Conclusie · Civiel recht

Parket bij de Hoge Raad, 13 november 2026 – Verzekeringsrecht: Terreinvervuiling-aansprakelijkheidspolis

ECLI:NL:PHR:2026:1093Zaaknummer 25/02510

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum conclusie
13 november 2026
Publicatiedatum
19 november 2026
Zaaknummer
25/02510
Rechtsgebied
Civiel recht
Hoofdwetsartikel
Artikel 7:957 BW
Soort
Conclusie

Inhoudsindicatie

Verzekeringsrecht. Terreinvervuiling-aansprakelijkheidspolis. Komen kosten gemaakt door verzekerde in verband met opruimen van verontreiniging door lekkende olietank voor vergoeding in aanmerking als bereddingskosten in de zin van art. 7:957 lid 2 BW? Belang van vraag of er dekking onder de polis zou zijn. Ten onrechte niet beslist op subsidiair verweer met betrekking tot de omvang van de voor vergoeding in aanmerking komende kosten? Gehoudenheid tot heroverweging door verzekerde bij langdurige beredding? Miskenning grievenstelsel door hof in verband met toegewezen overheadkosten?

7 Conclusie

De conclusie strekt in het principale cassatieberoep tot vernietiging van het bestreden arrest en tot verwijzing en in het incidentele cassatieberoep tot verwerping.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. 1 Feiten
  2. 2 Procesverloop
  3. Eerste aanleg
  4. 4 Bereddingsplicht en bereddingskosten
  5. 5 Bespreking van het cassatiemiddel in het principale beroep
  6. 6 Bespreking van het cassatiemiddel in het incidentele beroep
  7. 7 Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/02510

Zitting 13 november 2026

CONCLUSIE

T. Hartlief

In de zaak

Chubb European Group SE (hierna: ‘Chubb’)

tegen

Koninklijke Vopak N.V. (hierna: ‘Vopak’)

Vopak heeft in deze procedure gevorderd dat Chubb wordt veroordeeld tot vergoeding van de kosten die Vopak Singapore heeft gemaakt in verband met het saneren van verontreiniging als gevolg van olielekkage door een bezweken olietank op een Vopak-terminal in Singapore. Vopak heeft aan haar vordering ten grondslag gelegd dat deze saneringskosten gedekt zijn onder een bij (een rechtsvoorganger van) Chubb afgesloten terreinvervuiling-aansprakelijkheidsverzekering, dan wel dat deze kosten onder deze verzekering voor vergoeding in aanmerking komen als bereddingskosten als bedoeld in art. 7:957 BW.

De rechtbank heeft geoordeeld dat er geen dekking onder de verzekering bestaat, maar dat Chubb een deel van de saneringskosten (Singapore Dollar (hierna: ‘SD’) 1.257.663), namelijk de kosten die Vopak Singapore in de eerste maand na het incident heeft gemaakt, moet vergoeden als bereddingskosten. Het hof heeft geoordeeld dat Chubb nagenoeg het gehele gevorderde bedrag aan saneringskosten (SD 5.360.000) moet vergoeden als bereddingskosten en heeft in het midden gelaten of ook onder de verzekering dekking zou bestaan.

In het door Chubb ingestelde principale cassatieberoep wordt in de eerste plaats aan de orde gesteld of het hof de beoordeling van de vraag of sprake is van voor vergoeding in aanmerking komende bereddingskosten (voldoende) heeft betrokken op het verzekerde risico. Kon het hof wel in het midden laten of ook onder de verzekering dekking zou bestaan? Daarnaast betoogt het cassatiemiddel dat het hof had moeten beslissen op het (subsidiaire) verweer van Chubb dat – overeenkomstig het oordeel van de rechtbank – alleen de in de eerste maand gemaakte bereddingskosten redelijk zijn geweest en als zodanig voor vergoeding in aanmerking komen.

Het (voorwaardelijk ingestelde) incidentele cassatieberoep van Vopak keert zich uitsluitend tegen de afwijzing van een (ondergeschikt) onderdeel van de vordering door het hof (“de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overhead-kosten”).

