Conclusie · Strafrecht
Parket bij de Hoge Raad, 10 november 2026 – Conclusie AG. Doodslag
ECLI:NL:PHR:2026:1077Zaaknummer 25/01466
- Instantie
- Parket bij de Hoge Raad
- Datum conclusie
- 10 november 2026
- Publicatiedatum
- 20 november 2026
- Zaaknummer
- 25/01466
- Rechtsgebied
- Strafrecht
- Hoofdwetsartikel
- Artikel 6:108 BW
- Soort
- Conclusie
Inhoudsindicatie
Conclusie AG. Doodslag (art. 287 Sv). Middel klaagt over de aan de echtgenote en twee kinderen van het slachtoffer toegewezen schadevergoeding wegens gederfd levensonderhoud en over de toekenning aan de kinderen van immateriële schade wegens aantasting van de persoon 'op andere wijze' naast affectieschade en (deels) schokschade. De eerste deelklacht over het oordeel dat de verdediging in voldoende mate in de gelegenheid is geweest de vordering gederfd levensonderhoud te betwisten, slaagt. Ook de tweede deelklacht over de toegekende immateriële schade slaagt wegens het exclusieve stelsel van art. 6:107, 107a en 108 BW. Conclusie strekt tot gedeeltelijke vernietiging en terugwijzing.
CONCLUSIE
M.E. van Wees
In de zaak
[verdachte] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1988,
hierna: de verdachte.
1 Inleiding
De verdachte is bij arrest van 16 april 2025 door het gerechtshof 's-Hertogenbosch (parketnr. 20-001214-23)[_d2637284-d4fa-4454-b217-0fecdc8811ca] wegens "doodslag", veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van elf jaren en zes maanden, met aftrek van voorarrest. Het hof heeft verder de teruggave gelast van een aantal inbeslaggenomen voorwerpen. Daarnaast heeft het hof beslissingen genomen ten aanzien van de vorderingen van vier benadeelde partijen tot een totaalbedrag van € 589.355,72 en in verband daarmee de schadevergoedingsmaatregel opgelegd, een en ander zoals nader in het arrest vermeld.
Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte en R.J. Baumgardt, advocaat in Rotterdam, en M.J. van Berlo, thans advocaat in Hilversum, hebben één middel van cassatie voorgesteld.
2 De zaak in het kort
De verdachte is veroordeeld voor doodslag op [slachtoffer] . Het hof heeft vastgesteld dat de verdachte naar het huis van het slachtoffer is gegaan en hem daar voor de deur heeft neergestoken. Het slachtoffer is zwaargewond geraakt en is een uur later overleden. Zowel de echtgenote van het slachtoffer ( [benadeelde 1] ) als diens destijds zesjarige zoon [benadeelde 2] ( [benadeelde 2] ) hebben het slachtoffer na het feit voor de deur zien liggen.
De echtgenote, [benadeelde 2] , diens jongere zusje [benadeelde 3] ( [benadeelde 3] ) en de zus van het slachtoffer ( [slachtoffer] ) hebben zich in het strafproces gevoegd als benadeelde partij met een vordering tot vergoeding van materiële en immateriële schade. Het hof heeft deze vordering als volgt (deels) toegewezen:
- [benadeelde 1] : € 372.294,00 gederfd levensonderhoud
€ 8.299,82 andere materiële schade
€ 30.000,00 schokschade
€ 20.000,00 affectieschade;
- [benadeelde 2] : € 25.850,00 gederfd levensonderhoud
€ 30.000,00 schokschade
€ 20.000,00 affectieschade
€ 10.000,00 aantasting in de persoon op andere wijze;
- [benadeelde 3] € 34.977,00 gederfd levensonderhoud
€ 20.000,00 affectieschade
€ 10.000,00 aantasting in de persoon op andere wijze;
- [slachtoffer] € 7.934,90 materiële schade (met name voor de uitvaart).
3 Het middel
Het middel komt met twee deelklachten op tegen de (gedeeltelijke) toewijzing door het hof van de vorderingen van de benadeelde partijen [benadeelde 1] , [benadeelde 3] en [benadeelde 2] . De eerste deelklacht klaagt over de toewijzing van de gevorderde materiële schade wegens gederfd levensonderhoud; de tweede deelklacht over de toewijzing van de vergoeding voor aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ naast de ook toegewezen affectieschade en schokschade.
Het proces-verbaal van de zitting en het arrest van het hof
Ten aanzien van de vorderingen van de benadeelde partijen heeft de raadsman blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 2 april 2025 het volgende aangevoerd:
“De raadsman geeft desgevraagd het volgende te kennen:
De jongste raadsheer deelt mede dat de vraag aan de orde kan zijn of sprake is van equality of arms tussen de benadeelde partij enerzijds en de verdediging anderzijds, mede nu er aanzienlijke vorderingen zijn ingesteld door de benadeelde partij. De jongste raadsheer houdt mij voor dat ik mij ten overstaan van de rechtbank niet inhoudelijk heb uitgelaten over de vorderingen van de benadeelde partij en vraagt mij hoe ik tegen de inhoud van de vorderingen aankijk. Ik zal vandaag hetzelfde standpunt innemen als ten overstaan van de rechtbank. Ik kom tot dezelfde conclusie, namelijk dat cliënt niet dient te worden veroordeeld en dat ik er daarom niet meer aan toekom om inhoudelijk op de vorderingen in te gaan. Los daarvan wil ik opmerken dat het gaat om complexe vorderingen met veel verschillende posten, waaronder gederfd levensonderhoud. Ik ben van oordeel dat de behandeling van de schadeposten grotendeels bij de civiele rechter thuishoort. Ik weet dat slachtoffers in de loop der jaren meer rechten hebben gekregen, maar de schadepost betreffende het gederfde levensonderhoud is zo specifiek dat dit een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert. Dit geldt mijns inziens ten aanzien van alle vorderingen als geheel. Het gaat om uitgebreide vorderingen en ik vind dat hier door een civiele rechter goed naar gekeken moet worden, met bijstand van een civiele advocaat. Ik voer zelf geen civiele praktijk. De jongste raadsheer vraagt mij of ik de wens heb of met mijn cliënt besproken heb om een contra-expertise aan te vragen ten aanzien van de berekening van het gederfde levensonderhoud. Die wens heb ik niet en ik heb dit ook niet met cliënt besproken. Cliënt is heel duidelijk in zijn verklaring en zijn standpunt in deze zaak. Hij heeft uit zelfverdediging moeten handelen, reden waarom de benadeelde partij niet-ontvankelijk moet worden verklaard in de vorderingen. De jongste raadsheer houdt mij voor dat mr. [betrokkene 1] zich zojuist op het standpunt heeft gesteld dat ik voldoende gelegenheid heb gehad om hem of de deskundige vragen te stellen, maar dat ik dit niet heb gedaan. Ik heb op dit moment geen vragen of wensen over de vorderingen van de benadeelde partijen.”
Het hof heeft ten aanzien van de vorderingen van de benadeelde partijen – voor zover hier relevant – het volgende overwogen:
Vorderingen van de benadeelde partijen
De benadeelde partijen [benadeelde 1] , [benadeelde 3] en [benadeelde 2] hebben een vordering ingediend tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 van het Burgerlijk Wetboek.
Het hof heeft zich in dit verband rekenschap gegeven van het arrest van de Hoge Raad van 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793, alsmede het arrest van 23 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:646, waarin - voor zover hier van belang - het volgende is overwogen:
"3.3.2 Dat in het strafproces enkele processuele waarborgen van de gewone civielrechtelijke procedure ontbreken, brengt mee dat de strafrechter zich ervan moet vergewissen dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij genoegzaam naar voren te brengen. Gelet op de eigen verantwoordelijkheid van de partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen, vergt deze verplichting doorgaans geen zelfstandige aandacht (in de motivering) van de strafrechter, maar dat kan onder omstandigheden anders zijn, bijvoorbeeld als het gaat om een substantiële vordering van complexe aard waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen.
Waar het gaat om een vordering van een nabestaande tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek geldt dat de hoogte daarvan zal moeten worden begroot aan de hand van een aantal onzekere factoren, waaronder de verwachtingen omtrent de inkomsten die het slachtoffer en de nabestaande(n) in de toekomst zouden hebben genoten als het strafbare feit niet had plaatsgevonden en de verwachtingen omtrent de toekomstige inkomsten van de nabestaande in de door dit feit veroorzaakte situatie. Deze verwachtingen zijn doorgaans in hoge mate afhankelijk van inkomensgegevens en andere informatie, waaronder op dat moment bestaande vooruitzichten, betreffende het slachtoffer en de nabestaande in de periode voorafgaand aan het strafbare feit. Dit brengt mee dat de beantwoording van de vraag of en tot welk bedrag de benadeelde partij schade heeft geleden door gederfd levensonderhoud, in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van - deels onzekere - feiten en omstandigheden waarvan het stellen en onderbouwen op de weg ligt van de benadeelde partij. Omdat het hierbij gaat om informatie die zich doorgaans geheel in het domein van de benadeelde partij bevindt, kan het voor de verdediging moeilijk zijn haar betwisting van deze feiten en omstandigheden en de bij de selectie daarvan gemaakte keuzes, te voorzien van een nadere inhoudelijke onderbouwing. Verder geldt ook in zaken over een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud dat de onder 3.3.1 genoemde beperkingen van het strafproces doorgaans meebrengen dat de strafrechter - op het moment dat het onderzoek op de terechtzitting naar het tenlastegelegde strafbare feit is afgerond - geen ruimte ziet om zijn einduitspraak op te schorten, bijvoorbeeld om partijen in de gelegenheid te stellen hun stellingen over de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een onpartijdige deskundige te laten plaatsvinden, zonder daarmee het strafproces onevenredig te belasten. Ten slotte is in dit verband van belang dat de benadeelde partij zich bij het geldend maken van haar vordering tot vergoeding van gederfd levensonderhoud kan voorzien van (gefinancierde) rechtsbijstand die (mede) gespecialiseerd is in de begroting en behandeling van die aanspraak. Deze gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan ontbreekt in veel gevallen aan de zijde van de verdediging.
