigheid van een collegebesluit en is dat op zichzelf niet een misstand – de gemeente heeft daar terecht op gewezen.

Met uitzondering van [betrokkene 3] , zie rov. 6.8. hierna, heeft geen van de andere getuigen iets verklaard dat steun biedt aan de stelling dat [Werknemer] in november 2022 bij [wethouder] melding heeft gedaan van (het vermoeden van) een misstand. Dat kan het hof dus niet vaststellen.

6.6.4. Uit hetgeen [Werknemer] verklaart over het gesprek tussen [wethouder] en “de ambtelijke top” blijkt evenmin van een melding door [Werknemer] van een (vermoeden van een) misstand. Hij beschrijft in zijn verklaring uitlatingen door andere gespreksdeelnemers, maar verklaart niets over zijn eigen inbreng. Ook de andere getuigen doen dat niet. Ook voor het overige heeft zijn verklaring geen betrekking op (een) melding (-en) van (het vermoeden van) een misstand door hem. [Werknemer] ’s verklaring kan in zoverre niet strekken ter aanvulling van onvolledig bewijs omtrent een melding van (het vermoeden van) een misstand door hem.

Verklaring [betrokkene 8]

6.7. [betrokkene 8] is, zo blijkt uit zijn verklaring, niet aanwezig geweest bij een door [Werknemer] gedane melding van een misstand, maar verklaart over wat [Werknemer] aan hem heeft verteld over “dat project met stichting Reha”:

“[Werknemer] heeft mij verteld dat hij hogerop is gegaan, uiteindelijk naar de directeur. (…) Ik herinner mij dat op een gegeven moment een aantal mensen bij elkaar is gekomen. Ik herinner mij dat omdat [Werknemer] mij dat heeft verteld. Volgens mij was daar ook de wethouder en de sectordirecteur bij, zeg maar het hele gremium wat daar zeggenschap over had. [Werknemer] heeft mij verteld dat hij daar heeft gezegd dat er naar zijn mening sprake was van een misstand omdat er onder de betalingen geen besluit lag. De wethouder heeft toen volgens [Werknemer] aangegeven dat het problemen zou kunnen opleveren als het in de openbaarheid zou komen.”

Op grond van artikel 163 Rv kan zijn verklaring alleen als bewijs dienen voor wat [Werknemer] aan hem heeft verteld – en niet van wat [Werknemer] bij de gemeente (wel of niet) heeft gemeld. Dat laatste is hem niet uit eigen waarneming bekend, zo volgt uit zijn verklaring.

Verklaring [betrokkene 3]

6.8. [betrokkene 3] verklaart:

“Het enige wat ik erover kan verklaren is dat [Werknemer] mij heeft verteld over het feit dat hij intern kenbaar heeft gemaakt dat er sprake zou kunnen zijn van misstanden. (…) Het verhaal van [Werknemer] was dat hij intern meldingen had gedaan dat er zaken niet helemaal liepen zoals zou moeten, maar dat er met die meldingen te weinig of niets werd gedaan. De meldingen gingen erover dat er volgens [Werknemer] met het geld niet gebeurde waar het voor bedoeld was en het dus te weinig rendement had. Het ging over [B] traject/de [B] therapie. Als je intern constateert dat er zoiets aan de hand is mag je daar intern iets van zeggen, mits het onderbouwd is. Ik vind dat niet meer dan normaal.”

Ook voor de verklaring van [betrokkene 3] geldt dat die op grond van artikel 163 Rv alleen als bewijs kan dienen voor wat [Werknemer] aan hem heeft verteld – en niet van wat [Werknemer] bij de gemeente (wel of niet) heeft gemeld. Dat laatste is hem niet uit eigen waarneming bekend, zo volgt uit zijn verklaring. Het hof voegt daar aan toe dat uit de verklaring niet blijkt dat [Werknemer] hem heeft verteld dat hij een melding van een misstand als bedoeld in de Wbk had gedaan, maar alleen dat hij meldingen had gedaan “dat er zaken niet helemaal liepen zoals zou moeten” en “dat er volgens [Werknemer] met het geld niet gebeurde waar het voor bedoeld was en het dus te weinig rendement had”. Dat is niet de melding van een (vermoeden van een) misstand als bedoeld in de Wbk. Dat [betrokkene 3] op grond daarvan zelf tegen [Werknemer] heeft gezegd dat die dan “eigenlijk een klokkenluider” was, maakt dat niet anders.

[betrokkene 3] verklaart voorts:

“Ja, ik heb er met [wethouder] over gesproken. Ik vind dat als iemand vanwege zijn werk zoiets aankaart, dat hij er dan niet de dupe van mag worden. [wethouder] antwoordde: “Dat klopt, maar ik kan er nu niets over zeggen omdat ik ook onderdeel ben van dat geheel.”

[wethouder] zei in het gesprek tegen mij dat hij nog wel contact met [Werknemer] zou opnemen om het uit te praten, als de zaak achter de rug zou zijn. Verder heb ik geen contact meer met [wethouder] hierover gehad.

Ik heb puur inhoudelijk niet met [wethouder] over de kwestie gesproken. Ik heb niet bij [wethouder] geverifieerd of het verhaal van [Werknemer] inhoudelijk klopte.”

Daaruit kan worden afgeleid dat [Werknemer] er met [wethouder] over had gesproken dat in zijn ogen het geld niet goed besteed was. [betrokkene 3] heeft volgens zijn verklaring daarna aan [wethouder] voorgehouden dat [Werknemer] er niet de dupe van mocht worden dat hij dat had aangekaart en dat [wethouder] dat beaamde maar er verder niets over wilde zeggen. Ook daaruit blijkt niet dat [Werknemer] aan [wethouder] een (vermoeden van een) misstand als bedoeld in de Wbk heeft gemeld.

Verklaring [wethouder]

6.9. De verklaring van [wethouder] is hiervoor onder 6.6.3. al deels aan de orde geweest. Het hof heeft daar geconcludeerd dat daaruit niet blijkt dat [Werknemer] bij [wethouder] een melding van een misstand als bedoeld in de Wbk heeft gedaan. [wethouder] verklaart voorts:

“In de wekelijkse rwo’s is de [B] therapie geregeld onderwerp van gesprek geweest. [Werknemer] was daar als controller bij betrokken en daar zijn best onderwerpen besproken.

Het tweede moment was in oktober 2023, om precies te zijn op 13 oktober – ik heb daar een afspraak van in mijn agenda staan. [Werknemer] kwam naar mij toe en zei dat hij het onprettig vond. Mensen hadden gezegd dat hij niet voor alles naar de wethouder moest lopen. Ik heb gezegd dat hij die mensen dan maar naar mij toe moest sturen. Als iemand uit hoofde van zijn functie naar mij toe komt dan moet hij dat zonder meer kunnen doen.

(…)

In het gesprek in oktober 2023 is het niet over de [B] therapie gegaan om de simpele reden dat dat contract toen al opgezegd was.

Daaruit blijkt niet een melding van een misstand.

Voor het overige verklaart [wethouder] niet over gesprekken met [Werknemer] waarin die (wel of niet) melding van een (vermoeden van een) misstand heeft gedaan, maar over acties die hij zelf nadien heeft ondernomen. Hij verklaart:

“Misschien is het goed om toe te voegen dat ik na het gesprek van november 2022 in december met [directeur] naar [B] ben gegaan. Daar hebben we besproken dat zaken moesten verbeteren. Daarna is het benaderen van mensen op een andere wijze gegaan. Ook hebben we afgesproken dat in februari een evaluatie van de eerste periode zou plaatsvinden.

(…)

Ik ken inderdaad [betrokkene 3] . Die is naar mij toegekomen over het dossier [Werknemer] . Dat gesprek vond plaats in het bijzijn van zijn fractievoorzitter en [fractievoorzitter 1] . Dat zijn twee leden van fractie Burgerbelangen. Mijn fractievoorzitter was er ook bij, [fractievoorzitter 2] . Daarin zei [betrokkene 3] dat ik mijn excuses aan [Werknemer] moest aanbieden. Ik heb gezegd dat ik geen behoefte had om contact met [Werknemer] op te nemen nu de zaak onder de rechter was. Ik heb ook gezegd: “Waarvoor moet ik excuses aanbieden.”

Ik heb [betrokkene 3] naar waarheid verteld dat [Werknemer] bij mij was gekomen over het niet ondertekend zijn van de collegenota en de vraag dat [Werknemer] ervanuit ging dat daar wellicht betalingen plaatsvonden die niet in de haak waren.”

Anders dan [Werknemer] leest het hof hierin niet de bevestiging van [wethouder] aan [betrokkene 3] dat [Werknemer] (het vermoeden van) een misstand aan hem had gemeld. [betrokkene 3] is volgens [wethouder] met anderen naar hem toegekomen. [wethouder] heeft, zo verklaart hij, aan [betrokkene 3] verteld dat [Werknemer] bij hem was gekomen over het niet ondertekend zijn van de collegenota en het wellicht plaatsvinden van betalingen die niet in de haak waren. Daarvan heeft het hof hiervoor in rov. 6.6.3. geoordeeld dat dat niet een melding van (het vermoeden van) een misstand als bedoeld in de Wbk is.

Verklaring [betrokkene 4]

6.10. [betrokkene 4] verklaart over acties van [Werknemer] :

“Een melding van een misstand is mij niet bekend. [Werknemer] en ik zaten samen in dit project. Wij hebben daarover een aantal keren gesproken om problemen die zich voordeden op te lossen. Overigens samen met vele anderen.

(…)

[Werknemer] zat bij het bedrijfsbureau. Hij was verantwoordelijk voor het overzicht en de controle op de budgetten. Dat was ook in dit project zijn eerste rol. Hij heeft aan de bel getrokken en gesignaleerd dat er tekorten waren. Dat is toen ook opgepakt in het projectteam of in de lijn, dat weet ik niet precies.”

Daarin is niet de melding van een (vermoeden van een) misstand te lezen. [Werknemer] trekt in zijn memorie de geloofwaardigheid van [betrokkene 4] in twijfel, maar dat brengt het hof niet tot een ander oordeel.

Verklaring [betrokkene 5]

6.11. [betrokkene 5] heeft niets verklaard dat kan bijdragen tot het bewijs.

Verklaring [betrokkene 6]

6.12. [betrokkene 6] verklaart niets dat kan bijdragen tot het bewijs van de stelling dat [Werknemer] melding van (het vermoeden van) een misstand heeft gedaan. Volgens [Werknemer] komt dat doordat zij een meinedige verklaring heeft afgelegd. Hij wijst op het proces-verbaal van aangifte van 8 mei 2025, overgelegd als productie 29. Dat [betrokkene 6] meineed heeft gepleegd, is echter niet komen vast te staan. Het hof neemt dan ook kennis van de verklaring die [betrokkene 6] onder ede heeft afgelegd. Het hof slaat geen acht op het aan het proces-verbaal van aangifte gehechte document ‘Aangifte meineed’. Daarin haalt [Werknemer] fragmenten aan van de geluidsopname van het gesprek dat hij stelt op 30 januari 2025 met [betrokkene 6] te hebben gevoerd. Die opname maakt geen deel uit van de gedingstukken, zie rov. 6.1.

Verklaring [betrokkene 7]

6.13. [betrokkene 7] verklaart:

“[Werknemer] heeft zeker kritische vragen gesteld, zoals ook anderen dat gedaan hebben.

Dat waren vragen zoals die ook in de mailwisseling waren gesteld: waar moet het van betaald worden, bestond de stichting al? Dat soort vragen. Bij mij komt ook nu naar boven dat in de mail de vraag is gesteld waarom het deze therapie moest zijn en waarom geen andere.”

Daarin is niet een melding van (het vermoeden van) een misstand te lezen. Voor het overige verklaart [betrokkene 7] , een collega van [Werknemer] en niet zijn leidinggevende, over wat zij met [Werknemer] heeft besproken en per e-mail gewisseld. Dat kan niet bijdragen tot het bewijs van de stelling dat [Werknemer] een melding van (het vermoeden van) een misstand heeft gedaan.

Geloofwaardigheid van de getuigen

6.14. [Werknemer] wijst er in zijn memorie op dat de getuigen, met uitzondering van [betrokkene 8] en [betrokkene 3] , “op de loonlijst van de gemeente staan”. Volgens hem is er sprake van een “afbreukrisico”. Volgens [Werknemer] liggen hun verklaringen “in het verlengde” van de stellingen van de gemeente, of wat hem betreft “de framing” dat hij niet (het vermoeden van) een misstand heeft gemeld maar enkel zijn werk deed. [wethouder] heeft volgens [Werknemer] een “perspraatje” afgedraaid. Om de kwestie te “framen” wordt meineed kennelijk niet geschuwd, aldus [Werknemer] . Het hof gaat aan die stellingen voorbij. De getuigen hebben hun verklaringen onder ede afgelegd. Dat zij in dienst zijn van of als politiek ambtsdrager verbonden zijn aan de gemeente maakt nog niet dat hun verklaringen, voor zover die afwijken van de stellingen van [Werknemer] , “geframed” zijn en als ongeloofwaardig ter zijde moeten worden gesteld. Van meineed is niet gebleken en voor het trekken van een zo vergaande conclusie over de onder ede afgelegde verklaringen heeft [Werknemer] naar het oordeel van het hof onvoldoende gesteld.

Brief van 15 februari 2024 aan de gemeentesecretaris

6.15. Het hof passeert het beroep dat [Werknemer] in zijn memorie doet op zijn brief aan de gemeentesecretaris van 15 februari 2024. Die dateert van na de schorsing d.d. 5 januari 2024. Het vermoeden van artikel 17eb Wbk (zie rov. 3.6.4.2. van de tussenbeschikking) kan dus geen betrekking hebben op de schorsing. Dat die brief wel een rol zou hebben gespeeld bij het starten van de ontbindingsprocedure tegen [Werknemer] is, mede in het licht van wat hiervoor is overwogen over de waardering van de getuigenverklaringen, niet althans onvoldoende onderbouwd gesteld door [Werknemer] en het hof verwerpt die stelling dan ook.

Conclusie

6.16. [Werknemer] is niet geslaagd in het bewijs van zijn stelling dat hij voorafgaand aan de schorsing op 5 januari 2024 en het ontbindingsverzoek d.d. 29 maart 2024 bij de gemeente een melding van het vermoeden van een misstand als bedoeld in de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) met betrekking tot Stichting Reha Projects heeft gedaan. Dat kan het hof dus niet vaststellen. Artikel 17e Wbk mist toepassing. Het hof komt niet toe aan het opdragen van tegendeelbewijs aan de gemeente.

6.17. Het hof roept in herinnering dat [Werknemer] met zijn eerste grief opkomt tegen rov. 4.18. en 4.19. van de beschikking van de kantonrechter waarin de kantonrechter het beroep van [Werknemer] op artikel 17e Wbk verwerpt (zie rov. 3.6.1. van de tussenbeschikking). Op grond van het hetgeen het hof hiervoor heeft overwogen en geoordeeld slaagt de grief niet. Het hof zal nu de overige grieven behandelen.

De grieven II, III, V, VI, VIII en IX van [Werknemer]

6.18. De grieven II, III, V, VI, VIII en IX van [Werknemer] lenen zich voor gezamenlijke behandeling. Met de grieven komt [Werknemer] op tegen het oordeel van de kantonrechter dat, kort weergegeven, onder de toestemming die [Werknemer] had voor nevenwerkzaamheden op administratief/fiscaal/juridisch gebied via [A] B.V. niet zijn werk als advocaat geschaard kan worden en dat het [Werknemer] valt te verwijten dat hij de gemeente niet heeft geïnformeerd omtrent zijn werk als advocaat sinds 2022 – ook niet in het gesprek op 24 november 2021 met [directeur] en [P&O-adviseur] - en dat hij als advocaat is gaan werken zonder dat de gemeente daarvoor toestemming gegeven heeft. Het was naar het oordeel van de kantonrechter een misverstand tussen de gemeente/ [leidinggevende] en [Werknemer] , dat pas aan het licht kwam nadat [Werknemer] van patroon was gewisseld en zijn naam op het bord aan de gevel van het kantoor van zijn [patroon 2] , nabij het gemeentehuis, prijkte. De gemeente heeft naar het oordeel van de kantonrechter aannemelijk gemaakt dat de omvang van de werkzaamheden als advocaat onverenigbaar is met de werkzaamheden voor de gemeente.

[Werknemer] heeft ook in de gesprekken na 18 december 2023 onvoldoende openheid van zaken gegeven. Het is terecht dat de gemeente twijfelt of de werkzaamheden van [Werknemer] niet in het gedrang zijn gekomen door zijn werkzaamheden als advocaat. Dat valt [Werknemer] naar het oordeel van de kantonrechter te verwijten.

6.19. Volgens [Werknemer] heeft hij in het gesprek op 24 november 2021 wel verteld dat hij sinds het invullen van het formulier opgave nevenwerkzaamheden op 1 juli 2021 doende was geweest de beëdiging en advocaatstage concreet “te regelen”. Hij biedt aan dat te bewijzen. Op facebook had hij dat in april 2021 (door vele collega’s “geliked”) al aangekondigd. Daar werd makkelijk over gedaan: “oh ja, is goed, dat is in wezen toch hetzelfde” en uiteindelijk is een en ander ongewijzigd vanaf het formulier overgenomen in een brief van [directeur] .

[Werknemer] stelt principieel aan de orde dat hij toestemming had voor het geven van juridisch advies en bijstand als gemachtigde in kantonzaken vanuit zijn B.V. en dat in entiteit/structuur en in werkzaamheden niets is veranderd, behalve dat hij als advocaat ook bijstand bij rechtbank en hof zou mogen verlenen.

[Werknemer] heeft de melding “an sich” in overleg met zijn [leidinggevende] gedaan. Die wist van de beroepsopleiding die [Werknemer] volgde én dat [Werknemer] de advocaatstage was gestart bij het kantoor van [patroon 1] . Dat is conform het personeelshandboek en de Gedragsregels ambtelijke integriteit. [Werknemer] meent dat hem daarom geen verwijt treft, althans niet zodanig dat dit een ontbinding rechtvaardigt.

