Conclusie · Civiel recht

Parket bij de Hoge Raad, 13 november 2026 – Pensioenrecht: Valt betrokken onderneming onder bouwregelingen

ECLI:NL:PHR:2026:1097Zaaknummer 25/04687

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum conclusie
13 november 2026
Publicatiedatum
19 november 2026
Zaaknummer
25/04687
Rechtsgebied
Civiel recht
Hoofdwetsartikel
Artikel 150 Rv
Soort
Conclusie

Inhoudsindicatie

Pensioenrecht. Valt betrokken onderneming onder bouwregelingen (verplichtstellingsbesluit en cao's)? Stelplicht en bewijslast, verzwaarde betwistplicht. Periode.

5 Conclusie

De conclusie strekt tot verwerping van het principaal cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. 1 Feiten
  2. 2 Procesverloop (op hoofdlijnen)
  3. 3 Bespreking van het principaal cassatiemiddel
  4. 4 Bespreking van het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep
  5. 5 Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/04687

Zitting 13 november 2026

CONCLUSIE

B.F. Assink

In de zaak

1. Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid (hierna: Bpf Bouw),

2. Stichting Opleidings- en Ontwikkelingsfonds Bouw & Infra (hierna: het O&O-fonds),

3. Stichting Aanvullingsfonds Bouw & Infra (hierna: het Aanvullingsfonds),

(tezamen hierna: de Fondsen),

tegen

[verweerster] B.V. (hierna: [verweerster]).

Inleiding

In deze zaak is in geschil of [verweerster] , die een onderneming drijft met betrekking tot (onder andere) asbestverwijdering, vanaf 1 januari 2007 gebonden is aan diverse verplichtingen jegens de Fondsen, waaronder premiebetaling. Hierbij staan de vragen centraal of de regelingen waaruit deze verplichtingen voortvloeien rechtsgeldig tot stand zijn gekomen en of [verweerster] onder de reikwijdte van deze regelingen valt. [verweerster] heeft een verklaring voor recht gevorderd dat zij niet onder deze reikwijdte valt, de Fondsen onder andere een verklaring voor recht dat dit wel het geval is. Het hof heeft net als de rechtbank de door [verweerster] gevorderde verklaring deels toegewezen en de vorderingen van de Fondsen afgewezen. De Fondsen komen hiertegen op in cassatie, m.i. zonder succes. Daarmee kom ik niet toe aan het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep van [verweerster] .

1 Feiten

1.1

In cassatie kan worden uitgegaan van de volgende feiten, ontleend aan rov. 3.1-3.16 van het bestreden arrest van het gerechtshof Amsterdam (hierna: het arrest respectievelijk het hof).[_818db614-0e62-4cb2-ba7a-654a9464a6bd]

1.2

[verweerster] is een onderneming die zich bezighoudt met het verrichten van onderhoudswerkzaamheden, het verwijderen van milieuonvriendelijke stoffen en materialen en het saneren en verwijderen van asbest. [verweerster] is niet aangesloten bij een werkgeversvereniging. [verweerster] heeft twee medewerkers in dienst (gehad), voor wie zij geen eigen pensioenvoorziening heeft getroffen.

1.3

Bpf Bouw is een door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna: de minister) verplicht gesteld bedrijfstakpensioenfonds in de zin van de Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000 (hierna: de Wet Bpf 2000). Deelneming in Bpf Bouw is verplicht gesteld bij een verplichtstelIingsbesluit van de minister voor werknemers die in dienst zijn van werkgevers in de Bouw & Infra (hierna: het Verplichtstellingsbesluit). De verplichtstelling heeft tot gevolg dat onder de verplichtstelling vallende werkgevers verplicht zijn deel te nemen aan de door Bpf Bouw uitgevoerde pensioenregeling en de statuten en reglementen van Bpf Bouw moeten naleven (art. 4 Wet Bpf 2000), waaronder de betaling van pensioenpremie.

1.4

Het O&O-fonds en het Aanvullingsfonds zijn sociale fondsen in de bedrijfstak Bouw & Infra. De verplichtingen jegens deze fondsen zijn gebaseerd op de bepalingen over deze fondsen in de cao Bouw & Infra en de cao Bedrijfstakeigen Regelingen voor de Bouw & Infra (hierna: de cao BTER). Deze algemeen verbindend verklaarde cao’s bepalen dat werkgevers in de Bouw & Infra verplicht zijn tot premiebetaling aan het O&O-fonds en het Aanvullingsfonds. Het Verplichtstellingsbesluit, de cao Bouw & Infra en de cao BTER zullen hierna verder tezamen ook worden aangeduid als: de Bouwregelingen.

1.5

In de periode van 1 juli 2005 tot 15 juli 2016 luidde de werkingssfeerbepaling in het Verplichtstellingsbesluit, voor zover van belang, als volgt:

“De deelneming in de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid is verplicht gesteld voor:

A 1. werknemers die werkzaam zijn in ondernemingen, waaronder begrepen instellingen en verenigingen ten algemenen nutte, als hierna omschreven tot de eerste dag van de maand waarin zij de 65-jarige leeftijd bereiken voor het ouderdoms- en het arbeidsongeschiktheidspensioen.

2. De onder 1. bedoelde ondernemingen zijn:

a. de ondernemingen, waarvan het bedrijf gericht is op productie voor derden op het gebied van:

1.

(...)

17. asbestverwijdering aan of op bouwwerken, met uitzondering van asbestverwijdering als voorbehandeling ten behoeve van het aanbrengen, herstellen, bekleden[,] afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen; (...).

3. Indien een onderneming, die naast het bedrijf als bedoeld in A, 2, tevens een ander bedrijf (andere productie voor derden) uitoefent, geldt voor de toepasselijkheid van deze verplichtstelling het volgende.

a. Indien er geen afzonderlijke afdelingen zijn en de productie van het bedrijf als bedoeld in A, 2 overweegt, geldt deze verplichtstelling voor alle werknemers van de onderneming.

b. Indien in een afzonderlijke afdeling zowel het bedrijf als bedoeld onder A, 2 als een ander bedrijf wordt uitgeoefend en de productie van het bedrijf als bedoeld onder A, 2 overweegt, geldt deze verplichtstelling voor alle werknemers als bedoeld onder A, 1 met uitzondering van de werknemers van de afdeling waar het andere bedrijf wordt uitgeoefend.

c. Indien elk afzonderlijk bedrijf in een afzonderlijke afdeling wordt uitgeoefend, geldt deze verplichtstelling ten aanzien van alle werknemers in de afdeling waar de bij A, 2 bedoelde werkzaamheden worden uitgeoefend.

Afzonderlijke afdelingen worden aanwezig geacht indien iedere bedrijfsuitoefening feitelijk als zelfstandige eenheid is georganiseerd. De overwegende productie wordt bepaald door vergelijking van de in elke productie verloonde bedragen. (...).”

De passage in art. A.2 sub a onder 17 van het Verplichtstellingsbesluit vanaf de eerste komma (“met uitzondering van”, etc.) wordt hierna aangeduid als de isolatie-uitzondering.

1.6

De isolatie-uitzondering is vervallen in het Verplichtstellingsbesluit per 15 juli 2016.

1.7

Het Technisch Bureau Bouwnijverheid heeft APG Rechtenbeheer N.V. (hierna: APG) op 6 juni 2016 een werkingssfeeronderzoek laten uitvoeren naar de onderneming van [verweerster] . Naar aanleiding daarvan is op 9 december 2016 geoordeeld dat de onderneming van [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt en per 1 januari 2007 zal worden ingeschreven bij pensioenuitvoeringsorganisatie APG. APG heeft in het rapport van haar onderzoek onder meer opgenomen:

“(...) 3. Profiel onderneming

De activiteiten die door / volgens de onderneming worden verricht zijn:

• Asbest verwijderen / saneringen (Kleinschalig)

Toelichting activiteiten:

De onderneming beperkt zich uitsluitend tot het (kleinschalig) saneren / verwijderen van (voornamelijk klein soortige) asbesthoudende materialen.

Asbestsaneringen vinden veelal c.q. nagenoeg uitsluitend plaats in / aan / om (particuliere) woningen.

Voornamelijk in opdracht van woningstichtingen / woningcorporaties / verenigingen van eigenaren (vve’s) / particuliere woningbezitters.

De saneringen bestaan nagenoeg uitsluitend uit “kleinschalige” asbestverwijderingen, zoals het verwijderen van asbesthoudende dakplaten / golfplaten / amosietplaten / plafondplaten / kachels / vloerbedekkingen (zeil e.d.) / bitumen / buizen / vloerplaten e.d..

(…)

Verder dient in deze te worden opgemerkt, dat de bedrijfsactiviteiten van de onderneming geenszins expliciet gericht zijn op de uitzonderingsregel in deze, te weten:

- “met uitzondering van asbestverwijdering als voorbehandeling t.b.v. het aanbrengen, herstellen, bekleden, afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen”.

(...).”

1.8

[verweerster] heeft tegen het besluit van 9 december 2016 bezwaar aangetekend. Dit bezwaar is ongegrond verklaard.

1.9

Bij brief van 20 november 2017 aan de minister hebben vijftien asbestondernemingen, waaronder [verweerster] , bezwaar gemaakt tegen het standpunt van de Fondsen dat hun activiteiten vallen onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen. Daarnaast hebben de asbestondernemingen de minister op grond van de Wet openbaarheid van bestuur verzocht om openbaarmaking van:

a. de gegevens die door de bonden/het bedrijfsleven zijn aangeleverd ter beoordeling van de mate van representativiteit;

b. de resultaten van de door de minister gehouden steekproeven ter controle op die gegevens;

c. de rapporten die zijn opgemaakt naar aanleiding van de op deze gegevens noodzakelijk gevonden accountantscontroles.

Bij besluit van 12 juli 2018 heeft de minister beslist dat (een deel van) de gevraagde gegevens openbaar zullen worden gemaakt en aan de asbestondernemingen zullen worden verstrekt.

