Uitspraak uitgelegd

Verboden coronademonstratie: veroordeling voor opruiing blijft staan

De Hoge Raad laat op 29 september 2026 de veroordeling voor opruiing rond een verboden coronademonstratie in stand. De uitings- en vergadervrijheid stonden hier niet aan bestraffing in de weg. Bepalend waren de volledige boodschap, de toenmalige risico’s voor gezondheid en openbare orde en het strafrechtelijke optreden als geheel. Door de verwerping van het cassatieberoep blijft de taakstraf van zestig uur voor twee gevallen van opruiing staan.

Instantie
Hoge Raad
Uitspraakdatum
2026-09-29
Publicatie bron
2026-09-29

In het kort

  • De Hoge Raad verwerpt het cassatieberoep. De veroordeling voor twee gevallen van opruiing en de gezamenlijke taakstraf van zestig uur blijven in stand.
  • De oproep tot de verboden demonstratie mocht hier worden bestraft: de eigen uitingen van de verdachte, eerdere wanordelijkheden en de toenmalige gezondheidsrisico’s rechtvaardigden de beperking van zijn vrijheden.
  • Ook bij bewezen opruiing moet het totale strafrechtelijke optreden aan de uitings- en vergadervrijheid worden getoetst. Bij een ontoelaatbare inbreuk volgt ontslag van alle rechtsvervolging.
  • De niet nader uitgewerkte stelling dat later was opgeroepen om weg te blijven hielp niet: de eerdere opruiing was al voltooid en niet bleek dat daaraan geen gevolg meer kon worden gegeven.

Waarom deze zaak belangrijk is

Voor online oproepen tot demonstreren is van belang dat de gehele boodschap en de concrete omstandigheden tellen, niet alleen de gebruikte woorden over geweldloosheid. Ook bij bewezen opruiing blijft een toets nodig of het totale strafrechtelijke optreden de uitings- en vergadervrijheid niet ontoelaatbaar beperkt.

Een Facebook-oproep ondanks het bekende demonstratieverbod

De verdachte riep in een Facebook-livestream van 26 juni 2020 op om twee dagen later op het Malieveld in Den Haag te demonstreren, terwijl hij het demonstratieverbod kende. Het verbod betrof deze specifieke bijeenkomst: het was geen algemeen demonstratieverbod en was niet gericht tegen de inhoud van de boodschap. Doel was de volksgezondheid te beschermen en herhaling te voorkomen van de wanordelijkheden bij de demonstratie van een week eerder.

Bronpassages bij deze uitleg

De verdachte heeft op 26 juni 2020, namens de actiegroep, de in de bewezenverklaring onder 4a en 4b bedoelde uitlatingen gedaan in een livestream op een Facebook-account, met naar zijn zeggen tienduizenden volgers.

Het hof heeft geoordeeld dat deze uitlatingen een duidelijke en directe oproep bevatten om op 28 juni 2020 te gaan demonstreren op het Malieveld in Den Haag, ondanks het de verdachte bekende verbod,

dat er destijds geen sprake was van een algeheel verbod om te demonstreren en dat het verbod niet was gebaseerd op het doel en de strekking van de demonstratie.

Het verbod strekte ertoe (herhaling van) wanordelijkheden te voorkomen, zoals deze zich op 21 juni 2020 bij de eerdere demonstratie van de betreffende actiegroep op het Malieveld hadden voorgedaan, en daarnaast om de gezondheid te beschermen

Opruiing vereist aansporing én opzet

Voor opruiing beoordeelt de rechter de inhoud en strekking van uitingen in hun onderlinge samenhang en in de context waarin zij openbaar zijn gemaakt. Ook een indirecte aansporing kan onder artikel 131 Sr vallen. Minimaal moet de verdachte bewust de aanmerkelijke kans hebben aanvaard dat anderen daardoor tot strafbaar gedrag worden aangezet. Het hof stelde hier een opzettelijke oproep vast tot deelname aan een verboden demonstratie, strafbaar volgens artikel 11 WOM. De verdachte was niet veroordeeld voor opruiing tot geweld tegen het openbaar gezag; daarvan had het hof hem juist vrijgesproken.