[Werknemer] besprak de advocatuur openlijk met [leidinggevende] . Collega’s vroegen hem, zoals dat gaat, ook al eens om advies: “hé, jij bent toch advocaat…?”, aldus nog steeds [Werknemer] .

Volgens [Werknemer] heeft zijn werk bij de gemeente nooit geleden onder zijn werk als advocaat. [leidinggevende] heeft wel eens aangegeven dat bepaald werk achter was gebleven, maar nergens blijkt uit dat dit vanwege zijn werkzaamheden in de advocatuur was. Alle functiebeoordelingen zijn ook positief. [Werknemer] had – behoudens geplande meetings – alle vrijheid en zo vulde hij zijn werktijd ook in. De flexibele invulling van uren bij de gemeente had hem eerder al in staat gesteld om naast zijn werk voor de gemeente zijn rechtenstudie af te ronden, zijn financiële/fiscale/juridische dienstverlening en diverse bestuursfuncties erbij te doen, terwijl hij van 2019 tot 2021 ook nog de functie van een zieke collega waarnam. Die (even) drukke agenda was, aldus [Werknemer] , allemaal “prima” voor de gemeente; toen was nooit de vraag of dat wel allemaal samen kon. Dat kon en kan wel samen. [Werknemer] had en heeft het druk en staat 24/7 aan. [Werknemer] heeft na het gesprek van 18 december 2023, ondanks dat hij alle reden had te vrezen dat het onderzoek enkel diende om “de stok om te slaan” te vinden, aan de verzoeken van de gemeente om informatie te verschaffen en stukken te laten zien, voldaan voor zover de gemeente daarbij een gerechtvaardigd belang had en voor zover dat redelijkerwijs mogelijk was.

6.20. De gemeente betwist dat in het gesprek van 24 november 2021 is gesproken over de advocatuur. [Werknemer] heeft alleen toestemming gekregen voor het verrichten van administratief/fiscaal/juridisch advies. Het zijn van advocaat is iets wezenlijk anders. In de brief waarmee hem toestemming was verleend is opgenomen dat wijzigingen terstond dienen te worden gemeld bij de directeur. Dat heeft [Werknemer] ten onrechte niet gedaan. [leidinggevende] was er niet van op de hoogte dat [Werknemer] als advocaat verbonden was aan [advocatenkantoor] en wist ook niet wat het zijn van advocaat inhield. [leidinggevende] wist niet wat [Werknemer] daadwerkelijk deed en wat de verplichtingen als advocaat (-stagiaire) betekenden. [leidinggevende] wist niet dat [Werknemer] minimaal 32 uur per week een praktijk moest voeren en dat een buitenpatronaat, anders dan [Werknemer] deed voorkomen, meer is dan het af en toe bij de patroon binnenlopen om ‘een verslagje in te dienen en te laten afstempelen’ (…), ‘op zaterdag, zondag of maandagavond …, of buiten de tijden dat ik hier zou moeten zijn.’ [leidinggevende] wist ook niet dat [Werknemer] maandelijks naar Eindhoven moest en daar geen verlof voor opnam. [leidinggevende] is wellicht naïef geweest, maar dat ontslaat [Werknemer] niet van zijn eigen integriteitsverplichtingen als ambtenaar, aldus de gemeente.

Het is volgens de gemeente evident dat de omvangrijke nevenwerkzaamheden zodanig van invloed kunnen zijn dat de belangen van de gemeente daardoor kunnen worden geschaad. Het structureel verrichten van werkzaamheden gedurende minstens (36 uur als ambtenaar, 32 uur als advocaat en daarnaast werkzaamheden bij ISD Kompas maakt) 68 uur per week kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van het werk en mogelijk leiden tot overbelasting. Bovendien was [Werknemer] verbonden aan een advocatenkantoor dat regelmatig procedeert tegen de gemeente. Dat bracht een aanzienlijk risico op schending van het aanzien van de gemeente en op belangenverstrengeling met zich mee. [Werknemer] heeft zich, dat is inherent aan het werk als advocaat, onder (betaalde) werktijd van de gemeente beziggehouden met het voeren van een praktijk als advocaat. De kantonrechter heeft terecht overwogen dat [Werknemer] in de gesprekken volgend op 18 december 2023 onvoldoende openheid van zaken heeft gegeven.

6.21. Het hof oordeelt als volgt. Of [Werknemer] in het gesprek op 24 november 2021 aan [directeur] en [P&O-adviseur] heeft meegedeeld dat hij bezig was zich te laten beëdigen als advocaat en advocaat-stagiaire te worden, kan in het midden blijven. Ook acht het hof niet van doorslaggevend belang dat [leidinggevende] wist dat [Werknemer] de opleiding tot advocaat ging doen en dat [patroon 1] zijn patroon was en evenmin dat [Werknemer] op social media had aangekondigd advocaat te worden. Ook al heeft hij dat meegedeeld en ook al wist de gemeente dat, dan ligt daarin niet besloten dat zij moest begrijpen dat [Werknemer] , naast een dienstverband bij de gemeente voor 36 uur per week, als advocaat-stagiaire de verplichting had om minimaal 24 uur per week een advocatenpraktijk te voeren op het kantoor van zijn patroon. Dat is, zoals ter zitting bij het hof besproken en door [Werknemer] niet betwist, een eis van de Orde van Advocaten.

Het hof volgt [Werknemer] niet in zijn stelling dat de gemeente nooit heeft geklaagd dat hij zijn uren niet heeft gemaakt en dat de combinatie van beide functies niet tot problemen heeft geleid. Het zijn van advocaat-stagiaire is van geheel andere orde dan het voeren van een adviespraktijk, waarvoor [Werknemer] toestemming had. Met de kantonrechter is het hof van oordeel dat de omvang van de werkzaamheden als advocaat onverenigbaar is met de werkzaamheden voor de gemeente. Het structureel vervullen van de functie bij de gemeente gedurende 36 uur per week in combinatie met het beroep van advocaat voor ten minste 24 uur per week, levert permanent een grote belasting op, met een inherent risico op overbelasting. [Werknemer] heeft ook niet althans onvoldoende weersproken dat hij gedurende 24 uur per week kantoor hield bij zijn patroon en dat hij de verplichte opleidingsdagen bijwoonde zonder daarvoor verlofuren op te nemen. Alleen al daarmee staat de onverenigbaarheid vast. Ook al zou [Werknemer] desondanks de met de gemeente overeengekomen 36 uur per week aan zijn werk bij de gemeente hebben besteed – hetgeen hij dan noodzakelijkerwijs voor een belangrijk deel ’s avonds en in de weekends moet hebben gedaan – dan had hij niet mogen begrijpen dat de gemeente met de op 24 november 2021 gegeven toestemming ook daarmee had ingestemd.

Het is voorts alleszins begrijpelijk dat de gemeente er bezwaar tegen heeft dat een van haar ambtenaren tevens advocaat is, voor een ieder kenbaar door vermelding van zijn naam op de gevel, bij een kantoor dat met regelmaat tegen de gemeente procedeert – [Werknemer] heeft dat laatste niet betwist.

De bovengenoemde omstandigheden maken dat [Werknemer] zonder expliciete wetenschap en toestemming van de gemeente niet als advocaat-stagiaire had mogen gaan werken. [Werknemer] heeft uit het feit dat hij in de brief van 24 november 2021 toestemming voor werkzaamheden op administratief/fiscaal/juridisch gebied via [A] B.V. had gekregen, dan ook niet mogen afleiden dat hij ook toestemming had om als advocaat-stagiaire te gaan werken, met alle verplichtingen van dien, eerst bij [patroon 1] en nadien bij [patroon 2] . Daarvoor had hij te allen tijde separaat en duidelijk toestemming moeten vragen. In de brief van 24 november 2021 wijst de gemeente ook nadrukkelijk op die verplichting: “Mochten zich in de toekomst wijzigingen voordoen in de nevenwerkzaamheden dient u dit terstond te melden bij uw directeur.” [Werknemer] heeft die toestemming niet gevraagd.

Door zonder toestemming als advocaat-stagiaire (met alle daarbij behorende verplichtingen) te gaan werken heeft [Werknemer] verwijtbaar gehandeld. Dat verwijtbaar handelen is zodanig dat van de gemeente in redelijkheid niet kon worden gevergd de arbeidsovereenkomst te laten voortduren. Of [Werknemer] in de gesprekken na 18 december 2023 alsnog in voldoende mate openheid van zaken heeft gegeven kan in het midden blijven. Dat leidt niet tot een ander oordeel.

Het hof passeert gelet op het voorgaande het bewijsaanbod van [Werknemer] dat in het gesprek op 24 november 2021 met [directeur] en [P&O-adviseur] wél over de advocatuur is gesproken en dat dit wél door de directeur “begrepen werd geacht” onder de wél expliciet toegestane nevenwerkzaamheid: juridische dienstverlening. De grieven falen.

Grief IV van [Werknemer] en grief 2 van de gemeente

6.22. Zowel [Werknemer] (grief IV) als de gemeente (grief 2) klagen over rov. 4.10. van de beschikking. Daarin overweegt de kantonrechter, kort weergegeven, dat het gesprek dat [betrokkene 1] en [leidinggevende] op 18 december 2023 met [Werknemer] voerden, anders dan aangekondigd niet (of nauwelijks) over de re-integratie van [Werknemer] ging, maar over de advocaatwerkzaamheden van [Werknemer] en de vraag of hij de gemeente hierover had ingelicht. De kantonrechter oordeelt dat het niet verwonderlijk is dat [Werknemer] zich in dat gesprek terughoudend opstelde aangezien hij feitelijk door de gemeente is overvallen doordat de gemeente niet tevoren heeft aangekondigd waar het gesprek daadwerkelijk over zou gaan en door het feit dat [betrokkene 1] daarbij aanwezig was. De kantonrechter vindt het verwijt van de gemeente dat [Werknemer] in dit gesprek geen open kaart heeft gespeeld niet geheel terecht.

6.23. [Werknemer] voert aan dat de patroonswissel naar een kantoor “om de hoek” bij het gemeentehuis en de plaatsing van het naambord daar zich enkele weken voor de melding van de vermoede misstand bij de leiding voordeed. In plaats van een “normale” vraag daarover werd [Werknemer] overvallen, werd door een leidinggevende, die wist dat hij advocaat was, met bijstand van een advocaat in een hoek gedreven en kreeg hij te horen dat hij geschorst zou worden. Deze hele opzet, insteek en inhoud van het gesprek is onjuist/onterecht, intimiderend, diffamerend en disproportioneel en getuigt van slecht werkgeverschap. De opzet getuigt ervan dat de leiding zocht naar een manier om [Werknemer] “de deur uit te werken” vanwege zijn melding, waartoe het naambordje als kapstok werd aangegrepen.

6.24. De gemeente is anders dan de kantonrechter van oordeel dat het verwijt dat [Werknemer] in het gesprek van 18 december 2023 onvoldoende openheid van zaken heeft gegeven, geheel terecht is.

6.25. Het hof overweegt als volgt. Bij de bespreking van grief I van [Werknemer] heeft het hof geoordeeld dat niet is komen vast te staan dat [Werknemer] voorafgaand aan de schorsing op 5 januari 2024 een melding van (het vermoeden van een) misstand heeft gedaan. Het hof gaat daarom voorbij aan het betoog van [Werknemer] dat het gesprek van 18 december 2024 [lees: 2023, A-G] een opzet was om hem vanwege die melding “de deur uit te werken”.

Het hof is wel met [Werknemer] van oordeel dat het van slecht werkgeverschap getuigt dat de gemeente [Werknemer] uitnodigde voor een gesprek over zijn re-integratie, om hem vervolgens te confronteren met de aanwezigheid van haar advocaat [betrokkene 1] en hem indringend te bevragen op zijn werkzaamheden als advocaat. Dat [betrokkene 1] , zoals ter zitting bij het hof toegelicht, destijds bij de gemeente op grond van afspraken met het kantoor van [betrokkene 1] , de functie van senior beleidsmedewerker vervulde, laat onverlet dat zij – ook in deze procedure – de advocaat van de gemeente is. Het past een goed werkgever niet om een gesprek met een [Werknemer] onaangekondigd in aanwezigheid van een advocaat te laten plaatsvinden. Daardoor wordt de [Werknemer] , bijvoorbeeld, de mogelijkheid onthouden om zich ook zelf van rechtsbijstand te voorzien. Dat is de gemeente te verwijten en dat [Werknemer] zich in die omstandigheden in dat gesprek terughoudend heeft opgesteld is niet onbegrijpelijk. De grief van de gemeente slaagt dus niet. De bestreden overweging (‘het verwijt van de gemeente is niet geheel terecht’) is echter niet dragend voor de voor [Werknemer] nadelige beslissing. De beslissing van de kantonrechter stoelt vooral op de overweging in rov. 4.11. dat [Werknemer] ook in de daaropvolgende gesprekken (dus nadat hij zich na het eerste gesprek had kunnen beraden) onvoldoende openheid van zaken heeft gegeven. De grief van [Werknemer] slaagt daarom niet in die zin dat die tot een andere beslissing kan leiden. Wel zal het hof de gronden van de beschikking van de kantonrechter overeenkomstig het bovenstaande verbeteren.

Grief VII van [Werknemer]

6.26. [Werknemer] ’s zevende grief richt zich tegen het oordeel van de kantonrechter dat de gemeente [Werknemer] terecht verwijt dat hij gedetailleerde financiële informatie buiten de beveiligde werkomgeving van de gemeente heeft gebracht. [Werknemer] heeft geen belang bij bespreking van de grief omdat die niet kan leiden tot een andere beslissing. Ook al zou de gemeente dit verwijt ten onrechte hebben gemaakt, dan laat dat de beslissing dat de kantonrechter de arbeidsovereenkomst terecht heeft ontbonden, op grond van het oordeel over de grieven II, III, V, VI, VIII en IX onverlet.

Grief X van [Werknemer]

6.27. [Werknemer] klaagt met zijn laatste grief over de afwijzing door de kantonrechter van zijn verzoek om toekenning van een billijke vergoeding met de motivering dat de arbeidsovereenkomst niet eindigt door ernstig verwijtbaar handelen van de gemeente.

6.28. [Werknemer] voert drie redenen aan die volgens hem maken dat de gemeente ernstig verwijtbaar heeft gehandeld:

- de manier waarop de gemeente heeft gereageerd naar aanleiding van zijn melding van de vermeende misstand;

- de manier waarop de gemeente een integriteitscasus rondom [Werknemer] heeft opgebouwd en uitgevoerd;

- het feit dat de gemeente de mogelijkheid van herplaatsing niet heeft onderzocht.

6.29. Het hof oordeelt als volgt. Hiervoor is geoordeeld dat geen sprake is van de melding van het vermoeden van een misstand. In zoverre slaagt de grief niet. Over (de aanloop naar en) het gesprek van 18 december 2023 heeft het hof hiervoor in rov. 6.25. geoordeeld dat de gemeente verwijtbaar heeft gehandeld, maar het hof acht dat in het licht van alle omstandigheden van het geval niet ernstig verwijtbaar. Bovendien is gesteld noch gebleken dat de ontbinding van de arbeidsovereenkomst het gevolg van die handelwijze is geweest. Ook in zoverre slaagt de grief niet. Nu de arbeidsovereenkomst is ontbonden wegens verwijtbaar handelen van [Werknemer] en het hof die beslissing zal bekrachtigen, ligt herplaatsing niet in de rede (artikel 7:669 lid 1 BW). De kantonrechter heeft het verzoek om toekenning van een billijke vergoeding terecht afgewezen. De grief slaagt niet.

Conclusie in het principaal hoger beroep

6.30. Het hoger beroep van [Werknemer] slaagt niet. (…)

(…)

De grieven 1 en 5 van de gemeente

6.32. De grieven 1 en 5 van de gemeente lenen zich voor gezamenlijke behandeling. Met die grieven klaagt de gemeente over het oordeel van de kantonrechter dat de verwijten die de gemeente [Werknemer] maakt over zijn nevenwerkzaamheden als advocaat, minder ernstig zijn dan door de gemeente is geschetst omdat, kort weergegeven, niet is komen vast te staan dat [Werknemer] de gemeente bewust niet heeft geïnformeerd en dat er in wezen sprake was van een misverstand: [Werknemer] verkeerde in de veronderstelling dat hij de gemeente met zijn mededeling (aan [leidinggevende] ) over de opleiding (ook) had geïnformeerd over het feit dat hij advocaat was en de gemeente/ [leidinggevende] realiseerde zich niet dat het volgen van de opleiding ook behelst dat [Werknemer] als advocaat werkzaamheden dient te verrichten. De verwijten die [Werknemer] gemaakt worden zijn fors en terecht, maar de hoge lat van de ernstige verwijtbaarheid wordt naar het oordeel van de kantonrechter (net) niet gehaald.

6.33. Volgens de gemeente is het zeer onaannemelijk dat iemand gedurende circa twee jaar werkzaam is als advocaat en daartoe tweewekelijks een opleiding volgt, maar in diezelfde periode met geen enkel woord rept over zijn werkzaamheden als advocaat.

