Uitspraak uitgelegd

Demonstreren bij abortuskliniek: stoepbeperking houdt stand

Bij de Groningse abortuskliniek mochten demonstranten van de stoep worden geweerd, ook zonder strafbare gedragingen. Bezoekers moesten een directe confrontatie kunnen vermijden, terwijl demonstreren binnen zicht- en gehoorafstand mogelijk moest blijven. Dat oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 3 december 2025: het hoger beroep van Stichting Schreeuw om Leven faalt.

Instantie
Raad van State
Uitspraakdatum
2025-12-03
Publicatie bron
2025-12-03

In het kort

  • Het hoger beroep van Stichting Schreeuw om Leven is ongegrond: de beperking voor demonstreren op de stoep bij de Groningse abortuskliniek blijft in stand.
  • Aanspreken en flyeren vallen hier onder het demonstratierecht. Het willen beïnvloeden van individuele keuzes neemt die bescherming niet weg.
  • Dat kwetsbare bezoekers direct langs demonstranten moeten lopen, kan bij een abortuskliniek al voldoende zijn om wanordelijkheden te vrezen, ook zonder strafbare gedragingen.
  • Demonstreren moet binnen zicht- en gehoorafstand van de bezoekers mogelijk blijven. De grasstrook direct tegenover de kliniek voldoet hier aan die voorwaarde.

Waarom deze zaak belangrijk is

Voor de keuze van een demonstratieplek bij een abortuskliniek is niet alleen het gedrag van demonstranten van belang, maar ook of kwetsbare bezoekers een directe confrontatie kunnen vermijden. De burgemeester moet tegelijkertijd een reële mogelijkheid laten om de doelgroep binnen zicht- en gehoorafstand te bereiken. Een botsing van grondrechten alleen geeft geen zelfstandige bevoegdheid onder de Wet openbare manifestaties.

Het hoger beroep over de Groningse stoepbeperking faalt

De zaak gaat over de demonstratie van Stichting Schreeuw om Leven op 11 juni 2021 bij een abortuskliniek in Groningen. De burgemeester stond demonstreren op de stoep voor de kliniek, tussen de Verlengde Oosterstraat en de Trompstraat, niet toe. De stichting bestreed dit locatievoorschrift tot in hoger beroep, maar krijgt bij de Afdeling bestuursrechtspraak geen gelijk. Het voorschrift blijft daarmee in stand.

Bronpassages bij deze uitleg

Bij besluit van 9 juni 2021 heeft de burgemeester voorschriften verbonden aan de plaats van de demonstratie van Stichting Schreeuw om Leven op 11 juni 2021 bij het Centrum voor Seksuele Gezondheid Noord-Nederland in Groningen.

11.1. Er mag niet gedemonstreerd worden op de stoep voor de abortuskliniek, lopend van de Verlengde Oosterstraat tot aan de Trompstraat.

Tegen deze uitspraak heeft Stichting Schreeuw om Leven hoger beroep ingesteld.

verklaart het hoger beroep ongegrond.

Aanspreken en flyeren vallen hier onder het demonstratierecht

De persoonlijke benadering van bezoekers neemt de bescherming als demonstratie niet weg. De Afdeling rekent de acties met gesprekken en flyers in deze zaak tot het bereik van artikel 9 van de Grondwet en de Wet openbare manifestaties. Daarbij telt mee dat de deelnemers een politieke en maatschappelijke visie uitdragen en maatschappelijke verandering nastreven. Dat zij daarnaast individuele keuzes van bezoekers willen beïnvloeden, verandert die beoordeling hier niet.

Bronpassages bij deze uitleg

De demonstranten spreken bezoekers aan en delen flyers uit.

6.2. Demonstraties bij abortusklinieken zijn onder andere gericht op het uiten van een visie op politiek en maatschappelijk gebied en het willen bewerkstelligen van een maatschappelijke verandering.

Daarom zijn deze demonstraties aan te merken als een betoging of demonstratie in de zin van artikel 9, eerste lid, van de Grondwet en van de Wom.

Dat de demonstranten door middel van het aanspreken van mensen niet alleen proberen om een maatschappelijke verandering te bewerkstelligen, maar ook om persoonlijke keuzes van bezoekers van de abortuskliniek te beïnvloeden, maakt dat in dit geval niet anders.

Botsende grondrechten zijn geen zelfstandige Wom-grond

Een botsing met de grondrechten van bezoekers is op zichzelf geen wettelijke reden voor een demonstratiebeperking op grond van de Wet openbare manifestaties. Artikel 2 van deze wet staat beperkingen alleen toe voor bescherming van de gezondheid, verkeersbelangen en het bestrijden of voorkomen van wanordelijkheden. De Afdeling benadrukt dat deze lijst gesloten is. Bescherming van de rechten en vrijheden van anderen kan dus niet als zelfstandige beperkingsgrond aan die lijst worden toegevoegd.