1.10

Bij brief van 26 april 2019 aan de minister hebben de asbestondernemingen zich op het standpunt gesteld dat de algemeenverbindendverklaring van de cao Bouw & Infra en de cao BTER vanaf 2007 respectievelijk 2013 ten onrechte heeft plaatsgevonden en dat deelname aan Bpf Bouw ten onrechte verplicht is gesteld, omdat sprake zou zijn van onvoldoende representativiteit en er een overlap zou bestaan wat betreft de werkingssfeer met de cao Orsima. De asbestondernemingen hebben de minister verzocht de algemeenverbindendverklaring van de cao’s en het Verplichtstellingsbesluit met terugwerkende kracht in te trekken. In reactie daarop heeft de minister hen bij brief van 13 juni 2019 laten weten dat aan dit verzoek geen gevolg zal worden gegeven.

1.11

In opdracht van de asbestondernemingen heeft arbeidsmarktbureau Panteia een onderzoek verricht naar het aantal ongeorganiseerde werknemers in de bouwsector in de periode vanaf 2007. Panteia heeft op 18 november 2019 gerapporteerd.

1.12

Naar aanleiding van het onderzoek van Panteia hebben de asbestondernemingen de minister bij brief van 18 november 2019 laten weten dat hij ten onrechte heeft toegestaan dat onjuiste (onvolledige en ontoereikende) representativiteitsgegevens ten grondslag lagen aan de vaststelling van het Verplichtstellingsbesluit en aan de algemeenverbindendverklaring van de cao’s. De asbestondernemingen hebben gesteld dat de minister heeft gehandeld in strijd met de wet en de door hemzelf vastgestelde beleidsregels. Daarbij is de minister aansprakelijk gesteld voor de schade die daaruit is voortgevloeid en nog zal voortvloeien. Ook is de minister verzocht te bewerkstelligen dat het Verplichtstellingsbesluit en de cao’s ten opzichte van hen buiten toepassing zullen blijven. Bij brief van 10 december 2019 hebben de asbestondernemingen dit ook aan de Fondsen meegedeeld.

1.13

Bij brief van 23 december 2019 heeft de minister geantwoord dat de bezwaren niet tijdig zijn ingediend, zodat de besluiten rechtsgeldig zijn genomen en de regelingen vaststaan. De minister heeft aangegeven dat dit echter onverlet laat dat [verweerster] bedenkingen of zienswijzen kan indienen bij toekomstige verzoeken tot algemeenverbindendverklaring en verplichtstellingsaanvragen.

1.14

Dit heeft [verweerster] vervolgens gedaan ten aanzien van het besluit van de minister van 18 december 2020 tot algemeenverbindendverklaring van de bepalingen van de cao BTER (Staatscourant 2020, nr. 58904). Mede namens [verweerster] zijn bedenkingen ingebracht tegen het verzoek tot algemeenverbindendverklaring, met verwijzing naar het Panteia-rapport. In het besluit heeft de minister geconcludeerd dat naar aanleiding van het door cao-partijen overgelegde formulier representativiteitsgegevens, de nadere toelichting en het Assurance rapport van een onafhankelijke accountant kan worden vastgesteld dat door cao-partijen in voldoende mate aannemelijk is gemaakt dat de bepalingen van de cao waarop het verzoek tot algemeenverbindendverklaring betrekking heeft reeds voor een belangrijke meerderheid van de in de bedrijfstak werkzame personen gelden. Volgens de minister zijn de bedenkingen voldoende weerlegd en doen deze geen afbreuk aan de door cao-partijen overgelegde representativiteitsgegevens.

1.15

In een in opdracht van de asbestondernemingen opgesteld rapport van 21 oktober 2020 heeft Panteia de resultaten van het in 2019 uitgevoerde onderzoek nader onderbouwd.

1.16

In september 2022 heeft APG, in opdracht van de rechtbank in de onderhavige procedure, een tweede (werkingssfeer)onderzoek laten uitvoeren naar de vraag of de werkzaamheden van [verweerster] specifiek waren gericht op isolatie of gevolgd werden door werkzaamheden gericht op isolatie over de jaren 2007 tot en met 2015. De resultaten van dit onderzoek zijn neergelegd in de rapportage van 14 november 2022.

1.17

Uit een vonnis van 24 juli 2024 van de rechtbank Den Haag (ECLI:NL:RBDHA:2024:11549) volgt dat de minister (vanaf 2007) telkens ten aanzien van de Bouwregelingen heeft mogen oordelen dat sprake is van een belangrijke meerderheid en dat dientengevolge sprake is van representativiteit.

2 Procesverloop (op hoofdlijnen)

In eerste aanleg [_1f53d9b5-9661-438b-a61f-a3038e784827]

2.1

[verweerster] heeft bij dagvaarding van 20 februari 2020 de Fondsen in rechte betrokken in een procedure voor de rechtbank Amsterdam, sector kanton (hierna: de rechtbank). Zij vorderde, samengevat, dat de rechtbank bij vonnis en voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:

- voor recht verklaart dat het Verplichtstellingsbesluit,[_b94c275d-a840-4a96-a4cb-a6b54ba02de7] de cao Bouw & Infra en de cao BTER vanaf 1 januari 2007 niet van toepassing zijn op [verweerster] , zodat de Fondsen daaraan geen vorderingen ontlenen tot betaling van premies dan wel overige vorderingen ten opzichte van [verweerster] ;

- met veroordeling van de Fondsen in de proceskosten.

2.2

Op 8 mei 2020 dienden de Fondsen een conclusie van antwoord in conventie, tevens houdende vordering in reconventie, in. In conventie concludeerden zij tot afwijzing van [verweerster] ’ vorderingen. In reconventie vorderden de Fondsen, samengevat, dat de rechtbank bij vonnis en uitvoerbaar bij voorraad:

- voor recht verklaart dat [verweerster] vanaf 1 januari 2007 valt onder de verplichtstelling van Bpf Bouw en gebonden is aan de algemeen verbindend verklaarde bepalingen van de cao’s Bouw & Infra en BTER en vanaf 1 januari 2007 premie moet betalen aan Bpf Bouw, het O&O-fonds en het Aanvullingsfonds;

- [verweerster] veroordeelt tot betaling van € 49.367,54 plus € 134.569,47 aan Bpf Bouw, € 6.897,55 plus € 16.699,62 aan het O&O-fonds en € 3.234,54 plus € 9.514,14 aan het Aanvullingsfonds, te vermeerderen met wettelijke (handels)rente;[_95b250d6-6a80-4913-bd13-7d2937f370e1]

- voor recht verklaart dat indien blijkt dat de door [verweerster] verschuldigde premie over de periode van 1 januari 2007 tot 1 mei 2020 en daarna hoger is dan de hiervoor genoemde bedragen, [verweerster] verplicht is dat hogere bedrag te betalen aan Bpf Bouw, het O&O-fonds respectievelijk het Aanvullingsfonds;

- [verweerster] op straffe van verbeurte van een dwangsom veroordeelt tot het verstrekken van loon- en premiegegevens aan de Fondsen;

- [verweerster] op straffe van verbeurte van een dwangsom gelast tot het verstrekken van een controleverklaring van een registeraccountant aan de Fondsen.

De Fondsen concludeerden in conventie en reconventie tot veroordeling van [verweerster] in de proceskosten.

2.3

Op 27 oktober 2020 heeft [verweerster] een conclusie van antwoord in reconventie ingediend, waarin zij concludeerde dat de rechtbank de Fondsen niet-ontvankelijk zal verklaren in hun vorderingen, althans hen deze zal ontzeggen, met veroordeling van de Fondsen in de proceskosten.

2.4

Op 5 november 2020 heeft een mondelinge behandeling plaatsgevonden bij de rechtbank.[_f0f6f699-ed7a-4bb5-b6ed-cb5983770e5b]

2.5

Op 1 februari 2021 hebben de Fondsen een akte na comparitie genomen. Op 1 maart 2021 heeft [verweerster] een antwoordakte met productie genomen. De Fondsen hebben zich bij akte van 29 maart 2021 over de overgelegde productie uitgelaten.

2.6

In haar vonnis van 14 maart 2022 (hierna: het tussenvonnis) heeft de rechtbank, samengevat, geconcludeerd dat voor het wijzen van het eindvonnis eerst nog onderzoek moet worden gedaan naar de vraag of [verweerster] in de periode 2007 tot 2016 onder de isolatie-uitzondering valt, en iedere beslissing verder aangehouden.[_19819b13-6acd-4e91-a649-9894030196ef]

2.7

Op 21 november 2022 hebben de Fondsen vervolgens een akte met producties genomen.[_269b649b-5f12-40fa-bec0-55fb9529512a] Daarna hebben, op respectievelijk 24 januari 2023 en 21 maart 2023, [verweerster] en de Fondsen een antwoordakte ( [verweerster] met producties) genomen.

2.8

In haar vonnis van 16 januari 2024 (hierna: het eindvonnis) heeft de rechtbank, samengevat:

- in conventie voor recht verklaard dat het Verplichtstellingsbesluit,[_4af503ff-0932-48f1-a6ea-df27f0f6d04d] de cao Bouw & Infra en de cao BTER voor [verweerster] niet gelden[_dbf03a11-9bd2-4b67-9e45-def772c88b77] in de periode 2007-2016,[_f545f462-34b0-4e4f-b227-42a67fa9b58b] zodat de Fondsen[_d2ac471b-f760-4c1c-888a-83b0a3485b04] daaraan geen aanspraken tot betaling van premies dan wel overige vorderingen ten opzichte van [verweerster] kunnen ontlenen;

- in reconventie de vorderingen van de Fondsen afgewezen;

- in conventie en reconventie de Fondsen veroordeeld in de proceskosten.

In hoger beroep [_921bc35d-67cf-4641-a87e-59132085f059]

2.9

Bij appeldagvaarding van 20 maart 2024 zijn de Fondsen in hoger beroep gekomen van het tussenvonnis en het eindvonnis (tezamen hierna: de vonnissen).