1 Feiten

1.1

In cassatie kan van de volgende feiten worden uitgegaan.[_5119bd31-ff61-4a9a-b39e-7e7af8500ed5]

1.2

Op de Sebarok terminal in Singapore is op 16/17 maart 2016 een van de opslagtanks van Vopak Terminals Singapore PTE LTD (hierna: ‘Vopak Singapore’) bezweken (hierna: het ‘incident’). Als gevolg daarvan is een verontreiniging van de bodem opgetreden door uitstroom van 552 metrische ton low sulphur waxy petroleum (hierna: ‘petroleum’).

1.3

Vopak Singapore huurde de locatie van Bougainville Realty PTE Ltd (hierna: ‘Bougainville’). In artikel 9 lid 4 van de huurovereenkomst van 24 juni 2005 (Lease-agreement, hierna: ‘LA’) is het volgende bepaald:

“9(4) Repairs

Without prejudice to Schedule 2, in the event of any damage to the Land or the Complex or any part thereof or if the Lessor shall serve on [the] Lessee a notice in writing specifying any repairs, renewal, replacement or rectification works to be done on the Land and/or the Complex, the Lessee shall forthwith execute the same and if the Lessee shall not within ten (10) days or such other reasonable period as agreed between the Lessor and the Lessee (having regard to the circumstances and extent of the damage or repairs, renewal, replacement or rectification works required) after such damage to the Land or the Complex (…) proceed diligently with the execution of such repairs then the Lessor shall be entitled to enter upon the Land and the Complex and execute such works and the costs thereof shall be a debt due from the Lessee to the Lessor and be forthwith recoverable by action.”

1.4

In het eerste rapport van schadetaxateur Cunningham Lindsey (hierna: ‘CL’ of ‘CLI’[_31fbacc4-7a52-4001-a1f2-9513d0196e9d]) van 30 maart 2016 valt te lezen dat:

“(…) Emergency containment measures involved sandbagging the ruptured area at the base of the tank and then pumping back the product (low sulphur fuel oil) to tanker Torm Garonne. (…)

(…) The Tank Pit was inundated to a depth of 30-40 cm and an estimated 1-2000 cubic metres may have escaped. The product did not affect any third party property or escaped to the sea. (…)

(…) The scene is now hazardous and CLI advised Vopak should immediately commence clearing and cleaning of the affect infrastructure. This will be no small task as the Tank Pit is quite large. The product will be pumped out into ISO containers as much as practicable, and then dug out by hand where it has leached into the sandy Tank Pit areas.

(…)

In this First Advice referencing Property Damage and Business Interruption, we address three of Vopak’s immediate concerns which are:

• Tank Pit clearance and cleaning operations

• Tank 401 repair and reinstatement methodology

• Obtaining replacement storage capacity

Tank pit clearance and cleaning operations

(…) Vopak have mobilised contractors to remove the viscous oil product which inundated the Tank Pit (…). The sandy fill material will need to be excavated and removed as the oil will have leached into sand to a certain degree. Surrounding infrastructure will need to be cleaned, especially drainage systems.

(…)”

1.5

Vopak Singapore heeft de vervuiling destijds zelf direct na het incident laten opruimen.

1.6

De ten gevolge van het incident ontstane verontreiniging van de grond heeft Vopak Singapore niet gemeld bij het plaatselijk bevoegd gezag in Singapore, de National Environmental Agency (hierna: ‘NEA’).

1.7

Het incident is op 9 december 2016 per e-mail bij Chubb gemeld.

1.8

Ten tijde van het incident was Vopak Singapore verzekerd bij de rechtsvoorganger van Chubb (ACE European Group Limited) onder een lokale Premises Pollution Liability II Insurance Policy (hierna: ‘lokale polis’). De verzekerde som onder de lokale polis bedraagt € 1 miljoen.