De gemeente kan niet anders dan concluderen dat [Werknemer] een en ander wel bewust heeft verzwegen. Uit [Werknemer] ’s uitingen op social media en uit een reclame-uiting met [patroon 1] als sponsor van een voetbalclub kan niet worden afgeleid dat [Werknemer] de gemeente niet bewust niet heeft geïnformeerd over de aard en omvang van zijn nevenwerkzaamheden. Logischerwijs heeft hij in die uitingen niet vermeld dat hij voor 32 uur ene praktijk zou voeren en dat hij maandelijks naar Eindhoven moest voor opleidingsdagen en ook niet dat hij verbonden zou worden aan een kantoor dat met enige regelmaat procedeert tegen de gemeente. Het doelbewust verzwijgen van de aard, inhoud en omvang van [Werknemer] ’s nevenwerkzaamheden volgt uit het feit dat hij niet in zijn agenda heeft vermeld dat hij tweewekelijks afwezig was voor de beroepsopleiding en uit het feit dat hij de omvang en aard van zijn nevenwerkzaamheden heeft gebagatelliseerd. Ook heeft [Werknemer] te kennen gegeven dat hij zich, toen zijn naam op de gevel van [advocatenkantoor] hing, heeft afgevraagd of dat wel ‘handig’ was, waaruit de gemeente afleidt dat [Werknemer] bewust een en ander onder de pet hield, althans dat hij in ieder geval op de hoogte was van het gegeven dat het aanzien van de gemeente kon worden geschaad. Uit het feit dat de Orde van Advocaten in het handelen van [Werknemer] aanleiding heeft gezien om een ‘toezichtdossier’ te starten leidt de gemeente af dat [Werknemer] ook richting de Orde onjuiste en misleidende informatie heeft verstrekt. Als er al sprake zou zijn van een ‘misverstand’, is dat geheel aan [Werknemer] te wijten. Eventuele argeloosheid van [Werknemer] is net zo ernstig verwijtbaar – [Werknemer] had gelet op zijn positie van ambtenaar beter kunnen en moeten weten. Het had op zijn weg gelegen om gemotiveerd en onderbouwd toestemming te vragen – hetgeen hij niet heeft gedaan en waarvan hem een ernstig verwijt kan worden gemaakt.

6.34. [Werknemer] betwist bewust zijn bezigheden als advocaat te hebben verzwegen. Hij heeft vóór het gesprek over de nevenwerkzaamheden al open en bloot via social media bekend gemaakt tot advocaat te zullen worden beëdigd, welk bericht breed “geliked” werd door collega’s en daarom al breed bekend was bij de gemeente. Ook met [leidinggevende] communiceerde hij er open en bloot over. Die wist, zoals hij heeft erkend, dat [Werknemer] verbonden was aan het kantoor van [patroon 1] – als zijn patroon. Ook [patroon 1] procedeerde tegen de gemeente. Mogelijk speelde, zoals de kantonrechter overwoog, een zekere “argeloosheid” op dit vlak aan de zijde van [Werknemer] , al gaat die kwalificatie te zeer voorbij aan wat allemaal wél bekend was bij de leiding.

6.35. Het hof oordeelt als volgt. In rov. 4.16. overweegt de kantonrechter over de hoge lat van de ernstige verwijtbaarheid dat daarbij blijkens de wetsgeschiedenis gedacht moet worden aan een situatie waarbij “(…) de werknemer zich schuldig maakt aan diefstal, verduistering, bedrog of andere misdrijven waardoor hij het vertrouwen van de werkgever onwaardig wordt, waarin de werknemer in strijd met eigen in de praktijk toegepaste en voor de werknemer kenbare gedragsregels van de organisatie van de werkgever, geld leent uit de bedrijfskas en zulks leidt tot een vertrouwensbreuk; waarin de werknemer controlevoorschriften bij ziekte herhaaldelijk, ook na toepassing van loonopschorting, niet naleeft en hiervoor geen gegronde reden bestaat; waarin de werknemer veelvuldig en zonder gegronde reden te laat op zijn werk verschijnt, hierdoor de bedrijfsvoering wordt belemmerd en de werkgever de werknemer hier al tevergeefs heeft aangesproken (…)”. Het hof gaat uit van dezelfde maatstaf. Het moet in dit verband gaan om uitzonderlijke gevallen van verwijtbaar gedrag van de werknemer.

6.36. Het hof stelt voorop dat in het principaal hoger beroep is geoordeeld dat het handelen van [Werknemer] verwijtbaar is. Het hof acht anderzijds van belang dat [Werknemer] ’s [leidinggevende] wist dat [Werknemer] bij [patroon 1] de opleiding tot advocaat volgde en daartegen ten opzichte van [Werknemer] geen bezwaren heeft geuit. Daardoor kon bij [Werknemer] de (achteraf: foute) gedachte postvatten, dat er kennelijk geen zwaarwegende beletselen waren tegen zijn handelen op dit punt. Dit laat overigens onverlet dat [Werknemer] , zoals hiervoor al is geoordeeld, een en ander duidelijk had moeten doorgeven aan de directeur en dat hem een verwijt treft dat hij dit niet heeft gedaan. De gemeente heeft niet betwist dat ook [patroon 1] als advocaat optreedt tegen de gemeente, waardoor ‘de overstap’ naar het kantoor van [patroon 2] bij [Werknemer] niet zonder meer tot het besef had moeten leiden dat die overstap een probleem was voor de gemeente.

Zoals [leidinggevende] ter zitting bij het hof ook zelf zei, is het naïef dat hij zich niet heeft gerealiseerd dat het doen van de beroepsopleiding advocatuur substantiële werkzaamheden meebrengt. Achteraf dacht [leidinggevende] naar eigen zeggen: “hoe heb ik zo stom kunnen zijn”. Ook de reclame-uiting bij een voetbalclub wijst eerder op argeloosheid bij [Werknemer] dan op opzettelijk verzwijgen. Alles afwegende komt ook het hof tot het oordeel dat de lat van ernstig verwijtbaar handelen niet is gehaald.

De grieven slagen niet.

Grief 3 van de gemeente

6.37. Met haar grief 3 klaagt de gemeente over het oordeel van de kantonrechter dat de gemeente niet heeft kunnen aantonen dat [Werknemer] terecht het verwijt kan worden gemaakt dat hij zonder toestemming werkzaamheden heeft verricht voor ISD Kompas, nu [Werknemer] het verwijt heeft gepareerd met het verweer dat hij deze werkzaamheden heeft verricht via zijn juridisch adviesbureau.

6.38. Volgens de gemeente is het oordeel van de kantonrechter te kort door de bocht. Zij wijst erop dat [Werknemer] ook een netwerkaccount had bij ISD Kompas, wat in ieder geval doet vermoeden dat zijn werkzaamheden meer om het lijf hadden dan incidentele advieswerkzaamheden. [Werknemer] had zijn werk voor ISD Kompas afzonderlijk moeten melden.

6.39. [Werknemer] voert aan dat hij voorafgaand aan zijn indiensttreding bij de gemeente werkzaam was voor ISD Kompas, dat hij nadien vanuit zijn B.V. werkzaamheden is blijven verrichten. Die vielen onder de hem verleende toestemming. Om praktische redenen heeft hij zijn netwerkaccount behouden.

6.40. Het hof oordeelt als volgt. Tijdens de mondelinge behandeling heeft [Werknemer] nader toegelicht dat ISD Kompas een opdrachtgever van zijn B.V. was voor wie hij vanuit zijn advieskantoor werkzaamheden verrichtte en dat [leidinggevende] daarvan op de hoogte was. De gemeente heeft dat vervolgens niet betwist. De gemeente heeft ten opzichte van de gemotiveerde betwisting door [Werknemer] onvoldoende onderbouwd gesteld dat [Werknemer] die werkzaamheden afzonderlijk had moeten melden. Het moet ervoor worden gehouden dat die vielen onder de hem verleende toestemming. De grief faalt.

Grief 4 van de gemeente

6.41. Met haar vierde grief komt de gemeente op tegen de afwijzing van haar verzoek om de arbeidsovereenkomst op grond van artikel 7:686 BW te ontbinden wegens wanprestatie.

6.42. De gemeente betoogt onder verwijzing naar wat zij eerder heeft uiteengezet dat [Werknemer] van het bewust verzwijgen van het zonder toestemming werken als advocaat een (ernstig) verwijt kan worden gemaakt, zelfs als er aan de zijde van [Werknemer] sprake was van naïviteit. Dat rechtvaardigt in combinatie met alle overige verwijten een ontbinding wegens wanprestatie.

6.43. Het hof overweegt als volgt. Een arbeidsovereenkomst kan alleen worden ontbonden op grond van artikel 7:686 BW als sprake is van ernstige wanprestatie, op één lijn te stellen met een beëindiging wegens een dringende reden (zie de uitspraak van dit hof van 1 oktober 2020, ECLI:NL:GHSHE:2020:3021 en het daarin aangehaalde HR 20 april 1990, ECLI:NL:HR:1990:AD1092). Het hof heeft hiervoor bij de bespreking van grieven 1 en 5 van de gemeente geoordeeld dat [Werknemer] verwijtbaar heeft gehandeld, maar niet ernstig verwijtbaar. Daaruit volgt dat ook niet is voldaan aan de vereisten voor ontbinding van de arbeidsovereenkomst op grond van artikel 7:686 BW. De grief slaagt niet.

De grieven 6 en 7 van de gemeente

6.44. Met haar grieven 6 en 7 klaagt de gemeente over het afwijzen van haar verzoek om bij het bepalen van de ontbindingsdatum geen rekening te houden met de opzegtermijn (artikel 7:671b lid 9 onder a BW) en om te verklaren voor recht dat [Werknemer] geen recht heeft op een transitievergoeding (artikel 7:673 lid 7 onder c BW).

6.45. Het hof oordeel als volgt. De verzoeken zijn op grond van de in rov. 6.44. aangehaalde bepalingen alleen toewijsbaar in geval van ernstig verwijtbaar handelen van de werknemer. Het hof heeft hiervoor geoordeeld dat [Werknemer] niet ernstig verwijtbaar heeft gehandeld. De kantonrechter heeft de verzoeken terecht afgewezen. De grieven slagen niet.

6.46. De gemeente komt subsidiair op tegen de hoogte van de toegekende transitievergoeding van € 11.196,41 bruto. Volgens de gemeente bedraagt deze bij een einde van de arbeidsovereenkomst op 31 juli 2024 € 11.052,00 bruto. Volgens haar heeft de kantonrechter ten onrechte alle bestanddelen van het IKB (artikel 4.2 cao Gemeenten) meegenomen.

6.47. Volgens [Werknemer] heeft de gemeente niet onderbouwd dat/waarom onderdelen van het keuzebudget geen looncomponenten zouden zijn die bij de berekening van de transitievergoeding dienen te worden betrokken.

6.48. Het hof oordeelt als volgt. De gemeente heeft in de berekening van de transitievergoeding die zij heeft overgelegd de IKB-vakantietoelage en de IKB-eindejaarsuitkering in de berekening betrokken. Dat is in overeenstemming met artikel 4 Regeling looncomponenten en arbeidsduur. [Werknemer] heeft de juistheid daarvan onvoldoende betwist. Het hof zal het subsidiaire verzoek van de gemeente toewijzen en bepalen dat [Werknemer] recht heeft op een transitievergoeding van € 11.052,00 bruto. In zoverre slaagt grief 7.’

2.11 Werknemer heeft tijdig cassatieberoep ingesteld tegen de tussen- en eindbeschikking, al aangehaald. De gemeente heeft verweer gevoerd en (onvoorwaardelijk) incidenteel cassatieberoep ingesteld, ook tegen deze tussen- en eindbeschikking. Werknemer heeft vervolgens verweer gevoerd tegen het incidentele cassatieberoep.

2.12 Na afronding van het partijdebat in cassatie is namens Werknemer op 29 juli 2026 een akte met nadere producties genomen. Daarbij is het rapport van het Huis voor Klokkenluiders en een hierop betrekking hebbend nieuwsbericht overlegd. Namens de gemeente is bezwaar gemaakt tegen deze akte en nadere producties, die daarop door de rolraadsheer zijn geweigerd. Het partijdebat was op 29 juli 2026 al geruime tijd afgerond, waarna is gefourneerd en uitspraak is gevraagd. Voor het nadien nemen van een akte ter overlegging van stukken is geen ruimte in cassatie.

3 Bespreking van het principale cassatiemiddel

3.1

Het principale cassatiemiddel bestaat uit vijf onderdelen. Onderdeel 1 gaat over de bewijskracht van een partijgetuigenverklaring naar oud recht. Onderdeel 2 ziet op het oordeel over de klokkenluidersmelding. Onderdeel 3 betreft de problematiek of een al geschorste werknemer nog steeds benadeeld kan worden volgens de Wbk door een ontbindingsverzoek na melding van een misstand. Onderdeel 4 heeft tot onderwerp de problematiek van een ‘ambush’ exit-gesprek en onderdeel 5 ziet op de nevenfunctiekwestie. Hoewel pas als laatste onderdeel voorgesteld en hierna ook ‘volgordelijk’ besproken, is de kwestie van het naar het oordeel van het hof zonder de daarvoor vereiste toestemming door Werknemer verrichten van werkzaamheden als advocaat naast zijn fulltime dienstverband bij de gemeente inhoudelijk ‘het zwaartepunt’ van deze ontslagzaak. Althans als tevergeefs in cassatie wordt bestreden dat Werknemer tijdig een klokkenluidersmelding heeft gedaan; zoals uit de nu volgende bespreking van Onderdelen 1 tot en met 3 volgt, lijkt mij dat laatste oordeel in cassatie overeind te kunnen blijven. Dan verschuift het accent in deze zaak naar de nevenfunctiekwestie.

Onderdeel 1: Bewijswaardering verklaring partijgetuige (art. 164 lid 2 Rv (oud))

3.2

Onderdeel 1 komt op tegen rov. 6.6.1 EB, waarin het hof overweegt dat de verklaring van Werknemer als partijgetuige op grond van art. 164 lid 2 Rv (oud) geen bewijs in zijn voordeel kan opleveren, tenzij die verklaring strekt tot aanvulling van onvolledig bewijs. Dit brengt volgens de klacht een te scherp (en onwenselijk) onderscheid aan tussen het oude en nieuwe bewijsrecht. Art. 164 Rv (oud) voert niet zo ver dat daarmee slechts onvolledig bewijs kan worden aangevuld en dat er verder geen enkel voordeel uit de verklaring van een partijgetuige mag volgen. Gelet op de grote hoeveelheid bewijsmiddelen had het hof tot vrije bewijswaardering moeten overgaan. Bepleit wordt verder dat het nieuwe bewijsrecht voor de Hoge Raad ook aanleiding kan zijn om zo nodig de uitleg van het oude recht iets aan te scherpen, om te kunnen komen tot een minder onevenwichtig kader en al te radicaal overgangsrecht te vermijden.

3.3

De klacht lijkt mij te moeten falen. In rov. 6.6.1 EB is alleen het hier toepasselijke bewijsrecht vooropgesteld: op grond van art. XIIA Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht over het overgangsrecht is hier art. 164 Rv (oud) van toepassing, zodat Werknemers partijgetuigenverklaring geen bewijs in zijn voordeel op kan leveren, tenzij die strekt tot aanvulling van onvolledig bewijs.

3.4

Dat het hof in rov. 6.6.1 EB een te scherp en onwenselijk onderscheid tussen oud en nieuw bewijsrecht zou hanteren, valt volgens mij niet in te zien. Weliswaar bestond er in de literatuur kritiek op art. 164 lid 2 Rv (oud), wat ook aan de orde is geweest bij de totstandkoming van het nieuwe bewijsrecht en het overgangsrecht[_1f84ca6a-ad6c-4c1e-93ae-09e45d8e5f57]. Kennelijk heeft dat de wetgever er mede toe bewogen om dat in het nieuwe bewijsrecht te veranderen. Dat lijkt mij niet te kunnen betekenen dat daarmee ook de uitleg van het oude recht zou moet worden aangescherpt, zoals de klacht bepleit.

3.5

Daartoe heeft de wetgever in ieder geval geen aanleiding gezien, gelet op de overgangsrechtbepaling van art. XIIA, die op dit punt helder is:

‘Ten aanzien van de verdere behandeling door een rechtbank, een gerechtshof of de Hoge Raad van zaken die op de datum van inwerkingtreding van deze wet met een dagvaarding aanhangig zijn dan wel met een verzoekschrift zijn ingediend, blijft het recht zoals dat gold vóór de datum van inwerkingtreding van deze wet van toepassing.’

3.6

Dit betekent – zoals in cassatie in wezen onbestreden is – dat hier oud bewijsrecht van toepassing is.

3.7

Dat heeft het hof in mijn visie correct toegepast, waarbij voorop staat dat bewijswaardering een bij uitstek feitelijke exercitie is. De klacht dat het hof gelet op de grote hoeveelheid voorhanden bewijsmiddelen tot een vrije bewijswaardering had moeten overgaan, lijkt mij niet te kunnen slagen. De klacht veronderstelt dat het hof dit niét heeft gedaan, maar dat gaat uit van een onjuiste lezing van de beschikking, zodat deze klacht feitelijke grondslag mist. Anders gezegd: als de klachten uit Onderdeel 1 zo begrepen moet worden, dat het hof een partijgetuigenverklaring niet feitelijk terzijde mag schuiven, wanneer zo’n verklaring in samenhang met andere bewijsmiddelen wel betekenis kan hebben in vrije bewijswaardering, kan dit niet slagen. Het hof heeft zeer minutieus de acht getuigenverklaringen nageplozen om na te gaan of daarin steunbewijs is te vinden voor Werknemers verklaring als partijgetuige dat hij in augustus/september 2022 een klokkenluidersmelding zou hebben gedaan over het Reha Project/de [B] therapie, maar dat heeft het hof feitelijk niet kunnen vaststellen. Dat het hof daarbij een te restrictieve uitleg zou hebben gekozen, zie ik niet (in gelijke zin s.t. gemeente onder C 2.6-2.7). Voor zover er iets over dat project aan de orde is gesteld in november 2022, zoals volgt uit de getuigenverklaring van [wethouder] , kwalificeert het hof dat in rov. 6.6.3 p. 15 EB niet als een klokkenluidersmelding, maar als het uitoefenen van Werknemers functie als controller, die iets deelde met de politiek verantwoordelijke wethouder (waartegen Onderdeel 2 is gericht, dat zo aan de orde komt).