Tegen deze achtergrond vraagt de onder 3.3.2 genoemde verplichting van de strafrechter aandacht waar het gaat om schadevergoedingsvorderingen van nabestaanden voor gederfd levensonderhoud, mede omdat het in die gevallen kan gaan om zeer hoge vorderingen waarvan de toewijzing en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel ingrijpende consequenties voor de verdachte kunnen hebben. In die gevallen mag van de strafrechter worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met de onder 3.3.3 genoemde bijzonderheden van het partijdebat over zo’n vordering, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt. ”
Het hof stelt vast dat de verdediging in eerste aanleg, noch in hoger beroep, vragen heeft gesteld aan de benadeelde partijen, terwijl de advocaat van de benadeelde partijen reeds vroeg in het strafproces de verdediging de gelegenheid heeft geboden om te reageren op de vordering tot schadevergoeding, meer in het bijzonder de schadepost betreffende het gederfde levensonderhoud. De verdediging heeft evenmin blijk gegeven na daartoe door de advocaat van de benadeelde partijen te zijn uitgenodigd van een wens tot contra-expertise op het door de benadeelde partijen ter onderbouwing van de schadepost gederfd levensonderhoud ingebrachte rapport van Laumen Expertise B.V., dan wel anderszins de wens geuit voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich te kunnen verweren tegen de vorderingen benadeelde partij. De verdediging heeft de vordering van de benadeelde partijen voorts niet, ook niet bij gebrek aan wetenschap of informatie, inhoudelijk betwist, ook niet nadat zij hiertoe door het hof ter terechtzitting in hoger beroep uitdrukkelijk in de gelegenheid is gesteld. De enkele stelling van de verdediging ter terechtzitting in hoger beroep dat de vorderingen omvangrijk en complex zijn, zodat de behandeling daarvan een onevenredige belasting van het strafproces oplevert, is naar het oordeel van het hof geen inhoudelijke betwisting van deze vorderingen. Ter terechtzitting in eerste aanleg en in hoger beroep is de gegrondheid van de vordering voorts (uitgebreid) aan de orde gesteld en ambtshalve onderzocht. Het hof is van oordeel dat reeds ten tijde van de inhoudelijke behandeling in eerste aanleg, maar in elk geval bij de inhoudelijke behandeling in hoger beroep, voor de verdediging voldoende tijd beschikbaar is geweest voor het voeren van verweer tegen de vorderingen benadeelde partij en het (desgewenst) ter onderbouwing van dergelijke verweren ondernemen van de nodige initiatieven.
Het hof is gelet op het vorenstaande van oordeel dat de verdediging in voldoende mate in de gelegenheid is geweest haar stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van de vorderingen van de benadeelde partij naar voren te brengen.
Vordering van [benadeelde 1]
heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 446.934,34, te vermeerderen met de wettelijke rente. De vordering valt uiteen in de volgende bedragen:
i. € 372.294,00 aan kosten voor gederfd levensonderhoud;
(…)
Het hof overweegt ten aanzien van de vordering als volgt.
Post i.
De omvang van het gederfde levensonderhoud is berekend door rekenkundig adviesbureau Laumen Expertise B.V. en is gemotiveerd onderbouwd in een rapport. Bij de berekening is gebruikgemaakt van standaardbedragen van het NIBUD en er is steeds uitgegaan van minimumbedragen. Het hof gaat uit van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport. Nu de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is, zal het hof het gevorderde bedrag aan materiële schadevergoeding ter zake van post i. toewijzen tot het gevorderde bedrag van € 372.294,00.
(…)
Vordering van [benadeelde 3]
heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 84.977,00, te vermeerderen met de wettelijke rente. De vordering valt uiteen in de volgende bedragen:
i. € 34.977,00 aan kosten voor gederfd levensonderhoud;
ii. € 50.000 aan immateriële schade, bestaande uit
a. € 20.000,00 aan affectieschade en
b. € 30.000,00 aan schade als gevolg van aantasting van de persoon op andere wijze;
(…)
Het hof overweegt ten aanzien van de vordering als volgt.
Post i.
De omvang van het gederfde levensonderhoud is berekend door rekenkundig adviesbureau Laumen Expertise B.V. en is gemotiveerd onderbouwd in een rapport. Bij de berekening is gebruikgemaakt van standaardbedragen van het NIBUD en er is steeds uitgegaan van minimumbedragen. Het hof gaat uit van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport. Nu de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is, zal het hof het gevorderde bedrag aan materiële schadevergoeding ter zake van post i. toewijzen tot het gevorderde bedrag van € 34.977,00.
Post ii. sub a
Affectieschade is schade die bestaat uit het verdriet en de pijn die is veroorzaakt doordat een persoon waarmee men een affectieve band heeft, overlijdt. Aanspraak op vergoeding van immateriële schade bestaat evenwel slechts indien en voor zover de wet op vergoeding hiervan recht geeft. De wetgever heeft bepaald dat een beperkte kring van gerechtigden aanspraak mag maken op affectieschade. Het betreft partners, ouders en kinderen van de overledene, alsmede gevallen waarin er sprake is van een duurzame zorgrelatie in gezinsverband, zoals bij pleegkinderen het geval zal zijn of bij een kleinkind dat door een grootouder wordt grootgebracht.
Het hof stelt vast dat [benadeelde 3] , de dochter van [slachtoffer] , tot de kring van gerechtigden behoren en aldus een wettelijk recht heeft op vergoeding van affectieschade. Door de verdediging is het bestaan noch de hoogte van de gevorderde affectieschade in hoger beroep betwist, reden waarom het hof de vordering op dit punt integraal zal toewijzen.
Post ii. sub b
Het hof ziet zich voor de vraag gesteld of de benadeelde partij ‘op andere wijze’ in de persoon is aangetast als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek. Daarvan is in ieder geval sprake indien de benadeelde partij geestelijk letsel heeft opgelopen. Degene die zich hierop beroept, zal voldoende concrete gegevens moeten aanvoeren waaruit kan volgen dat in verband met de omstandigheden van het geval psychische schade is ontstaan. Daartoe is vereist dat naar objectieve maatstaven het bestaan van geestelijk letsel kan worden vastgesteld. Ook als het bestaan van geestelijk letsel in voornoemde zin niet kan worden aangenomen, is niet uitgesloten dat de aard en de ernst van de normschending en van de gevolgen daarvan voor de benadeelde, meebrengen dat van de in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek bedoelde aantasting in zijn persoon ‘op andere wijze’ sprake is. In zo een geval zal degene die zich hierop beroept de aantasting in zijn persoon met concrete gegevens moeten onderbouwen. Dat is slechts anders indien de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen, dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Van een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek is niet reeds sprake bij de enkele schending van een fundamenteel recht.
De benadeelde partij heeft aan de vordering van immateriële schade van € 30.000,00 als gevolg van aantasting in de persoon op andere wijze ten grondslag gelegd dat het wegvallen van een vaderfiguur in de persoon van [slachtoffer] een ernstige bedreiging vormt voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van [benadeelde 3] , hetgeen bevestiging vindt in wetenschappelijke literatuur.
Met de rechtbank is het hof van oordeel dat in zijn algemeenheid geldt dat het wegvallen van een vaderfiguur gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van een kind. Deze schade dient te worden onderscheiden van de immateriële schade die [benadeelde 3] heeft geleden door het verdriet van overlijden van haar vader. Het hof begroot de schade naar billijkheid op een bedrag van € 10.000,00. De verdachte is tot vergoeding van die schade gehouden zodat de vordering tot dat bedrag toewijsbaar is. Voor het overige zal het hof de vordering van de benadeelde partij ter zake van post ii. sub b afwijzen.
(…)
Vordering van [benadeelde 2]
heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 105.850,00, te vermeerderen met de wettelijke rente. De vordering valt uiteen in de volgende bedragen:
i. € 25.850,00 aan kosten voor gederfd levensonderhoud;
ii. € 80.000,00 aan immateriële schade, bestaande uit
a. € 20.000,00 aan affectieschade,
b. € 30.000,00 aan shockschade en
c. € 30.000,00 aan schade als gevolg van aantasting van de persoon op andere wijze;
(…)
Het hof overweegt ten aanzien van de vordering als volgt.
Post i.
De omvang van het gederfde levensonderhoud is berekend door rekenkundig adviesbureau Laumen Expertise B.V. en is gemotiveerd onderbouwd in een rapport. Bij de berekening is gebruikgemaakt van standaardbedragen van het NIBIJD en er is steeds uitgegaan van minimumbedragen. Het hof gaat uit van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport. Nu de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is, zal het hof het gevorderde bedrag aan materiële schadevergoeding ter zake van post i. toewijzen tot het gevorderde bedrag van € 25.850,00.
Post ii. sub a
Affectieschade is schade die bestaat uit het verdriet en de pijn die is veroorzaakt doordat een persoon waarmee men een affectieve band heeft, overlijdt. Aanspraak op vergoeding van immateriële schade bestaat evenwel slechts indien en voor zover de wet op vergoeding hiervan recht geeft. De wetgever heeft bepaald dat een beperkte kring van gerechtigden aanspraak mag maken op affectieschade. Het betreft partners, ouders en kinderen van de overledene, alsmede gevallen waarin er sprake is van een duurzame zorgrelatie in gezinsverband, zoals bij pleegkinderen het geval zal zijn of bij een kleinkind dat door een grootouder wordt grootgebracht. Het hof stelt vast dat [benadeelde 2] , de zoon van [slachtoffer] , tot de kring van gerechtigden behoren en aldus een wettelijk recht heeft op vergoeding van affectieschade. Door de verdediging is het bestaan noch de hoogte van de gevorderde affectieschade in hoger beroep betwist, reden waarom het hof de vordering op dit punt integraal zal toewijzen.
(…)
Post ii. sub c
Het hof ziet zich voor de vraag gesteld of de benadeelde partij ‘op andere wijze’ in de persoon is aangetast als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek. Daarvan is in ieder geval sprake indien de benadeelde partij geestelijk letsel heeft opgelopen. Degene die zich hierop beroept, zal voldoende concrete gegevens moeten aanvoeren waaruit kan volgen dat in verband met de omstandigheden van het geval psychische schade is ontstaan. Daartoe is vereist dat naar objectieve maatstaven het bestaan van geestelijk letsel kan worden vastgesteld. Ook als het bestaan van geestelijk letsel in voornoemde zin niet kan worden aangenomen, is niet uitgesloten dat de aard en de ernst van de normschending en van de gevolgen daarvan voor de benadeelde, meebrengen dat van de in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek bedoelde aantasting in zijn persoon ‘op andere wijze’ sprake is. In zo een geval zal degene die zich hierop beroept de aantasting in zijn persoon met concrete gegevens moeten onderbouwen. Dat is slechts anders indien de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen, dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Van een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek is niet reeds sprake bij de enkele schending van een fundamenteel recht.
De benadeelde partij heeft aan de vordering van immateriële schade van € 30.000,00 als gevolg van aantasting in de persoon op andere wijze ten grondslag gelegd dat het wegvallen van een vaderfiguur in de persoon van [slachtoffer] een ernstige bedreiging vormt voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van [benadeelde 2] , hetgeen bevestiging vindt in wetenschappelijke literatuur. Dat [benadeelde 2] belemmerd is in zijn ontwikkeling, wordt onder meer bevestigd door het plan van aanpak van de Gemeente [plaats] d.d. 11 maart 2025.
Met de rechtbank is het hof van oordeel dat in zijn algemeenheid geldt dat het wegvallen van een vaderfiguur gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van een kind. Deze schade dient te worden onderscheiden van de immateriële schade die [benadeelde 2] heeft geleden door het verdriet van overlijden van zijn vader. Het hof begroot deze schade naar billijkheid op een bedrag van € 10.000,00. De verdachte is tot vergoeding van die schade gehouden zodat de vordering tot dat bedrag toewijsbaar is. Voor het overige zal het hof de vordering van de benadeelde partij ter zake van post ii. sub c afwijzen.”