2.10

Op 23 juli 2024 dienden de Fondsen een memorie van grieven in. Hierin hebben zij, samengevat, gevorderd dat het hof de vonnissen vernietigt en bij uitvoervaar bij voorraad te verklaren arrest hun reconventionele vorderingen in eerste aanleg alsnog toewijst, met veroordeling van [verweerster] in de proceskosten in eerste aanleg en hoger beroep.

2.11

Op 1 oktober 2024 heeft [verweerster] een memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van grieven in incidenteel appel, ingediend. Zij concludeerde hierin, samengevat, dat het hof bij arrest:

- in principaal hoger beroep: zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad het beroep en de grieven van de Fondsen verwerpt;

- in incidenteel hoger beroep: de vonnissen vernietigt voor zover het betreft (de delen van) rov. 16, 17, 23, 24, 26, 28 en 29 van het tussenvonnis en rov. 2 en 12 van het eindvonnis, zoals omschreven onder het incidenteel hoger beroep, en de vorderingen van [verweerster] in eerste aanleg alsnog volledig toewijst;

- in principaal en incidenteel hoger beroep: de Fondsen veroordeelt in de proceskosten in beide instanties.

2.12

Op 10 december 2024 hebben de Fondsen een memorie van antwoord in incidenteel appel ingediend. Zij concludeerden hierin, samengevat, dat het hof bij arrest in incidenteel hoger beroep, zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, het beroep en de grieven van [verweerster] verwerpt, met veroordeling van [verweerster] in de kosten van het incidenteel hoger beroep.

2.13

Op 11 juni 2025 heeft een mondelinge behandeling plaatsgevonden bij het hof.[_122f991f-19fd-4b77-85bb-b2d39d40e3bc]

2.14

Op 23 september 2025 wees het hof het arrest. Daarbij heeft het hof, samengevat:

- rechtdoende in principaal en incidenteel hoger beroep het eindvonnis vernietigd, voor zover daarbij voor recht is verklaard dat het Verplichtstellingsbesluit, de cao Bouw & Infra en de cao BTER voor [verweerster] niet gelden in de periode 2007-2016, zodat de Fondsen daaraan geen aanspraken tot betaling van premies dan wel overige vorderingen ten opzichte van [verweerster] kunnen ontlenen, en opnieuw rechtdoende:

- voor recht verklaard dat het Verplichtstellingsbesluit voor [verweerster] niet geldt in de periode vanaf 1 januari 2007 tot 15 juli 2016, dat de cao Bouw & Infra voor [verweerster] niet geldt in de periode vanaf 1 januari 2007 tot 8 april 2016 en dat de cao BTER voor [verweerster] niet geldt in de periode vanaf 1 januari 2007 tot 1 januari 2016, zodat de Fondsen gedurende deze periodes daaraan geen aanspraken tot betaling van premies dan wel overige vorderingen ten opzichte van [verweerster] kunnen ontlenen;

- de vonnissen voor het overige bekrachtigd;

- de Fondsen veroordeeld in de proceskosten in principaal en incidenteel hoger beroep;

- deze veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad verklaard;

- het meer of anders gevorderde afgewezen.

2.15

Op hetgeen het hof daartoe heeft geoordeeld, kom ik hierna terug voor zover relevant bij de bespreking van het cassatiemiddel van de Fondsen.

In cassatie

2.16

Bij procesinleiding van 17 december 2025 hebben de Fondsen (tijdig) cassatieberoep ingesteld van het arrest.

2.17

Bij verweerschrift van 10 april 2026 heeft [verweerster] geconcludeerd tot verwerping van dit cassatieberoep en voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep ingesteld.

2.18

Bij verweerschrift van 8 mei 2026 hebben de Fondsen geconcludeerd tot verwerping van het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep.

2.19

Op 8 mei 2026 hebben partijen ieder schriftelijk toelichting gegeven.

2.20

Op 22 mei 2026 hebben de Fondsen nog gerepliceerd in het principaal cassatieberoep en gedupliceerd in het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep.

3 Bespreking van het principaal cassatiemiddel

3.1

De procesinleiding vangt aan met een inleiding, waarin de klachten in het cassatiemiddel van de Fondsen reeds kort worden aangestipt.

3.2

Het middel is gericht tegen rov. 5.8, 5.11, 5.15-5.18, 5.20-5.23 en het dictum van het arrest.[_ecef4578-668b-48c7-b28b-7bbc9b2af214]

3.3

Het middel bestaat uit drie onderdelen.

Onderdeel 1 (“Bewijslastverdeling; periode 2007-2016”)

3.4

Het eerste onderdeel is gericht tegen rov. 5.8, 5.11, 5.15-5.18, 5.20 en 5.23 van het arrest, en bevat twee subonderdelen.

3.5

Het onderdeel begint met een inleiding waarin de klacht in subonderdeel 1.1 reeds naar voren komt.

3.6

Subonderdeel 1.1 [_69e7b2d4-8fbd-40f4-840f-28ed9b877b7c] noemt het oordeel in rov. 5.18 van het arrest dat niet is komen vast te staan dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt, omdat [verweerster] - die dus wel onder de “hoofdregel” valt (rov. 5.13) - voldoende heeft onderbouwd dat haar activiteiten onder de isolatie-uitzondering vallen. Uit rov. 5.8, 5.11 en 5.15 volgt, aldus het subonderdeel, dat naar ’s hofs oordeel de Fondsen moeten stellen en zo nodig bewijzen dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt en ook dat [verweerster] dus niet onder de isolatie-uitzondering valt. Het subonderdeel klaagt dat dit laatste oordeel van het hof getuigt van een onjuiste rechtsopvatting inzake de bewijslastverdeling in dezen.

3.7

Het subonderdeel licht de klacht toe. Ik vat samen.

3.7.1

Het hof heeft miskend dat, in het licht van de relevante zinsneden uit de werkingssfeerbepaling van de Bouwregelingen, de stelplicht en bewijslast van feiten waaruit volgt dat [verweerster] onder de isolatie-uitzondering valt op [verweerster] rusten. Het is immers [verweerster] die een beroep doet op de rechtsgevolgen van dergelijke feiten. De omstandigheid dat de Fondsen een verklaring voor recht vorderden dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt, maakt niet dat daarom moet worden uitgegaan van een andere bewijslastverdeling dan die voortvloeit uit art. 150 Rv en de werkingssfeerbepaling.

3.7.2

Hieraan doet niet af dat in rov. 5.17-5.18 door het hof is overwogen dat [verweerster] gemotiveerd heeft aangevoerd dat haar activiteiten onder de isolatie-uitzondering vallen en de Fondsen daar niets tegenover hebben gesteld. Die beslissing is immers evident gegeven op basis van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de bewijslastverdeling. Klaarblijkelijk verlangde het hof een nadere onderbouwing van de ‘stellingen’ van de Fondsen, welke is uitgebleven, terwijl de Fondsen in hoger beroep ook geen bewijsaanbod hebben gedaan.

3.7.3

Uitgaande van de juiste bewijslastverdeling geldt dat [verweerster] feiten heeft gesteld ter onderbouwing van de stelling dat zij onder de isolatie-uitzondering valt, met als beoogd rechtsgevolg dat zij niet premieplichtig is (rov. 5.17). Die door [verweerster] gestelde feiten staan zelfstandig in de weg aan het intreden van het rechtsgevolg van het door het hof vastgestelde feit dat [verweerster] onder de “hoofdregel” van de werkingssfeerbepaling valt, en dus (in beginsel) gebonden is aan de Bouwregelingen, namelijk dat [verweerster] premieplichtig is. Deze gestelde feiten hebben de Fondsen voldoende gemotiveerd betwist (rov. 5.16). Een verdergaande betwisting kon niet van de Fondsen worden gevergd, nu de benodigde gegevens waaruit de aard van [verweerster] ’ werkzaamheden zou kunnen blijken zich in het domein van [verweerster] bevinden. Dit had het hof moeten nopen tot toelating van [verweerster] tot levering van het door haar aangeboden bewijs (“par. 126 van haar memorie van antwoord”).

Behandeling

3.8

Het subonderdeel is ongegrond, gelet op het volgende.

3.9

Ik begin met de observatie dat [verweerster] een negatieve verklaring voor recht heeft gevorderd (met de strekking, samengevat, dat de Bouwregelingen niet op haar van toepassing zijn), en de Fondsen twee exact tegengestelde, positieve verklaringen voor recht (met de strekking, samengevat, dat de Bouwregelingen wel op [verweerster] van toepassing zijn).[_ef17535c-cbaf-44a8-8790-7acc14f872db]

3.10

Het subonderdeel trekt ten strijde tegen het oordeel van het hof dat het aan de Fondsen is om te stellen en bij gemotiveerde betwisting door [verweerster] ook te bewijzen dat [verweerster] niet onder de isolatie-uitzondering valt.

3.11

Voordat ik hierop inga, merk ik op dat het hof in dit geval m.i. met juistheid oordeelt dat het in beginsel aan de Fondsen is om te stellen en zo nodig te bewijzen dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Dat geldt niet alleen indien - zoals het hof expliciet doet, zie rov. 5.8 - wordt geredeneerd vanuit die door de Fondsen gevorderde positieve verklaring voor recht, maar ook indien wordt geredeneerd vanuit die door [verweerster] gevorderde negatieve verklaring voor recht.