3.8

In PI 13 wordt met vooruitverwijzing naar Onderdeel 3 aangekaart dat voor de beoordeling van grief 1 en de melding van Werknemer ook bijlage 18 van de gemeente van belang was; deze bijlage bevat de schriftelijke melding van Werknemer bij brief van 15 februari 2024 (dus ruim een maand na de schorsing hangende het bijna twee maanden eerder begonnen onderzoek van de gemeente naar de geoorloofdheid van Werknemers nevenwerkzaamheden als advocaat). Dat het hof deze brief niet zou hebben betrokken in de beoordeling van grief 1 (en daarmee dus niet aan een vrije bewijswaardering zou hebben gedaan), is niet juist. Het hof staat in rov. 6.15 immers stil bij deze brief, maar overweegt dat dit niet tot een ander oordeel leidt bij de beoordeling van grief 1; bij de bespreking van Onderdeel 3 zal blijken dat daar in mijn optiek tevergeefs tegen wordt opgekomen in cassatie.

3.9

Onderdeel 1 faalt.

Onderdeel 2: Melding van het vermoeden van een misstand in de zin van de Wbk [_cb225222-594b-44d3-b31d-e0f85f707af6]

3.10

Onderdeel 2 keert zich tegen het oordeel dat Werknemer voorafgaand aan de schorsing en het ontbindingsverzoek geen klokkenluidersmelding heeft gedaan. De klacht is in de kern gericht tegen de passage in rov. 6.6.3 laatste alinea EB dat de door Werknemer gestelde melding uit 2022 ‘een gesprek [is] dat valt binnen de kaders van de ambtenaar die in de uitoefening van zijn functie zijn zorgen over een dossier deelt met de politiek verantwoordelijke wethouder’ – maar waaiert vervolgens breed uit. Geklaagd wordt dat een klokkenluidersmelding ‘vormvrij’ is, zodat dit ook – en juist – het intern uiten of delen van zorgen omvat. Het enkele feit dat iets wordt gezegd ‘in het kader van de uitoefening van een functie’, betekent niet dat geen sprake kan zijn van een melding van een vermoeden van een misstand. Daarmee wordt opgekomen tegen rov. 6.6.3 en rov. 6.16 EB en de daarmee samenhangende rov. 3.6.4.1-3.6.4.1.2 TB, alsook tegen rov. 6.2.2-6.16 EB (‘en alle daarmee samenhangende beslissingen en uiteindelijke eindoordeel’).

De Wet bescherming klokkenluiders (Wbk)

3.11

Centraal staat in Onderdelen 2 en 3 de Wet bescherming klokkenluiders die per 18 februari 2023 in werking is getreden. Die wet is in de plaats gekomen voor de Wet Huis voor klokkenluiders, waarin daarvoor de bescherming van klokkenluiders was geregeld[_8bf65f25-dfbe-4a41-880b-b2cda3dd7aa3]. De Wbk bevat de implementatie van de Klokkenluidersrichtlijn (Richtlijn (EU) 2019/1937)[_4a3388da-3ffc-4461-abd8-375fc5caf98f] – hierna: de richtlijn – en dient dus, voor zover het implementatiebepalingen betreft, richtlijnconform te worden uitgelegd[_2787a261-8945-42af-aaa1-c3a726fce9a1].

3.12

De wet omlijnt niet heel duidelijk wanneer precies sprake is van een ‘melding van een vermoeden van een misstand’. Uit de definitiebepaling in art. 1 Wbk volgt alleen dat de melding het vermoeden van een misstand inhoudt, waarbij onder meer geldt dat het moet gaan om een vermoeden op redelijke gronden voortvloeiend uit kennis die de melder bij zijn werkgever heeft opgedaan[_8c41fcfc-a548-43a0-b7a4-d6cb556cecf2]. Van belang is dat de melding het vermoeden van een misstand moet omvatten (zie ook rov. 3.6.4.1 van de tussenbeschikking):

‘misstand:

a. een schending of een gevaar voor schending van het Unierecht, of

b. een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is bij:

1°. een schending of een gevaar voor schending van een wettelijk voorschrift of van interne regels die een concrete verplichting inhouden en die op grond van een wettelijk voorschrift door een werkgever zijn vastgesteld, dan wel

2°. een gevaar voor de volksgezondheid, voor de veiligheid van personen, voor de aantasting van het milieu of voor het goed functioneren van de openbare dienst of een onderneming als gevolg van een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten.

Het maatschappelijk belang is in ieder geval in het geding indien de handeling of nalatigheid niet enkel persoonlijke belangen raakt en er sprake is van oftewel een patroon of structureel karakter dan wel de handeling of nalatigheid ernstig of omvangrijk is;.

(…).”

3.13

Deze bepaling vormt de implementatie van art. 5 van de richtlijn en vergt richtlijnconforme uitleg[_924a147c-3973-4abd-bc11-77978d987a91]. Volgens art. 5 lid 3 richtlijn is een melding het mondeling of schriftelijk verstrekken van informatie over een ‘inbreuk’, dat in de Wbk ‘misstand’ wordt genoemd. Het Hof van Justitie van de EU (HvJEU) zich nog niet uitgelaten over het begrip ‘inbreuk’/‘misstand’[_f57e8383-b917-4095-83bd-0220b38f006e]. Vanwege het beschermende karakter van de richtlijn ligt inderdaad (zoals het middel bepleit) een ruime uitleg in de rede (al valt daar niet elke melding of mededeling onder te scharen). De richtlijn voorziet namelijk in gemeenschappelijke minimumnormen die zorgen voor ‘een hoog niveau van bescherming van melders van inbreuken op het Unierecht’ (art. 1). Ook in bredere zin strekt de richtlijn ertoe evenwichtige en doeltreffende bescherming van klokkenluiders te bieden, middels een ‘breed en coherent klokkenluidersbeschermingskader’ (considerans 1 en 6). Daarbij past niet dat het kernbegrip ‘inbreuk’ in de richtlijn of ‘misstand’ in de Wbk beperkt wordt uitgelegd. Een melder krijgt ook al bescherming bij melding van redelijke vermoedens, zodat nog niet hoeft vast te staan dat daadwerkelijk sprake is van een inbreuk of misstand. In de considerans van de richtlijn worden als synoniemen voor ‘inbreuk’ ook ruime termen gehanteerd, zoals ‘mogelijke oneerlijke en illegale praktijken’ (considerans 8), ‘gemelde zaken’ (considerans 32), en zelfs het melding maken van ‘bezorgdheid’ (considerans 1). Duidelijk is wel dat het misstandbegrip niet onbegrensd is. Het moet immers steeds gaan om (een vermoeden op redelijke gronden van) een schending of gevaar zoals bedoeld in art. 1 Wbk. Bij de sub b-variant moet het volgens de regering gaan om een serieuze misstand met ‘maatschappelijke impact[_244eec26-6a5f-4f74-97d2-9fb9bb557f6d]:

‘De bescherming van een melder tegen benadeling geldt dus alleen als het gaat om een schending van een wettelijk voorschrift, een gevaar voor de volksgezondheid, de veiligheid van personen, het milieu of het goede functioneren van de overheid of de onderneming, waarbij het maatschappelijk belang in het geding is. Bepalend voor de bescherming is de maatschappelijke impact van de gemelde handeling, ongeacht op welk gebied deze zich voordoet. Hierbij kan worden gedacht aan ernstige schending van integriteit, zoals fraude en corruptie, zowel bij de overheid als bij particuliere organisaties, met een groot maatschappelijk belang.’ (Onderstrepingen A-G)

3.14

Verder is in de wetsgeschiedenis aangegeven dat voor de vaststelling van een misstand de concrete omstandigheden van het geval bepalend zijn. Voor de vaststelling dat het maatschappelijk belang in het geding is, is vereist dat de situatie uitstijgt boven een individuele kwestie of persoonlijk conflict en dat sprake is van een patroon of structureel karakter, of van een zodanig ernstige of omvangrijke handeling dat daardoor het algemeen belang wordt geraakt. Hierbij kan rekening worden gehouden met de ernst van het feit, de aard van de belangen die in het geding zijn en de verantwoordelijkheden/functie van degene die vermoed wordt de misstand te hebben gepleegd[_16a6110b-6cd9-48b0-a40f-edebe0d5d88a]. Dat geeft niet veel meer dan basale handvatten.

3.15

De wet vermeldt niets over de vorm waarin een melding moet worden gedaan. De werknemer kan een melding in ieder geval schriftelijk, mondeling (via telefoon of andere spraakberichtsystemen) of middels een gesprek op locatie doen. Deze niet-uitputtende opsomming geldt zowel voor de interne (art. 2 lid 2 sub c Wbk) als de externe (art. 2d lid 2 Wbk) procedure. Om voor bescherming tegen benadeling in aanmerking te komen (art. 17e Wbk) is niet vereist dat eerst een interne melding wordt gedaan – de melder mag ook direct tot een externe melding overgaan[_51cc9df6-8367-431f-b159-e07774ce2929]. Onduidelijk is bij een interne melding de interne meldprocedure moet worden gevolgd om voor bescherming in aanmerking te komen. Aannemelijk lijkt dat in beginsel eerst de interne meldprocedure moet worden gevolgd, maar dat in voorkomende specifieke gevallen ook bescherming kan worden ingeroepen als de interne meldprocedure niet (volledig) is gevolgd[_431968c5-326f-4909-91ec-e7eef494c731]. Dit laatste aspect speelt in de onderhavige zaak in cassatie verder geen rol.

Bespreking klachten Onderdeel 2

3.16

Gelet op deze uitgangspunten, zie ik de klachten in Onderdeel 2 niet slagen.

3.17

De klachten lijken tot uitgangspunt te nemen dat het hof vanwege ‘het enkele feit’ dat iets wordt gezegd ‘in het kader van een functie-uitoefening’, oordeelt dat geen sprake is van een vermoeden van een misstand. Dat mist meteen al feitelijke grondslag, omdat het hof dat niet heeft geoordeeld. De klacht leunt hier onder meer op de volgende passage uit de annotatie van Kampschuur onder de bestreden eindbeschikking[_8b490dc0-8c2d-4294-9514-82e13491b8f5] (waar Werknemer zich volgens de klacht volledig bij aansluit):

‘Deze beoordeling van het hof is merkwaardig. Dat iets wordt gezegd binnen de kaders van het uitoefenen van een functie, kan niet slechts daar om uitsluiten dat het gaat om een melding van een vermoeden van een misstand. Overweging 1 van de Klokkenluidersrichtlijn benadrukt dat werkenden als eersten op de hoogte zijn van dreigingen of schade voor het algemeen belang, juist omdat zij daarmee uit hoofde van hun werk in aanraking komen. Als een werkende vervolgens iets aan die situatie probeert te doen door anderen daarover in te lichten acht de (Unie)wetgever dat beschermingswaardig. Dat de geuite zorgen van de werknemer betrekking hebben op een situatie die op het eerste gezicht de lat van een (vermoedelijke) misstand haalt, lijkt het geval te zijn. Zo niet had de afdeling Onderzoek van het Huis het verzoek om onderzoek te doen, afgewezen. Zonder op de resultaten van dat onderzoek vooruit te willen lopen, noem ik nog dat in berichtgeving van De Limburger onder andere naar voren komt dat de demissionair wethouder niet alleen op zijn laatste werkdag een contractuele verplichting is aangegaan met, maar hij ook direct hierna als lobbyist aan de slag is gegaan voor, Stichting Reha Projects. Die samenwerking met Reha is inmiddels stopgezet in verband met teleurstellende resultaten en heeft Kerkrade kennelijk € 1,7 miljoen gekost.’

3.18

Deze lezing van rov. 6.6.3 EB, die erop neerkomt dat het hof zou hebben geoordeeld dat geen sprake kan zijn van een misstand alleen omdat iets wordt gezegd in het kader van de uitoefening van een functie, waarbij het hof zou ‘missen’ dat een klokkenluidersmelding ‘vormvrij’ (PI 15) is, lijkt mij geen juiste. Het hof oordeelt dat in dit specifieke geval sprake is van een gesprek dat valt binnen het kader van wat deze ambtenaar (een financiële man) in de uitoefening van zijn functie gewoon is te doen, namelijk het delen van zorgen over een dossier met de politiek verantwoordelijke wethouder en dat het hof dat hier niet aanmerkt als een melding van een vermoeden van een misstand in zin van de Wbk. Er is dus volgens het hof sprake van een normale gang van werkzaamheden van een gemeentelijke ‘controller’, die zich afvraagt of er wel dekking is voor gedane uitgaven en zijn zorgen daarover bespreekt met de verantwoordelijke wethouder. Het hof onderzoekt of Werknemer zijn door hem gestelde klokkenluidersmelding voldoende duidelijk heeft aangekaart (vgl. vws. gemeente C 3.6 p. 30). Wat het hof kan vaststellen is in de omstandigheden van dit geval naar zijn oordeel niet aan te merken als klokkenluidersmelding. Dat dit te ‘binair’ zou zijn (PI 22) en er geen ‘ruimte’ zou mogen bestaan om ‘meldingen’ af te doen als het uiten van zorgen binnen de normale uitoefening van werkzaamheden, omdat dat te zeer af zou doen aan de beschermende werking van de richtlijn en de Wbk, zodat dit oordeel een onjuiste rechtsopvatting ademt (PI 21), zie ik geen doel treffen in cassatie; het punt is nu juist dat het hof wat zich hier heeft voorgedaan niet als ‘melding’ kan kwalificeren. De hiervoor door mij voorgestane lezing ligt in die zin ook (meer) voor de hand in de context van de daarop volgende passage dat het ontbreken van een handtekening onder een collegenota niets zegt over de rechtmatigheid van een collegebesluit en dat dit, zoals de gemeente volgens het hof terecht aangeeft, ‘op zichzelf niet een misstand’ is. Ook uit het p-v van de mondelinge behandeling in hoger beroep blijkt dat het hof met name dát heeft onderzocht: is hier nu sprake geweest van een melding van een misstand, of heeft Werknemer gewoon zijn functie uitgeoefend? Werknemer heeft zelf kennelijk ook ingezien dat de scheidslijn hier dun kan zijn: op een vraag van het hof over het gesprek met [leidinggevende] en of dit een melding van een misstand inhield of de uitoefening van zijn functie, antwoordde Werknemer: ‘op dat moment was het uitoefening functie met de vraag hoe het kon dat ik hier niks van af wist’[_2ecc781b-e464-47e9-b133-9bbf4e4e55e6].

3.19

Dat het Huis voor Klokkenluiders daar anders over denkt (zoals het hof ook signaleert, blijkend uit de feitenvaststelling in rov. 3.2.26 TB) doet daar in die zin niet aan af, dat het hof daar niet aan gebonden is bij zijn oordeelsvorming (na een uitvoerige waardering van getuigenverklaringen na tussenbeschikking). Van blijk geven van een onjuiste rechtsopvatting over een klokkenluidersmelding is hier geen sprake en het concrete hofoordeel is ook goed te volgen. Daar ketsen deze klachten van Onderdeel 2 op af. In dat verband wijs ik nog op een niet in de PI geciteerde nuancering van annotator Kampschuur onder de eindbeschikking:

‘Hoe dan ook is ook na deze uitspraak de vraag wat er precies is gezegd in het gesprek tussen de wethouder en werknemer in november 2022. Het is duidelijk dat de werknemer aan dit gesprek – al dan niet achteraf met de bedoeling om de bescherming van de Wbk in te roepen – een bredere betekenis hecht dan de wethouder. Of dat gesprek in feite neerkwam op een melding, zoals de werknemer stelt, of dat de werknemer dit slechts zo heeft ‘geframed uit financieel eigen gewin’, zoals de werkgever beweert (24 januari 2025, De Limburger), is ook na de uitspraak voor een niet-betrokkene niet goed te concluderen. Voor het hof ligt er aan het einde van de dag in de verklaringen te weinig concreets om een mondelinge melding vast te kunnen stellen.’ (Onderstrepingen A-G)

3.20

Dat het oordeel van het hof onbegrijpelijk zou zijn gelet op het gespreksverslag van 18 december 2023 (PI 23), zie ik ook niet. De klacht is hier dat het hof in rov. 6.6.3 EB miskent dat niet alleen Werknemer heeft verklaard wat daar te berde werd gebracht, maar dat óók zijn [leidinggevende] dit heeft verklaard, hetgeen zou volgen uit het gespreksverslag dat door de gemeente in eerste aanleg in het geding is gebracht (als bijlage 7 in eerste aanleg, waaruit in PI 23 wordt geciteerd). Dat lijkt mij niet miskend: in rov. 6.6.2 EB staat het hof stil bij dat gespreksverslag en overweegt dat en waarom de daaruit geciteerde passages in de memorie na getuigenverhoor niet tot een ander oordeel leiden. Dat het hof vervolgens overweegt dat het op de weg van werknemer had gelegen om [leidinggevende] als getuige te horen, hetgeen Werknemer heeft nagelaten, is evenmin onbegrijpelijk. Kennelijk kent het hof een ander gewicht toe aan het gespreksverslag dan Werknemer voor ogen heeft. Gelet op de wijze waarop het hof het verslag waardeert, is niet onbegrijpelijk dat het hof vervolgens overweegt dat Werknemer [leidinggevende] ook als getuige had kunnen oproepen, indien hij meent dat [leidinggevende] meer had kunnen verklaren over de door Werknemer gestelde melding.

3.21

Van onbegrijpelijkheid is te minder sprake als in aanmerking wordt genomen dat de door Werknemer gestelde klokkenluidersmelding uit 2023 (eerst was het een jaar eerder) tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep uitvoerig is besproken, waarbij onder meer het gesprek met [leidinggevende] aan bod is gekomen; ik wijs op de volgende passage uit het p-v[_3009243a-e98a-4e8d-ac35-89f3e85c2416]:

‘Hof: Wanneer was gesprek met [leidinggevende] en [directeur] waarin u die misstand aangeeft?

[Werknemer] : Oktober 2023.

Hof: Tussen u, [directeur] en [leidinggevende] ?

[Werknemer] : Jazeker.

Hof: Het ging over een melding van een misstand. Echt met die woorden?

[Werknemer] : Ik heb gezegd, u doet dit corrupt tegen [directeur] .

Hof: Heeft u dat gesprek vastgelegd?