1.9

Vopak had, als verzekeringnemer, ook een Premises Pollution Liability Master Policy (hierna: ‘masterpolis’) lopen bij (de rechtsvoorganger van) Chubb met een verzekerde som van € 25 miljoen. De masterpolis is op 1 juli 2015 ingegaan. Vopak Singapore is verzekerde onder de masterpolis. Het betreft een claims made polis.[_149574e8-9287-4b89-acca-ea5bbdc6e74f] AON trad bij het sluiten en daarna op als makelaar van Vopak.

1.10

In de masterpolis en de daarbij behorende ‘endorsements’ zijn, voor zover van belang, de volgende bepalingen opgenomen:

“(…)

Endorsement number 003

(...)

2. Difference in Limits

In the event that a claim is payable under a Local Policy and the total amount of the claim exceeds the limit of the liability thereunder this Policy will pay the difference between the limit of liability payable under such Local Policy and the corresponding limit stated in the Schedule under Limits of Liability.

It is hereby understood and agreed that the terms, definitions, exclusions and conditions contained in or endorsed onto this Policy shall be those used to determine the Company’s liability under this Difference in Limits Clause. (…)

(…)

PREMISES POLLUTION LIABILITY POLICY

CLAIMS MADE BASIS

(...)

Section 2. Imposed Remediation Costs

The Company will pay on behalf of the Insured subject to the Limit of Liability the Remediation Costs which arise out of any Pollution Condition on, at, under or migrating from the Covered Locations listed in the Schedule where such Remediation Costs result from Regulatory Action or the requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance and notified to the Company during the same Period of Insurance or during any applicable Extended Reporting.”[_7cf85b30-3b96-461a-b225-3a3debb3c4e3]

1.11

CL heeft op 6 juli 2017 een tweede rapport uitgebracht[_2c96cca2-09d2-466e-8abb-9e07cfaf6e95] en op 29 september 2017 een derde rapport waarin een schadeopgave is opgenomen met een specificatie van de totale opruim- en schoonmaakkosten.[_7b4f2fce-d32a-41b4-9cf4-6fb2db1d19b2]

1.12

Ramboll Environ[_1393a69f-9327-4699-96f7-a867a59c9839] Singapore Pte Ltd (hierna: ‘Ramboll’) heeft de schadeopgave van CL van 29 september 2017 beoordeeld en zijn beoordeling neergelegd in een memorandum van 9 oktober 2017.

1.13

Vopak en Vopak Singapore (hierna: ‘Vopak c.s.’) hebben aanspraak gemaakt op dekking onder zowel de lokale polis als de masterpolis. Op grond van de lokale polis heeft Chubb de verzekerde som van € 1 miljoen aan Vopak Singapore uitbetaald. Chubb heeft dekking onder de masterpolis afgewezen.

2 Procesverloop

Eerste aanleg

2.1

Vopak c.s. hebben Chubb gedagvaard voor de rechtbank Rotterdam en gevorderd, voor zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, dat, samengevat, Chubb wordt veroordeeld tot betaling aan Vopak, althans aan Vopak Singapore, van een bedrag van SD 5.918.861,92, omgerekend in euro’s naar de koers van de dag van betaling, te verminderen met de uitkering onder de lokale polis van € 1 miljoen en het eigen risico in het kader van de masterpolis van € 500.000, en te vermeerderen met wettelijke rente, alles met veroordeling van Chubb in de kosten van deze procedure.[_cc9d8e53-5da1-43f1-804c-9e95d479162e]

2.2

Vopak c.s. hebben in de eerste plaats aan hun vorderingen ten grondslag gelegd, kort samengevat, dat de masterpolis dekking biedt voor de kosten die Vopak Singapore ten gevolge van het incident heeft moeten maken voor de sanering van de bodem van de Sebarok terminal in Singapore, omdat deze kosten zijn voortgevloeid uit een “requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance” tot sanering van de bodem als bedoeld in Section 2 van de masterpolis, zodat sprake is van een verzekerd voorval. Voorts hebben Vopak c.s. aangevoerd dat de door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten mede zijn gedekt onder de masterpolis als bereddingskosten op grond van art. 7:957 BW.[_78ff81da-2da8-4435-aeab-e55ba2a7aa25]

2.3

Chubb heeft gemotiveerd verweer gevoerd.