Bronpassages bij deze uitleg

komt betekenis toe aan de inhoud en de strekking van de gedane uitingen in hun onderlinge samenhang bezien, alsmede de context waarin deze uitingen aan het publiek zijn geopenbaard

Onder omstandigheden kan ook een indirecte aansporing tot enig strafbaar feit worden aangemerkt als opruiing

Voor een bewezenverklaring van opruiing is daarom ten minste vereist dat de verdachte bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat zijn uitingen derden aansporen tot strafbaar gedrag of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag

en dat hij daarmee opzettelijk heeft opgeroepen tot het strafbare feit, zoals bedoeld in artikel 11 lid 1, aanhef en onder a, WOM, van het deelnemen aan een demonstratie waarvoor een verbod is gegeven en zich schuldig heeft gemaakt aan opruiing.

Van opruien tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag (zoals ten laste is gelegd op basis van artikel 131 Sr) is in de onderhavige strafzaak geen sprake; daarover zijn alle procespartijen het eens. Daarvan wordt de verdachte vrijgesproken.

Ook bij bewezen opruiing blijft een EVRM-toets nodig

Een bewezen opruiende demonstratieoproep leidt niet automatisch tot een toelaatbare veroordeling. Beperking van de uitings- en vergadervrijheid vereist een wettelijke basis, een gerechtvaardigd doel en noodzaak in een democratische samenleving. Daarbij telt het hele strafoptreden mee, van aanhouding en dwangmiddelen tot vervolging en straf. Dat optreden mag organisatoren en deelnemers niet ontoelaatbaar afschrikken van vreedzaam protest. Als een veroordeling in de concrete omstandigheden toch een ontoelaatbare inbreuk op deze rechten zou vormen, moet de strafbepaling buiten toepassing blijven en volgt ontslag van alle rechtsvervolging.

Bronpassages bij deze uitleg

Een beperking van deze rechten kan op grond van artikel 10 lid 2 en artikel 11 lid 2 EVRM zijn toegelaten, als deze bij de wet is voorzien, een gerechtvaardigd doel dient en in een democratische samenleving noodzakelijk is.

waaronder niet alleen de aanhouding en de (mogelijke) toepassing van dwangmiddelen, maar ook de (eventuele) vervolging en bestraffing

niet zo ingrijpend mag zijn dat daarvan een “chilling effect” uitgaat op personen die, als organisator en/of deelnemer, gebruik willen maken van hun recht op vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vreedzame vergadering

in de concrete omstandigheden van het geval een ontoelaatbare inbreuk op artikel 10 en 11 EVRM vormt, brengt artikel 94 van de Grondwet met zich dat artikel 131 lid 1 Sr buiten toepassing moet worden gelaten en zal ontslag van alle rechtsvervolging volgen

Waarom de verwijzing naar geweldloosheid hier niet besliste

De enkele mogelijkheid dat gewelddadige derden aansluiten, ontneemt vreedzame demonstranten niet hun bescherming. Hier keek het hof echter ook naar de eigen uitingen van de verdachte over honderden trekkers en het zo nodig vrijmaken van snelwegen, tegen de achtergrond van eerdere ongeregeldheden. Zijn verwijzingen naar liefde, geduld en geweldloosheid veranderden volgens het hof de betekenis van de boodschap als geheel niet. Daarnaast woog de pandemie met onzekerheden voor de zwaar belaste zorg mee. Gezondheidsbescherming en het voorkomen van wanordelijkheden vormden samen de rechtvaardiging voor het strafrechtelijke optreden.

Bronpassages bij deze uitleg

The possibility that persons with violent intentions who are not members of the organising association might join the demonstration cannot as such take away that right.