3.11.1

Hoewel uit het Hoge Raad-arrest van 12 april 2019 als uitgangspunt lijkt te volgen dat ook bij negatieve verklaringen voor recht de stelplicht en bewijslast inzake de stelling die aan die verklaring ten grondslag ligt, rusten op degene die die verklaring vordert,[_733cd69d-b593-447f-af83-c587d28139b3] stelt Lock de vraag of deze regel wel zo algemeen bedoeld is als hij aldaar lijkt te staan (“uit de pen is gevloeid”).[_251695d5-4fe2-48c1-a062-5f9266a71179] Onder anderen hij en Asser menen dat indien een negatieve verklaring voor recht wordt gevorderd, (vaak) de stelplicht en bewijslast juist bij de gedaagde ter zake liggen.[_00dc807c-2ada-4225-97ba-55ae190a0180]

3.11.2

Dit lijkt mij niet onjuist, nu in de aan art. 150 Rv ten grondslag liggende objectiefrechtelijke leer niet per se de procespositie beslissend is, maar geldt dat iedere partij de stelplicht en bewijslast draagt van de feiten waarvan het materiële recht het door haar ingeroepen rechtsgevolg afhankelijk heeft gesteld.[_5eec997f-c0c7-4381-ba3b-e925b1d16b19] Het maakt ook niet uit (en dient m.i. ook niet uit te maken) of, zoals Lock als voorbeeld noemt, de schuldeiser zelf een rechtsvordering tot schadevergoeding instelt of dat de schuldenaar (daarop anticiperend) een verklaring voor recht vordert dat hij geen schadevergoeding verschuldigd is, omdat in beide gevallen over dezelfde vermeende aanspraak wordt gestreden.[_6623d352-2570-48c3-b950-092036af6c56]

3.11.3

In arresten uit 2024 en 2026 heeft het gerechtshof Den Haag in soortgelijke ‘pensioenzaken’ ook geoordeeld dat, indien een onderneming een verklaring voor recht vordert met de strekking dat zij niet onder de werkingssfeer van een verplichtstellingsbesluit valt, de stelplicht en bewijslast niet op haar rusten, maar op haar wederpartij (het pensioenfonds) die het standpunt is toegedaan dat die partij daar wel onder valt.[_e2fcb04c-23e2-4d1b-8efb-59df8431aeb4] Annotator Lutjens merkte bij het arrest uit 2024 onder meer op:[_a95c8ec4-2d16-4705-b455-939c3a570de4]

“Het pensioenfonds dat stelt dat de werkgever onder de verplichtstelling valt, zal dit in beginsel moeten bewijzen.”

Annotator Van Benthem merkte bij het arrest uit 2026 onder meer op:[_07d6c9b6-c4d0-43db-9ec4-b4d9eae72e42]

“Ook niet verrassend, maar wel ‘good to know’, bevestiging van de werking van artikel 149 lid 1 Rv en de ‘domeinleer’.Het is aan een bedrijfstakpensioenfonds om te stellen en zo nodig bewijzen dat de activiteiten van een onderneming onder de werkingssfeer van een verplichtstellingsbesluit vallen. Ook wanneer de onderneming een procedure start en een negatieve verklaring voor recht vordert dat zij niet onder de werkingssfeer valt (arrest Hof Den Haag, rov. 5.3). Wel moet een onderneming in het kader van betwisting van de stellingen van een fonds aan de bak.”

Heemskerk wees eerder al op een dergelijke lijn in de lagere rechtspraak.[_c3c7812f-1794-4439-a463-1d6359b898c6]

3.12

Daarnaast merk ik op dat partijen in hun petita aangaande hun verklaringen voor recht, kort gezegd, geen onderscheid maken tussen ‘hoofdregel’ en isolatie-uitzondering (zie ook rov. 5.11, tweede zin).

3.12.1

Zo staat in het petitum van de dagvaarding:[_dc7d0c94-9ff8-4bf1-a81f-91c2883ef134]

“1. Voor recht te verklaren dat de Verplichtstellingsbeschikking voor de Bouwnijverheid, de cao voor de Bouwnijverheid/Bouw & Infra en de cao Bedrijfstak Eigen Regelingen (Bouw & Infra) in de periode vanaf 1 januari 2007 niet van toepassing zijn op [verweerster] B.V. zodat de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Bouwnijverheid, de Stichting Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor de Bouwnijverheid en de Stichting Aanvullingsfonds Bouw & Infra daaraan geen vorderingen tot betaling van premies dan wel overige vorderingen ten opzichte van [verweerster] B.V. ontlenen.”

3.12.2

En in het petitum van de memorie van grieven:[_f309949d-9dcc-4764-9a76-b8e0caee5801]

“1. voor recht verklaren dat [verweerster] vanaf 1 januari 2007 valt onder de verplichtstelling van bpfBOUW, vanaf 1 januari 2007 gebonden is aan de statuten, reglementen en de daarop gebaseerde besluiten van het bestuur van bpfBOUW en vanaf 1 januari 2007 premie moet betalen aan bpfBOUW conform de bepalingen van het uitvoeringsreglement van bpfBOUW;

2. voor recht verklaren dat [verweerster] vanaf 1 januari 2007 gebonden is aan de algemeen verbindend verklaarde bepalingen van de cao Bouw & Infra en de cao Bedrijfstakeigen Regelingen voor de Bouw & Infra en vanaf 1 januari 2007 premie moet betalen aan het O&O-fonds en het Aanvullingsfonds conform de bepalingen van deze cao’s;”

3.13

Dan kom ik nu op de vraag of, anders dan het hof oordeelt, het aan [verweerster] is om te stellen en bij gemotiveerde betwisting door de Fondsen ook te bewijzen dat [verweerster] onder de isolatie-uitzondering valt, zoals het subonderdeel meent. Ik beantwoord deze vraag ontkennend. Dat zit zo.

3.13.1

Uit de onder 3.12-3.12.2 hiervoor geciteerde petita volgt dat het daarin gaat om de vraag of [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Dit onderkent het hof in rov. 5.9:

“In geschil is de vraag of [verweerster] wel of niet onder de werkingssfeer valt van het Verplichtstellingsbesluit en de algemeen verbindend verklaarde cao’s Bouw & Infra en BTER.”

[verweerster] heeft betoogd - zo ook het hof in rov. 5.7 - dat de vraag of hier de isolatie-uitzondering van toepassing is, onderdeel is van voornoemde vraag, dus of [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Oftewel: wil [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen kunnen vallen, dan vergt dit mede dat [verweerster] niet onder de isolatie-uitzondering valt, dus dat die uitzondering hier niet van toepassing is.

3.13.2

Blijkens rov. 5.8 volgt het hof [verweerster] in dit betoog. Ik citeer (met mijn onderstreping):

“In de voorliggende zaak hebben de Fondsen een verklaring voor recht gevorderd dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Omdat de Fondsen zich beroepen op het rechtsgevolg van deze stelling, namelijk premiebetaling door [verweerster] , is het in beginsel aan de Fondsen om te stellen en zo nodig te bewijzen dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Daarin ligt besloten de beoordeling of de activiteiten onder eventuele in de werkingssfeerbepaling opgenomen uitzonderingen vallen. Het is derhalve aan de Fondsen om te stellen en bij gemotiveerde betwisting door [verweerster] ook te bewijzen dat [verweerster] onder de werkingssfeerbepaling valt, waaronder begrepen dat [verweerster] niet onder de isolatie-uitzondering valt. In dit kader ziet het hof aanleiding om een verzwaarde betwistplicht van [verweerster] aan te nemen ten aanzien van haar betwisting dat zij, [verweerster] , niet onder de werkingssfeer valt omdat haar asbestverwijderingsactiviteiten onder de isolatie-uitzondering vallen, aangezien [verweerster] als werkgever de beschikking heeft over de gegevens die haar onderneming betreffen. Dit betekent dat grief 1 in principaal appel faalt en grief 4 in incidenteel appel slaagt.”

3.13.3

De zin die begint met “Daarin ligt besloten de beoordeling”, etc. wijst erop dat het hof dit oordeel in rov. 5.8 - specifiek: dat wil [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen kunnen vallen, dit mede vergt dat [verweerster] niet onder de isolatie-uitzondering valt - baseert op uitleg van de onderhavige werkingssfeerbepaling, in het bijzonder art. A.2 sub a onder 17 in verbinding met art. A.3 van het Verplichtstellingsbesluit. In zoverre loopt het hof in rov. 5.8 vooruit op rov. 5.11, eerste zin. Daarin oordeelt het hof immers, met inachtneming van rov. 5.10 over de cao-norm als te hanteren uitlegnorm, en in algemene termen (niet toegespitst op de onderhavige zaak):

“Uit artikel A.2 sub a onder 17 in combinatie met artikel A.3 van het Verplichtstellingsbesluit volgt dat het besluit van toepassing is op ondernemingen waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie voor derden op het gebied van asbestverwijdering aan of op bouwwerken, tenzij de asbestverwijdering plaatsvindt als voorbehandeling ten behoeve van het aanbrengen, herstellen, bekleden, afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen.”

Het hof vervolgt in rov. 5.11, laatste zin aldus, nu toegespitst op de onderhavige zaak:

“Meer concreet betekent dit - kort gezegd - dat de Fondsen eerst moeten stellen, en bij betwisting door [verweerster] , zo nodig bewijzen, dat de onderneming van [verweerster] in overwegende mate asbestverwijderingswerkzaamheden aan of op bouwwerken verricht (de hoofdregel)[_c09d4482-677a-44c0-815a-d2bae9599694] en vervolgens dat deze asbestverwijderingswerkzaamheden niet plaatsvinden als voorbehandeling op het aanbrengen van isolerende materialen (de isolatie-uitzondering).[_25fc1668-2b08-4488-af1b-06a46232592f]”

Dit laatste bevestigt nog eens dat het hof met inachtneming van de cao-norm die werkingssfeerbepaling in rov. 5.11, eerste zin (en daarop vooruitlopend in rov. 5.8) zo uitlegt dat wil de betrokken onderneming (hier dus de onderneming van [verweerster] ) onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen kunnen vallen, dit mede vergt dat die onderneming niet onder de isolatie-uitzondering valt. Daarmee ligt het vervolg in rov. 5.12-5.18 ook in lijn. Met “tenzij” in rov. 5.11, eerste zin, een term die overigens niet voorkomt in de isolatie-uitzondering, bedoelt het hof derhalve niet iets anders.