De bespreking van het middel
De eerste deelklacht klaagt in het bijzonder over het oordeel van het hof dat de verdediging niet de wens heeft geuit voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich te kunnen verweren tegen de vorderingen van de benadeelde partij. Dat oordeel zou onbegrijpelijk zijn, “nu de verdediging heeft aangevoerd dat het complexe vorderingen met veel verschillende posten betreft, dat hier door de civiele rechter goed naar gekeken moet worden, met bijstand van een civiele advocaat”. Volgens de steller van het middel kan dit verweer “niet anders worden opgevat dan de wens voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich tegen de vorderingen benadeelde partij te kunnen verweren en de noodzaak van een contra expertise”. Daarnaast had het hof niet uit mogen gaan van de juistheid van de berekeningen in het rapport van Laumen Expertise B.V., zonder zelf na te gaan of de eenzijdig aan die berekeningen ten grondslag gelegde gegevens aanvaardbaar zijn.
In zijn arrest van 23 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:646, grotendeels ook aangehaald door het hof, heeft de Hoge Raad het volgende overwogen over de vordering van de benadeelde partij in het strafproces, in het bijzonder over de schadepost van gederfd levensonderhoud:
“3.3.1 In zijn arrest van 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793 heeft de Hoge Raad het volgende overwogen over de – naar het materiële burgerlijk recht te beoordelen – vordering tot schadevergoeding waarmee degene die rechtstreeks schade heeft geleden door een strafbaar feit zich als benadeelde partij kan voegen in het strafproces:
“2.1 (...) Met de mogelijkheid tot het instellen van een vordering door benadeelde partijen heeft de wetgever beoogd binnen het strafproces te voorzien in – kort gezegd – een eenvoudige en laagdrempelige procedure die ertoe leidt dat personen die schade hebben geleden als gevolg van een strafbaar feit zoveel mogelijk schadeloos worden gesteld. (...) De aldus voorziene eenvoudige procedure biedt aan de benadeelde partij en de verdachte niet dezelfde processuele waarborgen als een gewone civielrechtelijke procedure, onder meer omdat in de context van de strafrechtelijke procedure ingevolge art. 334 Sv slechts in beperkte mate plaats is voor bewijslevering. Dit bezwaar wordt echter in afdoende mate ondervangen door voornoemd art. 361, derde lid, Sv, welke bepaling mede in het licht van art. 6, eerste lid, EVRM aldus moet worden uitgelegd dat zij de strafrechter tot niet-ontvankelijkverklaring verplicht indien hij niet verzekerd acht dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest om naar voren te brengen hetgeen zij ter staving van de vordering, onderscheidenlijk tot verweer tegen de vordering kunnen aanvoeren en, voor zover nodig en mogelijk, daarvan bewijs te leveren. (...)
In het geval de verdachte de vordering van de benadeelde partij niet (gemotiveerd) betwist, zal de rechter uitgaan van de juistheid van de daaraan ten grondslag gelegde feiten (vgl. art. 149 Rv) en zal de vordering in de regel worden toegewezen, tenzij de vordering onrechtmatig of ongegrond voorkomt of zich het hiervoor onder 2.1 bedoelde geval voordoet waarin de rechter door de beperkingen van het strafproces niet verzekerd acht dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid genoegzaam naar voren te brengen. In laatstgenoemd geval ligt het in de rede dat de benadeelde partij niet-ontvankelijk is en zij haar vordering bij de burgerlijke rechter kan aanbrengen. (...)
(…)”
Dat in het strafproces enkele processuele waarborgen van de gewone civielrechtelijke procedure ontbreken, brengt mee dat de strafrechter zich ervan moet vergewissen dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij genoegzaam naar voren te brengen. Gelet op de eigen verantwoordelijkheid van de partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen, vergt deze verplichting doorgaans geen zelfstandige aandacht (in de motivering) van de strafrechter, maar dat kan onder omstandigheden anders zijn, bijvoorbeeld als het gaat om een substantiële vordering van complexe aard waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen.
Waar het gaat om een vordering van een nabestaande tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek geldt dat de hoogte daarvan zal moeten worden begroot aan de hand van een aantal onzekere factoren, waaronder de verwachtingen omtrent de inkomsten die het slachtoffer en de nabestaande(n) in de toekomst zouden hebben genoten als het strafbare feit niet had plaatsgevonden en de verwachtingen omtrent de toekomstige inkomsten van de nabestaande in de door dit feit veroorzaakte situatie. Deze verwachtingen zijn doorgaans in hoge mate afhankelijk van inkomensgegevens en andere informatie, waaronder op dat moment bestaande vooruitzichten, betreffende het slachtoffer en de nabestaande in de periode voorafgaand aan het strafbare feit. Dit brengt mee dat de beantwoording van de vraag of en tot welk bedrag de benadeelde partij schade heeft geleden door gederfd levensonderhoud, in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van – deels onzekere – feiten en omstandigheden waarvan het stellen en onderbouwen op de weg ligt van de benadeelde partij. Omdat het hierbij gaat om informatie die zich doorgaans geheel in het domein van de benadeelde partij bevindt, kan het voor de verdediging moeilijk zijn haar betwisting van deze feiten en omstandigheden en de bij de selectie daarvan gemaakte keuzes, te voorzien van een nadere inhoudelijke onderbouwing.
Verder geldt ook in zaken over een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud dat de onder 3.3.1 genoemde beperkingen van het strafproces doorgaans meebrengen dat de strafrechter – op het moment dat het onderzoek op de terechtzitting naar het tenlastegelegde strafbare feit is afgerond – geen ruimte ziet om zijn einduitspraak op te schorten, bijvoorbeeld om partijen in de gelegenheid te stellen hun stellingen over de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een onpartijdige deskundige te laten plaatsvinden, zonder daarmee het strafproces onevenredig te belasten.
Ten slotte is in dit verband van belang dat de benadeelde partij zich bij het geldend maken van haar vordering tot vergoeding van gederfd levensonderhoud kan voorzien van (gefinancierde) rechtsbijstand die (mede) gespecialiseerd is in de begroting en behandeling van die aanspraak. Deze gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan ontbreekt in veel gevallen aan de zijde van de verdediging.
Tegen deze achtergrond vraagt de onder 3.3.2 genoemde verplichting van de strafrechter aandacht waar het gaat om schadevergoedingsvorderingen van nabestaanden voor gederfd levensonderhoud, mede omdat het in die gevallen kan gaan om zeer hoge vorderingen waarvan de toewijzing en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel ingrijpende consequenties voor de verdachte kunnen hebben. In die gevallen mag van de strafrechter worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met de onder 3.3.3 genoemde bijzonderheden van het partijdebat over zo’n vordering, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt.”
In deze jurisprudentie van de Hoge Raad komt tot uitdrukking dat – kort gezegd – de verdediging in het strafproces (processuele) beperkingen ondervindt met betrekking tot (de onderbouwing van) de betwisting van substantiële en complexe vorderingen, waarbij met name kan worden gedacht aan een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud. Die beperkingen brengen met zich dat de strafrechter voor de toewijzing van een dergelijke vordering – ondanks de eigen verantwoordelijkheid van partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen – niet zonder meer kan volstaan met een verwijzing naar een gebrek aan (motivering van) die betwisting. Van de strafrechter mag in die gevallen worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met voornoemde beperkingen, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt.
In de onderhavige zaak heeft het hof overwogen dat de verdediging:
(i) in eerste aanleg, noch in hoger beroep vragen heeft gesteld aan de benadeelde partijen, terwijl de advocaat van de benadeelde partijen daartoe reeds vroeg in het strafproces de gelegenheid heeft geboden;
(ii) (desgevraagd) geen blijk heeft gegeven van een wens tot contra-expertise dan wel anderszins de wens geuit voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich te kunnen verweren tegen de vorderingen van de benadeelde partij en
(iii) de vorderingen van de benadeelde partijen niet inhoudelijk heeft betwist.
Op grond van deze overwegingen heeft het hof geoordeeld dat voor de verdediging voldoende tijd beschikbaar is geweest voor het voeren van verweer tegen de vorderingen van de benadeelde partij en het (desgewenst) ondernemen van de nodige initiatieven ter onderbouwing van dergelijke verweren.
Het hierop gebaseerde oordeel van het hof, dat de verdediging in voldoende mate in de gelegenheid is geweest haar stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van de vorderingen van de benadeelde partij naar voren te brengen, is ontoereikend gemotiveerd in het licht van het geciteerde arrest van de Hoge Raad. Daarbij neem ik in aanmerking dat de motivering van het hof aanwijzingen bevat die erop wijzen dat de vordering wegens gederfd levensonderhoud (ook in dit geval) kan worden aangemerkt als een substantiële en complexe vordering waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen. De vordering telt immers op tot meer dan € 430.000,00, terwijl aan die vordering een expertiserapport ten grondslag is gelegd van een gespecialiseerd bureau. Van de bijzonderheden waarmee het hof dan in zijn overwegingen rekening had moeten houden, is het hof alleen ingegaan op de gelegenheid die de verdediging heeft gehad om haar stellingen over de toewijsbaarheid van de vorderingen nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een deskundige te laten plaatsvinden. Het hof heeft niet kenbaar aandacht besteed aan de andere eigenschappen van een vordering gericht op gederfd levensonderhoud die op gespannen voet staan met de ‘eenvoudige procedure’ binnen het strafrecht, te weten: i) dat de hoogte van de vordering in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van, deels onzekere, door de benadeelde partij te stellen en onderbouwen feiten en omstandigheden waarvan de betwisting door de verdachte moeilijk inhoudelijk te onderbouwen kan zijn en ii) dat gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan aan de zijde van de verdediging kan ontbreken.
In aansluiting hieraan acht ik het in de overwegingen van het hof besloten liggende oordeel dat de verdachte de gelegenheid heeft gehad een contra-expertise in het geding te brengen en (mede) daarom in voldoende mate in de gelegenheid is geweest zijn stellingen en onderbouwingen genoegzaam naar voren te brengen, niet begrijpelijk. Bij het inschakelen van een deskundige speelt zowel de financiering daarvan een rol als de vraag of de gegevens die de expert voor dit onderzoek moet gebruiken voldoende vaststaan. Hier is het hof niet op ingegaan. Overigens vraag ik mij af wat het hof precies verwacht dat een contra-expertise zal opleveren voor het proces. Een dergelijk deskundigenrapport zou de betwisting van de vordering door de verdediging kunnen onderbouwen. Daarmee is echter nog niet gezegd dat zaak gereed ligt voor een inhoudelijke beslissing door het hof. Vaak zal nog nader onderzoek nodig zijn. Ik wijs erop dat de Hoge Raad in het geciteerde arrest niet wijst op de beperkte mogelijkheden binnen het strafproces voor een contra-expertise, maar voor nader onderzoek door een onpartijdige deskundige. Een onpartijdige deskundige wordt doorgaans benoemd door de oordelende rechter.
Een nadere motivering van het hof was temeer vereist, nu de verdediging heeft aangevoerd dat de schadepost met betrekking tot het gederfde levensonderhoud zo specifiek is dat dit een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert, dat deze bij de civiele rechter thuishoort en dat bijstand van een civiele advocaat nodig is, terwijl hij zelf geen civiele praktijk voert. Dat het hof heeft geoordeeld dat “de gegrondheid van de vordering (…) ambtshalve is onderzocht” maakt dat niet anders, nu onvoldoende blijkt waaruit dat onderzoek heeft bestaan en of daarmee de eventuele beperkingen aan de zijde van de verdediging naar zijn oordeel voldoende zijn gecompenseerd. De herhaalde overwegingen van het hof dat het uitgaat “van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport” en dat het hof het gevorderde bedrag zal toewijzen “[n]u de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is” wijzen er eerder op dat geen eigen onderzoek van het hof heeft plaatsgevonden.