2.4

Na een mondelinge behandeling op 1 juni 2021 heeft de rechtbank op 29 december 2021[_46e1d733-8edc-4b80-9620-e77d41430d8e] een tussenvonnis gewezen (hierna: ‘het eerste tussenvonnis’), waarin zij heeft geoordeeld dat geen dekking bestaat onder Section 2 van de masterpolis voor de door Vopak c.s. gevorderde saneringskosten. Verkort weergegeven heeft de rechtbank daartoe het volgende overwogen:

- uit Section 2 van de masterpolis volgt dat dekking bestaat voor saneringskosten indien die kosten zijn voortgevloeid uit een “Regulatory Action” of een “requirement of a third party” waaraan is toegevoegd dat deze moeten zijn “first imposed during the Period of Insurance”. Tussen partijen is niet in geschil dat de door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten niet voortvloeien uit een “Regulatory Action”. Vaststaat dat Vopak Singapore de ten gevolge van het incident ontstane verontreiniging van de grond niet heeft gemeld bij de NEA (hiervoor randnummer 1.6). Kernvraag in deze procedure is dus of sprake is geweest van een “requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance” (rov. 4.3.-4.5.);

- Vopak c.s. stellen dat Section 2 zo moet worden uitgelegd dat in dit geval sprake is geweest van een “requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance”, omdat de verplichting tot het opruimen van de petroleum voortvloeit uit artikel 9 lid 4 van de LA op grond waarvan Vopak Singapore zich heeft verbonden om, indien en op het moment dat er sprake is van schade aan het terrein, deze schade terstond op te ruimen. Chubb heeft de door Vopak c.s. voorgestane uitleg van Section 2 gemotiveerd betwist (rov. 4.7.);

- de rechtbank is van oordeel dat Section 2 zo moet worden uitgelegd dat voor dekking onder Section 2 noodzakelijk is dat na het incident aan Vopak Singapore een eis tot onmiddellijke sanering van de bodem wordt opgelegd door een derde partij en dat dus, zoals door Chubb bepleit, een “event specific action” nodig is om Section 2 te ‘triggeren’. Deze uitleg is in overeenstemming met de meest voor de hand liggende taalkundige betekenis van de bewoordingen van de zinsnede “requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance” van Section 2 en wordt ook ondersteund door de polisvoorwaarden als geheel. Ook de verhouding tussen Section 1 van de Masterpolis “Own Primary Remediation Costs” – waarvoor Vopak c.s., zoals tussen partijen vaststaat, geen verzekering hebben afgesloten – en Section 2 “Imposed Remediation Costs” onderstreept deze uitleg (rov. 4.8.-4.11.);

- de uit artikel 9 lid 4 van de LA voortvloeiende contractuele verplichting tot sanering, indien en op het moment dat zich een verontreiniging van de bodem voordoet, kan niet worden gekwalificeerd als een door een derde partij na het incident aan Vopak Singapore opgelegde eis tot sanering van de bodem (rov. 4.12.);

- de dekkingsomschrijving van Section 2 is voldoende duidelijk en daarbij komt dat Vopak een bedrijf van grote omvang is dat werd bijgestaan door een ter zake kundige makelaar (rov. 4.13.);

- gezien de wijze waarop Section 2 moet worden uitgelegd en nu als vaststaand moet worden beschouwd dat Bougainville Vopak Singapore niet heeft gevraagd om de verontreiniging op te ruimen, laat staan dat van haar heeft gevorderd, is geen sprake geweest van een “requirement” van Bougainville als derde partij richting Vopak Singapore als verzekerde na het incident. Dit betekent dat er geen dekking bestaat onder Section 2 van de masterpolis voor de door Vopak c.s. gevorderde kosten van sanering van de bodem van de Sebarok Terminal in Singapore (rov. 4.14.);

- het beroep van Vopak c.s. op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 lid 2 BW) faalt, omdat de door Vopak c.s. naar voren gebrachte omstandigheden (waaronder de omstandigheid dat hooguit formeel niet zou zijn voldaan aan de omschrijving in de polisvoorwaarden, omdat een “event specific action” ontbrak, maar materieel gezien wel) niet zo bijzonder zijn dat zij het beroep van Chubb op Section 2 ter weigering van de dekking naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar maken (rov. 4.15.-4.17.).