Daarbij heeft het hof betrokken dat de verdachte zijn uitlatingen deed tegen de achtergrond van de wanordelijkheden die hadden plaatsgevonden tijdens de demonstratie van 21 juni 2020,

De verdachte zei daarbij onder meer: “Het is niet tegen te houden. Bouw in Verzet die komt waarschijnlijk met 500 trekkers dus maak je geen zorgen. We openen de snelwegen als dat moet.”

de omstandigheid dat de verdachte in zijn uitlatingen ook spreekt van “in liefde en geduld, natuurlijk non violent en non cooperation” niet eraan afdoet dat die uitlatingen als geheel beschouwd niet kunnen worden opgevat als het oproepen tot vreedzaam protest.

de toen bestaande coronapandemie en de daarmee gepaard gaande onzekerheden over het verloop en de gevolgen daarvan, ook voor de ernstig onder druk staande gezondheidszorg, op zichzelf een “pressing social need” opleverden

Die noodzakelijke beperking hield hier, naar het oordeel van het hof, verband met zowel de bescherming van de gezondheid als het voorkomen van wanordelijkheden.

Zestig uur voor twee gevallen, met toetsing van het totale optreden

De taakstraf van zestig uur was niet uitsluitend opgelegd voor de demonstratieoproep, maar voor twee bewezen gevallen van opruiing. Bij de evenredigheid telden ook de relatief beperkte voorlopige hechtenis, de bredere verdenking waarvoor die was bevolen en de persoonlijke gevolgen van de vervolging mee. Het hof vond het totale optreden niet ontoelaatbaar afschrikwekkend voor mensen die vreedzaam willen demonstreren. De Hoge Raad acht die beoordeling, in samenhang met de overige omstandigheden, juridisch houdbaar en voldoende gemotiveerd.

Bronpassages bij deze uitleg

Het hof heeft aan de verdachte een taakstraf opgelegd van zestig uren.

Het hof heeft daarbij in aanmerking genomen dat voor de twee bewezenverklaarde gevallen van opruiing wordt volstaan met de oplegging van een taakstraf van relatief beperkte duur.

Ook heeft het hof er in dat verband acht op geslagen dat de door de verdachte ondergane voorlopige hechtenis is bevolen tegen de achtergrond van een meeromvattende verdenking en relatief beperkt is gebleven.

Uit de overwegingen over de straftoemeting volgt verder dat het hof acht heeft geslagen op de concrete gevolgen voor de verdachte van de strafrechtelijke vervolging.

het strafrechtelijk optreden als geheel in deze zaak, waaronder ook de bestraffing, niet zo ingrijpend is dat daarvan een “chilling effect” uitgaat

de veroordeling voor opruiing met daarbij de oplegging van een taakstraf van zestig uren niet onverenigbaar is met artikel 10 en 11 EVRM, geven in het licht van wat onder 2.5 is vooropgesteld niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting en zijn toereikend gemotiveerd.

Waarom de latere tegenoproep hier niet hielp

De verdachte beriep zich erop dat hij na de beslissing van de voorzieningenrechter alsnog had opgeroepen niet naar het Malieveld te komen. Volgens de Hoge Raad veranderde die niet nader uitgewerkte stelling de uitkomst niet. De eerdere oproep had toen al opruiing opgeleverd. Bovendien was niet gesteld of gebleken dat de latere boodschap verhinderde dat mensen de eerste oproep alsnog zouden volgen. Het beroep op die latere tegenoproep was in deze omstandigheden dus onvoldoende.

Bronpassages bij deze uitleg

de verdachte – zonder nadere concretisering – heeft gesteld dat hij na de uitspraak van de voorzieningenrechter, waarin werd geoordeeld dat het verbod op de demonstratie van 28 juni 2020 van kracht bleef, nog een oproep heeft gedaan om op 28 juni 2020 niet naar het Malieveld te komen.

nadat de verdachte op 26 juni 2020 de in de bewezenverklaring onder 4a en 4b vermelde uitlatingen heeft gedaan, waarmee op dat moment opruiing had plaatsgevonden

terwijl ook niet is gesteld of is gebleken dat met de genoemde oproep geen gevolg meer zou (kunnen) worden gegeven aan de eerdere uitlatingen waarin de verdachte opriep tot deelname aan de verboden demonstratie.