De eerste deelklacht slaagt.
De tweede deelklacht klaagt dat het hof – naast de toewijzing van de vordering tot vergoeding van affectieschade en, in het geval van [benadeelde 2] , schokschade – ook de vordering tot vergoeding van immateriële schade wegens aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ heeft toegewezen.
Het juridisch kader
Bij de beoordeling van deze deelklacht moet worden vooropgesteld dat de klacht betrekking heeft op schade die (ten minste mede) het gevolg is van het overlijden van een ander. Het gaat om derden die – als gevolg van dat overlijden – schade lijden. Deze categorie van aanspraken van derden op vergoeding van dergelijke schade wordt geregeld door art. 6:108 BW. De artikelen 6:107 en 107a BW regelen deze aanspraken van derden voor de gevallen waarin het slachtoffer niet is overleden, maar wel ernstig en blijvend letsel heeft opgelopen.
Het in de artikelen 6:107,107a en 108 BW neergelegde wettelijke stelsel werkt – zoals door AG Spronken en AG Lindenbergh in hun conclusie van 22 februari 2022, ECLI:NL:PHR:2022:166 uitgebreid aan de orde is gesteld – exclusief. Dat betekent, zo schrijven zij, dat buiten die artikelen geen aanspraak bestaat op vergoeding van schade die het gevolg is van de verwonding of het overlijden van een ander. “Ook niet wanneer jegens de ‘derde’ zelf onrechtmatig is gehandeld”. [_32d37588-e33a-4d74-b83b-72aad5e7d25c]
De exclusiviteit van dit stelsel komt al tot uitdrukking in het onder het vorige Burgerlijk Wetboek gewezen HR 8 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4562, NJ 1984/717. Het ging in die zaak om een vrouw wier dochter was overleden door een verkeersongeval waarbij zij zelf de bestuurder was. Bij de vrouw had zich na het ongeval een aantal psychosomatische verschijnselen voorgedaan, waarvan zij stelde dat deze ver boven normale uitingen van verdriet en rouw over het verlies van haar kind uitgingen. Volgens haar zou daarom sprake zijn van aan haarzelf toegekend letsel in de zin van art. 1407 (oud) BW. Het hof stelde vast dat het door haar aangevoerde niet wegneemt dat de door een derde veroorzaakte dood van het kind de directe oorzaak van die verschijnselen was en wees de vordering af. Immers, “ingevolge [art. 1406 BW] (…) [heeft] een ouder slechts aanspraak op vergoeding van schade als gevolg van de dood van het kind, voor zover het betreft gederfd levensonderhoud”, aldus het hof. De Hoge Raad liet het arrest in stand en oordeelde als volgt:
“Uitgaande van de boven weergegeven stellingen heeft het Hof terecht geoordeeld dat art. 1406 BW [de voorganger van art. 6:108 BW, MvW] meebrengt dat aansprakelijkheid voor de onderhavige schade van psychosomatische aard, als veroorzaakt door de dood van het kind, is uitgesloten. Een andere opvatting, als door het middel in al zijn onderdelen verdedigd en erop neerkomende dat de onderhavige vordering op grondslag van art. 1407 BW moet worden beoordeeld, zou tot gevolg hebben dat eiseres als moeder van het overleden kind aanspraak zou hebben op vergoeding van andere schade dan waarvoor art. 1406 aan de daar bedoelde nabestaanden vergoeding toekent, met name vergoeding van de door de dood van het kind geleden immateriële schade. Dit is met de strekking van art. 1406 niet verenigbaar. Daarbij verdient opmerking dat voor het nieuw BW door de wetgever een artikel van overeenkomstige strekking is vastgesteld (art. 6.1.9.12) [thans art. 6:108 BW, MvW], zulks nadat het desbetreffend probleem bij de parlementaire behandeling (…) uitvoerig aan de orde was gekomen.”
Volgens de Hoge Raad is met de strekking van art. 1406 (oud) BW (de voorganger van art. 6:108 BW) aldus niet verenigbaar dat de in dat artikel bedoelde nabestaanden aanspraak zouden hebben op vergoeding van andere schade dan waarvoor dat artikel vergoeding toekent. De Hoge Raad wijst er daarbij op dat dit exclusieve stelsel – dat destijds geen ruimte liet voor een aanspraak op vergoeding van immateriële schade door derden en waaraan bij de invoering van het nieuwe BW aan werd vastgehouden – kennelijk een bewuste keuze van de wetgever is geweest.[_46747cb1-e2ad-4327-9397-14566544ecde]
Ook bij de invoering van de aanspraak op vergoeding van affectieschade per 1 januari 2019 heeft de wetgever aan dit systeem vastgehouden. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel dat tot die invoering heeft geleid wordt het wettelijke stelsel van de artikelen 6:107, 107a en 108 BW in dat verband expliciet aangeduid als “limitatief en exclusief”.[_116ff0ab-36bd-4efa-9b34-13ba2c43e64c] Met het betreffende wetsvoorstel werd voorgesteld om deze uitzonderingen uit te breiden met ‘affectieschade’: “een vorm van smartengeld voor naasten”[_e701cbcd-9865-4431-a9e5-bfc426c291ea] dat ten doel heeft het door naasten ondervonden leed te erkennen en hen een zekere genoegdoening te verschaffen.[_129d0ca6-b917-4652-9992-7099150a8ece] Dat voorstel leidde tot de invoering van art. 6:107 lid 1, aanhef en onder b, en lid 2 BW en art. 6:108 lid 3 en 4 BW.[_353fd6ee-837a-4540-8dfc-7c082b77b3b0]
Dat de artikelen 6:107, 107a en 108 BW exclusieve werking hebben, brengt met zich, zo schrijven AG Spronken en AG Lindenbergh, dat dit stelsel niet kan worden omzeild met een eigen vordering op grond van art. 6:162 BW (onrechtmatige daad). “Ook (zelfs) als jegens de ‘geschrokkene’ onrechtmatig is gehandeld, blokkeren de artikelen 6:107, 107a en 108 BW (…) een recht op vergoeding van schade die het gevolg is van de verwonding of het overlijden van de naaste.”[_d29d10ee-5776-4f54-b3fa-8f9729318a8a] Wel heeft de Hoge Raad in zijn arrest van 22 februari 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD5356 (Taxibus) – en dus jaren voordat door de wetgever de aanspraak op vergoeding van affectieschade werd ingevoerd – een eigen aanspraak van ‘naasten’ aanvaard voor psychisch letsel dat de aansprakelijke deze ‘naaste’ heeft toegebracht. Over deze figuur, de zogeheten schokschade, overweegt de Hoge Raad het volgende:
“4.2
Volledige tekst
Inhoud van de uitspraak
PROCUREUR-GENERAAL
BIJ DE
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
Nummer 25/01466
Zitting 10 november 2026
CONCLUSIE
M.E. van Wees
In de zaak
[verdachte] ,
geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1988,
hierna: de verdachte.
1 Inleiding
De verdachte is bij arrest van 16 april 2025 door het gerechtshof 's-Hertogenbosch (parketnr. 20-001214-23)[_d2637284-d4fa-4454-b217-0fecdc8811ca] wegens "doodslag", veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van elf jaren en zes maanden, met aftrek van voorarrest. Het hof heeft verder de teruggave gelast van een aantal inbeslaggenomen voorwerpen. Daarnaast heeft het hof beslissingen genomen ten aanzien van de vorderingen van vier benadeelde partijen tot een totaalbedrag van € 589.355,72 en in verband daarmee de schadevergoedingsmaatregel opgelegd, een en ander zoals nader in het arrest vermeld.
Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte en R.J. Baumgardt, advocaat in Rotterdam, en M.J. van Berlo, thans advocaat in Hilversum, hebben één middel van cassatie voorgesteld.
2 De zaak in het kort
De verdachte is veroordeeld voor doodslag op [slachtoffer] . Het hof heeft vastgesteld dat de verdachte naar het huis van het slachtoffer is gegaan en hem daar voor de deur heeft neergestoken. Het slachtoffer is zwaargewond geraakt en is een uur later overleden. Zowel de echtgenote van het slachtoffer ( [benadeelde 1] ) als diens destijds zesjarige zoon [benadeelde 2] ( [benadeelde 2] ) hebben het slachtoffer na het feit voor de deur zien liggen.
De echtgenote, [benadeelde 2] , diens jongere zusje [benadeelde 3] ( [benadeelde 3] ) en de zus van het slachtoffer ( [slachtoffer] ) hebben zich in het strafproces gevoegd als benadeelde partij met een vordering tot vergoeding van materiële en immateriële schade. Het hof heeft deze vordering als volgt (deels) toegewezen:
- [benadeelde 1] : € 372.294,00 gederfd levensonderhoud
€ 8.299,82 andere materiële schade
€ 30.000,00 schokschade
€ 20.000,00 affectieschade;
- [benadeelde 2] : € 25.850,00 gederfd levensonderhoud
€ 30.000,00 schokschade
€ 20.000,00 affectieschade
€ 10.000,00 aantasting in de persoon op andere wijze;
- [benadeelde 3] € 34.977,00 gederfd levensonderhoud
€ 20.000,00 affectieschade
€ 10.000,00 aantasting in de persoon op andere wijze;
- [slachtoffer] € 7.934,90 materiële schade (met name voor de uitvaart).
3 Het middel
Het middel komt met twee deelklachten op tegen de (gedeeltelijke) toewijzing door het hof van de vorderingen van de benadeelde partijen [benadeelde 1] , [benadeelde 3] en [benadeelde 2] . De eerste deelklacht klaagt over de toewijzing van de gevorderde materiële schade wegens gederfd levensonderhoud; de tweede deelklacht over de toewijzing van de vergoeding voor aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ naast de ook toegewezen affectieschade en schokschade.