[Werknemer] : Nee, maar het blijkt uit gesprekverslagen.

Hof: U snapt het niet, we willen weten wanneer u melding heeft gedaan van een misstand. Als je eerder dan dat je problemen krijgt daar iets over zegt dan wordt u beschermd tegen benadeling, maar de gemeente zegt: het is andersom: Eerst aangesproken en toen pas een misstand gemeld.

[Werknemer] : In oktober 2023 hebben we expliciet gesproken over misstand en zelfs bij [wethouder] in november 2023.’

3.22

Duidelijk was dus dat het gesprek met [leidinggevende] mogelijk een belangrijke schakel vormde voor de oordeelsvorming door het hof. De overweging dat Werknemer [leidinggevende] (en [directeur] ) als getuige had kunnen oproepen, is dan ook bepaald goed te volgen (in vergelijkbare zin vws. gemeente C 3.22 p. 34).

3.23

Onderdeel 2 faalt.

Onderdeel 3: Benadeling in de zin van de Wbk

3.24

Onderdeel 3 klaagt dat het feit dat Werknemer pas werd ontslagen nadat hij een schriftelijke melding had gedaan, betekent dat de Wbk alleen ‘daarom al’ van toepassing is, ook als niet vast zou komen te staan dat hij het vermoeden van de misstand ook vóór zijn schorsing al onder de aandacht had gebracht. Het ‘(impliciete) oordeel’ dat een geschorste werknemer niet meer kan worden benadeeld in de zin van de Wbk door ook ontslagen te worden, is in dat licht onjuist en onbegrijpelijk. Anders dan de voorgaande middelonderdelen, waar de (door werknemer gestelde) mondelinge melding centraal stond, gaat het in dit middelonderdeel om de schriftelijke melding van 15 februari 2024.

3.25

De klachten zijn gericht tegen rov. 3.6.4.1-3.6.4.1.2 en rov. 3.6.5 TB tussenbeschikking en rov. 6.2.2-6.16 EB (en ‘alle daarmee samenhangende beslissingen en overwegingen alsmede het uiteindelijke eindoordeel’). In rov. 3.6.4.1-3.6.4.2 TB schetst het hof het toepasselijk wettelijk kader, waarin geen oordelen worden gegeven over benadeling. In rov. 3.6.5 TB overweegt het hof dat de stelplicht en bewijslast van de stelling dat Werknemer voorafgaand aan de schorsing en het ontbindingsverzoek een klokkenluidersmelding heeft gedaan volgens de hoofdregel van art. 150 Rv op Werknemer rust en dat hij wordt toegelaten tot het leveren van bewijs daarvan. Het hof voegt daar aan toe dat Werknemer zich immers op het rechtsgevolg van de klokkenluidersmelding beroept, ‘te weten dat de benadeling door middel van de schorsing op 5 januari 2024 en het ontbindingsverzoek d.d. 29 maart 2024 wordt vermoed het gevolg van de melding te zijn (waarna het aan de gemeente is om tegenbewijs te levern; vgl. HR 7 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:190.)’ Ook hierin ligt geen oordeel besloten of er al dan niet sprake is van benadeling in de zin van de Wbk. De klachten tegen deze rechtsoverwegingen uit de tussenbeschikking zijn daarmee tevergeefs voorgesteld.

3.26

De klacht dat in rov. 6.2.2-6.16 EB, waarin het hof (in ruim 16 pagina’s) toewerkt naar het oordeel dat Werknemer niet heeft bewezen dat hij voorafgaand aan de schorsing en het ontbindingsverzoek een klokkenluidersmelding heeft gedaan, het (impliciete) oordeel besloten ligt dat een geschorste werknemer door ontslag niet meer kan worden benadeeld in de zin van de Wbk (PI 24 en 25), mist feitelijke grondslag. Zo heeft het hof niet geoordeeld. Dat geldt ook voor de klacht in PI 25 dat onbegrijpelijk is ‘voor zover het hof in rov. 6.15 oordeelt dat [Werknemer] pas in een memorie na getuigenverhoor zich voor het eerst beriep op de brief van 15 februari 2024’, omdat daar in Grief 1 onder 3 en 9 al een beroep op is gedaan. Het hier veronderstelde (mogelijke; ‘voor zover’) oordeel heeft het hof in rov. 6.15 helemaal niet gegeven, zodat ook dit feitelijke grondslag mist. Dat geldt ook voor de klacht (PI 26) dat voor zover het hof ‘oordeelt – of stilzwijgend tot uitgangspunt neemt – dat de brief van 15 februari 2024 (…) kennelijk geen uitvoerige beschrijving van de misstand omvat (…)’. Een dergelijk oordeel heeft het hof in rov. 6.15 ook niet gegeven en uit niets blijkt dat het hof dit stilzwijgend tot uitgangspunt zou hebben genomen (in gelijke zin over dit alles vws. gemeente C 4.1 p. 34). Het hof heeft onderzocht of voorafgaand aan de schorsing die was gedaan vanwege het onderzoek naar mogelijk ongeoorloofde nevenwerkzaamheden als advocaat, sprake is geweest van een klokkenluidersmelding. Antwoord na uitvoerige waardering van getuigenbewijs: nee. In het kader van die gestelde klokkenluidersmelding doet Werknemer ook beroep op de brief van 15 februari 2024 en nu die brief dateert van ná de schorsing onderzoekt het hof of die brief mogelijk causaal is geweest voor het toewerken naar ontslag van Werknemer. Antwoord: daartoe heeft Werknemer onvoldoende gesteld, zodat die stelling wordt gepasseerd. Meer is er in de eindbeschikking niet (impliciet) geoordeeld of stilzwijgend tot uitgangspunt genomen. Daar stuit Onderdeel 3 integraal op af.

3.27

Onderdeel 3 faalt ook.

Onderdeel 4: Oordeel (ernstig) verwijtbaar handelen werkgever

3.28

Onderdeel 4 komt op tegen het oordeel in rov. 6.22-6.24 en rov. 6.29 EB dat geen sprake is van ernstig verwijtbaar handelen aan de zijde van de gemeente. Een onaangekondigd exitgesprek ‘onder valse voorwendselen’ levert steeds op zichzelf al ernstig verwijtbaar handelen op en rechtvaardigt toekenning van een billijke vergoeding[_36846d94-963d-4c7d-a68a-3638401df66b]. Dat geldt te meer als daarin onaangekondigd een advocaat van werkgeverskant bij zit; dat is intimiderend en ernstig verwijtbaar en het hof oordeelt daarom terecht dat dit een goed werkgever niet past, waardoor een werknemer, bijvoorbeeld, de mogelijkheid wordt onthouden om zich zelf ook van rechtsbijstand te voorzien. Dit slechte werkgeverschap en deze ernstige verwijtbaarheid kan niet worden ‘opgeheven’ door het oordeel dat niet is komen vast te staan of mondeling een klokkenluidersmelding is gedaan (PI 28). Het oordeel in rov. 6.29 dat niet is gesteld dat de ontbinding het gevolg is van het niet aankondigen van het exitgesprek is onjuist en onbegrijpelijk, omdat een werknemer geen stelplicht en bewijslast heeft dat een onaangekondigd exitgesprek in aanwezigheid van een advocaat aanleiding is voor het ontslag. Die aanleiding zal veelal zijn hetgeen de werkgever de werknemer mee wil ‘overvallen’. Dat maakt niet dat het niet aankondigen van een exitgesprek of een valse reden opgeven en onaangekondigd een advocaat erbij halen hoe dan ook op zichzelf al volstrekt onaanvaardbaar is (PI 29). De klacht besluit (in PI 30) zo: ‘De Hoge Raad wordt uitgenodigd – volstrekt in het algemeen – te verduidelijken dat werkgevers steeds ernstig verwijtbaar handelen door een werknemer onder valse voorwendselen uit te nodigen voor een gesprek en vervolgens onverwacht te confronteren met een advocaat en het voornemen om de arbeidsovereenkomst te beëindigen. Het oordeel van het hof dat dit in dit concrete geval weliswaar ‘slecht en verwijtbaar’ is, maar niet ‘ernstig verwijtbaar’ is onjuist en onbegrijpelijk.’

3.29

De klachten kunnen niet tot cassatie leiden. Om met de laatste klacht te beginnen, die beoogt een algemene regel in het leven te roepen waarmee een onaangekondigd exitgesprek als hier beschreven per definitie ernstig verwijtbaar handelen aan werkgeverszijde oplevert. Een dergelijke hard and fast rule past niet bij het arbeidsrecht, in het algemeen niet en ook niet bij de leerstukken slecht werkgeverschap/ernstig verwijtbaar handelen/billijke vergoeding. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad geldt dat bij de vraag of sprake is van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten in de zin van art. 7:671b lid 9 onder c BW, alle omstandigheden van het geval in onderling verband en in samenhang in aanmerking moeten worden genomen[_d1177963-10a3-410b-91f4-e6e53ef582b3].

3.30

Van ‘opheffen’ van slecht werkgeverschap is in deze zaak evenmin sprake. De vraag is überhaupt of het eerste gesprek van 18 december 2023 zonder meer als een exit-gesprek kwalificeert, omdat het een eerste gesprek was waarin aan Werknemer opheldering is gevraagd over zijn nevenwerkzaamheden, waar de gemeente op wijst bij vws. C 5.1 p. 35-36. Daarop zijn vervolggesprekken gevoerd met als basis het door de gemeente ingestelde onderzoek (zie rov. 3.2.8 TB, in cassatie niet bestreden). Het oordeel dat hier gelet op de omstandigheden van deze zaak hier wel sprake is van een verwijtbaar handelen aan gemeentezijde, maar niet van ernstig verwijtbaar handelen, is voor het overige in hoge mate een feitelijke beoordeling die goed te volgen is.

3.31

Ook de klacht over het oordeel in rov. 6.29 EB dat niet is gesteld dat de ontbinding het gevolg is geweest van de handelwijze van de gemeente, treft naar ik meen geen doel. Al uit de tekst van art. 7:671b lid 9 sub c BW volgt immers dat de rechter een billijke vergoeding kan toekennen indien de ontbinding van de arbeidsovereenkomst het gevolg is van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de werkgever. Dat betekent dat voor toekenning van een billijke vergoeding wel degelijk sprake moet zijn van een causaal verband tussen de gedraging en het ontslag[_214e8bb5-902f-41d1-88df-5a7984b766cb]. De klacht dat Werknemer dit verband niet had hoeven stellen en bewijzen, treft dan ook geen doel – het bewijsrecht is immers in beginsel op de ontbindingsprocedure van toepassing[_92c42e76-d7a8-4cf8-9e8a-08b7c7aa6658].

Onderdeel 5: Oordeel verwijtbaar handelen werknemer door als advocaat te gaan werken

3.32

Onderdeel 5 klaagt over de begrijpelijkheid van het oordeel dat werknemer verwijtbaar heeft gehandeld door zonder toestemming als advocaat-stagiaire te gaan werken, en komt op tegen rov 6.18-6.21 en rov. 6.32-6.36 EB (‘in het licht van grieven II, III, V, VI, VIII en IX en alle daarmee samenhangende overwegingen alsmede het eindoordeel’).

3.33

Volgens de klacht (PI 32) zou bij wege van hypothetische feitelijke grondslag gelet op de formulering van rov. 6.21, 6.34 en 6.36 EB tot uitgangspunt moeten worden genomen dat:

a. Werknemer in de gesprekken na 18 december 2023 alsnog in voldoende mate openheid van zaken heeft gegeven;

b. in het gesprek op 24 november 2021 met de directeur en de P&O- adviseur wél over de advocatuur is gesproken en dat dit wél door de directeur “begrepen werd geacht” onder de expliciet toegestane nevenwerkzaamheid (juridische dienstverlening);

c. Werknemer vóór het gesprek over de nevenwerkzaamheden al via social media bekend heeft gemaakt tot advocaat te zullen worden beëdigd, dat dit bericht breed “geliked” werd door collega’s en daarom al breed bekend was bij de gemeente;

d. de direct leidinggevende van Werknemer wist, zoals hij heeft erkend, dat de werknemer verbonden was aan het kantoor van [patroon 1] ;

e. de direct leidinggevende van Werknemer wist dat ook [patroon 1] tegen de gemeente procedeerde en daartegen geen bezwaren heeft geuit, waardoor bij Werknemer de gedachte kon postvatten dat er kennelijk geen zwaarwegende beletselen waren tegen een patroonwissel naar een advocaat die (ook) procedeerde tegen de gemeente;

f. Werknemer steeds de overeengekomen 36 uur per week aan zijn werk bij de gemeente heeft besteed;

g. Werknemer in een brief van 24 november 2021 toestemming voor werkzaamheden op administratief/fiscaal/juridisch gebied via [A] B.V. had gekregen.

3.34

Tegen deze achtergrond is volgens het onderdeel onbegrijpelijk (PI 33-34) dat het hof oordeelt dat:

i. het zijn van advocaat-stagiair van een geheel andere orde is dan het voeren van een adviespraktijk, waarvoor Werknemer toestemming had;

ii. de omvang van de werkzaamheden als advocaat onverenigbaar is met de werkzaamheden voor de gemeente en dat dit een inherent risico oplevert voor overbelasting;

iii. Werknemer niet voldoende weersproken heeft dat hij gedurende 24 uur per week kantoor hield bij zijn patroon en dat hij de verplichte opleidingsdagen bijwoonde zonder daarvoor verlofuren op te nemen;

iv. begrijpelijk is dat de gemeente er bezwaar tegen heeft dat een van haar ambtenaren tevens advocaat is bij een kantoor dat met regelmaat tegen de gemeente procedeert.

Bovendien is ook het eindoordeel – dat Werknemer verwijtbaar heeft gehandeld – onbegrijpelijk in het licht van het voorgaande.

3.35

De klacht lijkt mij tevergeefs voorgesteld. Het betoog dat een ‘begrijpelijke brug’ zou ontbreken tussen voormelde stellingen uit 3.33 en de oordelen genoemd in 3.34, volg ik niet; ook niet dat de oordelen weergegeven in 3.34 op zichzelf onbegrijpelijk zouden zijn.

3.36

Nog daargelaten dat de gemeente gemotiveerd heeft betwist dat Werknemer (alsnog) voldoende inzage en openheid van zaken heeft gegeven (zoals vws. C 6.1 pp. 36-37 terecht aangeeft), zijn deze aangevallen en uitgebreid gemotiveerde oordelen uit rov. 6.21 EB bepaald niet onbegrijpelijk. Kern daarvan is dat werken als advocaat-stagiaire van geheel andere orde is dan het voeren van een adviespraktijk, voor welke laatste werkzaamheden Werknemer toestemming had (ad. i.), die combinatie een overbelastingsrisico meebrengt, zodat sprake is van onverenigbaarheid (ad ii. en in het verlengde daarvan iii.) en dat ‘alleszins begrijpelijk’ is dat de gemeente bezwaar heeft tegen een werknemer die als advocaat verbonden is aan een kantoor dat regelmatig tegen de gemeente procedeert, (ad iv.). Volgens de klachten is dit verwijtbaarheidsoordeel aan het adres van Werknemer onbegrijpelijk, onjuist en ‘enigszins elitair’, omdat het verschil tussen juristen en advocaten in hoge mate gevormd zou worden door ‘gebakken lucht, het volgen van dure cursussen en het – veelal volstrekt in theorie – begeleid worden door een ‘patroon’, die een financiële prikkel heeft zo min mogelijk tijd aan die begeleiding te besteden.’ (PI 36). Wat daar verder van zij, daarmee gaat de klacht voorbij aan de zes alinea’s motivering in rov. 6.21 EB waarin wordt stilgestaan bij de tijdsinvestering die gepaard gaat met de opleiding tot advocaat en het in dat verband voldoen aan opleidingsverplichtingen van de Orde, het daardoor ontstane overbelastingsrisico, zodat sprake is van onverenigbaarheid. Daarbij acht het hof van dragend belang dat de gemeente, zelfs als Werknemer aan zijn direct leidinggevenden zou hebben meegedeeld dat hij doende was zich als advocaat te laten beëdigen etc. en [leidinggevende] wist dat hij de advocatenopleiding ging doen, [patroon 1] zijn patroon was en werknemer hiervan kond had gedaan op social media, daaruit niet had moeten begrijpen dat hij naast zijn voltijds dienstverband bij de gemeente verplicht was om 24 uur per week een als advocaat kantoor te houden bij zijn patroon (vereiste van de Orde). Door daar geen ondubbelzinnige uitdrukkelijke toestemming voor te vragen, is volgens het hof sprake van verwijtbaar handelen van Werknemer. Dat is bepaald goed te volgen. Dat wordt niet anders nu de gemeente zich ook bedient van een werknemer die ook als advocaat werkt (PI 37), omdat die advocaat en het kantoor waar deze aan verbonden is (uiteraard) niet tegen de gemeente optreden, zodat daar geen sprake is van (risico op) tegenstrijdige belangen (vws. gemeente C 6.4).

3.37

Ook Onderdeel 5 zie ik niet tot cassatie leiden.

4 Bespreking van het incidentele cassatiemiddel

4.1

Het onvoorwaardelijke incidentele cassatiemiddel van de gemeente bevat vier onderdelen en komt eveneens op tegen de tussenbeschikking van 20 februari 2025 en de eindbeschikking van 23 oktober 2025. Onderdeel I betreft het oordeel over het ernstig verwijtbaar handelen van Werknemer, Onderdeel II ziet op art. 7:686 (ontbinding wegens wanpresatie), Onderdeel III op art. 7:611 (goed werkgeverschap) en Onderdeel IV is een louter voortbouwende klacht.