3.13.4

Het hof kwalificeert in rov. 5.8 de stelling van [verweerster] dat zij niet onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt, nu haar asbestverwijderingsactiviteiten onder de isolatie-uitzondering vallen, als een zuivere betwisting van de stelling van de Fondsen dat [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Daarop bouwt het hof voort in rov. 5.9-5.18. Deze kwalificatie (zo’n betwisting)[_9d63acdb-74ea-45c4-abaa-83946d651f3d] acht ik juist, gegeven art. 150 Rv in verbinding met de onder 3.13.3 hiervoor bedoelde uitleg door het hof van de onderhavige werkingssfeerbepaling, welke uitleg in het middel niet is onderkend laat staan als zodanig is bestreden (conform de eisen van art. 407 lid 2, aanhef en onder d Rv) door de Fondsen.[_89bf9a8b-76b9-43b1-96fa-88a1cdeeb9ec] Overigens kan die uitleg m.i. de toets der kritiek doorstaan.[_b3cc0c34-5c75-44d2-8481-2e412afbef4d] Het niet van toepassing zijn van de isolatie-uitzondering is als gezegd volgens het hof een vereiste voor het kunnen opgaan van die stelling van de Fondsen, met als door hen ingeroepen rechtsgevolg: premiebetaling door [verweerster] . Met haar stelling dat zij onder die uitzondering valt, poogt [verweerster] dan ‘slechts’ te voorkomen - zoals zij ook heeft aangevoerd - dat dit door de Fondsen ingeroepen rechtsgevolg intreedt, wat inderdaad wijst op een zuivere betwisting ter zake zijdens [verweerster] (‘nee, want’).[_d176172e-3a56-4160-84d8-637acf1b86e2] Bij deze stand van zaken is dan ook, anders dan het subonderdeel wil, geen sprake van een zelfstandig of bevrijdend verweer ter zake zijdens [verweerster] (‘ja, maar’).[_9f29b1c4-9e5f-45ac-b9ff-c6d9addf0bc4]

3.14

Daarmee ontvalt reeds de bodem aan het subonderdeel.

3.15

Subonderdeel 1.2 [_a126ac8a-c72c-4ba2-afc0-410312b49bde] klaagt dat, indien en voor zover de bewijslastverdeling door het hof (tot uiting gebracht in rov. 5.8, 5.11 en 5.15-5.18 van het arrest) wel getuigt van een juiste rechtsopvatting, ’s hofs oordeel in rov. 5.18 (en daarop voortbouwend in rov. 5.20 en 5.23), dat [verweerster] voldoende heeft onderbouwd dat zij onder de isolatie-uitzondering valt en dat daarom de door haar gevorderde verklaring voor recht moet worden toegewezen, onbegrijpelijk is.

3.16

Het subonderdeel licht de klacht toe. Ik vat samen.

3.16.1

Uit rov. 5.18 (en rov. 5.20, 5.23) volgt dat het hof kennelijk van oordeel is dat [verweerster] heeft voldaan aan haar, in rov. 5.8 bedoelde, verzwaarde betwistplicht. Dat is onbegrijpelijk, in ieder geval voor zover het de jaren 2007-2014 betreft.

3.16.2

Uitgaande van deze verzwaarde betwistplicht mocht van [verweerster] worden verwacht dat zij aan de Fondsen voldoende gegevens ter beschikking zou stellen waarmee zij hun stelling betreffende de premieplicht zouden kunnen onderbouwen, hetgeen [verweerster] heeft nagelaten.

3.16.3

Vaststaat immers dat [verweerster] uitsluitend inzage heeft gegeven in haar administratie over het jaar 2015. De administratie over de jaren 2007-2014 zou [verweerster] niet meer voorhanden hebben. In eerste aanleg hebben de Fondsen aangevoerd dat, omdat [verweerster] over de jaren 2007-2014 geen inzage heeft verstrekt in haar administratie, terwijl dat wel op haar weg lag, moet worden aangenomen dat de isolatie-uitzondering niet op [verweerster] van toepassing is.[_9b5ab12b-7cee-49cd-a163-95b47220ac9d] Met andere woorden: de omstandigheid dat [verweerster] haar administratie over die jaren kennelijk heeft vernietigd, behoort voor haar risico te blijven. Hetgeen de Fondsen in hun toelichting op de grieven in hoger beroep naar voren hebben gebracht, sluit daar ook bij aan.[_c04e4ae1-377b-48db-a20b-9ebd516cae14]

3.16.4

In het oordeel van het hof ligt besloten dat het hof het kennelijk met [verweerster] eens is dat het ontbreken van de betreffende relevante administratie [verweerster] niet kan worden tegengeworpen, omdat zij op grond van de wet niet verplicht zou zijn om gegevens over die jaren nog (langer) te bewaren en de Fondsen dan maar eerder onderzoek hadden moeten doen.[_506cc015-0f10-4cdf-8ebf-76c27cf67e5b] Anders is niet goed verklaarbaar waarom het hof van oordeel is dat [verweerster] met betrekking tot de gehele periode van 2007 tot 2016 voldoende heeft onderbouwd dat haar activiteiten onder de isolatie-uitzondering zouden vallen.

3.16.5

Nu [verweerster] reeds op 9 december 2016 ermee bekend was dat zij volgens de Fondsen onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen viel, en dus kon bevroeden dat zij eventuele bewijsstukken in haar administratie waaruit de juistheid van haar andersluidende standpunt zou kunnen volgen nog nodig zou hebben, valt niet in te zien waarom de omstandigheid dat zij desalniettemin haar administratie over de jaren 2007-2014 heeft laten vernietigen voor risico van de Fondsen zou moeten komen. In december 2016 zou [verweerster] in ieder geval haar administratie over de jaren 2008-2014 nog beschikbaar moeten hebben, gezien de bewaartermijn voor gegevens en bescheiden inzake pensioenregelingen van (ten minste) zeven jaren (art. 169 lid 1 PW).

3.16.6

Kortom: ’s hofs oordeel in rov. 5.17 en 5.18, dat [verweerster] door haar reactie op het rapport van APG van 14 november 2022 - dat derhalve uitsluitend zag op 2015 - heeft voldaan aan de op haar rustende verzwaarde betwistplicht, is onbegrijpelijk, in ieder geval waar het de jaren 2007-2014 (althans 2008-2014) betreft.

Behandeling

3.17

Het subonderdeel is ongegrond, gelet op het volgende.

3.18

Het subonderdeel is gericht tegen ’s hofs feitelijke oordeel dat [verweerster] aan haar “verzwaarde betwistplicht” (rov. 5.8) heeft voldaan, wat in het bijzonder blijkt uit rov. 5.18.

3.19

Ik schets eerst wat voorafgaat aan rov. 5.18, onder het opschrift: “Hebben de Fondsen bewezen dat [verweerster] niet onder de isolatie-uitzondering valt (…)?” (dit beslaat rov. 5.14-5.18).

3.19.1

Te beginnen met rov. 5.14. Daarin wijst het hof eerst erop dat de Fondsen met de grieven 2, 3 en (deels) 4 in principaal hoger beroep betogen dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat de werkzaamheden van [verweerster] onder de isolatie-uitzondering vallen, terwijl [verweerster] met grief 5 in incidenteel hoger beroep aanvoert dat ook de werkzaamheden waarbij asbest wordt verwijderd in verband met brandwerendheid, de wens tot renovatie of vanwege gezondheidsrisico’s - anders dan de rechtbank heeft geoordeeld - onder die uitzondering vallen.

3.19.2

Dan rov. 5.15. Daarin brengt het hof eerst in herinnering (onder verwijzing naar rov. 5.11, laatste zin) dat het aan de Fondsen is om te stellen, en zo nodig te bewijzen, dat de door [verweerster] verrichte asbestverwijderingswerkzaamheden niet plaatsvinden als voorbehandeling ten behoeve van het aanbrengen, herstellen, bekleden, afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen. Uit de woorden “voorbehandeling” en “ten behoeve van” in de tekst van de isolatie-uitzondering leidt het hof af dat, voor toepasselijkheid van die uitzondering, tussen het verwijderen van asbest en het aanbrengen van isolerende materialen in ieder geval een zekere connexiteit moet bestaan. De term “voorbehandeling” duidt op een functionele band tussen de asbestverwijdering en een specifiek doel, te weten het vervolgens (kunnen) aanbrengen van isolatie.

3.19.3

Dan rov. 5.16. Daarin vat het hof samen wat de Fondsen ter zake hebben aangevoerd. Ik citeer:

“De Fondsen stellen met een beroep op de twee werkingssfeeronderzoeken van APG dat er geen functionele band bestaat tussen de asbestverwijderingsactiviteiten van [verweerster] en het vervolgens aanbrengen van isolerende materialen (en dus dat de activiteiten niet onder de isolatie-uitzondering vallen). Zij wijzen erop dat in het rapport van 9 december 2016 van APG is vermeld dat de bedrijfsactiviteiten van [verweerster] (kleinschalige asbestsanering) geenszins expliciet zijn gericht op de isolatie-uitzondering. Verder blijkt uit het rapport van 14 november 2022, op basis van een steekproef uit 26 projecten, dat geen sprake is van ander werk dan het verwijderen van asbesthoudende materialen, dat [verweerster] zelf geen isolatie terugplaatst of enig ander materiaal, dat niet is gebleken van afstemming met een andere partij die de isolatiewerkzaamheden op zich neemt en dat in geen van de projecten is geconstateerd dat [verweerster] werd ingehuurd door een onderneming die zich specifiek richt op isolatiewerken.”

3.19.4

Tot slot rov. 5.17. Daarin vat het hof samen wat [verweerster] ter zake heeft aangevoerd. Ik citeer weer:

“ [verweerster] heeft gemotiveerd aangevoerd dat haar asbestverwijderingsactiviteiten wél onder de isolatie-uitzondering vallen. Zij heeft daartoe verwezen naar het rapport van APG van 14 november 2022 en haar in eerste aanleg overgelegde producties 11 en 12. Uit dit rapport van APG blijkt dat [verweerster] de volgende materialen heeft gebruikt vanwege hun isolerende karakter: gevelbeplating, leidingisolatie, een aantal vezelcement (plaat)materialen, doorvoeren, asbestkoord, een aantal toepassingen van binnenbeplatingen en ondervloeren/zeil. In productie 11 heeft [verweerster] van alle 26 projecten uit de steekproef van APG uiteen gezet welke werkzaamheden zijn verricht door haar eigen werknemers, uitgesplitst naar “vallend onder isolatie-uitzondering” en “niet vallend onder isolatie-uitzondering”. In productie 12 heeft [verweerster] de in de 26 projecten door haar verrichte activiteiten nader geduid en voorzien van commentaar.”