2.5

Vervolgens heeft de rechtbank in het eerste tussenvonnis, naar aanleiding van de stelling van Vopak c.s. dat de door Vopak Singapore gemaakte kosten voor sanering van de bodem (tank pit) afzonderlijk als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen onder de masterpolis op grond van art. 7:957 BW, partijen in de gelegenheid gesteld om zich bij akte uit te laten over de vraag of deze saneringskosten zijn gemaakt ter voorkoming van het verwezenlijken van een onder de masterpolis verzekerd risico en iedere verdere beslissing aangehouden (rov. 4.19.-4.22. en het dictum van het eerste tussenvonnis).

2.6

Na de op het tussenvonnis gevolgde aktewisseling tussen partijen heeft de rechtbank een tweede tussenvonnis gewezen. In dit tussenvonnis van 12 oktober 2022[_6089d2df-f0cd-490a-8430-1651f239e1bf] (hierna: ‘het tweede tussenvonnis’) heeft de rechtbank partijen in de gelegenheid gesteld om gelijktijdig een akte te nemen waarin zij zich uitlaten over de (mogelijke) consequenties van het arrest van Uw Raad van 22 april 2022,[_28d23316-4f60-4986-ab65-70337b1e8a75] dat is gewezen nadat de aktes van partijen waren gewisseld. De rechtbank heeft overwogen dat dit arrest van belang zou kunnen zijn voor de voorliggende vraag of en in hoeverre de vorderingen van Vopak c.s. toewijsbaar zijn voor zover deze zien op vergoeding van bereddingskosten.

2.7

De rechtbank heeft, na een aktewisseling, op 10 mei 2023[_38859c22-e2a0-47d8-ae21-0bf5ff76d47c] eindvonnis gewezen (hierna: ‘het eindvonnis’) en daarin geoordeeld dat de door Vopak c.s. gevorderde saneringskosten gedeeltelijk voor vergoeding in aanmerking komen als bereddingskosten in de zin van art. 7:957 BW. Voor zover van belang heeft de rechtbank daartoe het volgende overwogen, kort samengevat:

- Vopak c.s. hebben aangevoerd dat de beredding heeft bestaan uit de volgende maatregelen:

1) het beperken van de verontreiniging in verticale zin door het afgraven van de vervuilde grond in tank pit 4 (12.000 m²);

2) het onmiddellijk leegmaken van de lekkende tank (tank 401) en het overbrengen van de resterende inhoud naar het schip Torm Garonne, waardoor de Torm Garonne die op het punt stond om weg te varen, ruim vier dagen langer heeft moeten blijven;

3) het aanvullen van de afgegraven grond (rov. 2.4.);

- de rechtbank heeft per maatregel beoordeeld of de daarmee gemoeide kosten als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen op grond van art. 7:957 BW (rov. 2.5.);

