Rechtbank Overijssel, 14 oktober 2026

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Aansluitend is vonnis bepaald.

Deze zaak gaat over een schenking vóór faillissement van de helft van de eigendom van een woning door de gefailleerde aan zijn kinderen. De stelling van de curator is dat deze schenking paulianeus was en dus door hem buitengerechtelijk kon worden vernietigd. De gefailleerde betwist dat sprake was van een onverplichte rechtshandeling en evenzeer dat hij wist of behoorde te weten dat sprake was van benadeling van schuldeisers. De rechtbank oordeelt dat aan de vereisten van artikel 42 Fw is voldaan. Voor recht wordt verklaard dat de curator rechtsgeldig buitengerechtelijk heeft vernietigd.

De heer [gedaagde 2] (hierna: ‘ [gedaagde 2] ’) en mevrouw [gedaagde 1] (hierna: ‘ [gedaagde 1] ’) hebben samen vier kinderen. Het betreft:

Volgens de kadastrale registers in Duitsland waren [gedaagde 2] en [gedaagde 1] sinds 29 juli 2015 beiden voor de helft eigenaar van een appartementencomplex in Duitsland, gelegen aan de [adres] (hierna: ‘het Appartement’).

Door middel van een bij een Duitse notaris gepasseerde notariële akte van 20 oktober 2023 heeft [gedaagde 2] zijn 50%-eigendomsdeel van het Appartement om niet in gelijke delen overgedragen aan de Kinderen.

Bij vonnis van de rechtbank Overijssel van 21 augustus 2024 is [gedaagde 2] in staat van faillissement verklaard. De curator is daarbij aangesteld als faillissementscurator.

Bij brieven van 10 december 2024, gericht aan [gedaagde 2], [gedaagde 1] en de Kinderen, schrijft de curator het volgende:

De curator vordert, samengevat weergegeven:

Het standpunt van de curator is dat sprake is geweest van een onverplichte rechtshandeling, omdat er voor [gedaagde 2] geen rechtsplicht bestond tot de overdracht om niet van zijn deel van het Appartement aan de Kinderen. Omdat door de Kinderen in 2023 aan [gedaagde 2] geen tegenprestatie is geleverd voor de overdracht van het appartementsdeel, is volgens de curator sprake van benadeling van de schuldeisers van de boedel. De curator voert ook nog aan dat de rechtshandeling in kwestie door [gedaagde 2] is verricht binnen één jaar vóór datum faillissement van [gedaagde 2], waardoor een wettelijk vermoeden geldt dat [gedaagde 2] wist of behoorde te weten dat benadeling van de schuldeisers een gevolg van de rechtshandeling zou zijn. Naar aanleiding van het verweer van [gedaagden] (zie hierna) heeft de curator gemotiveerd betwist dat tussen [gedaagde 1] en [gedaagde 2] op 24 december 2017 een overeenkomst tot stand is gekomen met een inhoud als door [gedaagden] gesteld. De curator heeft bovendien het standpunt ingenomen dat de door [gedaagden] gestelde overeenkomst naar Duits recht nietig is.

[gedaagden] voeren verweer en concluderen tot afwijzing van de vorderingen van de curator. [gedaagden] leggen aan hun verweer het standpunt ten grondslag dat zij op 24 december 2017 een overeenkomst hebben gesloten, die de basis vormde voor de levering in 2023. Artikel 1 lid 1 van die volgens [gedaagden] tot stand gekomen overeenkomst luidt als volgt:

Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover nodig, nader ingegaan.

De curator vordert onder I een verklaring voor recht dat de in de leveringsakte van 20 oktober 2023 opgenomen rechtshandelingen door hem rechtsgeldig buitengerechtelijk zijn vernietigd. De curator heeft daarbij onder meer een beroep gedaan op artikel 42 Fw.

Artikel 42 lid 1 Fw bepaalt dat een curator ten behoeve van de boedel elke rechtshandeling die de schuldenaar vóór de faillietverklaring onverplicht heeft verricht en waarvan deze bij dit verrichten wist of behoorde te weten dat daarvan benadeling van de schuldeisers het gevolg zou zijn, door een buitengerechtelijke verklaring kan vernietigen.

Naar het oordeel van de rechtbank is [gedaagde 2] op 20 oktober 2023 onverplicht een rechtshandeling aangegaan, door zijn appartementsdeel van 50% om niet aan de Kinderen over te dragen. De rechtbank ziet in de door [gedaagden] in het geding gebrachte (gestelde) overeenkomst van 24 december 2017 onvoldoende aanknopingspunten voor de uitleg dat op 20 oktober 2023 op [gedaagde 2] een verbintenis rustte om zijn appartementsdeel om niet aan de Kinderen over te dragen.