4.2

Onderdeel I: Oordeel (ernstig) verwijtbaar handelen Werknemer

4.3

Onderdeel I keert zich tegen het oordeel dat het handelen van werknemer weliswaar kwalificeert als verwijtbaar handelen in de zin van art. 7:669 lid 3 sub e BW, maar niet als ernstig verwijtbaar handelen volgens art. 7:672 lid 7 sub c BW, zodat de gemeente de transitievergoeding aan Werknemer verschuldigd is. Geklaagd wordt dat het hof bij zijn beoordeling alleen het verwijt behandelt dat Werknemer zonder toestemming nevenwerkzaamheden als advocaat is gaan verrichten, maar in zijn oordeel niet de volgende verwijten betrekt:

- de aard en omvang van de nevenwerkzaamheden zijn onverenigbaar met het dienstverband van Werknemer bij de gemeente[_75654772-8931-45fd-a3b9-ed0ca29ec354];

- de houding van Werknemer in het kader van het onderzoek is strijdig met het goed ambtenaarschap en daarmee verband houdende integriteit[_f99335bf-04ea-4892-b5b9-ad9ab3fc6916];

- Werknemer heeft gedurende het onderzoek geen c.q. onvoldoende openheid van zaken gegeven[_7a324780-ddd5-47ab-b2af-a071ec88ab38];

- Werknemer heeft informatie van en over de gemeente fysiek dan wel digitaal buiten de (beveiligde) werkomgeving gebracht[_92b7c548-ebaa-4788-9e64-eff123eec28d];

- Werknemer heeft tevens nevenwerkzaamheden verricht voor ISD Kompas, heeft daarover geen openheid van zaken gegeven en heeft daarvoor ook geen toestemming gevraagd van de gemeente[_39cb0993-b5f5-4770-bfce-773cd02b46c6].

4.4

Daarmee is het oordeel van het hof dat geen sprake is van ernstig verwijtbaar handelen van Werknemer onjuist, dan wel ontoereikend gemotiveerd. Het onderdeel komt op tegen rov. 3.5 TB en rov. 6.21, 6.26, 6.32-6.36 en rov. 6.40 EB. Omdat het oordeel over ernstig verwijtbaar handelen uitsluitend in rov. 6.32-6.36 EB is te vinden, bespreek ik dit oordeel hierna eerst, waarna de andere bestreden passages aan de beurt komen (voor zover nog nodig).

Oordeel ernstig verwijtbaar handelen Werknemer

4.5

De klacht dat het oordeel in rov. 6.32-6.36 EB over ernstig verwijtbaar handelen aan de zijde van Werknemer onjuist, onbegrijpelijk of onvoldoende gemotiveerd is, zie ik geen doel treffen. In dat oordeel betrekt het hof wel degelijk de daartoe relevante feiten en omstandigheden. Daarbij heeft het hof klaarblijkelijk aansluiting gezocht bij de tegen dit oordeel gerichte grieven 1 en 5 van de gemeente. Het hof maakt door het kopje ‘De grieven 1 en 5 van de gemeente’ boven rov. 6.32-6.36 EB ook duidelijk dat het daarin om deze gezamenlijk besproken grieven gaat. De gemeente heeft ter toelichting van grieven 1 en 5 hoofdzakelijk het verwijt aangevoerd dat Werknemer zijn nevenwerkzaamheden als advocaat-stagiaire doelbewust heeft verzwegen. Ook de door deze grieven bestreden rov. 4.7 en 4.16 van de beschikking eerste aanleg stellen dit verwijt centraal en zo heeft de gemeente deze overwegingen kennelijk ook bedoeld, als gelet wordt op de toelichting op die grieven[_4bcc7ac4-bfc4-4db6-9971-6a16c30ccf86]. Ik geef de relevante passages voor de zelfstandige leesbaarheid van de conclusie hier weer:

Rov. 4.7 beschikking eerste aanleg:

‘4.7 De verwijten die de gemeente [Werknemer] op voornoemd punt maakt, zijn naar het oordeel van de kantonrechter echter minder ernstig dan door de gemeente is geschetst. De kantonrechter komt tot dit oordeel omdat niet is komen vast te staan dat [Werknemer] de gemeente bewust niet geïnformeerd heeft. Vaststaat immers dat [leidinggevende] ervan op de hoogte was dat [Werknemer] een opleiding tot advocaat zou gaan volgen. Ook wist [leidinggevende] dat [Werknemer] (aanvankelijk) gelieerd was aan advocatenkantoor [patroon 1] . [Werknemer] voert in dit verband aan dat hij in de veronderstelling was dat [leidinggevende] wist dat hij als onderdeel van zijn opleiding ook advocaat zou worden en in die hoedanigheid werkzaamheden zou verrichten. Die veronderstelling komt de kantonrechter aannemelijk voor. De gemeente voert daartegen aan dat [leidinggevende] dit niet wist en ook die stelling komt de kantonrechter aannemelijk voor. [Werknemer] heeft zich dus niet gerealiseerd dat het bij personen (zoals [leidinggevende] ) die in deze materie niet thuis zijn, niet bekend is dat de opleiding tot advocaat vereist dat de “student” tot advocaat wordt beëdigd en in die hoedanigheid ook daadwerkelijk een vaststaand aantal minimum uren werkzaamheden dient te verrichten. Ook het feit dat [Werknemer] op sociale media er geen geheim van maakte dat hij als advocaat zou worden beëdigd en het feit dat hij naderhand in mei 2022 samen met [patroon 1] (zijn toenmalige patroon) in alle openheid optrad als sponsor van een lokale voetbalclub, duidt erop dat [Werknemer] in zijn argeloosheid in de veronderstelling verkeerde dat hij de gemeente had geïnformeerd en impliciet toestemming had voor zijn werkzaamheden als advocaat. In wezen was er sprake van een misverstand: [Werknemer] verkeerde in de veronderstelling dat hij de gemeente met zijn mededeling over de opleiding (ook) had geïnformeerd over het feit dat hij advocaat was en de gemeente / [leidinggevende] realiseerde zich niet dat het volgen van de opleiding ook behelst dat [Werknemer] als advocaat werkzaamheden dient te verrichten.’

Grief 1 gericht tegen rov. 4.7:

‘85. Grief 1 richt zich tegen rechtsoverweging 4,7, waarin de kantonrechter heeft geoordeeld dat de verwijten die [Werknemer] gemaakt kunnen worden terzake het zonder informeren en zonder toestemming werken als advocaat, minder ernstig zijn dan door de gemeente worden geschetst. Ter onderbouwing verwijst de gemeente in de eerste plaats naar hetgeen zij hiervoor bij bespreking van Grief Ill heeft aangevoerd[_42eb3748-c7b6-4962-93d0-e0e089cef9dc].

(…)

89. Naar het oordeel van de gemeente zijn er juist meerdere feiten en omstandigheden die erop duiden dat [Werknemer] de aard, inhoud en omvang van zijn nevenwerkzaamheden bewust heeft verzwegen. Zo heeft [Werknemer] in zijn agenda (bijlage 30) niet tweewekelijks vermeld dat hij afwezig was — last staan dat hij afwezig was vanwege het volgen van de Beroepsopleiding Advocatuur. Zelfs toen hij geconfronteerd werd met de constateringen c.q. vermoedens van de gemeente heeft hij de omvang en de aard van zijn nevenwerkzaamheden gebagatelliseerd en doen voorkomen alsof het patronaat (bij [patroon 1] ) niet meer inhield dan wel eens naar binnen lopen om een verslagje te ondertekenen. Ook heeft hij te kennen gegeven dat hij richting [advocatenkantoor] had uitgesproken dat hij zich afvroeg of het wel handig was als zijn naam op de geval hing: en toen dacht ik wel en dat is even antwoord op jouw vraag van 'goh, oké als dadelijk mensen hier langs komen gelopen, is dat handig?' (pagina 21, bijlage 11) — waaruit de gemeente afleid dat [Werknemer] wel degelijk bewust een en ander onder de pet hield, althans dat hij in ieder geval op de hoogte was van het gegeven dat het aanzien van de gemeente kon worden geschaad. Daarnaast wijst de gemeente erop dat de Orde van Advocaten in het handelen van [Werknemer] aanleiding heeft gezien om een `toezicht dossier' te starten (bijlage 15a), waaruit de gemeente afleid dat [Werknemer]ook richting de Orde onjuiste en misleidende informatie heeft verstrekt.

90. De gemeente vindt het oordeel van de kantonrechter dat sprake zou zijn van een `misverstand' afdoet aan de ernst van het geconstateerde. En als er al sprake zou zijn van een 'misverstand', is deze geheel te wijten aan [Werknemer] en doet dat niet of aan de ernst van de verwijten. Eventuele argeloosheid van [Werknemer] in dezen is net zo ernstig verwijtbaar — [Werknemer] had gelet op zijn positie als ambtenaar beter kunnen en moeten weten. Daarbij wijst de gemeente erop dat het doen van een mededeling (even daargelaten dat [Werknemer] nimmer heeft medegedeeld wat hij in de praktijk deed) niet hetzelfde is als het vragen van toestemming. Het had op de weg van [Werknemer] gelegen om de gemeente gemotiveerd en onderbouwd toestemming te vragen — hetgeen hij niet heeft gedaan en waarvan hem een ernstig verwijt kan worden gemaakt (vergelijk Rb. Midden-Nederland 30 juli 2024, ECLI:NL:RBMNE:2024:4436).’

Rov. 4.16 beschikking eerste aanleg

‘4.16 Het verzoek tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst is wel toewijsbaar op de subsidiair aangevoerde grondslag. [Werknemer] heeft alles overziend immers dermate verwijtbaar gehandeld dat van de gemeente in redelijkheid niet kan worden verlangd de arbeidsovereenkomst te laten voortduren. De verwijten die [Werknemer] gemaakt worden zijn fors en terecht. Anders dan de gemeente is de kantonrechter echter van oordeel dat de hoge lat van de ernstige verwijtbaarheid (net) niet wordt gehaald. Van een doelbewust verzwijgen van zijn nevenwerkzaamheden als advocaat is immers geen sprake en de overige verwijten zijn ook niet van dien aard dat (in onderlinge samenhang bezien) zou moeten worden geoordeeld dat sprake is van ernstige verwijtbaarheid. Blijkens de wetsgeschiedenis moet bij ernstige verwijtbaarheid gedacht worden aan een situatie waarbij “(…) de werknemer zich schuldig maakt aan diefstal, verduistering, bedrog of andere misdrijven waardoor hij het vertrouwen van de werkgever onwaardig wordt, waarin de werknemer in strijd met eigen in de praktijk toegepaste en voor de werknemer kenbare gedragsregels van de organisatie van de werkgever, geld leent uit de bedrijfskas en zulks leidt tot een vertrouwensbreuk; waarin de werknemer controlevoorschriften bij ziekte herhaaldelijk, ook na toepassing van loonopschorting, niet naleeft en hiervoor geen gegronde reden bestaat; waarin de werknemer veelvuldig en zonder gegronde reden te laat op zijn werk verschijnt, hierdoor de bedrijfsvoering wordt belemmerd en de werkgever de werknemer hier al tevergeefs heeft aangesproken (…). De kantonrechter is van oordeel dat de verwijten aan [Werknemer] minder ernstig zijn dan deze door de wetgever geschetste categorie.’

Grief 5 gericht tegen rov. 4.16:

‘98. Grief 5 richt zich tegen het oordeel van de kantonrechter dat de hoge late van ernstige verwijtbaarheid (net) niet wordt gehaald (rechtsoverweging 4.16). De kantonrechter heeft daartoe overwogen dat van een doelbewust verzwijgen geen sprake is en dat de overige verwijten niet van die aard zijn dat (in onderling samenhang bezien) zou moeten worden geoordeeld dat sprake is van ernstige verwijtbaarheid. De kantonrechter heeft vervolgens verwezen naar situaties waar blijkens de wetsgeschiedenis bij ernstige verwijtbaarheid aan moet worden gedacht en geoordeeld dat de verwijten aan [Werknemer] minder ernstig zijn dan deze door de wetgever geschetste categorie.

99. De kantonrechter gaat met zijn overwegingen voorbij aan de ernst van de geconstateerde verwijten, ieder op zichzelf maar zeker in onderlinge samenhang beschouwd. Daarbij is de kantonrechter er ten onrechte van uitgegaan dat er geen sprake zou zijn van een doelbewust verzwijgen. De gemeente verwijst naar hetgeen hiervoor is uiteengezet. Het moet voor [Werknemer] duidelijk zijn geweest dat de gemeente er niet mee akkoord zou zijn dat hij, naast zijn aanstelling van 36 uur per week bij de gemeente, een verplichting aan is gegaan om voor 32 uur een praktijk te voeren en daar vervolgens (ook gedurende het onderzoek) geen openheid van zaken over heeft gegeven. Daar komt nog bij dat [Werknemer] verbonden was aan een kantoor dat met enige regelmaat tegen de gemeente procedeert en hij deze verbondenheid in het geheel niet heeft gemeld.

100. In vergelijkbare kwesties is eerder in rechte geoordeeld dat het verzwijgen van (de omvang van) nevenwerkzaamheden is te kwalificeren als ernstig verwijtbaar handelen op grond waarvan geen transitievergoeding is toegekend. De gemeente verwijst illustratief naar de uitspraak van het Gerechtshof 's-Hertogenbosch d.d. 1 december 2022 (ECLI:NL:GHSHE:2022:4153), de uitspraak van de Rechtbank Den Haag d.d. 13 juni 2024 (ECLI:NL:RBDHA:2024:8809) en de uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland d.d. 30 juli 2024 (ECLI:NL:RBMNE:2024:4436).’ (Onderstrepingen A-G)

4.6

De grieven zien op het verrichten van nevenwerkzaamheden zonder de gemeente hierover te informeren en zonder hiervoor toestemming te hebben verkregen. Dat in randnr. 99 bij grief 5 is vermeld dat de gemeente ‘verwijst naar hetgeen hiervoor is uiteengezet’ maakt dit niet anders; die zinsnede lijkt juist betrekking te hebben op het ‘doelbewust verzwijgen’ dat in deze alinea aan bod komt. Voor zover het onderdeel klaagt dat het hof andere verwijten had moeten betrekken in zijn oordeel over ernstig verwijtbaar handelen omdat in de voormelde grieven is ‘aangehaakt (…) bij alle verwijten’[_8b746595-36ad-4fba-9f05-4f1832281cc5] treft naar ik meen geen doel.

4.7

Weliswaar noemt de gemeente in randnr. 99 bij grief 5 dat werknemer over zijn werkzaamheden ‘(ook gedurende het onderzoek) geen openheid van zaken’ heeft gegeven, maar deze (enigszins terloopse en bovendien tussen haakjes geplaatste) opmerking laat onverlet dat grieven 1 en 5 draaien om de vraag of Werknemer al dan niet zonder toestemming en zonder dit te melden nevenwerkzaamheden als advocaat-stagiaire heeft verricht. Van ontoereikende motivering is geen sprake. Daar komt bij dat het hof niet gehouden is om op elke stelling afzonderlijk te responderen[_3b6db2bb-0134-4613-a4e1-5390637e98f9].

4.8

Overigens had het hof de overige verwijten die de gemeente in Onderdeel I voren brengt wel degelijk op het netvlies. Deze verwijten zijn immers goeddeels betrokken bij de beoordeling van het ontbindingsverzoek op de e-grond. Zo bespreekt het hof dat de nevenwerkzaamheden qua omvang niet verenigbaar zijn met het werken voor de gemeente (rov. 6.21 EB), dat Werknemer in de gesprekken volgend op 18 december 2023 onvoldoende openheid van zaken heeft gegeven (rov. 6.20 EB), dat de gemeente Werknemer terecht verwijt dat hij informatie buiten de beveiligde werkomgeving van de gemeente heeft gebracht (rov. 6.26 EB) en dat de gemeente onvoldoende onderbouwd heeft gesteld dat Werknemer de nevenwerkzaamheden voor ISD Kompas afzonderlijk had moeten melden (rov. 6.40 EB). Voor zover de door het onderdeel genoemde verwijten in het hofoordeel niet (expliciet) aan bod komen, geldt ook hier dat het hof niet gehouden is om op iedere stelling afzonderlijk te responderen.

4.9

Bovendien begrijp ik het bestreden oordeel zo dat het hof daarin ook (impliciet) de overige verwijten betrekt, nu het hof ‘alles afwegende’ tot het oordeel komt dat de lat van ernstig verwijtbaar handelen niet is gehaald. Een dergelijke benadering ligt ook voor de hand, aangezien bij de bespreking van ernstig verwijtbaar handelen volgens art. 7:673 lid 7 sub c BW haast onvermijdelijk is dat op hetzelfde feitencomplex wordt teruggegrepen als wat ten grondslag is gelegd aan het ontbindingsverzoek op de e-grond, zo blijkt ook uit het verzoekschrift in eerste aanleg van de gemeente, waar verwijtbaar handelen en ernstig verwijtbaar handelen onder dezelfde kop worden besproken (‘Subsidiair: (ernstig) verwijtbaar handelen of nalaten van (artikel 7:669 lid 4, onderdeel e, BW’) en waaraan dus goeddeels dezelfde feiten en omstandigheden ten grondslag liggen.

4.10

Onderdeel I faalt dan ook voor zover de klachten zich richten tegen het oordeel over ernstige verwijtbaarheid in rov. 6.32-6.36 EB.

Overige bestreden rechtsoverwegingen

4.11

Onderdeel I kan ook niet slagen voor zover het de overige rechtsoverwegingen betreft waarop het zijn pijlen richt.

4.12

Tevergeefs wordt geklaagd dat rov. 3.5 TB een onvolledige en daarmee onbegrijpelijke samenvatting van de grieven bevat, nu de gemeente in haar grieven ook een beroep zou hebben gedaan op ‘ontbinding wegens ernstige verwijtbaarheid’. De klacht kan al niet slagen vanwege het gegeven dat ‘ernstige verwijtbaarheid’ geen ontbindingsgrond is. Verwijtbaar handelen is dat wel (de e-grond), maar daarop ziet het incidenteel hoger beroep niet – het ontbindingsverzoek was in eerste aanleg immers toegewezen op de e-grond en het incidenteel appel keerde zich juist tegen de afwijzing van het primaire verzoek op de 686-grond.