- het afgraven van de tank pit

Op grond van Section 2 van de masterpolis bestaat dekking voor saneringskosten zodra na het incident, waardoor bodemverontreiniging ontstaat, voor Vopak Singapore een verplichting tot sanering is ontstaan voortvloeiend uit een “Regulatory Action” of “the requirement of a third party”. Op het moment van het bezwijken van de landtank in de nacht van 16 op 17 maart 2016 en het daardoor, op dat moment, ontstaan van bodemverontreiniging waren het plaatselijk bevoegd gezag, de NEA, en Bougainville daarvan niet op de hoogte. Zij konden dus niet meteen een bevel uitvaardigen (NEA) of een opdracht geven (Bougainville) om tot saneren van de tank pit over te gaan. Vopak Singapore was wel op de hoogte van het bezwijken van de landtank en heeft GreenChem opdracht gegeven direct – op 17 maart 2016 – saneringsmaatregelen te treffen om de schade (de kosten van sanering) te beperken waarvoor Chubb onder Section 2 van de masterpolis dekking diende te bieden in het geval van het ontstaan van een verplichting tot saneren voor Vopak Singapore naar aanleiding van een “Regulatory Action” en/of “requirement of a third party”. Dit kon ook van haar verwacht worden gelet op het advies van 30 maart 2016 van haar adviseur CLI die op 18 maart 2016, dus kort na het incident, ter plaatse is geweest. Gelet op dit advies kon Vopak Singapore ervan uitgaan dat zonder het treffen van saneringsmaatregelen een reëel gevaar bestond dat de schade waarvoor Section 2 dekking biedt zou toenemen. Vopak Singapore mocht ook op dat advies afgaan. Niet gesteld of gebleken is dat dit advies niet op deugdelijke gronden berustte. In voldoende mate staat vast dat, zoals Vopak c.s. hebben gesteld, de werkzaamheden van GreenChem zich van meet af aan ook op het saneren van de tank pit hebben gericht. Op het moment dat deze maatregelen werden ingezet (op 17 maart 2016) was er geen reden voor Vopak Singapore om ervan uit te gaan dat de schade niet onder de polis gedekt zou zijn. Van belang is wel dat Vopak Singapore het incident niet terstond bij de NEA of bij Bougainville heeft gemeld. Evenmin is gebleken dat Vopak Singapore dit op een later moment heeft gedaan. Een “Regulatory Action” of een “requirement of a third party” was dus bij nader inzien niet te verwachten in de (gehele) periode tot 14 oktober 2016 dat Vopak Singapore de saneringsmaatregelen ten aanzien van de tank pit heeft uitgevoerd. De rechtbank heeft het redelijk geacht om aan te nemen dat als Vopak Singapore direct na het incident melding had gemaakt bij de NEA en Bougainville, binnen één maand duidelijk zou zijn geweest of er een bevel tot saneren van een van die partijen zou volgen, waarna een hernieuwde afweging plaats had kunnen vinden. Dit brengt mee dat de door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten voor de tank pit voor vergoeding in aanmerking komen tot 17 april 2016. De rechtbank begroot de kosten over de periode 16 maart 2016-17 april 2016, aansluitend bij de bedragen genoemd in de door Vopak c.s. overgelegde schadeopstelling van CLI, op SD 1.257.663. De rechtbank heeft daarbij geoordeeld dat de door CLI gehanteerde verdeling van 50/50 op het punt van bepaalde kosten (“manpower costs”) over de schadeposten “saneren van de tankpit” enerzijds en “reiniging van de tank” anderzijds – anders dan Chubb, die op basis van het rapport van Ramboll van 9 oktober 2017 heeft betoogd dat een 30/70 verdeling meer voor de hand ligt – haar redelijk voor komt, in elk geval voor de eerste maand. (rov. 2.12.-2.20.);

- onmiddellijk leegmaken van de lekkende tank, overbrengen inhoud naar Torm Garonne

Het leegmaken van de tank kan, zo heeft de rechtbank overwogen, als dat in de eerste maand na het ontstaan van de lekkage is gebeurd en afhankelijk van de precieze omstandigheden, mogelijk worden aangemerkt als een bijzondere maatregel die ten bate van Chubb is getroffen, ter voldoening aan de verplichting van Vopak c.s. de schade te beperken (de kosten van sanering) waarvoor Chubb onder Section 2 van de masterpolis dekking diende te bieden in het geval van het ontstaan van een verplichting tot saneren voor Vopak. De rechtbank heeft dit deel van de vordering evenwel, als onvoldoende onderbouwd, afgewezen. Hetzelfde geldt voor de gevorderde vergoeding van de kosten voor het overladen van de inhoud van de tank in de Torm Garonne (rov. 2.21.-2.24.);