3.20

Dan nu rov. 5.18. Daarin komt het hof tot een oordeel over deze stellingen van partijen, in het kader van voornoemde grieven. De slotsom is dat volgens het hof die grieven 2, 3 en (deels) 4 van de Fondsen falen, en dat die grief 5 van [verweerster] slaagt. Daartoe komt het hof als volgt.

- Het hof stelt vast dat uit de door [verweerster] overgelegde stukken volgt dat sprake is geweest van asbestsanering van plaatmaterialen, leidingisolatie, gevelbeplating, doorvoer en (afdichtings)koord.

- Omdat APG heeft aangegeven dat deze materialen aangemerkt kunnen worden als (asbest)isolerend materiaal dat door [verweerster] werd gesaneerd en dit het merendeel van de werkzaamheden in de 26 projecten betreft, heeft [verweerster] naar het oordeel van het hof voldoende onderbouwd dat haar activiteiten wél onder de isolatie-uitzondering vallen.

- Nu de Fondsen hier op hun beurt niets tegenover hebben gesteld en zij in hoger beroep bovendien geen bewijsaanbod hebben gedaan, wordt aan nadere bewijsvoering niet toegekomen en slaagt het verweer van [verweerster] .

- Dat betekent tevens dat niet is komen vast te staan dat de activiteiten van [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen vallen.

3.21

Het hof ontwaart blijkens rov. 5.14-5.18 in die stellingen van de Fondsen inzake hun grieven 2, 3 en (deels) 4 dus niet (ook) een betoog met als inhoud of strekking dat moet worden aangenomen dat de isolatie-uitzondering niet op [verweerster] van toepassing is, omdat [verweerster] over de jaren 2007-2014 geen inzage heeft verstrekt in haar administratie, terwijl dat wel op haar weg lag. Ik acht dit niet onbegrijpelijk op basis van hetgeen het subonderdeel aanvoert. Op de daarin genoemde vindplaatsen in gedingstukken van de Fondsen in hoger beroep[_c6787411-62b0-4266-8d03-9fac228e39fc] valt eenvoudigweg niet te lezen dat zij een dergelijk betoog aan het hof hebben voorgehouden. Dit wordt niet anders als daarbij de vindplaats in eerste aanleg zijdens de Fondsen wordt betrokken, waarop het subonderdeel wijst.[_ab25a0d1-00bc-40e0-8166-64b6d10a1a9a] Want wat de Fondsen op voornoemde vindplaatsen in hoger beroep hebben aangevoerd, is door hen nergens kenbaar gerelateerd aan wat staat op die vindplaats in eerste aanleg:[_0858dd5c-b494-4379-a3fa-1dfa37b65454] noch inhoudelijk, noch via een verwijzing, noch anderszins. De uitkomst wordt evenmin anders door de vindplaats in hoger beroep zijdens [verweerster] waarop het subonderdeel nog wijst.[_3c925c65-1640-4f38-93e3-77f811004b92] Want daar reageert [verweerster] niet op enige grief van de Fondsen, maar legt zij kennelijk ten overvloede nog eens uit dat haar niet kan worden tegengeworpen dat zij niet meer beschikt over gegevens over de jaren vóór 2015. Bovendien: waar [verweerster] wel reageert op de grieven van de Fondsen,[_94449539-eb35-4c46-a44f-aec76ab37cf3] geeft zij er geen blijk van in die grieven zo’n betoog van de Fondsen te lezen.

3.22

Het is duidelijk dat het hof in het slagen van die grief 5 van [verweerster] (dan wel van haar grief 4 of 6, die volgens het hof ook slagen) geen aanleiding ziet om via de positieve zijde van de devolutieve werking van het hoger beroep nog nader aandacht te besteden aan voornoemde vindplaats in eerste aanleg zijdens de Fondsen.[_a0fbcfc0-9350-4651-ad4e-9c3f8cec31c1] Ook dit is goed te volgen, en behoefde geen nadere motivering: die vindplaats bevat immers slechts één zin met een niet uitgewerkte stelling, die [verweerster] al in eerste aanleg gemotiveerd heeft bestreden[_702dde3e-9978-40fe-92c2-075fe254faa4] en waarop de Fondsen in eerste aanleg en hoger beroep niet meer zijn teruggekomen (het subonderdeel noemt geen vindplaats zijdens de Fondsen in feitelijke instanties waaruit iets anders blijkt).[_ad90fede-187e-481d-a35e-8f00b63d68e0]

3.23

Daarmee ontvalt reeds de bodem aan het subonderdeel, ook wat betreft de voortbouwklachten tegen rov. 5.20 en 5.23.

3.24

Dit betekent dat onderdeel 1 faalt.

Onderdeel 2 (“Periode vanaf 2016”)

3.25

Het tweede onderdeel is gericht tegen rov. 5.21-5.22 van het arrest, onderdeel van rov. 5.19-5.22:

“Wat is de situatie vanaf 2016 (grief 6 in incidenteel appel)?

5.19.

Met grief 6 in incidenteel appel betoogt [verweerster] dat de kantonrechter ten onrechte de door haar gevorderde verklaring voor recht dat het Verplichtstellingsbesluit, de cao Bouw & Infra en de cao BTER in de periode vanaf 1 januari 2007 tot 2016 niet van toepassing zijn op [verweerster] heeft toegewezen. [verweerster] betwist dat niet in geschil is dat zij vanaf 2016 wel onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Volgens [verweerster] moet de door haar gevorderde verklaring voor recht gelden tot en met 2016 in plaats van tot 2016, omdat de isolatie-uitzondering per 1 januari 2016 in de cao BTER is vervallen, per 8 april 2016 in de cao Bouw & Infra en per 15 juli 2016 in het Verplichtstellingsbesluit. Met (een deel van) grief 4 in principaal appel betogen de Fondsen dat de kantonrechter ten onrechte heeft overwogen dat de Fondsen geen belang hebben bij hun vorderingen voor zover die zien op een “kortere periode” (vanaf 2016).

5.20.

Tussen partijen is niet in geschil dat de isolatie-uitzondering per 1 januari 2016 in de cao BTER is vervallen, per 8 april 2016 in de cao Bouw & Infra en per 15 juli 2016 in het Verplichtstellingsbesluit. Het hof ziet derhalve aanleiding om de door [verweerster] gevorderde verklaring voor recht dat de Bouwregelingen niet op haar van toepassing zijn toe te wijzen in die zin dat de verklaring voor recht (i) ten aanzien van de cao BTER wordt toegewezen over de periode vanaf 1 januari 2007 tot 1 januari 2016, (ii) ten aanzien van de cao Bouw & Infra vanaf 1 januari 2007 tot 8 april 2016 en (iii) ten aanzien van het Verplichtstellingsbesluit van 1 januari 2007 tot 15 juli 2016.

5.21.

Het hof ziet geen aanleiding om de vorderingen van de Fondsen (te weten: de verklaringen voor recht dat [verweerster] na de genoemde data wel onder de werkingssfeer van het Verplichtstellingsbesluit, de cao Bouw & Infra en de cao BTER valt en de daarmee samenhangende vorderingen tot premiebetalingen danwel overige vorderingen) ná de genoemde data wel toe te wijzen. Tussen partijen is wel in geschil of [verweerster] vanaf de genoemde data in 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Bovendien is het debat, zowel in eerste aanleg als in hoger beroep, enkel gegaan over de vraag of [verweerster] vanaf 2007 tot 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt en over de uitleg van de in die periode geldende werkingssfeerbepaling (en niet ook over de periode daarna). Grief 6 in incidenteel appel slaagt en (dit deel van) grief 4 in principaal appel faalt.

5.22.

Gelet op het voorgaande bestaat geen grond voor toekenning van de vordering van de Fondsen tot betaling van premies dan wel overige vorderingen ten opzichte van [verweerster] . Daarom hebben de Fondsen geen belang bij toewijzing van hun vorderingen tot het verstrekken van loon-en premiegegevens en een controleverklaring van een registeraccountant, zodat ook deze vorderingen worden afgewezen.”

3.26

Het onderdeel klaagt, samengevat, als volgt.

3.26.1

Het oordeel van het hof (rov. 5.21) is onjuist voor zover het meende te kunnen volstaan met de constatering dat tussen partijen in geschil is of [verweerster] (ook) vanaf 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt om vervolgens op die grond die gevorderde verklaring voor recht te weigeren. Het hof had, indien sprake was van een geschil, hierover moeten beslissen en vervolgens op grond van die beslissing de vordering van de Fondsen moeten toe- of afwijzen.

3.26.2

De afwijzing door het hof van de door de Fondsen gevorderde verklaring voor recht op de grond dat tussen partijen een geschil bestaat of [verweerster] vanaf respectievelijk 1 januari 2016, 8 april 2016 of 15 juli 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt (rov. 5.21), is daarnaast onbegrijpelijk.

3.26.3

De Fondsen vorderden in reconventie een verklaring voor recht dat [verweerster] vanaf 1 januari 2007 (dus ook in de periode na het vervallen van de isolatie-uitzondering in 2016) onder de verplichtstelling in de Bouwregelingen valt, met veroordeling van [verweerster] tot premiebetaling. Naast het inmiddels beslechte ‘geschil’ over deze data bestond dat geschil volgens [verweerster] in grief 6 in incidenteel hoger beroep slechts nog in verband met de vraag of de cao’s al dan niet algemeen verbindend hadden mogen worden verklaard wegens het ontbreken van representativiteit. Met de verwerping door het hof in rov. 5.4 van grief 1 in incidenteel hoger beroep, kon het hof in rov. 5.21 niet meer oordelen dat tussen partijen wél in geschil zou zijn dat [verweerster] vanaf genoemde data in 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Met die verwerping in rov. 5.4 maakte het hof immers reeds een einde aan het betreffende (enige resterende) geschilpunt.