4.13

De overige in Onderdeel I aangevallen passages hebben betrekking op de oordelen van de kantonrechter dat (i) het Werknemer valt te verwijten dat hij de gemeente niet heeft geïnformeerd over zijn werkzaamheden als advocaat (rov. 6.21 EB); (ii) de gemeente Werknemer terecht verwijt dat hij gedetailleerde financiële informatie buiten de beveiligde werkomgeving van de gemeente heeft gebracht (rov. 6.26 EB); en (iii) de gemeente niet heeft kunnen aantonen dat Werknemer terecht het verwijt kan worden gemaakt dat hij zonder toestemming werkzaamheden heeft verricht voor ISD Kompas (rov. 6.40 EB). Deze overwegingen hebben alle betrekking op de vraag of sprake is van verwijtbaar handelen van werknemer in de zin van art. 7:669 lid 3 sub e BW, zo volgt ook uit de grieven die in deze rechtsoverwegingen aan bod komen[_111d068e-4cc7-4710-aa80-296e273e9f24]. Wat hier verder ook van zij, deze passages laten onverlet dat het oordeel over ernstig verwijtbaar handelen volgens art. 7:673 lid 7 sub c BW (in rov. 6.32-6.36 EB) niet onjuist, onbegrijpelijk of onvoldoende gemotiveerd is.

4.14

Onderdeel I zie op dit een en ander stranden.

Onderdeel II: Maatstaf art. 7:686 BW

4.15

Onderdeel II bepleit dat in rov. 6.43 EB blijk wordt gegeven van een onjuiste rechtsopvatting met het oordeel dat nu werknemer niet ernstig verwijtbaar heeft gehandeld, ook niet is voldaan aan de vereisten voor ontbinding van de arbeidsovereenkomst op grond van art. 7:686 BW. Daarmee hanteert het hof een onjuiste maatstaf en is het oordeel ontoereikend gemotiveerd, omdat niet valt in te zien dat de voorliggende omstandigheden niet een zodanige toerekenbare tekortkoming opleveren dat de ontbinding van de arbeidsovereenkomst ex art. 7:686 BW gerechtvaardigd is.

4.16

Art. 7:686 BW regelt dat de bepalingen in Boek 7 over het einde van de arbeidsovereenkomst (Afdeling 9 van Titel 7.10 BW), de ontbinding van de arbeidsovereenkomst wegens een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst onverlet laten. Het betreft hier de ontbinding op grond van art. 6:265 BW, waar is bepaald dat iedere tekortkoming van een partij in de nakoming van een van haar verbintenissen aan de wederpartij de bevoegdheid geeft om de overeenkomst geheel of gedeeltelijk te ontbinden, tenzij de tekortkoming, gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis, deze ontbinding met haar gevolgen niet rechtvaardigt[_730fde8e-6f93-4dab-b321-6f038fa8b61e]. In […] /De Schelde is het volgende uitgemaakt over de ontbinding van de arbeidsovereenkomst via de hier beschreven route (mijn onderstrepingen)[_473222d8-8684-44a3-9f58-3c9afb5e0d41]:

‘3.2 Het stelsel van de wet betreffende beeindiging van een arbeidsovereenkomst door de werkgever, in het bijzonder de bescherming die deze regeling ter zake van die beeindiging aan de werknemer beoogt te bieden, brengt mee dat een zodanige vordering slechts toewijsbaar is in gevallen van ernstige wanprestatie, namelijk een wanprestatie van zodanige aard dat zij het ingrijpende gevolg van een ontbinding van de overeenkomst, in beginsel met terugwerkende kracht tot de dag van de wanprestatie, kan rechtvaardigen. Bij dit uitgangspunt is deze ontbinding veeleer op een lijn te stellen met een beeindiging van de dienstbetrekking wegens een dringende reden, in welk geval de regel van art. 21 vijfde lid tweede zin ook niet van toepassing is. Hierbij verdient opmerking dat bij de vraag of de gedragingen van de werknemer voor de werkgever een dringende reden voor ontslag of een voldoende ernstige wanprestatie voor een ontbindingsvordering opleveren, mede van belang zal zijn in hoeverre de verwijten van de werkgever verband houden met het lidmaatschap van de betrokken werknemer van de ondernemingsraad.’

4.17

Het hof ‘vertaalt’ deze rechtsregel in de bestreden rechtsoverweging als volgt:

‘6.43 Het hof overweegt als volgt. Een arbeidsovereenkomst kan alleen worden ontbonden op grond van artikel 7:686 BW als sprake is van ernstige wanprestatie, op één lijn te stellen met een beëindiging wegens een dringende reden (zie de uitspraak van dit hof van 1 oktober 2020, ECLI:NL:GHSHE:2020:3021 en het daarin aangehaalde HR 20 april 1990, ECLI:NL:HR:1990:AD1092). Het hof heeft hiervoor bij de bespreking van grieven 1 en 5 van de gemeente geoordeeld dat [Werknemer] verwijtbaar heeft gehandeld, maar niet ernstig verwijtbaar. Daaruit volgt dat ook niet is voldaan aan de vereisten voor ontbinding van de arbeidsovereenkomst op grond van artikel 7:686 BW. De grief slaagt niet.’

4.18

In die parafrase ontbreekt het woord ‘veeleer’ uit […] /De Schelde en door dat weg te laten zou hier al blijk gegeven worden van een onjuiste rechtsopvatting volgens Onderdeel II. Dat lijkt mij niet; er lijkt weinig licht te zitten tussen de begrippen ‘ernstige wanprestatie’ en ‘dringende reden’ – hoewel de begrippen daarmee ook niet exact hetzelfde zijn[_b69c7f78-d7cc-4dcb-bc96-e27378fc14a6]. Voor zover wordt geklaagd dat het hof met het weglaten van het woord ‘veeleer’ een andere uitleg van de rechtsregel voor ogen heeft gehad, zie ik de klacht niet slagen.

4.19

Is hier niet toch een verkeerde maatstaf gehanteerd met de passage dat al is geoordeeld dat geen sprake is van ernstig verwijtbaar handelen en dat daaruit volgt dat ook niet is voldaan aan de vereisten voor ontbinding op grond van art. 7:686 BW? Met andere woorden: is ernstige wanprestatie op een lijn te stellen met ernstig verwijtbaar handelen?

4.20

Hoekstra en Stekelenburg menen dat ernstige wanprestatie gelijk is aan, of vergelijkbaar is met het begrip ernstige verwijtbaarheid zoals dat in de Wwz is geïntroduceerd[_5fb15196-668e-43ff-bb56-510971643c42]. Die conclusie baseren zij op de voorbeelden die de Wwz-wetgever heeft gegeven van gevallen van ernstig verwijtbaar handelen, die in de ogen van de auteurs allemaal ook als ernstige wanprestatie kwalificeren. Die argumentatie is mogelijk niet meteen overtuigend. Volgens die lijn zou ernstig verwijtbaar handelen of nalaten immers óók (nagenoeg) gelijk staan aan de dringende reden en dat lijkt in zijn algemeenheid geen juist uitgangspunt[_98321b7f-dfb1-4c70-a07c-dec229b90ab6]. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel voor de Wwz is door de regering zelfs uitdrukkelijk aangetekend dat ernstig verwijtbaar handelen of nalaten iets anders is dan de dringende reden[_ae54b72e-88ba-4399-88fa-60cbe919f10f]:

‘Het criterium ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de werknemer, is ruimer dan alleen een ontslag om een dringende reden als bedoeld in de artikelen 7:677 en 7:678 BW. Dat betekent in relatie tot artikel 24, tweede lid, onderdeel a, van de WW dat, als een werknemer om de genoemde reden geen aanspraak heeft op een transitievergoeding, dat niet betekent dat er ook geen recht zal bestaan op een WW-uitkering vanwege verwijtbare werkloosheid.’

4.21

Dat het criterium ernstig verwijtbaar handelen of nalaten ruimer is dan de dringende reden, betekent denk ik dat de lat voor de dringende reden hoger ligt, omdat die categorie een beperkter aantal gevallen omvat. Ook in het systeem van de wet ligt besloten dat de dringende reden ‘zwaarder’ is dan ernstig verwijtbaar handelen of nalaten. Zo moet voor het rechtsgeldig ontslag op staande voet sprake zijn van een objectief én subjectief dringende reden; dit laatste komt tot uitdrukking in het vereiste dat onverwijld moet worden opgezegd (art. 7:677 lid 1 BW). Zegt de werkgever niet onverwijld op, dan wordt aangenomen dat de dringende reden voor het ontslag kennelijk niet ‘dringend genoeg’ is[_06d76cac-e51a-4d25-b868-3259d9dbf8c1]. Weliswaar kan de rechter ingeval van ernstig verwijtbaar handelen het einde van de arbeidsovereenkomst ook op een eerder tijdstip bepalen (art. 7:671b lid 9 sub b BW), maar dit is een discretionaire bevoegdheid – de rechter kan dus ook ontbinden met inachtneming van de geldende opzegtermijn, en dát is bij opzegging op grond van een dringende reden niet mogelijk. Daarmee lijkt voor de hand te liggen dat de lat voor de dringende reden (en dus ook ernstige wanprestatie) in zijn algemeenheid hoger ligt dan die voor ernstig verwijtbaar handelen of nalaten.

4.22

Wanneer deze lijn wordt gevolgd, is het oordeel in de voorliggende zaak goed te volgen. Als de lat voor ernstig verwijtbaar handelen of nalaten (het mindere) niet wordt gehaald, dan ligt in de rede dat de (hogere) lat voor ernstige wanprestatie (het meerdere) dan zeker niet wordt gehaald. Dit oordeel is te meer begrijpelijk als gelet wordt op de insteek die de gemeente in het inleidende verzoekschrift heeft gekozen. Daar zet zij eerst uitvoerig de primaire grondslag van art. 7:686 BW uiteen en vervolgens vermeldt het verzoekschrift onder de subsidiaire grondslag (‘(ernstig) verwijtbaar handelen of nalaten van (artikel 7:669 lid 3, onderdeel e, BW)’) onder andere dat de gemeente ‘ter onderbouwing van het standpunt dat sprake is van ernstig verwijtbaar handelen dat maakt dat het dienstverband dient te eindigen, in de eerste plaats [verwijst] naar hetgeen hiervoor is uiteengezet’[_8c1e1b40-1abe-4836-baae-b2e1ff3764e6]. Het (gestelde) ernstig verwijtbaar handelen onderbouwt de gemeente daarmee aan de hand van hetzelfde feitencomplex als het 686-verzoek, zodat daarmee ook begrijpelijk is dat het hof het in rov. 6.43 EB ‘kort’ houdt. Als het voorgelegde feitencomplex niet tot ernstige verwijtbaarheid leidt, dan zal datzelfde feitencomplex immers ook (of beter: al helemaal) niet tot ernstige wanprestatie leiden – aangenomen dat daarvoor in zijn algemeenheid een hogere lat geldt. Herhaald zij hier overigens dat het in zaken als deze veelal onvermijdelijk zal zijn dat aan verzoeken op verschillende grondslagen, (grotendeels) hetzelfde feitencomplex ten grondslag wordt gelegd – de insteek van de gemeente is dan ook zeker niet vreemd; maar dan is wel ook inzichtelijk dat de rechter bij de beoordeling van die verzoeken de neiging zal onderdrukken om in herhaling te vallen en zal verwijzen naar eerder gegeven oordelen.

4.23

In het licht hiervan is de route in rov. 6.43 EB naar ik meen geen onjuiste. Kennelijk heeft hier voorgezeten dat een uitvoerige bespreking van hetzelfde feitencomplex in dit geval niet tot een ander oordeel kon leiden. Die aanpak getuigt van rechterlijke pragmatiek en aan dit oordeel kleeft hier dan ook wat mij betreft geen motiveringsgebrek.

4.24

Onderdeel II zie ik daarom niet slagen.

Onderdeel III: Oordeel art. 7:611 BW (goed werkgeverschap)

4.25

Onderdeel III richt zich in de eerste plaats tegen de vaststelling bij rov. 3.2.7 TB dat Werknemer door de gemeente zou zijn uitgenodigd voor een gesprek over zijn re-integratie. Dat is onbegrijpelijk gelet op het verweerschrift in appel 50, waarin de gemeente heeft aangegeven dat Werknemer is uitgenodigd om te praten over zaken die zijn geconstateerd in het kader van zijn re-integratie.

4.26

Dit lijkt mij een kwestie van semantiek. Omdat de gemeente heeft betwist dat zij Werknemer onder valse voorwendselen voor een gesprek heeft uitgenodigd en daarmee ook heeft betwist dat zij onzorgvuldig heeft gehandeld, nu niet is gezegd dat het over zijn re-integratie zou gaan, maar over zaken die geconstateerd zijn in het kader van zijn re-integratie, zou dit niet zo mogen worden vastgesteld door het hof. Dat zie ik niet; in een gesprek ‘over re-integratie’ kunnen immers ook ‘zaken die in het kader van die re-integratie zijn geconstateerd’ aan de orde komen. Deze formulering in rov. 3.2.7 TB brengt ook niet mee dat het oordeel in rov. 6.25 EB onbegrijpelijk is, voor zover dat de klacht zou zijn. Het hof geeft hier kennelijk een beknopte weergave van hetgeen partijen over en weer gesteld hebben. Dat het hof dit samenvat als een gesprek ‘over’ de re-integratie, is goed te volgen en geeft evenmin blijk van miskenning van art. 149 Rv, zoals de klacht nog aanvoert. Deze eerste klacht is tevergeefs voorgesteld .

4.27

In de tweede plaats is Onderdeel III gericht tegen het oordeel in rov. 6.25 EB dat het van slecht werkgeverschap getuigt dat Werknemer tijdens het gesprek in december 2023 in aanwezigheid van een advocaat van de gemeente indringend is bevraagd op zijn werkzaamheden als advocaat; dat oordeel geeft blijk van een onjuiste rechtsopvatting over art. 7:611 BW – er wordt een onjuiste, want te lichte maatstaf gehanteerd – althans kleeft hier een motiveringsgebrek aan[_6f8cc8f0-7489-4973-a979-11d8cc28b613]. Althans had het hof minstgenomen beter moeten motiveren waarom, gelet op de ernst van de situatie, het van slecht werkgeverschap getuigt dat de gemeente niet expliciet heeft genoemd dat het over Werknemers nevenwerkzaamheden zou gaan (waar hij niet door overvallen kan zijn) en ook niet dat zij een op dat moment bij haar werkzame advocaat daarbij aanwezig laat zijn en laat bevragen. In dit kader wordt gerefereerd aan de instructiebevoegdheid van een werkgever ex art. 7:10 BW en 7:660 BW; het is geen onredelijke instructie om een werknemer te willen horen als zijn naam verschijnt bij [advocatenkantoor] en ook is het bevragen door een gekwalificeerde P&O medewerker niet in strijd met art. 7:611 BW – ook niet als dat een advocaat betrof; dat was Werknemer ook. Ook had het hof erbij moeten betrekken dat er tijdens dat gesprek in december 2023 geen rechtspositionele beslissingen zijn genomen, er nadien nog nadere gesprekken zijn gevolgd waarbij Werknemer zich van rechtsbijstand had voorzien en hij nadien ook ampele gelegenheid heeft gehad om zijn visie naar voren te brengen, hetgeen het hof allemaal in de afweging had moeten betrekken. Door dat niet te doen, is de hoge lat van art. 7:611 BW miskent en zijn niet alle omstandigheden van het geval afgewogen, althans is sprake van een motiveringsgebrek.

4.28

Voor deze tweede klacht van Onderdeel III is langs twee lijnen te betogen dat daar geen belang bij bestaat.

4.29

De eerste lijn is dat de klacht verband houdt met het oordeel over ernstig verwijtbaar handelen aan de zijde van de gemeente, waarmee dan mogelijk wordt voorgesorteerd op het eventuele slagen van Onderdeel 4 van het principale cassatieberoep, zodat na verwijzing opnieuw moet worden beoordeeld of de gemeente hier ernstig verwijtbaar heeft gehandeld; in dat geval kan de (waardering van de) houding van de gemeente bij het hier bedoelde gesprek relevant zijn. Als de lijn van de bespreking van het principale cassatieberoep wordt gevolgd, blijft het oordeel dat geen sprake is van ernstig verwijtbaar handelen van de gemeente overeind en zou er geen belang bestaan bij deze klacht.

4.30

Een tweede route is dat de klacht samenhangt met het oordeel over ernstig verwijtbaar handelen van de kant van Werknemer. De gedachte zou kunnen zijn dat bij het slagen van de klacht tegen rov 6.25 EB een andere waardering kan volgen van het gesprek van 18 december 2023 en het feit dat Werknemer daarin geen openheid van zaken heeft gegeven, zodat de lat van ernstig verwijtbaar handelen door Werknemer mogelijk wél wordt gehaald. Maar dat zie ik ook niet opgaan. Het hof overweegt in rov. 6.25 EB dat de bestreden overweging in het kader waarvan het hof goed werkgeverschap betrekt (‘het verwijt van de gemeente is niet geheel terecht’) niet dragend is voor de beslissing dat sprake is van verwijtbaar handelen in de zin van art. 7:669 lid 3 sub e BW. Het is niet goed voorstelbaar dat die overweging dan wél dragend zou kunnen zijn bij de beoordeling van ernstige verwijtbaarheid, waarvoor de lat immers hoger ligt. Ook in deze lijn valt dan niet in te zien welk belang de gemeente heeft bij een slagende klacht op dit punt.

4.31

Overigens zie ik de klacht ook inhoudelijk niet opgaan. Betoogd wordt dat het hof heeft miskend dat art. 7:611 BW de arbeidsrechtelijke vertaling van de aanvullende en derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid is, zodat (kort gezegd) terughoudendheid geboden is bij de beoordeling van ‘slecht werkgeverschap’. Dat het hof hier onvoldoende terughoudend is geweest of anderszins een te lichte maatstaf heeft gehanteerd, zie ik niet. In rov. 6.25 EB geeft het hof juist blijk van een zorgvuldige afweging, door bijvoorbeeld óók te overwegen dat voorbij wordt gegaan aan het betoog van Werknemer dat sprake was van ‘opzet’ om hem ‘de deur uit te werken’. Het oordeel dat het “een goed werkgever niet [past]” om een gesprek met een werknemer onaangekondigd in aanwezigheid van een advocaat te laten plaatsvinden, is bovendien voldoende gemotiveerd. Hetgeen de klacht daartegen in gebracht wil zien, maakt dit oordeel niet onjuist of onbegrijpelijk.