Bronpassages bij deze uitleg

De in artikel 2 van de Wom genoemde beperkingsgronden zijn echter limitatief geformuleerd.

biedt de Wom niet voldoende ruimte om op grond van de grondrechten van anderen beperkingen aan een demonstratie te stellen.

kunnen slechts worden aangewend ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.

Ook zonder strafbaar gedrag kan een directe confrontatie te indringend zijn

Wanordelijkheden vallen niet samen met iedere openbare-ordeverstoring, maar hoeven evenmin strafbaar te zijn. Bij een abortuskliniek maken de locatie en de kwetsbaarheid van bezoekers dat eerder van wanordelijkheden sprake kan zijn. Bezoekers mogen met een protest worden geconfronteerd, maar moeten een directe confrontatie kunnen vermijden. In Groningen moesten zij op een kwetsbaar moment direct langs de demonstranten lopen. Alleen al dat gegeven bood volgens de Afdeling voldoende grond voor de vrees voor wanordelijkheden.

Bronpassages bij deze uitleg

8.1. Het begrip "wanordelijkheden" moet dus niet zo ruim worden uitgelegd dat daaronder elke verstoring van de openbare orde moet worden verstaan. Dit begrip moet echter ook niet zo eng worden uitgelegd, dat alleen strafbare gedragingen er onder vallen.

8.2. De Afdeling overweegt dat, gelet op de combinatie van de locatie en de kwetsbaarheid van de bezoekers van een abortuskliniek, bij demonstraties bij deze klinieken eerder dan bij andere demonstraties sprake kan zijn van wanordelijkheden.

Het recht van betoging houdt onder meer in dat bezoekers van abortusklinieken geconfronteerd mogen worden met demonstranten.

Zij moeten echter wel, gelet op de hiervoor genoemde omstandigheden, zelf kunnen beslissen of zij een directe confrontatie aan willen gaan of dat zij zich hieraan willen onttrekken.

De burgemeester vreest dat dit tot wanordelijkheden zal leiden, omdat bezoekers van de abortuskliniek op een kwetsbaar moment direct langs de demonstranten moeten lopen. Zoals onder 8.2 uiteen is gezet, mag de burgemeester alleen al om die reden vrezen voor wanordelijkheden.

De grasstrook aan de overkant biedt voldoende demonstratieruimte

De burgemeester wilde voorkomen dat bezoekers op de smalle stoep fysiek niet om de demonstranten heen konden. Op de grasstrook recht tegenover de kliniek, aan de overkant van een eenbaansweg, mogen de demonstranten wel staan. Vanaf die plek kunnen zij volgens de Afdeling hun boodschap voldoende zichtbaar en hoorbaar aan de doelgroep overbrengen. Bezoekers die contact willen, kunnen zelf naar hen toegaan. Het voorschrift regelt alleen de plaats van het protest en beperkt niet de inhoud van de boodschap.

Bronpassages bij deze uitleg

De burgemeester heeft hieraan ten grondslag gelegd dat hij op deze manier wil voorkomen dat de bezoekers van de kliniek fysiek niet om de demonstranten heen kunnen, aangezien de stoep voor de kliniek smal is.

Demonstreren recht voor de abortuskliniek op de grasstrook aan de overkant van de eenbaansweg is wel toegestaan.

de demonstranten voldoende ruimte heeft geboden om hun mening binnen zicht- en gehoorafstand van de bezoekers kenbaar te maken.

Indien bezoekers dat wensen, kunnen zij vervolgens naar de demonstranten toelopen om het gesprek aan te gaan en een flyer aan te nemen.

overweegt de Afdeling dat de rechtbank terecht heeft geconcludeerd dat het voorschrift geen beperkingen aan de inhoud stelt. Er worden slechts ruimtelijke beperkingen aan de demonstratie gesteld.

De locatiebeperking doorstaat ook de toets aan het EVRM

Bij de afzonderlijke toets aan artikel 11 van het EVRM kan bescherming van de rechten en vrijheden van bezoekers wél een legitiem beperkingsdoel zijn. De Afdeling vindt de Groningse maatregel in deze omstandigheden ook noodzakelijk en ziet geen schending van het demonstratierecht. Voor de vrijheid van meningsuiting laat zij in het midden of artikel 10 van het EVRM daarnaast van toepassing is. Zelfs wanneer die bepaling bescherming biedt, heeft de beperking volgens haar een wettelijke basis, een legitiem doel en voldoende rechtvaardiging vanuit noodzakelijkheid.