3.26.4

De overweging van het hof in rov. 5.21 dat het partijdebat voornamelijk is gegaan over de periode vanaf 2007 tot 2016 kan het oordeel dat ook daarom de door de Fondsen gevorderde verklaring voor recht niet kan worden toegewezen, niet dragen. Ten eerste hebben partijen (uitgebreid) gedebatteerd over de vraag of [verweerster] überhaupt (en derhalve ook na bovengenoemde data in 2016) onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen zou kunnen vallen.[_e38a3b9b-f65a-4ad1-b210-fcb708dbfd94] Ten tweede heeft [verweerster] het oordeel van de rechtbank dat partijen het erover eens zijn dat [verweerster] na het vervallen van de isolatie-uitzondering wel onder de Bouwregelingen valt, niet bestreden op andere gronden dan hiervoor in het onderdeel reeds behandeld.

3.26.5

Met ‘s hofs verwerping van [verweerster] ’ stellingen inzake de representativiteit (en de procedure tegen de minister) staat derhalve vast dat zij premieplichtig is met ingang van bovengenoemde data in 2016 waarop de isolatie-uitzondering is vervallen. Daarnaast staat vast dat [verweerster] desondanks de verschuldigde premies niet voldoet, zodat de Fondsen belang hebben bij toewijzing van hun vorderingen tot het verstrekken van loon- en premiegegevens en een controleverklaring van een registeraccountant. Ook dat oordeel (ik begrijp: inmiddels zitten we bij rov. 5.22) kan derhalve niet in stand blijven.

Behandeling

3.27

Het onderdeel is ongegrond, gelet op het volgende.

3.28

Anders dan het onderdeel veronderstelt, volstaat het hof in het bestreden oordeel niet met de constatering dat tussen partijen in geschil is of [verweerster] (ook) vanaf 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt om vervolgens op die grond de door de Fondsen gevorderde verklaring voor recht te weigeren. Vooropgesteld: het hof overweegt in rov. 5.21 (i) dat tussen partijen wel in geschil is of [verweerster] vanaf de in rov. 5.20 genoemde data in 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Verder: het hof volstaat daarmee niet, maar betrekt in rov. 5.21 bij die weigering ook (ii) dat het partijdebat, zowel in eerste aanleg als in hoger beroep, enkel is gegaan over de vraag of [verweerster] vanaf 2007 tot 2016 onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt en over de uitleg van de in die periode geldende werkingssfeerbepaling (en niet ook over de periode daarna).

3.29

Verder geldt dat het hof met (i) reeds duidelijk maakt dat de in rov. 5.21, eerste zin bedoelde vorderingen van de Fondsen niet voor toewijzing gereed liggen bij gebrek aan verweer daartegen van [verweerster] , en met (ii) daarbij gevoegd waarom het hof die vorderingen zal afwijzen, zoals het hof al aankondigt in rov. 5.21, eerste zin en ook tot uitdrukking brengt in rov. 5.22 en vervolgens in het dictum van het arrest. Ook daaraan ziet het onderdeel voorbij. Die afwijzing wordt dus geschraagd door (i) en (ii) tezamen.

3.30

Dat het hof (i) oordeelt, is niet onbegrijpelijk. Dit doet het hof in rov. 5.21 in het kader van de verwerping van (“dit deel van) grief 4 in principaal appel”, dus van de Fondsen.[_fc883980-f54a-462a-a6df-8898f10a90b3] Blijkens die grief 4 hebben de Fondsen mede aangevoerd dat “vaststaat dat vanaf het vervallen van de isolatie-uitzondering [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt”.[_0f6491d2-f802-438b-bb6c-71d861888012] Daartegen is door [verweerster] wel degelijk verweer gevoerd.[_0675c28f-e2d6-4740-aea3-495657fc7774] Daaraan doet niet af dat het hof in rov. 5.4 oordeelt zoals het doet. Dit laat immers onverlet dát [verweerster] dit verweer heeft gevoerd, en dáár gaat het om bij (i).

3.31

Dat het hof (ii) oordeelt, is evenmin onbegrijpelijk. Daarmee brengt het hof tot uitdrukking dat er voor toewijzing van de in rov. 5.21, eerste zin bedoelde vorderingen van de Fondsen eenvoudigweg te weinig aan feitelijke grondslag is aangevoerd in eerste aanleg en hoger beroep. Dat er, zoals het onderdeel stelt, door partijen “wel degelijk (uitgebreid)” gedebatteerd is over de vraag of [verweerster] “überhaupt” onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen “zou kunnen vallen”, betekent nog niet dat er door hen ook voldoende specifiek is gedebatteerd over de werkingssfeerbepaling in de Bouwregelingen en de uitleg/toepasselijkheid daarvan ná het vervallen van de isolatie-uitzondering in 2016, noch dat ’s hofs oordeel onder (ii) dat dit laatste niet zo is ‘dus’ onbegrijpelijk is. De vindplaatsen in de gedingstukken in feitelijke instanties waarop het onderdeel hier wijst, maken dit niet anders: ook ik lees daarin niet zo’n specifiek partijdebat.[_8c11959e-3e20-417d-bca7-9d98bb375d32] Hetzelfde geldt voor de opmerking in het onderdeel dat [verweerster] het oordeel van de rechtbank dat partijen het erover eens zijn dat [verweerster] na het vervallen van de isolatie-uitzondering wel onder de Bouwregelingen valt, niet heeft bestreden op andere gronden dan hiervoor in het onderdeel reeds behandeld. Daarmee bevestigt het onderdeel veeleer dat van zo’n specifiek partijdebat geen sprake is geweest.

3.32

Hieruit volgt dat de op rov. 5.21 gerichte pijlen alle doel missen. Datzelfde geldt dan a fortiori voor zover het onderdeel zich nog keert tegen rov. 5.22, nu het hof daarbij voortbouwt op het daaraan voorafgaande (“Gelet op het voorgaande”, etc.).

3.33

Kort en goed: dat wat het onderdeel aanvoert, rechtvaardigt niet de conclusie dat rov. 5.21 dan wel rov. 5.22 onjuist en/of onbegrijpelijk is.

3.34

Dit betekent dat onderdeel 2 faalt.

Onderdeel 3 (“Voortbouwklacht”)

3.35

Het derde onderdeel voert aan, als voortbouwklacht, dat het slagen van een van voornoemde onderdelen ook de voortbouwende beslissingen in rov. 5.22-5.23 en het daaraan ontleende dictum van het arrest vitieert.

Behandeling

3.36

Nu het onderdeel voortbouwt op de onderdelen 1 en 2, die dus falen, deelt het onderdeel dit lot. Dit behoeft geen verdere toelichting.

3.37

Dit betekent dat ook onderdeel 3 faalt.

Slotsom

3.38

Het cassatiemiddel van de Fondsen is derhalve vergeefs voorgesteld.

4 Bespreking van het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep

4.1

De voorwaarde waaronder [verweerster] incidenteel cassatieberoep heeft ingesteld, te weten dat subonderdeel 1.1 van het cassatiemiddel van de Fondsen slaagt, is niet vervuld. Ik verwijs naar mijn bespreking van dit subonderdeel. Aan bespreking van het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep kom ik daarom niet verder toe.

5 Conclusie

De conclusie strekt tot verwerping van het principaal cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Voetnoten