4.32

Zodende zie ik Onderdeel III ook geen doel treffen.

Onderdeel IV: Veegklacht

4.33

Onderdeel IV is louter voortbouwend en deelt het lot van de vorige niet slagende klachten in het incidenteel cassatieberoep.

5 Conclusie

Ik concludeer tot verwerping van zowel het principale als het incidentele cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Voetnoten

  1. Ontleend aan de bestreden tussenbeschikking: hof 's-Hertogenbosch 20 februari 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:431, rov. 3.2.1-3.2.27.
  2. Ontleend aan de al aangehaalde bestreden tussenbeschikking, rov. 3.3.1-3.6.6, en verder aan de bestreden eindbeschikking: hof 's-Hertogenbosch 23 oktober 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:2920, JAR 2026/306 m.nt. A.C. Kampschuur, rov. 5.1.
  3. Rb. Limburg 21 juni 2024, ECLI:NL:RBLIM:2024:3829, TAR 2024/44, AR Updates 2024/878.
  4. Blijkens rov. 6.1.1 eindbeschikking is prod. 29 een p-v van aangifte van meineed tegen getuige [betrokkene 6] en prod. 30 een akte van depot van een usb-stick met een opmame van een gesprek tussen Werknemer en [betrokkene 6] van 30 januari 2025.
  5. Over die weigering staat in rov. 6.1.1 eindbeschikking dit: ‘(…) De raadsheer-commissaris heeft wel het bezwaar gehonoreerd tegen het in het geding brengen van de usb-stick met de geluidsopname van een gesprek dat [Werknemer] stelt op 30 januari 2025 met getuige [betrokkene 6] te hebben gevoerd, om de volgende redenen. [Werknemer] had die productie voorafgaand aan het getuigenverhoor va [betrokkene 6] in het geding kunnen brengen, althans hij had [betrokkene 6] tijdens het getuigenverhoor kunnen voorhouden dat hij beschikte over een opname van zijn gesprek met haar van 30 januari 2025. Door dat niet te doen en de productie pas bij memorie van getuigenverhoor in het geding te brengen heeft [Werknemer] de gemeente de mogelijkheid onthouden om de getuige gerichte vragen over dat gesprek te stellen. De gemeente had er dan bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om de getuige in contra-enquête opnieuw te laten horen.’ Rov. 6.1.2-6.1.3 eindbeschikking vervolgen dan met: ‘6.1.2 Het hof maakt de beslissing van de raadsheer-commissaris to de zijne. Het hof acht het bij memorie na getuigenverhoor in het geding brengen van de geluidsopname in strijd met de goede procesorde. 6.1.3 op grond van het voorgaande staat het hof productie 29 toe en weigert het productie 30.’
  6. Kamerstukken II 2019/20, 35 498, nr. (MvT), p. 39, onder meer onder verwijzing naar Expertgroep modernisering bewijsrecht, Advies Modernisering Burgerlijk Bewijsrecht, nr. 157.
  7. Vws. gemeente C 1 p. 27 verwoordt de visie van de gemeente dat Werknemer zijn ‘vermeende klokkenluiderschap er met de haren [heeft] bijgesleept, kennelijk in een poging om zijn ontslag tegen te houden. Kantonrechter en gerechtshof zijn hier in de visie van de gemeente terecht niet in meegegaan.’, in vws. gemeente C 3.15 p. 32 nader als volgt geconcretiseerd: ‘In casu gaat het dus, aldus de gemeente, om een advocaat die eerst zelf wordt bevraagd over het feit dat hij naast zijn voltijdsbetrekking bij de gemeente nog twee betrekkingen lijkt te hebben, op dat moment geen gewag maakt van een eerdere melding en evenmin van de beweerdelijke status van klokkenluider, daarmee pas komt wanneer een ontslagtraject in zicht komt, waarna hij (pas) een melding doet.’
  8. Wet van 25 januari 2022 tot wijziging van de Wet Huis voor klokkenluiders en enige andere wetten ter implementatie van Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2019 (PbEU 2019, L 305) en enige andere wijzigingen, Stb. 2023, 29. De voorganger was de Wet van 14 april 2016, houdende de oprichting van een Huis voor klokkenluiders (Wet Huis voor klokkenluiders), Stb. 2016, 147. Zie over de Wbk het commentaar van J.S. Hidajat-Engelsman in T&C Arbeidsrecht, 2026 en verder: W.H.A.C.M. Bouwens & D.M.A. Bij de Vaate, Arbeidsovereenkomstenrecht, 2023, p. 104-107; A.R. Houweling (red.) e.a., Loonstra & Zondag. Arbeidsrechtelijke themata I, 2023, par. 7.6.2.
  9. Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2019 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden. Zie n.a.v. de implementatie in de arbeidsrechtelijke literatuur: M.M. Govaert & C.A.M. Nelissen, Het wetsvoorstel Wet bescherming klokkenluiders: op de goede weg, maar nog niet op de eindbestemming, 2022/67; E.A. van Hagen, Wijziging klokkenluiderswetgeving: praktische gevolgen voor werkgevers, ArbeidsRecht 2023/15; J.P. van der Meij, Wet bescherming klokkenluiders: nieuwe wet met bekende gebreken, NJ 2023/591; M. de Vries, Wet bescherming klokkenluiders: een stap in de goede richting?, B&B 2023/56; J.S. Hidajat-Engelsman, De gewijzigde ontslagbescherming van de klokkenluider, TvO 2023/2, p. 46-54; J. Boonstra, Klokkenluidersbescherming anno 2023 en de praktische implicaties voor organisatie, TBS&H 2023/3, p. 111-120; A. Akkerman, Minder vergeldingen en meer meldingen? Wet Bescherming Klokkenluiders en de overweging om te melden, TAC/53905; M.A. Teunissen & D.R. Hut, Wet bescherming klokkenluiders: één jaar na dato, TAP 2023/8.
  10. Onderdeel 1 van het principaal cassatiemiddel keert zich tegen het oordeel dat de melding die de werknemer in 2022 zou hebben gedaan, geen melding in de zin van de Wbk inhoudt. Die (gestelde) melding dateert van vóór de inwerkingtreding van de Wbk, zie Stb. 2023, 29.
  11. Het gaat dus om kennis opgedaan in de werkgerelateerde context, in art. 1 Wbk omschreven als toekomstige, huidige of vroegere werkgerelateerde activiteiten in de publieke of private sector waardoor, ongeacht de aard van die werkzaamheden, personen informatie kunnen verkrijgen over misstanden.
  12. Kamerstukken II 2020/21, 35 851, nr. 3 (MvT), p. 74.
  13. De richtlijnbepaling spreekt in dit verband overigens over inbreuk in plaats van misstand; uit de parlementaire geschiedenis volgt niet dat hiermee inhoudelijk iets anders is bedoeld, Kamerstukken II 2020/21, 35 851, nr. 3 (MvT), p. 67, p. 72.
  14. Kamerstukken II 2020/21, 35 851, nr. 3 (MvT), p. 17.
  15. Kamerstukken II 2022/23, 35 851, nr. 17 (Nota n.a.v. het nader verslag), p. 15.
  16. J.S. Hidajat-Engelsman, T&C Arbeidsrecht, commentaar op art. 17e Wbk, aant. 2.
  17. J.S. Hidajat-Engelsman, T&C Arbeidsrecht, commentaar op art. 17e Wbk, aant. 2.
  18. A.C. Kampschuur in JAR 2026/306, p. 3027-3028.
  19. P-v mondelinge behandeling in hoger beroep d.d. 23 januari 2025, p. 12.
  20. P-v mondelinge behandeling in hoger beroep d.d. 23 januari 2025, p. 14.
  21. Onder verwijzing naar Hof Den Haag 28 mei 2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:806, rov. 6.4-6.6.6.
  22. Expliciet in het kader van een werknemersverzoek ex art. 7:671c BW, niet valt in te zien waarom dit uitgangspunt niet ook in het kader van een werkgeversverzoek ex art. 7:671b BW zou gelden, zie: HR 21 januari 2022, ECLI:NL:HR:2022:63, NJ 2024/2 m.nt. W.H.A.C.M. Bouwens, JAR 2022/52 m.nt. M.L.G. Otto, TRA 2022/32 m.nt. C.J. Frikkee, JIN 2022/100 m.nt. M.P. Bökkerink-de Koning, rov. 3.1.3. De verwijzing naar de beschikking van het Haagse hof van 28 mei 2024 (ECLI:NL:GHDHA:2024:806) in de PI maakt dit niet anders. Hierin zou het hof de door het onderdeel bepleite zienswijze tot uitgangspunt hebben genomen, maar dat valt daar niet in te lezen. Integendeel: in die zaak wordt juist aan de hand van weging van alle relevante feiten en omstandigheden tot het oordeel gekomen dat in dat specifieke geval sprake was van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten aan werkgeverszijde.
  23. HR 16 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:220, NJ 2018/395 m.nt. E. Verhulp, TRA 2018/41 m.nt. D.J. Buijs, JIN 2018/108 m.nt. C. van Puffelen & M.A.H.M. van der Velden, JAR 2018/73 m.nt. L.B. de Graaf, AR-Updates.nl 2018-0216 m.nt. F.G. Laagland, rov. 3.7.2. Zie ook concl. A-G De Bock 15 oktober 2021, ECLI:NL:PHR:2021:1038, randnr. 3.13.
  24. HR 23 december 2016, ECLI:NL:HR:2016:2998, NJ 2017/203 m.nt. E. Verhulp, TRA 2017/19 m.nt. D.J. Buijs, AA20170434 m.nt. W.H.A.C.M Bouwens, JAR 2017/19 m.nt. A. van Zanten-Baris, AR-Updates.nl 2016-1482 m.nt. P. Kruit.
  25. Onder verwijzing naar grief 5.
  26. Onder verwijzing naar grief 2.
  27. Onder verwijzing naar grief 2.
  28. Onder verwijzing naar grief 5.
  29. Onder verwijzing naar grief 3.
  30. Verweerschrift tevens houdend incidenteel hoger beroep gemeente, randnrs. 85 en 98.
  31. Ter verduidelijking van mijn kant: Grief III van Werknemer richt zich ook tegen rov. 4.7 en het verweer van de gemeente tegen deze grief (verweerschrift 46-47) ziet ook op wat de leidinggevende van Werknemer al dan niet wist over de nevenwerkzaamheden van Werknemer.
  32. Zie voetnoten 75 en 81 van het incidentele cassatiemiddel.
  33. Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/188, zie tevens aldaar aangehaalde rechtspraak.
  34. Rov. 6.21 behandelt Grief IV van Werknemer en Grief 2 van de gemeente, rov. 6.26 behandelt Grief VII van Werknemer en rov. 6.40 ziet op Grief 3 van de gemeente; met al deze grieven wordt opgekomen tegen de oordelen van de kantonrechter over verwijtbaar handelen of nalaten aan de zijde van Werknemer (zie ook het procesverloop onder 3.4-3.5).
  35. Zie over de tenzij-clausule in art. 6:265 BW HR 28 september 2018, ECLI:NL:HR:2018:1810, NJ 2019/446 m.nt. J. Hijma, JBPr 2018/61 m.nt. F.J.P. Lock, TBR 2018/197 m.nt. S. van Gulijk, Prg. 2019/68 m.nt. P.J.M. Ros, AA20190293 m.nt. H.N. Schelhaas, Jurisprudentie Grondzaken 2018/255 m.nt. F.M.A. van der Loo, JHV 2018/29 m.nt. Th. Gardenbroek (Eigen Haard).
  36. HR 20 april 1990, ECLI:NL:PHR:1990:AD1092, NJ 1990/702 m.nt. P.A. Stein ([…] /De Schelde). Zie over deze materie ook mijn conclusie van 12 september 2025, ECLI:NL:PHR:2025:993, 4.3-4.22. Het incidenteel cassatiemiddel breekt een lans voor herijking van de maatstaf uit […] /De Schede op pp. 23-25 van het incidenteel cassatiemiddel: sindsdien is het recht verder ontwikkeld, ontbinding heeft geen terugwerkende kracht meer en vanwege de daarbij optredende ongedaanmakingsverbintenissen (art. 6:271 BW) en vergoedingsrechten (art. 6:272 BW), zullen bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst in beginsel al verrichte werkzaamheden en het daarvoor betaalde loon tegen elkaar wegvallen. Ook is ontbinding naar huidig recht niet meer beperkt tot wanprestatie, maar kan iedere tekortkoming daartoe aanleiding geven, zodat het criterium ‘ernstige wanprestatie’ bij ontbinding van een arbeidsovereenkomst minder voor de hand ligt. Het incidenteel cassatiemiddel vervolgt dat in de Victoria-beschikking, HR 21 februari 2020, ECLI:NL:HR:2020:283 over ontbinding ex art. 7: 686 BW jo. art. 6:265 BW en art 6:270 BW kennelijk aansluiting is gezocht bij de huurrechtelijke Eigen Haard -uitspraak, al aangehaald, rov. 3.8.3. Het middel bepleit dat daarom de […] /De Schelde-maatstaf herijking zou behoeven in die zin dat slechts een tekortkoming van voldoende gewicht recht geeft op (gehele of gedeeltelijke) ontbinding, omdat ook bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst o.g.v. art. 7:686 BW het toetsingskader van art. 6:265 BW voldoende ruimte biedt om de aard van de overeenkomst en de overige omstandigheden van het geval bij de beoordeling van de ‘tenzij-bepaling’ te betrekken. Ik volsta met signalering hiervan; de conclusie volgt het thans geldende recht voor de 686-grond.
  37. Zie hierover mijn conclusie van 12 september 2025 (ECLI:NL:PHR:2025:993), m.n. 4.6 en aldaar genoemde verwijzingen; vws. inc. c.b. Werknemer 5 verwijst ook naar deze conclusie; dat geldt ook voor de JAR-noot van Stenden en Kleijer onder de eindbeschikking in onze zaak (al aangehaald), geciteerd in het incidenteel cassatiemiddel op p. 23.
  38. T.D.E. Hoekstra & M.H. Stekelenburg, Art. 7:686 BW binnen de WWZ: een vreemde eend in de bijt of nieuw gemeengoed?, TAP 2015/270.
  39. Al kan dit in de praktijk best samenvallen, zie bijv. Hof Den Haag 7 oktober 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:2166, JAR 2025/304 m.nt. B.M.C. Stenden 7 S.W. Kleijer, TRA 2026/7 m.nt. I. Zaal, rov. 7.14: Naar het oordeel van het hof is deze ernstige verwijtbaarheid – hoewel juridisch een ander begrip dan wanprestatie – in dit geval tevens een ernstige wanprestatie in de zin van art. 7:686 BW.”’
  40. Kamerstukken II 2013/14, 33 818, nr. 3 (MvT), p. 112.
  41. W.H.A.C.M. Bouwens, M.S. Houwerzijl & W.L. Roozendaal, H.L. Bakels, Schets van het Nederlandse arbeidsrecht, 2023, p. 181; W.H.A.C.M. Bouwens & D.M.A. Bij de Vaate, Arbeidsovereenkomstenrecht, 2023, p. 543; A.R. Houweling (red.) e.a., Loonstra & Zondag. Arbeidsrechtelijke themata I, 2023, p. 253 en p. 267, o.a. onder verwijzing naar concl. A-G Biegman-Hartogh bij HR 18 mei 1984, ECLI:NL:PHR:1984:AG4814, onder 3: ‘Het vereiste van het onverwijld geven van ontslag daarentegen is veeleer een maatstaf om het werkelijk dringende van de reden voor het ontslag aan af te meten; de redenering is deze, dat indien men degene wiens gedrag een reden tot ontslag oplevert, niet onverwijld, op staande voet, ontslag aanzegt, deze reden dan ook kennelijk niet dringend genoeg was om er de bepalingen omtrent tijdstip en termijn van opzegging van de dienstbetrekking voor opzij te zetten. Dit vereiste wordt ook wel het subjectieve element, ofwel de dringendheid van de dringende reden genoemd.’
  42. Inleidend verzoekschrift gemeente 65-68.
  43. Met deze overweging respondeert het hof op Grief IV van Werknemer en Grief 2 van de gemeente; beide grieven keren zich tegen rov. 4.10 van de beschikking van de kantonrechter, waar de kantonrechter stilstaat bij het gesprek van 18 december 2023 en als volgt luidt: ‘4.10. Het gesprek met [Werknemer] op 18 december 2023 werd gevoerd door [betrokkene 1] en [leidinggevende] en anders dan de gemeente heeft doen voorkomen ging dit gesprek niet (of nauwelijks) over de re-integratie van [leidinggevende] [lees: Werknemer, A-G]. De onderwerpen van dit gesprek waren de advocaatwerkzaamheden van [Werknemer] en de vraag of hij de gemeente hierover heeft ingelicht. [Werknemer] heeft zich tijdens dit gesprek zeer terughoudend opgesteld. Verwonderlijk is dat niet aangezien hij feitelijk door de gemeente is overvallen doordat de gemeente niet van tevoren heeft aangekondigd waar het gesprek daadwerkelijk over zou gaan en door het feit dat [betrokkene 1] daarbij aanwezig was. Gelet op die omstandigheden en het (aannemelijke) feit dat [Werknemer] in de veronderstelling verkeerde dat hij de gemeente juist had voorgelicht, vindt de kantonrechter het verwijt van de gemeente dat [Werknemer] tijdens dat gesprek geen open kaart heeft gespeeld niet geheel terecht.’

Wetsartikelen in deze uitspraak

Deze uitspraak verwijst naar

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.