Cassatie verworpen ondanks het andersluidende advies

De advocaat-generaal adviseerde gedeeltelijke vernietiging en terugwijzing, zodat het hof de strafbaarheid van de demonstratieoproep en de straf opnieuw zou beoordelen. Volgens dat advies had het hof onvoldoende onderscheid gemaakt tussen de noodzaak van het demonstratieverbod en die van het latere strafrechtelijke optreden. De Hoge Raad volgt dit advies niet en verwerpt het cassatieberoep. Ook de overige klachten leiden niet tot vernietiging; die worden met toepassing van artikel 81 Wet RO zonder afzonderlijke inhoudelijke motivering afgedaan. De veroordeling en de gezamenlijke taakstraf blijven daarmee in stand.

Bronpassages bij deze uitleg

Deze conclusie strekt tot vernietiging van de uitspraak van het hof voor wat betreft het oordeel van het hof over de strafbaarheid van uitlating 4 en de strafoplegging, tot terugwijzing van de zaak naar het hof Den Haag opdat de zaak in zoverre opnieuw wordt berecht en afgedaan.

deze overweging van het hof slechts betrekking heeft op de noodzakelijkheid van het verbod op de demonstratie en niet zozeer op de noodzakelijkheid van het strafrechtelijk optreden tegen de verdachte daarna. Het hof heeft dit onderscheid niet gemaakt en daarmee schiet de motivering tekort.

De Hoge Raad verwerpt het beroep.

De Hoge Raad heeft ook de overige klachten over de uitspraak van het hof beoordeeld. De uitkomst hiervan is dat ook deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van die uitspraak. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen.

Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie).

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De Hoge Raad laat het oordeel van het gerechtshof Den Haag in dezelfde strafzaak in stand. In die beperkte vergelijking is de uitkomst consistent. De advocaat-generaal adviseerde wel gedeeltelijke vernietiging en terugwijzing, maar dat afwijkende advies is geen rechterlijke uitspraak of eerdere rechtslijn. De overige aangehaalde arresten zijn niet afzonderlijk als volledige vergelijkingsuitspraken onderzocht; een bredere lijnvergelijking is daarom niet gemaakt.

Bronpassages bij deze uitleg

de veroordeling voor opruiing met daarbij de oplegging van een taakstraf van zestig uren niet onverenigbaar is met artikel 10 en 11 EVRM, geven in het licht van wat onder 2.5 is vooropgesteld niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting en zijn toereikend gemotiveerd.

De Hoge Raad verwerpt het beroep.

De veroordeling in deze zaak is gelet op het voorgaande dus niet in strijd met de vrijheid van meningsuiting als bedoeld in artikel 10 dan wel het recht op vrijheid van vergadering als bedoeld in artikel 11 EVRM.

Deze conclusie strekt tot vernietiging van de uitspraak van het hof voor wat betreft het oordeel van het hof over de strafbaarheid van uitlating 4 en de strafoplegging, tot terugwijzing van de zaak naar het hof Den Haag opdat de zaak in zoverre opnieuw wordt berecht en afgedaan.

Reikwijdte en beperkingen

  • Het arrest betreft een concrete oproep tijdens de vroege coronapandemie, met eerdere ongeregeldheden en specifieke uitlatingen van de verdachte. Het is geen algemene toestemming om iedere oproep tot een verboden demonstratie te bestraffen.
  • De vergelijking is beperkt tot het hofarrest en de conclusie van de advocaat-generaal in dezelfde strafzaak. Andere aangehaalde rechtspraak is niet afzonderlijk volledig onderzocht.
  • De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk geverifieerd. De bespreking volgt de door de Hoge Raad gebruikte bepalingen.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.