Bronpassages bij deze uitleg

is de Afdeling van oordeel dat de beperking van het demonstratierecht de rechten en vrijheden van anderen beschermt. Het dient daarom een legitiem doel in de zin van artikel 11 van het EVRM.

12.3. De Afdeling is ook van oordeel dat de beperking, mede gezien de beoordelingsruimte van de burgemeester, geacht kan worden noodzakelijk te zijn in een democratische samenleving.

12.4. De rechtbank heeft terecht geconcludeerd dat het beperken van de locatie waar gedemonstreerd mag worden niet in strijd is met artikel 11 van het EVRM.

13.1. Veronderstellend dat de demonstratie ook onder artikel 10 van het EVRM valt, oordeelt de Afdeling als volgt. De beperking is bij wet voorzien.

Onder verwijzing naar hetgeen onder 12.2 en 12.3 is overwogen, is met de beperking bovendien een legitiem doel gediend en kan de beperking noodzakelijk worden gevonden in een democratische samenleving.

Het informatiebelang van bezoekers biedt de stichting geen uitweg

De stichting beriep zich ook op het recht van bezoekers om informatie te ontvangen. Dat beschermt volgens de Afdeling niet het eigen belang van de stichting. Het relativiteitsvereiste van artikel 8:69a Awb verhindert daarom dat dit argument tot vernietiging van het besluit leidt. Dit is geen inhoudelijk oordeel dat bezoekers geen recht op informatie zouden hebben; de stichting kan met een beroep op dat bezoekersrecht het locatievoorschrift niet aantasten.

Bronpassages bij deze uitleg

14. Stichting Schreeuw om Leven betoogt ten slotte dat de rechtbank niet heeft onderkend dat artikel 10 van het EVRM is geschonden, omdat daarmee de bezoekers van de kliniek het recht wordt ontnomen om informatie in ontvangst te nemen.

14.1. Stichting Schreeuw om Leven beroept zich op een recht dat niet strekt ter bescherming van haar eigen belang.

Gelet hierop kan het betoog van Stichting Schreeuw om Leven, wat daar verder ook van zij, alleen al op grond van artikel 8:69a van de Awb niet leiden tot vernietiging van het besluit.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De uitleg van wanordelijkheden sluit aan bij de aangeleverde tussenuitspraak van de Afdeling uit 2016. Daarin waren de aard van de gedragingen en de locatie al relevant en werd de opvatting verworpen dat alleen gewelddadige rellen of opstootjes hieronder vallen. De Groningse uitspraak werkt deze contextafhankelijke benadering uit voor een klinieklocatie, kwetsbare bezoekers en een onvermijdbare directe confrontatie. Op dit afgebakende punt ondersteunen de bronnen voortzetting van de eerdere benadering, niet een aangetoonde koersbreuk.

Bronpassages bij deze uitleg

Tussenuitspraak met toepassing van artikel 8:51d van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: de Awb) in het geding tussen:

De beoordeling of een samenstel van (verwachte) ongewenste gedragingen zo ernstig is dat van wanordelijkheden kan worden gesproken, hangt niet uitsluitend af van de aard van die gedragingen. Ook de plaats waar de manifestatie wordt gehouden kan hier van betekenis zijn.

Gelet op deze totstandkomingsgeschiedenis volgt de Afdeling [appellant] niet in zijn betoog dat onder wanordelijkheden uitsluitend rellen en opstootjes met geweld tegen personen of goederen moeten worden verstaan.

8.2. De Afdeling overweegt dat, gelet op de combinatie van de locatie en de kwetsbaarheid van de bezoekers van een abortuskliniek, bij demonstraties bij deze klinieken eerder dan bij andere demonstraties sprake kan zijn van wanordelijkheden.

De burgemeester vreest dat dit tot wanordelijkheden zal leiden, omdat bezoekers van de abortuskliniek op een kwetsbaar moment direct langs de demonstranten moeten lopen. Zoals onder 8.2 uiteen is gezet, mag de burgemeester alleen al om die reden vrezen voor wanordelijkheden.

Reikwijdte en beperkingen

  • Het concrete oordeel betreft het voorschrift voor de demonstratie van 11 juni 2021 en de situatie in Groningen. Niet iedere locatiebeperking bij een abortuskliniek is daarmee toegestaan.
  • De juridische vergelijking betreft alleen de uitleg van wanordelijkheden in de aangeleverde tussenuitspraak uit 2016 en is geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.
  • De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht; de bespreking volgt de bepalingen zoals de Afdeling die toepast.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.