  1. Zie Hof Amsterdam 23 september 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:2471.
  2. Het hof vat dit ook samen, in rov. 4.1-4.6.
  3. Daar “Verplichtstellingsbeschikking” genoemd, zie de dagvaarding, nr. 2. Zie ook het hof in rov. 4.1.
  4. Bij de vordering tot betaling aan Bpf Bouw wordt wettelijke handelsrente (art. 6:119a BW) gevorderd, bij de andere veroordelingen wettelijke rente (art. 6:119 BW).
  5. Hiervan is geen proces-verbaal opgemaakt, althans dat blijkt niet uit de gefourneerde procesdossiers. Van eventuele spreekaantekeningen van partijen tijdens deze zitting blijkt daaruit evenmin.
  6. Zie het tussenvonnis, rov. 27, 28, 30-32.
  7. Het vonnis van 16 januari 2024 spreekt, in de aanhef, in dit verband over “ter uitvoering van het tussenvonnis” van 14 maart 2022 en “de door een onderzoeker opgestelde rapportage en de onderliggende werkmappen”.
  8. Daar “verplichtstellingsbeschikking voor de Bouwnijverheid” genoemd. Zie ook het hof in rov. 4.6.
  9. Het dictum spreekt over “geldt”.
  10. Deze verklaring voor recht geldt dus over de periode vanaf 1 januari 2007 tót 2016, nu partijen het volgens de rechtbank erover eens zijn dat vanaf 2016 [verweerster] wel onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt, zie het eindvonnis, rov. 12.
  11. Het dictum spreekt over “eiseressen”.
  12. Het hof vat dit ook samen, in rov. 2.
  13. Hiervan is geen proces-verbaal opgemaakt, althans dat blijkt niet uit de gefourneerde procesdossiers.
  14. De procesinleiding bevat op p. 17 een ‘voorbehoud proces-verbaal’. Daarvan is geen gebruik gemaakt.
  15. Met opschrift: “Onjuiste bewijslastverdeling”.
  16. Zie de dagvaarding, petitum onder 1; de memorie van grieven, petitum onder 1 en 2; en de memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van grieven in incidenteel appel, petitum onder B. Onder laatstgenoemd petitum vordert [verweerster] (onder meer) dat het hof haar vorderingen in eerste aanleg alsnog volledig toewijst.
  17. Zie HR 12 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:590, NJ 2019/238 , rov. (4.2.1-)4.2.2, onder: “Stelplicht en bewijslast bij negatieve verklaring voor recht”.
  18. Zie F.J.P. Lock, Stelplicht & Bewijslast, Deventer: Wolters Kluwer 2025 (actueel t/m 1 september 2025), comm. op art. 3:302 BW, mede o.v.n. Asser Procesrecht/W.D.H. Asser, Bewijs (3), Deventer: Wolters Kluwer 2023, nrs. 279, 284, 287a.
  19. Zie de vorige noot en W.D.H. Asser, ‘Stellen en bewijzen: rechtstoepassing’, in: Sluitertijd, Reflecties op het werk van Jaap Hijma, Deventer: Wolters Kluwer 2020, nr. 24.4 (onder verwijzing naar F.J.P. Lock, ‘De verdeling van stelplicht en bewijslast bij de (negatieve) verklaring voor recht’, TvP 2019/3), alsook: H.W.B. thoe Schwartzenberg, Bevrijdende verweren. Een onderzoek naar het onderscheid tussen een grondslagverweer en een bevrijdend verweer en de consequenties van dit onderscheid voor de civiele procedure (BP&P, nr. XXII) (diss. Leiden), Deventer: Wolters Kluwer 2023, nr. 158 en NJ-annotator T.F.E. Tjong Tjin Tai in nr. 3 onder HR 12 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:590, NJ 2019/238.
  20. Zie bijv. ook D.J. Beenders, T&C Rv, Deventer: Wolters Kluwer 2026 (actueel t/m 28 september 2026), art. 150 Rv, aant. 2.
  21. Zie Lock 2025, comm. op art. 3:302 BW.
  22. Zie Hof Den Haag 12 maart 2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:328, rov. 20 (mede onder verwijzing naar Lock 2019) en, in lijn daarmee, Hof Den Haag 31 maart 2026, ECLI:NL:GHDHA:2026:494, rov. 5.3: “Het hof stelt voorop dat op de bouwfondsen de stelplicht en de bewijslast rusten van de feiten waaruit volgt dat de activiteiten van [appellante] onder de werkingssfeerbepalingen van het Verplichtstellingsbesluit vallen. De omstandigheid dat [appellante] een verklaring voor recht vordert dat dit niet het geval is - een zogenaamde negatieve verklaring voor recht - maakt dit niet anders. Voor het vaststellen van de stelplicht en bewijslast op dit geschilpunt is de materiële rechtsverhouding tussen partijen bepalend. Deze houdt in dat [appellante] niet gebonden is aan de pensioenregeling in de bouw, tenzij haar activiteiten onder de werkingssfeerbepalingen van het Verplichtstellingsbesluit vallen. Pas in dat ‘tenzij-geval’ dient [appellante] de verbintenissen uit de pensioenregeling na te komen. Met de gevorderde negatieve verklaring voor recht anticipeert [appellante] op een mogelijke nakomingsvordering van de bouwfondsen”.
  23. Zie E. Lutjens in PJ 2024/53, na: “Ten tweede over de bewijslast”.
  24. Zie M. van Benthem in PJ 2026/50, onder “Bewijsrecht”.
  25. Zie M. Heemskerk, Pensioenrecht, Den Haag: Boom juridisch 2020, nr. 7.12.2 (p. 335). Zie ook de schriftelijke toelichting van [verweerster] , nr. 4.16.
  26. In haar memorie van antwoord, tevens memorie van grieven in incidenteel appel, concludeert [verweerster] in incidenteel hoger beroep onder meer tot volledige toewijzing van haar vorderingen in eerste aanleg.
  27. Zoals uiteengezet onder 2.10 hiervoor hebben de Fondsen in eerste aanleg in reconventie gelijkluidende vorderingen ingesteld.
  28. Toevoeging A-G: dit beziet het hof nader in rov. 5.12-5.13.
  29. Toevoeging A-G: dit beziet het hof nader in rov. 5.14-5.18. Daarbij gaat het hof ook in op “de woorden ‘voorbehandeling’ en ‘ten behoeve van’ in de tekst van de isolatie-uitzondering in artikel A.2 sub a onder 17 van het Verplichtstellingsbesluit” (rov. 5.15).
  30. Waarbij het hof dus aanleiding ziet om een verzwaarde betwistplicht van [verweerster] aan te nemen ten aanzien van haar stelling dat zij, [verweerster] , niet onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt omdat haar asbestverwijderingsactiviteiten onder de isolatie-uitzondering vallen. Dit aangezien [verweerster] als werkgever de beschikking heeft over de gegevens die haar onderneming betreffen.
  31. Dit laatste vindt ook bevestiging in de repliek inzake het principale cassatieberoep, waarin de Fondsen nog proberen ingang te doen vinden dat uit het subonderdeel “voldoende kenbaar [valt] af te leiden dat en waarom een door [verweerster] [in haar schriftelijke toelichting, A-G] verondersteld, impliciet oordeel omtrent de uitleg van de werkingssfeerbepaling dan onjuist zou zijn” (nr. 9). Zoiets valt m.i. niet vol te houden.
  32. Het hof redeneert dienaangaande in essentie als volgt. Het draait om de vraag of de betrokken onderneming, hier [verweerster] , onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Dit vergt dat die onderneming (in overwegende mate) relevante activiteiten verricht. Daarvan is bijv. sprake als het bedrijf van die onderneming (in overwegende mate) gericht is op productie voor derden op het gebied van asbestverwijdering aan of op bouwwerken, welke activiteiten niet bestaan uit (“met uitzondering van”) asbestverwijdering als voorbehandeling ten behoeve van het aanbrengen, herstellen, bekleden, afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen. Dit laatste beziet het hof langs de lijn van, wat het noemt, “hoofdregel” (is het bedrijf van de betrokken onderneming (in overwegende mate) gericht op productie voor derden op het gebied van asbestverwijdering aan of op bouwwerken?) in verbinding met “isolatie-uitzondering” (is bij die productie voor derden op het gebied van asbestverwijdering geen sprake van activiteiten bestaande uit asbestverwijdering als voorbehandeling ten behoeve van het aanbrengen, herstellen, bekleden, afwerken en/of onderhouden van isolerende materialen?). Met de cao-norm in de hand laat de onderhavige werkingssfeerbepaling zich m.i. prima aldus uitleggen.
  33. Zie over zo’n betwisting bijv. ook HR 2 mei 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF3807, NJ 2003/468, rov. 4.4.
  34. Zie over zo’n verweer bijv. ook Asser Procesrecht/Asser 2023, nr. 289 en G. de Groot, GS Burgerlijke Rechtsvordering, Deventer: Wolters Kluwer 2026 (actueel t/m 16 januari 2026), art. 150 Rv, aant. 2.2.
  35. Met opschrift: “ [verweerster] heeft (in ieder geval deels) niet voldaan aan verzwaarde stelplicht”.
  36. Noot 16 van de procesinleiding verwijst hier naar: “Akte d.d. 21 november 2022, par. 6”.
  37. Noot 17 van de procesinleiding verwijst hier naar: “Memorie van grieven, par. 5.5, par. 5.16, 5.20 en 5.21; memorie van antwoord in incidenteel appel, par. 2.32”.
  38. Noot 18 van de procesinleiding verwijst hier naar: “Memorie van antwoord, par. 69”.
  39. Zie noot 37 hiervoor.
  40. Zie noot 36 hiervoor.
  41. En dat is slechts: “Aangezien [verweerster] geen documentatie kan overleggen over de werkzaamheden voorafgaand aan 2015, terwijl dit wel op haar weg ligt, moet voor die jaren worden aangenomen dat niet blijkt dat de isolatie-uitzondering op [verweerster] van toepassing is”.
  42. Zie noot 38 hiervoor.
  43. En dat is in de memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van grieven in incidenteel appel, eerst vanaf nr. 71. Dat geldt dus ook voor de bespreking door [verweerster] van de grieven 2 t/m 4 van de Fondsen, in nrs. 77-105. Met die vindplaatsen doet het subonderdeel - terecht - niets.
  44. Zie de noten 36 en 41 hiervoor.
  45. Zie haar antwoordakte van 24 januari 2023 (waaronder nr. 7), waarin [verweerster] heeft gereageerd op de akte van de Fondsen van 21 november 2022. Bij die antwoordakte heeft [verweerster] producties 11-12 overgelegd, waarop het hof onder meer wijst in rov. 5.17-5.18.
  46. Zie ook onder 3.21 hiervoor. Voornoemde vindplaats in hoger beroep zijdens [verweerster] (zie dus noot 38 hiervoor) sluit aan op die gemotiveerde bestrijding door haar in eerste aanleg. Het subonderdeel noemt ook geen vindplaats in hoger beroep zijdens de Fondsen waar een reactie op die vindplaats in hoger beroep zijdens [verweerster] te lezen valt.
  47. Noot 26 van de procesinleiding merkt hier op: “Het betreft hier (met name) de discussie tussen partijen of de bouwcao's wel algemeen verbindend hadden mogen worden [verklaard]; Inleidende dagvaarding, par. 2-14, 17-18, 20-21; conclusie van antwoord in conventie tevens vordering in reconventie, par. 2.1-2.28; conclusie van antwoord in reconventie, par. 2-13; memorie van antwoord in principaal en memorie van grieven in incidenteel appel, par. 9-14, 107-111, 123-124, par. 2.1-2.20; pleitnotities prof. dr. E. Lutjens d.d. 11 juni 2025, par. 2-3; pleitnotities mrs R.C.M. Andriessen en F.A.M. ten Broeke d.d. 11 juni 2025 par. 4-11”.
  48. Waarom volgens het hof “grief 6 in incidenteel appel” (dus van [verweerster] ) slaagt, is al te vinden in rov. 5.20.
  49. Zie de memorie van grieven, nr. 5.10.
  50. Zie de memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van grieven in incidenteel appel, nrs. 91-105 inzake die grief 4 van de Fondsen. Zie reeds nr. 92: “Volgens de Fondsen zou vaststaan dat [verweerster] vanaf het vervallen van de isolatie-uitzondering [verweerster] onder de werkingssfeer van de Bouwregelingen valt. Dit is niet juist”, etc.
  51. Zie noot 47 hiervoor, waaruit ook blijkt dat het onderdeel onderkent dat het hier “(met name)” betreft “de discussie tussen partijen of de bouwcao’s wel algemeen verbindend hadden mogen worden [verklaard]”.

Wetsartikelen in deze uitspraak

Deze uitspraak verwijst naar

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.