Het proces-verbaal van de zitting en het arrest van het hof
Ten aanzien van de vorderingen van de benadeelde partijen heeft de raadsman blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 2 april 2025 het volgende aangevoerd:
“De raadsman geeft desgevraagd het volgende te kennen:
De jongste raadsheer deelt mede dat de vraag aan de orde kan zijn of sprake is van equality of arms tussen de benadeelde partij enerzijds en de verdediging anderzijds, mede nu er aanzienlijke vorderingen zijn ingesteld door de benadeelde partij. De jongste raadsheer houdt mij voor dat ik mij ten overstaan van de rechtbank niet inhoudelijk heb uitgelaten over de vorderingen van de benadeelde partij en vraagt mij hoe ik tegen de inhoud van de vorderingen aankijk. Ik zal vandaag hetzelfde standpunt innemen als ten overstaan van de rechtbank. Ik kom tot dezelfde conclusie, namelijk dat cliënt niet dient te worden veroordeeld en dat ik er daarom niet meer aan toekom om inhoudelijk op de vorderingen in te gaan. Los daarvan wil ik opmerken dat het gaat om complexe vorderingen met veel verschillende posten, waaronder gederfd levensonderhoud. Ik ben van oordeel dat de behandeling van de schadeposten grotendeels bij de civiele rechter thuishoort. Ik weet dat slachtoffers in de loop der jaren meer rechten hebben gekregen, maar de schadepost betreffende het gederfde levensonderhoud is zo specifiek dat dit een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert. Dit geldt mijns inziens ten aanzien van alle vorderingen als geheel. Het gaat om uitgebreide vorderingen en ik vind dat hier door een civiele rechter goed naar gekeken moet worden, met bijstand van een civiele advocaat. Ik voer zelf geen civiele praktijk. De jongste raadsheer vraagt mij of ik de wens heb of met mijn cliënt besproken heb om een contra-expertise aan te vragen ten aanzien van de berekening van het gederfde levensonderhoud. Die wens heb ik niet en ik heb dit ook niet met cliënt besproken. Cliënt is heel duidelijk in zijn verklaring en zijn standpunt in deze zaak. Hij heeft uit zelfverdediging moeten handelen, reden waarom de benadeelde partij niet-ontvankelijk moet worden verklaard in de vorderingen. De jongste raadsheer houdt mij voor dat mr. [betrokkene 1] zich zojuist op het standpunt heeft gesteld dat ik voldoende gelegenheid heb gehad om hem of de deskundige vragen te stellen, maar dat ik dit niet heb gedaan. Ik heb op dit moment geen vragen of wensen over de vorderingen van de benadeelde partijen.”
Het hof heeft ten aanzien van de vorderingen van de benadeelde partijen – voor zover hier relevant – het volgende overwogen:
Vorderingen van de benadeelde partijen
De benadeelde partijen [benadeelde 1] , [benadeelde 3] en [benadeelde 2] hebben een vordering ingediend tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 van het Burgerlijk Wetboek.
Het hof heeft zich in dit verband rekenschap gegeven van het arrest van de Hoge Raad van 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793, alsmede het arrest van 23 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:646, waarin - voor zover hier van belang - het volgende is overwogen:
"3.3.2 Dat in het strafproces enkele processuele waarborgen van de gewone civielrechtelijke procedure ontbreken, brengt mee dat de strafrechter zich ervan moet vergewissen dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij genoegzaam naar voren te brengen. Gelet op de eigen verantwoordelijkheid van de partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen, vergt deze verplichting doorgaans geen zelfstandige aandacht (in de motivering) van de strafrechter, maar dat kan onder omstandigheden anders zijn, bijvoorbeeld als het gaat om een substantiële vordering van complexe aard waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen.
Waar het gaat om een vordering van een nabestaande tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek geldt dat de hoogte daarvan zal moeten worden begroot aan de hand van een aantal onzekere factoren, waaronder de verwachtingen omtrent de inkomsten die het slachtoffer en de nabestaande(n) in de toekomst zouden hebben genoten als het strafbare feit niet had plaatsgevonden en de verwachtingen omtrent de toekomstige inkomsten van de nabestaande in de door dit feit veroorzaakte situatie. Deze verwachtingen zijn doorgaans in hoge mate afhankelijk van inkomensgegevens en andere informatie, waaronder op dat moment bestaande vooruitzichten, betreffende het slachtoffer en de nabestaande in de periode voorafgaand aan het strafbare feit. Dit brengt mee dat de beantwoording van de vraag of en tot welk bedrag de benadeelde partij schade heeft geleden door gederfd levensonderhoud, in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van - deels onzekere - feiten en omstandigheden waarvan het stellen en onderbouwen op de weg ligt van de benadeelde partij. Omdat het hierbij gaat om informatie die zich doorgaans geheel in het domein van de benadeelde partij bevindt, kan het voor de verdediging moeilijk zijn haar betwisting van deze feiten en omstandigheden en de bij de selectie daarvan gemaakte keuzes, te voorzien van een nadere inhoudelijke onderbouwing. Verder geldt ook in zaken over een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud dat de onder 3.3.1 genoemde beperkingen van het strafproces doorgaans meebrengen dat de strafrechter - op het moment dat het onderzoek op de terechtzitting naar het tenlastegelegde strafbare feit is afgerond - geen ruimte ziet om zijn einduitspraak op te schorten, bijvoorbeeld om partijen in de gelegenheid te stellen hun stellingen over de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een onpartijdige deskundige te laten plaatsvinden, zonder daarmee het strafproces onevenredig te belasten. Ten slotte is in dit verband van belang dat de benadeelde partij zich bij het geldend maken van haar vordering tot vergoeding van gederfd levensonderhoud kan voorzien van (gefinancierde) rechtsbijstand die (mede) gespecialiseerd is in de begroting en behandeling van die aanspraak. Deze gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan ontbreekt in veel gevallen aan de zijde van de verdediging.
Tegen deze achtergrond vraagt de onder 3.3.2 genoemde verplichting van de strafrechter aandacht waar het gaat om schadevergoedingsvorderingen van nabestaanden voor gederfd levensonderhoud, mede omdat het in die gevallen kan gaan om zeer hoge vorderingen waarvan de toewijzing en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel ingrijpende consequenties voor de verdachte kunnen hebben. In die gevallen mag van de strafrechter worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met de onder 3.3.3 genoemde bijzonderheden van het partijdebat over zo’n vordering, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt. ”
Het hof stelt vast dat de verdediging in eerste aanleg, noch in hoger beroep, vragen heeft gesteld aan de benadeelde partijen, terwijl de advocaat van de benadeelde partijen reeds vroeg in het strafproces de verdediging de gelegenheid heeft geboden om te reageren op de vordering tot schadevergoeding, meer in het bijzonder de schadepost betreffende het gederfde levensonderhoud. De verdediging heeft evenmin blijk gegeven na daartoe door de advocaat van de benadeelde partijen te zijn uitgenodigd van een wens tot contra-expertise op het door de benadeelde partijen ter onderbouwing van de schadepost gederfd levensonderhoud ingebrachte rapport van Laumen Expertise B.V., dan wel anderszins de wens geuit voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich te kunnen verweren tegen de vorderingen benadeelde partij. De verdediging heeft de vordering van de benadeelde partijen voorts niet, ook niet bij gebrek aan wetenschap of informatie, inhoudelijk betwist, ook niet nadat zij hiertoe door het hof ter terechtzitting in hoger beroep uitdrukkelijk in de gelegenheid is gesteld. De enkele stelling van de verdediging ter terechtzitting in hoger beroep dat de vorderingen omvangrijk en complex zijn, zodat de behandeling daarvan een onevenredige belasting van het strafproces oplevert, is naar het oordeel van het hof geen inhoudelijke betwisting van deze vorderingen. Ter terechtzitting in eerste aanleg en in hoger beroep is de gegrondheid van de vordering voorts (uitgebreid) aan de orde gesteld en ambtshalve onderzocht. Het hof is van oordeel dat reeds ten tijde van de inhoudelijke behandeling in eerste aanleg, maar in elk geval bij de inhoudelijke behandeling in hoger beroep, voor de verdediging voldoende tijd beschikbaar is geweest voor het voeren van verweer tegen de vorderingen benadeelde partij en het (desgewenst) ter onderbouwing van dergelijke verweren ondernemen van de nodige initiatieven.
Het hof is gelet op het vorenstaande van oordeel dat de verdediging in voldoende mate in de gelegenheid is geweest haar stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van de vorderingen van de benadeelde partij naar voren te brengen.
Vordering van [benadeelde 1]
heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 446.934,34, te vermeerderen met de wettelijke rente. De vordering valt uiteen in de volgende bedragen:
i. € 372.294,00 aan kosten voor gederfd levensonderhoud;
(…)
Het hof overweegt ten aanzien van de vordering als volgt.
Post i.
De omvang van het gederfde levensonderhoud is berekend door rekenkundig adviesbureau Laumen Expertise B.V. en is gemotiveerd onderbouwd in een rapport. Bij de berekening is gebruikgemaakt van standaardbedragen van het NIBUD en er is steeds uitgegaan van minimumbedragen. Het hof gaat uit van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport. Nu de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is, zal het hof het gevorderde bedrag aan materiële schadevergoeding ter zake van post i. toewijzen tot het gevorderde bedrag van € 372.294,00.
(…)
Vordering van [benadeelde 3]
heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 84.977,00, te vermeerderen met de wettelijke rente. De vordering valt uiteen in de volgende bedragen:
i. € 34.977,00 aan kosten voor gederfd levensonderhoud;
ii. € 50.000 aan immateriële schade, bestaande uit
a. € 20.000,00 aan affectieschade en
b. € 30.000,00 aan schade als gevolg van aantasting van de persoon op andere wijze;
(…)
Het hof overweegt ten aanzien van de vordering als volgt.
Post i.
De omvang van het gederfde levensonderhoud is berekend door rekenkundig adviesbureau Laumen Expertise B.V. en is gemotiveerd onderbouwd in een rapport. Bij de berekening is gebruikgemaakt van standaardbedragen van het NIBUD en er is steeds uitgegaan van minimumbedragen. Het hof gaat uit van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport. Nu de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is, zal het hof het gevorderde bedrag aan materiële schadevergoeding ter zake van post i. toewijzen tot het gevorderde bedrag van € 34.977,00.
Post ii. sub a
Affectieschade is schade die bestaat uit het verdriet en de pijn die is veroorzaakt doordat een persoon waarmee men een affectieve band heeft, overlijdt. Aanspraak op vergoeding van immateriële schade bestaat evenwel slechts indien en voor zover de wet op vergoeding hiervan recht geeft. De wetgever heeft bepaald dat een beperkte kring van gerechtigden aanspraak mag maken op affectieschade. Het betreft partners, ouders en kinderen van de overledene, alsmede gevallen waarin er sprake is van een duurzame zorgrelatie in gezinsverband, zoals bij pleegkinderen het geval zal zijn of bij een kleinkind dat door een grootouder wordt grootgebracht.
Het hof stelt vast dat [benadeelde 3] , de dochter van [slachtoffer] , tot de kring van gerechtigden behoren en aldus een wettelijk recht heeft op vergoeding van affectieschade. Door de verdediging is het bestaan noch de hoogte van de gevorderde affectieschade in hoger beroep betwist, reden waarom het hof de vordering op dit punt integraal zal toewijzen.
Post ii. sub b
Het hof ziet zich voor de vraag gesteld of de benadeelde partij ‘op andere wijze’ in de persoon is aangetast als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek. Daarvan is in ieder geval sprake indien de benadeelde partij geestelijk letsel heeft opgelopen. Degene die zich hierop beroept, zal voldoende concrete gegevens moeten aanvoeren waaruit kan volgen dat in verband met de omstandigheden van het geval psychische schade is ontstaan. Daartoe is vereist dat naar objectieve maatstaven het bestaan van geestelijk letsel kan worden vastgesteld. Ook als het bestaan van geestelijk letsel in voornoemde zin niet kan worden aangenomen, is niet uitgesloten dat de aard en de ernst van de normschending en van de gevolgen daarvan voor de benadeelde, meebrengen dat van de in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek bedoelde aantasting in zijn persoon ‘op andere wijze’ sprake is. In zo een geval zal degene die zich hierop beroept de aantasting in zijn persoon met concrete gegevens moeten onderbouwen. Dat is slechts anders indien de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen, dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Van een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek is niet reeds sprake bij de enkele schending van een fundamenteel recht.