De rechtbank wijst er ten eerste op dat in de (gestelde en door de curator betwiste) overeenkomst van 24 december 2017 wordt gesproken over “overdracht”, niet over ‘overdracht om niet’ of over ‘schenking’. Een overdracht om niet of een schenking is iets fundamenteel anders dan een overdracht tegen een bepaalde waarde. Tijdens de mondelinge behandeling heeft de advocaat van [gedaagden] aangevoerd dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in 2017 met “overdracht” hebben gedoeld op een schenking, maar die stelling is onvoldoende feitelijk onderbouwd en wordt daarom door de rechtbank verworpen.

Gelet op het voorgaande kan in het midden blijven of de curator terecht aanvoert dat (i) tussen [gedaagde 1] en [gedaagde 2] op 24 december 2017 überhaupt geen overeenkomst tot stand is gekomen en (ii) deze overeenkomst, als die al tot stand is gekomen, naar Duits recht nietig is. Indien veronderstellenderwijs wordt aangenomen dat op 24 december 2017 een overeenkomst tot stand is gekomen als door [gedaagden] gesteld én deze niet nietig is naar Duits recht, heeft alsnog te gelden dat [gedaagde 2] op 20 oktober 2023 onverplicht een rechtshandeling is aangegaan als bedoeld in artikel 42 lid 1 Fw.

Tussen partijen staat niet ter discussie dat de rechtshandeling op 20 oktober 2023 door [gedaagde 2] om niet is verricht. Die rechtshandeling is verricht binnen één jaar voor de faillietverklaring van [gedaagde 2] (op 21 augustus 2024), zodat op grond van artikel 45 Fw wordt vermoed dat hij wist of behoorde te weten dat benadeling van schuldeisers het gevolg van de rechtshandeling zou zijn. Ook los daarvan is de rechtbank van oordeel dat [gedaagde 2] in ieder geval – geobjectiveerd gezien – had behoren te weten dat door zijn schenking aan de Kinderen sprake was van benadeling van zijn schuldeisers. Het appartementsdeel vertegenwoordigde immers een aanzienlijke waarde die uit het vermogen van [gedaagde 2] verdween, zonder dat hij daar iets voor terugkreeg.

De rechtbank verwerpt daarbij het verweer van [gedaagden] dat, voor het beoordelen van het vereiste van wetenschap van benadeling van schuldeisers, niet alleen moet worden gekeken naar de leveringsakte uit 2023 maar ook naar 2017, toen volgens [gedaagden] de overeenkomst tot stand kwam die de basis vormde voor de levering in 2023. Artikel 42 lid 1 Fw heeft het over “elke rechtshandeling” van de schuldenaar. Daaruit volgt dat in potentie elke rechtshandeling die de schuldenaar verricht voor vernietiging in aanmerking komt, mits aan de vereisten van de artikel 42 lid 1 Fw is voldaan. Dat geldt dus ook voor de rechtshandeling van 20 oktober 2023. Voor een onderbouwing van het oordeel dat ten aanzien van de leveringsakte van 20 oktober 2023 is voldaan aan de vereisten van artikel 42 lid 1 Fw, verwijst de rechtbank naar hetgeen zij hiervoor in dit vonnis heeft overwogen.

Ook is onjuist het verweer van [gedaagden] gegrond op artikel 47 Fw. Een dergelijk beroep zou alleen kunnen slagen, indien sprake zou zijn geweest van een opeisbare schuld die [gedaagde 2] zou hebben aan de Kinderen. Hiervoor heeft de rechtbank geoordeeld dat geen sprake is van een dergelijke opeisbare schuld.

De conclusie is dat de door de curator onder I gevorderde verklaring voor recht toewijsbaar is.

Onder II vordert de curator – kort gezegd – ongedaanmaking van de rechtsgevolgen die zijn voortgevloeid uit het passeren van de notariële akte op 20 oktober 2023. Tijdens de mondelinge behandeling is duidelijk geworden dat beide partijen hieronder een administratieve ongedaanmaking verstaan, in die zin dat de openbare registers in overeenstemming worden gebracht met de juridische werkelijkheid zoals die bestaat na de buitengerechtelijke vernietiging door de curator en het oordeel van de rechtbank dat die terecht is geweest.