De benadeelde partij heeft aan de vordering van immateriële schade van € 30.000,00 als gevolg van aantasting in de persoon op andere wijze ten grondslag gelegd dat het wegvallen van een vaderfiguur in de persoon van [slachtoffer] een ernstige bedreiging vormt voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van [benadeelde 3] , hetgeen bevestiging vindt in wetenschappelijke literatuur.
Met de rechtbank is het hof van oordeel dat in zijn algemeenheid geldt dat het wegvallen van een vaderfiguur gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van een kind. Deze schade dient te worden onderscheiden van de immateriële schade die [benadeelde 3] heeft geleden door het verdriet van overlijden van haar vader. Het hof begroot de schade naar billijkheid op een bedrag van € 10.000,00. De verdachte is tot vergoeding van die schade gehouden zodat de vordering tot dat bedrag toewijsbaar is. Voor het overige zal het hof de vordering van de benadeelde partij ter zake van post ii. sub b afwijzen.
(…)
Vordering van [benadeelde 2]
heeft in eerste aanleg een vordering ingesteld, strekkende tot schadevergoeding tot een bedrag van € 105.850,00, te vermeerderen met de wettelijke rente. De vordering valt uiteen in de volgende bedragen:
i. € 25.850,00 aan kosten voor gederfd levensonderhoud;
ii. € 80.000,00 aan immateriële schade, bestaande uit
a. € 20.000,00 aan affectieschade,
b. € 30.000,00 aan shockschade en
c. € 30.000,00 aan schade als gevolg van aantasting van de persoon op andere wijze;
(…)
Het hof overweegt ten aanzien van de vordering als volgt.
Post i.
De omvang van het gederfde levensonderhoud is berekend door rekenkundig adviesbureau Laumen Expertise B.V. en is gemotiveerd onderbouwd in een rapport. Bij de berekening is gebruikgemaakt van standaardbedragen van het NIBIJD en er is steeds uitgegaan van minimumbedragen. Het hof gaat uit van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport. Nu de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is, zal het hof het gevorderde bedrag aan materiële schadevergoeding ter zake van post i. toewijzen tot het gevorderde bedrag van € 25.850,00.
Post ii. sub a
Affectieschade is schade die bestaat uit het verdriet en de pijn die is veroorzaakt doordat een persoon waarmee men een affectieve band heeft, overlijdt. Aanspraak op vergoeding van immateriële schade bestaat evenwel slechts indien en voor zover de wet op vergoeding hiervan recht geeft. De wetgever heeft bepaald dat een beperkte kring van gerechtigden aanspraak mag maken op affectieschade. Het betreft partners, ouders en kinderen van de overledene, alsmede gevallen waarin er sprake is van een duurzame zorgrelatie in gezinsverband, zoals bij pleegkinderen het geval zal zijn of bij een kleinkind dat door een grootouder wordt grootgebracht. Het hof stelt vast dat [benadeelde 2] , de zoon van [slachtoffer] , tot de kring van gerechtigden behoren en aldus een wettelijk recht heeft op vergoeding van affectieschade. Door de verdediging is het bestaan noch de hoogte van de gevorderde affectieschade in hoger beroep betwist, reden waarom het hof de vordering op dit punt integraal zal toewijzen.
(…)
Post ii. sub c
Het hof ziet zich voor de vraag gesteld of de benadeelde partij ‘op andere wijze’ in de persoon is aangetast als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek. Daarvan is in ieder geval sprake indien de benadeelde partij geestelijk letsel heeft opgelopen. Degene die zich hierop beroept, zal voldoende concrete gegevens moeten aanvoeren waaruit kan volgen dat in verband met de omstandigheden van het geval psychische schade is ontstaan. Daartoe is vereist dat naar objectieve maatstaven het bestaan van geestelijk letsel kan worden vastgesteld. Ook als het bestaan van geestelijk letsel in voornoemde zin niet kan worden aangenomen, is niet uitgesloten dat de aard en de ernst van de normschending en van de gevolgen daarvan voor de benadeelde, meebrengen dat van de in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek bedoelde aantasting in zijn persoon ‘op andere wijze’ sprake is. In zo een geval zal degene die zich hierop beroept de aantasting in zijn persoon met concrete gegevens moeten onderbouwen. Dat is slechts anders indien de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de in dit verband relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen, dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Van een aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek is niet reeds sprake bij de enkele schending van een fundamenteel recht.
De benadeelde partij heeft aan de vordering van immateriële schade van € 30.000,00 als gevolg van aantasting in de persoon op andere wijze ten grondslag gelegd dat het wegvallen van een vaderfiguur in de persoon van [slachtoffer] een ernstige bedreiging vormt voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van [benadeelde 2] , hetgeen bevestiging vindt in wetenschappelijke literatuur. Dat [benadeelde 2] belemmerd is in zijn ontwikkeling, wordt onder meer bevestigd door het plan van aanpak van de Gemeente [plaats] d.d. 11 maart 2025.
Met de rechtbank is het hof van oordeel dat in zijn algemeenheid geldt dat het wegvallen van een vaderfiguur gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling en het zelfvertrouwen van een kind. Deze schade dient te worden onderscheiden van de immateriële schade die [benadeelde 2] heeft geleden door het verdriet van overlijden van zijn vader. Het hof begroot deze schade naar billijkheid op een bedrag van € 10.000,00. De verdachte is tot vergoeding van die schade gehouden zodat de vordering tot dat bedrag toewijsbaar is. Voor het overige zal het hof de vordering van de benadeelde partij ter zake van post ii. sub c afwijzen.”
De bespreking van het middel
De eerste deelklacht klaagt in het bijzonder over het oordeel van het hof dat de verdediging niet de wens heeft geuit voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich te kunnen verweren tegen de vorderingen van de benadeelde partij. Dat oordeel zou onbegrijpelijk zijn, “nu de verdediging heeft aangevoerd dat het complexe vorderingen met veel verschillende posten betreft, dat hier door de civiele rechter goed naar gekeken moet worden, met bijstand van een civiele advocaat”. Volgens de steller van het middel kan dit verweer “niet anders worden opgevat dan de wens voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich tegen de vorderingen benadeelde partij te kunnen verweren en de noodzaak van een contra expertise”. Daarnaast had het hof niet uit mogen gaan van de juistheid van de berekeningen in het rapport van Laumen Expertise B.V., zonder zelf na te gaan of de eenzijdig aan die berekeningen ten grondslag gelegde gegevens aanvaardbaar zijn.
In zijn arrest van 23 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:646, grotendeels ook aangehaald door het hof, heeft de Hoge Raad het volgende overwogen over de vordering van de benadeelde partij in het strafproces, in het bijzonder over de schadepost van gederfd levensonderhoud:
“3.3.1 In zijn arrest van 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793 heeft de Hoge Raad het volgende overwogen over de – naar het materiële burgerlijk recht te beoordelen – vordering tot schadevergoeding waarmee degene die rechtstreeks schade heeft geleden door een strafbaar feit zich als benadeelde partij kan voegen in het strafproces:
“2.1 (...) Met de mogelijkheid tot het instellen van een vordering door benadeelde partijen heeft de wetgever beoogd binnen het strafproces te voorzien in – kort gezegd – een eenvoudige en laagdrempelige procedure die ertoe leidt dat personen die schade hebben geleden als gevolg van een strafbaar feit zoveel mogelijk schadeloos worden gesteld. (...) De aldus voorziene eenvoudige procedure biedt aan de benadeelde partij en de verdachte niet dezelfde processuele waarborgen als een gewone civielrechtelijke procedure, onder meer omdat in de context van de strafrechtelijke procedure ingevolge art. 334 Sv slechts in beperkte mate plaats is voor bewijslevering. Dit bezwaar wordt echter in afdoende mate ondervangen door voornoemd art. 361, derde lid, Sv, welke bepaling mede in het licht van art. 6, eerste lid, EVRM aldus moet worden uitgelegd dat zij de strafrechter tot niet-ontvankelijkverklaring verplicht indien hij niet verzekerd acht dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest om naar voren te brengen hetgeen zij ter staving van de vordering, onderscheidenlijk tot verweer tegen de vordering kunnen aanvoeren en, voor zover nodig en mogelijk, daarvan bewijs te leveren. (...)
In het geval de verdachte de vordering van de benadeelde partij niet (gemotiveerd) betwist, zal de rechter uitgaan van de juistheid van de daaraan ten grondslag gelegde feiten (vgl. art. 149 Rv) en zal de vordering in de regel worden toegewezen, tenzij de vordering onrechtmatig of ongegrond voorkomt of zich het hiervoor onder 2.1 bedoelde geval voordoet waarin de rechter door de beperkingen van het strafproces niet verzekerd acht dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid genoegzaam naar voren te brengen. In laatstgenoemd geval ligt het in de rede dat de benadeelde partij niet-ontvankelijk is en zij haar vordering bij de burgerlijke rechter kan aanbrengen. (...)
(…)”
Dat in het strafproces enkele processuele waarborgen van de gewone civielrechtelijke procedure ontbreken, brengt mee dat de strafrechter zich ervan moet vergewissen dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij genoegzaam naar voren te brengen. Gelet op de eigen verantwoordelijkheid van de partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen, vergt deze verplichting doorgaans geen zelfstandige aandacht (in de motivering) van de strafrechter, maar dat kan onder omstandigheden anders zijn, bijvoorbeeld als het gaat om een substantiële vordering van complexe aard waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen.
Waar het gaat om een vordering van een nabestaande tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek geldt dat de hoogte daarvan zal moeten worden begroot aan de hand van een aantal onzekere factoren, waaronder de verwachtingen omtrent de inkomsten die het slachtoffer en de nabestaande(n) in de toekomst zouden hebben genoten als het strafbare feit niet had plaatsgevonden en de verwachtingen omtrent de toekomstige inkomsten van de nabestaande in de door dit feit veroorzaakte situatie. Deze verwachtingen zijn doorgaans in hoge mate afhankelijk van inkomensgegevens en andere informatie, waaronder op dat moment bestaande vooruitzichten, betreffende het slachtoffer en de nabestaande in de periode voorafgaand aan het strafbare feit. Dit brengt mee dat de beantwoording van de vraag of en tot welk bedrag de benadeelde partij schade heeft geleden door gederfd levensonderhoud, in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van – deels onzekere – feiten en omstandigheden waarvan het stellen en onderbouwen op de weg ligt van de benadeelde partij. Omdat het hierbij gaat om informatie die zich doorgaans geheel in het domein van de benadeelde partij bevindt, kan het voor de verdediging moeilijk zijn haar betwisting van deze feiten en omstandigheden en de bij de selectie daarvan gemaakte keuzes, te voorzien van een nadere inhoudelijke onderbouwing.
Verder geldt ook in zaken over een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud dat de onder 3.3.1 genoemde beperkingen van het strafproces doorgaans meebrengen dat de strafrechter – op het moment dat het onderzoek op de terechtzitting naar het tenlastegelegde strafbare feit is afgerond – geen ruimte ziet om zijn einduitspraak op te schorten, bijvoorbeeld om partijen in de gelegenheid te stellen hun stellingen over de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een onpartijdige deskundige te laten plaatsvinden, zonder daarmee het strafproces onevenredig te belasten.