Nu de rechtbank hiervoor tot het oordeel komt dat de in de leveringsakte van 20 oktober 2023 opgenomen rechtshandelingen door de curator rechtsgeldig buitengerechtelijk zijn vernietigd, kan ook vordering sub II worden toegewezen.

De rechtbank ziet aanleiding om de hiervoor gevorderde dwangsom fors te matigen, omdat de hoofdveroordeling louter ziet op een administratieve handeling. De dwangsom wordt beperkt tot € 2.500,00 per (gedeelte van de) dag dat niet aan de hoofdveroordeling wordt voldaan, tot een maximum van € 50.000,00.

Vordering sub III van de curator wordt afgewezen. Deze vordering van de curator, die ziet op het verlenen van een machtiging, berust op de gedachte dat – na de buitengerechtelijke vernietiging – nog een teruglevering van het appartementsdeel dient plaats te vinden voordat deze weer in het vermogen van de boedel valt. Dat is – naar Nederlands recht – niet het geval. Immers (i) een (buitengerechtelijke) vernietiging werkt terug tot het tijdstip waarop de rechtshandeling is verricht (3:53 lid 1 BW) en heeft goederenrechtelijk effect, terwijl (ii) voor de overdracht van een goed een geldige titel is vereist (artikel 3:84 lid 1 BW). Door de buitengerechtelijke vernietiging van de zijde van de curator en het oordeel van de rechtbank dat deze buitengerechtelijk vernietiging het daarmee beoogde rechtsgevolg heeft gehad, is het 50%-appartementsdeel dat onderwerp was van de notariële akte van 20 oktober 2023, met terugwerkende kracht teruggevallen in het vermogen van de boedel. Met andere woorden: [gedaagde 2] is altijd eigenaar gebleven. Een leveringshandeling is niet nodig.

Het voorgaande geldt naar Nederlands recht. Naar Duits recht zou dit anders kunnen zijn, maar de rechtbank constateert dat partijen zich daarover in het geheel niet hebben uitgelaten.

Vordering sub IV van de curator wordt ook afgewezen, op grond van dezelfde motivering als de afwijzing van vordering sub III.

De subsidiaire vorderingen van de curator (sub V tot en met VII) hoeven niet te worden behandeld. De vorderingen sub V tot en met VII gaan alle uit van de premisse dat de onder I gevorderde verklaring voor recht niet wordt toegewezen. Die premisse is onjuist, omdat deze wel wordt toegewezen.

[gedaagden] zijn grotendeels in het ongelijk gesteld en moeten daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen. De proceskosten van de curator worden begroot op:

De gevorderde wettelijke rente over de proceskosten wordt toegewezen zoals vermeld in de beslissing.

De proceskostenveroordeling wordt hoofdelijk uitgesproken. Dat betekent dat iedere veroordeelde kan worden gedwongen het hele bedrag te betalen. Als de één (een deel) betaalt, hoeft de ander dat (deel van het) bedrag niet meer te betalen aan de wederpartij.

verklaart voor recht dat de rechtshandelingen zoals opgenomen in de notariële akte van 20 oktober 2023, te weten de schenkingen, gevolgd door de leveringen van de in de akte genoemde aandelen in de onroerende za(a)k(en) aan de vier minderjarige kinderen van gedaagden paulianeuze rechtshandelingen zijn die op 10 december 2024 door de curator buitengerechtelijk zijn vernietigd,

gebiedt [gedaagden] om binnen 28 dagen na dit vonnis de schenkingen alsmede de hieruit voortvloeiende leveringen zoals vermeld in de notariële akte van 20 oktober 2023, (administratief) ongedaan te maken en die ongedaanmaking in de registers in te schrijven,

veroordeelt [gedaagden] om aan de curator een dwangsom te betalen van € 2.500,00 voor iedere dag of gedeelte daarvan dat zij niet aan de in onderdeel 6.2. omschreven hoofdveroordeling voldoen, tot een maximum van € 50.000,00 is bereikt,

veroordeelt [gedaagden] hoofdelijk in de proceskosten van € 8.827,25, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als [gedaagden] niet tijdig aan de veroordelingen voldoen en het vonnis daarna wordt betekend,

veroordeelt [gedaagden] hoofdelijk tot betaling van de wettelijke rente als bedoeld in artikel 6:119 BW over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na aanschrijving zijn betaald,

verklaart de in de onderdelen 6.2. tot en met 6.5. van dit vonnis omschreven beslissingen uitvoerbaar bij voorraad,

wijst het meer of anders gevorderde af.