Ten slotte is in dit verband van belang dat de benadeelde partij zich bij het geldend maken van haar vordering tot vergoeding van gederfd levensonderhoud kan voorzien van (gefinancierde) rechtsbijstand die (mede) gespecialiseerd is in de begroting en behandeling van die aanspraak. Deze gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan ontbreekt in veel gevallen aan de zijde van de verdediging.
Tegen deze achtergrond vraagt de onder 3.3.2 genoemde verplichting van de strafrechter aandacht waar het gaat om schadevergoedingsvorderingen van nabestaanden voor gederfd levensonderhoud, mede omdat het in die gevallen kan gaan om zeer hoge vorderingen waarvan de toewijzing en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel ingrijpende consequenties voor de verdachte kunnen hebben. In die gevallen mag van de strafrechter worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met de onder 3.3.3 genoemde bijzonderheden van het partijdebat over zo’n vordering, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt.”
In deze jurisprudentie van de Hoge Raad komt tot uitdrukking dat – kort gezegd – de verdediging in het strafproces (processuele) beperkingen ondervindt met betrekking tot (de onderbouwing van) de betwisting van substantiële en complexe vorderingen, waarbij met name kan worden gedacht aan een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud. Die beperkingen brengen met zich dat de strafrechter voor de toewijzing van een dergelijke vordering – ondanks de eigen verantwoordelijkheid van partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen – niet zonder meer kan volstaan met een verwijzing naar een gebrek aan (motivering van) die betwisting. Van de strafrechter mag in die gevallen worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met voornoemde beperkingen, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt.
In de onderhavige zaak heeft het hof overwogen dat de verdediging:
(i) in eerste aanleg, noch in hoger beroep vragen heeft gesteld aan de benadeelde partijen, terwijl de advocaat van de benadeelde partijen daartoe reeds vroeg in het strafproces de gelegenheid heeft geboden;
(ii) (desgevraagd) geen blijk heeft gegeven van een wens tot contra-expertise dan wel anderszins de wens geuit voor meer gelegenheid of faciliteiten om zich te kunnen verweren tegen de vorderingen van de benadeelde partij en
(iii) de vorderingen van de benadeelde partijen niet inhoudelijk heeft betwist.
Op grond van deze overwegingen heeft het hof geoordeeld dat voor de verdediging voldoende tijd beschikbaar is geweest voor het voeren van verweer tegen de vorderingen van de benadeelde partij en het (desgewenst) ondernemen van de nodige initiatieven ter onderbouwing van dergelijke verweren.
Het hierop gebaseerde oordeel van het hof, dat de verdediging in voldoende mate in de gelegenheid is geweest haar stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van de vorderingen van de benadeelde partij naar voren te brengen, is ontoereikend gemotiveerd in het licht van het geciteerde arrest van de Hoge Raad. Daarbij neem ik in aanmerking dat de motivering van het hof aanwijzingen bevat die erop wijzen dat de vordering wegens gederfd levensonderhoud (ook in dit geval) kan worden aangemerkt als een substantiële en complexe vordering waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen. De vordering telt immers op tot meer dan € 430.000,00, terwijl aan die vordering een expertiserapport ten grondslag is gelegd van een gespecialiseerd bureau. Van de bijzonderheden waarmee het hof dan in zijn overwegingen rekening had moeten houden, is het hof alleen ingegaan op de gelegenheid die de verdediging heeft gehad om haar stellingen over de toewijsbaarheid van de vorderingen nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een deskundige te laten plaatsvinden. Het hof heeft niet kenbaar aandacht besteed aan de andere eigenschappen van een vordering gericht op gederfd levensonderhoud die op gespannen voet staan met de ‘eenvoudige procedure’ binnen het strafrecht, te weten: i) dat de hoogte van de vordering in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van, deels onzekere, door de benadeelde partij te stellen en onderbouwen feiten en omstandigheden waarvan de betwisting door de verdachte moeilijk inhoudelijk te onderbouwen kan zijn en ii) dat gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan aan de zijde van de verdediging kan ontbreken.
In aansluiting hieraan acht ik het in de overwegingen van het hof besloten liggende oordeel dat de verdachte de gelegenheid heeft gehad een contra-expertise in het geding te brengen en (mede) daarom in voldoende mate in de gelegenheid is geweest zijn stellingen en onderbouwingen genoegzaam naar voren te brengen, niet begrijpelijk. Bij het inschakelen van een deskundige speelt zowel de financiering daarvan een rol als de vraag of de gegevens die de expert voor dit onderzoek moet gebruiken voldoende vaststaan. Hier is het hof niet op ingegaan. Overigens vraag ik mij af wat het hof precies verwacht dat een contra-expertise zal opleveren voor het proces. Een dergelijk deskundigenrapport zou de betwisting van de vordering door de verdediging kunnen onderbouwen. Daarmee is echter nog niet gezegd dat zaak gereed ligt voor een inhoudelijke beslissing door het hof. Vaak zal nog nader onderzoek nodig zijn. Ik wijs erop dat de Hoge Raad in het geciteerde arrest niet wijst op de beperkte mogelijkheden binnen het strafproces voor een contra-expertise, maar voor nader onderzoek door een onpartijdige deskundige. Een onpartijdige deskundige wordt doorgaans benoemd door de oordelende rechter.
Een nadere motivering van het hof was temeer vereist, nu de verdediging heeft aangevoerd dat de schadepost met betrekking tot het gederfde levensonderhoud zo specifiek is dat dit een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert, dat deze bij de civiele rechter thuishoort en dat bijstand van een civiele advocaat nodig is, terwijl hij zelf geen civiele praktijk voert. Dat het hof heeft geoordeeld dat “de gegrondheid van de vordering (…) ambtshalve is onderzocht” maakt dat niet anders, nu onvoldoende blijkt waaruit dat onderzoek heeft bestaan en of daarmee de eventuele beperkingen aan de zijde van de verdediging naar zijn oordeel voldoende zijn gecompenseerd. De herhaalde overwegingen van het hof dat het uitgaat “van de juistheid van de berekeningen in voornoemd rapport” en dat het hof het gevorderde bedrag zal toewijzen “[n]u de schadepost voldoende onderbouwd en niet betwist is” wijzen er eerder op dat geen eigen onderzoek van het hof heeft plaatsgevonden.
De eerste deelklacht slaagt.
De tweede deelklacht klaagt dat het hof – naast de toewijzing van de vordering tot vergoeding van affectieschade en, in het geval van [benadeelde 2] , schokschade – ook de vordering tot vergoeding van immateriële schade wegens aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ heeft toegewezen.
Het juridisch kader
Bij de beoordeling van deze deelklacht moet worden vooropgesteld dat de klacht betrekking heeft op schade die (ten minste mede) het gevolg is van het overlijden van een ander. Het gaat om derden die – als gevolg van dat overlijden – schade lijden. Deze categorie van aanspraken van derden op vergoeding van dergelijke schade wordt geregeld door art. 6:108 BW. De artikelen 6:107 en 107a BW regelen deze aanspraken van derden voor de gevallen waarin het slachtoffer niet is overleden, maar wel ernstig en blijvend letsel heeft opgelopen.
Het in de artikelen 6:107,107a en 108 BW neergelegde wettelijke stelsel werkt – zoals door AG Spronken en AG Lindenbergh in hun conclusie van 22 februari 2022, ECLI:NL:PHR:2022:166 uitgebreid aan de orde is gesteld – exclusief. Dat betekent, zo schrijven zij, dat buiten die artikelen geen aanspraak bestaat op vergoeding van schade die het gevolg is van de verwonding of het overlijden van een ander. “Ook niet wanneer jegens de ‘derde’ zelf onrechtmatig is gehandeld”. [_32d37588-e33a-4d74-b83b-72aad5e7d25c]
De exclusiviteit van dit stelsel komt al tot uitdrukking in het onder het vorige Burgerlijk Wetboek gewezen HR 8 april 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4562, NJ 1984/717. Het ging in die zaak om een vrouw wier dochter was overleden door een verkeersongeval waarbij zij zelf de bestuurder was. Bij de vrouw had zich na het ongeval een aantal psychosomatische verschijnselen voorgedaan, waarvan zij stelde dat deze ver boven normale uitingen van verdriet en rouw over het verlies van haar kind uitgingen. Volgens haar zou daarom sprake zijn van aan haarzelf toegekend letsel in de zin van art. 1407 (oud) BW. Het hof stelde vast dat het door haar aangevoerde niet wegneemt dat de door een derde veroorzaakte dood van het kind de directe oorzaak van die verschijnselen was en wees de vordering af. Immers, “ingevolge [art. 1406 BW] (…) [heeft] een ouder slechts aanspraak op vergoeding van schade als gevolg van de dood van het kind, voor zover het betreft gederfd levensonderhoud”, aldus het hof. De Hoge Raad liet het arrest in stand en oordeelde als volgt:
“Uitgaande van de boven weergegeven stellingen heeft het Hof terecht geoordeeld dat art. 1406 BW [de voorganger van art. 6:108 BW, MvW] meebrengt dat aansprakelijkheid voor de onderhavige schade van psychosomatische aard, als veroorzaakt door de dood van het kind, is uitgesloten. Een andere opvatting, als door het middel in al zijn onderdelen verdedigd en erop neerkomende dat de onderhavige vordering op grondslag van art. 1407 BW moet worden beoordeeld, zou tot gevolg hebben dat eiseres als moeder van het overleden kind aanspraak zou hebben op vergoeding van andere schade dan waarvoor art. 1406 aan de daar bedoelde nabestaanden vergoeding toekent, met name vergoeding van de door de dood van het kind geleden immateriële schade. Dit is met de strekking van art. 1406 niet verenigbaar. Daarbij verdient opmerking dat voor het nieuw BW door de wetgever een artikel van overeenkomstige strekking is vastgesteld (art. 6.1.9.12) [thans art. 6:108 BW, MvW], zulks nadat het desbetreffend probleem bij de parlementaire behandeling (…) uitvoerig aan de orde was gekomen.”
Volgens de Hoge Raad is met de strekking van art. 1406 (oud) BW (de voorganger van art. 6:108 BW) aldus niet verenigbaar dat de in dat artikel bedoelde nabestaanden aanspraak zouden hebben op vergoeding van andere schade dan waarvoor dat artikel vergoeding toekent. De Hoge Raad wijst er daarbij op dat dit exclusieve stelsel – dat destijds geen ruimte liet voor een aanspraak op vergoeding van immateriële schade door derden en waaraan bij de invoering van het nieuwe BW aan werd vastgehouden – kennelijk een bewuste keuze van de wetgever is geweest.[_46747cb1-e2ad-4327-9397-14566544ecde]
Ook bij de invoering van de aanspraak op vergoeding van affectieschade per 1 januari 2019 heeft de wetgever aan dit systeem vastgehouden. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel dat tot die invoering heeft geleid wordt het wettelijke stelsel van de artikelen 6:107, 107a en 108 BW in dat verband expliciet aangeduid als “limitatief en exclusief”.[_116ff0ab-36bd-4efa-9b34-13ba2c43e64c] Met het betreffende wetsvoorstel werd voorgesteld om deze uitzonderingen uit te breiden met ‘affectieschade’: “een vorm van smartengeld voor naasten”[_e701cbcd-9865-4431-a9e5-bfc426c291ea] dat ten doel heeft het door naasten ondervonden leed te erkennen en hen een zekere genoegdoening te verschaffen.[_129d0ca6-b917-4652-9992-7099150a8ece] Dat voorstel leidde tot de invoering van art. 6:107 lid 1, aanhef en onder b, en lid 2 BW en art. 6:108 lid 3 en 4 BW.[_353fd6ee-837a-4540-8dfc-7c082b77b3b0]
Dat de artikelen 6:107, 107a en 108 BW exclusieve werking hebben, brengt met zich, zo schrijven AG Spronken en AG Lindenbergh, dat dit stelsel niet kan worden omzeild met een eigen vordering op grond van art. 6:162 BW (onrechtmatige daad). “Ook (zelfs) als jegens de ‘geschrokkene’ onrechtmatig is gehandeld, blokkeren de artikelen 6:107, 107a en 108 BW (…) een recht op vergoeding van schade die het gevolg is van de verwonding of het overlijden van de naaste.”[_d29d10ee-5776-4f54-b3fa-8f9729318a8a] Wel heeft de Hoge Raad in zijn arrest van 22 februari 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD5356 (Taxibus) – en dus jaren voordat door de wetgever de aanspraak op vergoeding van affectieschade werd ingevoerd – een eigen aanspraak van ‘naasten’ aanvaard voor psychisch letsel dat de aansprakelijke deze ‘naaste’ heeft toegebracht. Over deze figuur, de zogeheten schokschade, overweegt de Hoge Raad het volgende:
“4.2
Het stelsel van de wet brengt mee dat nabestaanden ingeval iemand met wie zij een nauwe en/of affectieve band hadden, overlijdt ten gevolge van een gebeurtenis waarvoor een ander jegens hem aansprakelijk is, geen vordering geldend kunnen maken tot vergoeding van nadeel wegens het verdriet dat zij ondervinden als gevolg van dit overlijden. Art. 6:108 BW geeft immers in een dergelijk geval slechts aan een beperkt aantal gerechtigden de mogelijkheid tot het vorderen van bepaalde vermogensschade. Hoewel deze bepaling van tamelijk recente datum is, kan er grond bestaan om de redenen die tot de daarin neergelegde regeling van de schadevergoeding hebben geleid, te heroverwegen. Niet uitgesloten is dat het wettelijk stelsel onvoldoende tegemoet komt aan de maatschappelijk gevoelde behoefte om aan degenen die in hun leven de ernstige gevolgen moeten ondervinden van het overlijden van een persoon tot wie zij — zoals hier — in een affectieve relatie hebben gestaan, enige vorm van genoegdoening te verschaffen. Het gaat echter de rechtsvormende taak van de rechter te buiten te dezer zake in afwijking van het wettelijk stelsel zonder meer een vergoeding toe te kennen. (…).
4.3
Indien iemand door overtreding van een veiligheids- of verkeersnorm een ernstig ongeval veroorzaakt, handelt hij in een geval als hier bedoeld niet alleen onrechtmatig jegens degene die dientengevolge is gedood of gekwetst, maar ook jegens degene bij wie door het waarnemen van het ongeval of door de directe confrontatie met de ernstige gevolgen ervan, een hevige emotionele schok wordt teweeggebracht, waaruit geestelijk letsel voortvloeit, hetgeen zich met name zal kunnen voordoen indien iemand tot wie de aldus getroffene in een nauwe affectieve relatie staat, bij het ongeval is gedood of gewond. De daardoor ontstane immateriële schade komt op grond van het bepaalde in art. 6:106 lid 1, aanhef en onder b, BW voor vergoeding in aanmerking. Daarvoor is dan wel vereist dat het bestaan van geestelijk letsel, waardoor iemand in zijn persoon is aangetast, in rechte kan worden vastgesteld, hetgeen in het algemeen slechts het geval zal zijn indien sprake is van een in de psychiatrie erkend ziektebeeld.”
Door te overwegen dat – voor het geval waarin bij een derde als gevolg van het overlijden van een ander nadeel is ontstaan – art. 6:108 BW “slechts aan een beperkt aantal gerechtigden de mogelijkheid [geeft] tot het vorderen van bepaalde vermogensschade”, benadrukt de Hoge Raad opnieuw de exclusieve werking van art. 6:108 BW. De Hoge Raad ziet desondanks weliswaar ruimte voor de toekenning van vergoeding voor buiten de in dat artikel genoemde schade, maar dat geldt slechts voor het in dat arrest afgebakende geval dat met een schadeveroorzakende gebeurtenis “niet alleen onrechtmatig [is gehandeld] jegens degene die dientengevolge is gedood of gekwetst, maar ook jegens degene bij wie door het waarnemen van het ongeval of door de directe confrontatie met de ernstige gevolgen ervan, een hevige emotionele schok wordt teweeggebracht, waaruit geestelijk letsel voortvloeit”.
AG Spronken en AG Lindenbergh merken mijns inziens terecht op dat schokschade nog altijd (ten minste mede) een gevolg zal zijn van letsel of overlijden van een ander. Dat brengt onmiskenbaar een spanning teweeg met de artikelen 6:107, 107a en 108 BW, omdat die artikelen de aanspraken op vergoeding van dergelijke schade limitatief en exclusief regelen.[_58fb4505-3a7d-4321-aaa0-71d98b7a6491] Dat maakt, naar ik meen, dat in elk geval terughoudend moet worden omgegaan met het aanvaarden van (verdere) aanspraken buiten deze artikelen.
De bespreking van de tweede deelklacht
Het hof heeft, in het kader van de beoordeling van de vordering van de benadeelde partijen [benadeelde 2] en [benadeelde 3] tot vergoeding van ‘schade als gevolg van aantasting in de persoon op andere wijze’, over de schade overwogen dat “in zijn algemeenheid geldt dat het wegvallen van een vaderfiguur gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingen en het zelfvertrouwen van een kind” en dat dit – in het geval van [benadeelde 2] – “onder meer [wordt] bevestigd door het plan van aanpak van de Gemeente [plaats] d.d. 11 maart 2025”. In die overwegingen ligt besloten dat genoemde vorderingen tot vergoeding van schade betrekking hebben op schade die het gevolg is van het overlijden van een ander.
Het hof heeft verder, nadat het heeft geoordeeld dat de vorderingen tot vergoeding van affectieschade en – in het geval van [benadeelde 2] – schokschade dienen te worden toegewezen, overwogen dat het “zich voor de vraag gesteld [ziet] of de benadeelde partij ‘op andere wijze in de persoon is aangetast als bedoeld in artikel 6:106, eerste lid, aanhef en onder b, van het Burgerlijk Wetboek.” Voor zover het hof daarmee tot uitdrukking heeft gebracht dat de in art. 6:108 BW bedoelde gerechtigden – naast een eventuele aanspraak op vergoeding van schokschade – aanspraak hebben op vergoeding van andere schade dan waarvoor dat artikel vergoeding toekent, getuigt dat oordeel van een onjuiste rechtsopvatting. Voor zover het hof dat niet heeft gedaan en met zijn overwegingen tot uitdrukking heeft willen brengen dat de verdachte met het tenlastegelegde feit (ook) onrechtmatig heeft gehandeld jegens de benadeelde partijen [benadeelde 2] en [benadeelde 3] en dat zich in de onderhavige zaak omstandigheden voordoen die – naast schokschade – de aanvaarding van een aanspraak buiten art. 6:108 BW rechtvaardigen, is dat oordeel ontoereikend gemotiveerd.
Ook de tweede deelklacht slaagt.
4 Afronding
Het middel slaagt.
Ambtshalve merk ik op dat de Hoge Raad uitspraak zal doen nadat meer dan zestien maanden zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep op 17 april 2025. Dit betekent dat de redelijke termijn als bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM in de cassatiefase is overschreden. Dat dient tot strafvermindering te leiden.
Voor het overige heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.
Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest, maar uitsluitend
- wat betreft de toewijzing van de vordering van de benadeelde partijen [benadeelde 1] , [benadeelde 3] en [benadeelde 2] voor zover deze betrekking heeft op de posten gederfd levensonderhoud;
- wat betreft de toewijzing van de vordering van de benadeelde partijen [benadeelde 3] en [benadeelde 2] voor zover deze betrekking heeft op de post immateriële schade wegens aantasting in de persoon op andere wijze;
- de veroordeling van de verdachte in de door de benadeelde partijen [benadeelde 1] , [benadeelde 3] en [benadeelde 2] gemaakte en ten behoeve van de tenuitvoerlegging nog te maken kosten;
tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof 's-Hertogenbosch, teneinde in zoverre op het bestaande beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan en tot vernietiging van de opgelegde gevangenisstraf en vermindering daarvan naar de gebruikelijke maatstaf.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG
Voetnoten
- ECLI:NL:GHSHE:2025:1091.
- Zie randnrs.4.2.1- 4.2.6. van de genoemde conclusie.
- Zie ook Parl. Gesch. Boek 6 (Inv. 3, 5, 6), p. 1278 e.v.
- Kamerstukken II 2014/15, 34 257, 3, p. 1.
- Kamerstukken II 2014/15, 34 257, 3, p. 1.
- Kamerstukken II 2014/15, 34 257, 3, p. 3.
- De erkenning van een aanspraak op vergoeding van immateriële schade voor naasten is al bij de totstandkoming van het nieuwe BW overwogen (zie Parl. Gesch. Boek 6 (Inv. 3, 5, 6), p. 1271 e.v.). Hiervan is door de wetgever destijds voorlopig afgezien. De minister schrijft in voornoemde memorie van toelichting daarover: “Men worstelde met de vormgeving, waarbij lange procedures moesten worden voorkomen. Daarnaast wilde men, kort gezegd, het aantal met het Nieuw BW in te voeren wijzigingen van het schadevergoedingsrecht beperkt houden (…). In de loop der jaren is de houdbaarheid van deze keuze steeds meer onder druk komen te staan.” (zie Kamerstukken II 2014/15, 34 257, 3, p. 2).
- Zie randnr. 4.2.8. van de genoemde conclusie ECLI:NL:PHR:2022:166.
- Daarbij past ook de opmerking van de minister tijdens de parlementaire behandeling van het oudere wetsvoorstel m.b.t. de invoering van affectieschade, inhoudende dat met die invoering “de rechter minder in de verleiding komt om de grenzen van de wet te verleggen en derhalve de vergoeding van schokschade ook daadwerkelijk kan beperken tot sprekende gevallen”. Zie Kamerstukken II, 2002/03, 28781, A, p. 7.
Wetsartikelen in deze uitspraak
- Artikel 6:108 BW meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 334 Sv meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 361 Sv meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 6 EVRM meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 149 Rv meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 6:107 BW meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 6:162 BW meer uitspraken over dit artikel
- Artikel 6:106 BW meer uitspraken over dit artikel
Deze uitspraak verwijst naar
Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.