- het aanvullen van de afgegraven grond

Anders dan Vopak c.s. stellen, biedt het arrest van Uw Raad van 22 april 2022[_2b1c8eb7-8b10-4bab-8bb4-05d4f0cc6cbb] naar het oordeel van de rechtbank geen basis om tot toekenning over te gaan van de kosten verbonden aan deze maatregel. In dit geval is geen sprake van een situatie als bedoeld in rov. 3.4.2 van dat arrest,[_1fd9d1e2-a47a-41cb-9573-063cb6674f5f] omdat het afgraven van de vervuilde grond niet meebrengt dat ‘de zaak’ waarvan die grond onderdeel uitmaakt zijn functie verliest, laat staan een verlies van functie dat redelijkerwijs niet of niet volledig voor risico van Vopak c.s. behoort te komen (rov. 2.25.-2.27.);

- Vopak c.s. hebben primair uitkering aan Vopak Singapore en subsidiair aan Vopak gevorderd. Nadat Chubb had aangevoerd dat de Foreign Entity Clause Endorsement meebrengt dat eventueel te betalen bedragen aan Vopak als policyholder uitgekeerd dienen te worden, en niet aan Vopak Singapore, hebben Vopak c.s. laten weten dat zij dat standpunt betwisten, maar de kwestie van academisch belang achten. De rechtbank heeft de uitleg die Chubb aan deze bepaling geeft juist geacht, mede gelet op het ontbreken van gemotiveerd verweer. Chubb is daarom veroordeeld tot betaling aan Vopak (rov. 2.28.).

2.8

De rechtbank heeft een bedrag van SD 1.257.663, vermeerderd met de wettelijke rente, aan Vopak toegewezen als bereddingskosten, de proceskosten gecompenseerd en het meer of anders gevorderde afgewezen.

Hoger beroep

2.9

Vopak c.s. zijn bij het gerechtshof Den Haag in hoger beroep gekomen van de twee tussenvonnissen en het eindvonnis van de rechtbank. Zij hebben in hun memorie van grieven geconcludeerd, onder aanvoering van tien grieven, tot vernietiging van de bestreden vonnissen en tot toewijzing van hun vorderingen, die in hoger beroep niet zijn gewijzigd.[_6b9eda17-8741-4a20-ab6d-154fcd6bc324]

2.10

Chubb heeft verweer gevoerd in het principale hoger beroep en tevens incidenteel hoger beroep ingesteld tegen het eindvonnis. Chubb heeft daarin, onder aanvoering van zeven grieven, geconcludeerd tot vernietiging van het eindvonnis en tot niet-ontvankelijkverklaring van Vopak c.s. in hun vorderingen, althans tot ontzegging van hun vorderingen. Verder heeft Chubb gevorderd dat Vopak c.s. worden veroordeeld tot betaling aan Chubb van een bedrag van € 940.027,51, althans al hetgeen door Chubb aan Vopak c.s. is betaald op grond van het eindvonnis, te vermeerderen met de wettelijke rente en met veroordeling van Vopak c.s. in de kosten van de procedure in beide instanties.[_4139b512-e5fe-4b5d-bc72-69b7ed515280]

2.11

Bij arrest van 15 april 2025[_77317c98-e95e-40e0-bacf-edde748d59fe] (hierna: het ‘bestreden arrest’), zoals hersteld bij beslissing van 12 augustus 2025,[_060f845e-a25b-4e6e-8b4e-686023d4aad0] heeft het hof het eerste tussenvonnis en het tweede tussenvonnis bekrachtigd en het eindvonnis vernietigd, voor zover daarbij SD 1.257.663 is toegewezen aan Vopak. Voorts heeft het hof, opnieuw rechtdoende, Chubb veroordeeld om aan Vopak te betalen een bedrag van SD 5.360.000, omgerekend in euro’s naar de koers van de dag van betaling, zulks te verminderen met de uitkering onder de lokale polis van € 1 miljoen en met het eigen risico onder de masterpolis van € 500.000, en vervolgens te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 2 oktober 2019 tot aan de dag van volledige betaling. Het hof heeft Chubb veroordeeld in de proceskosten en de nakosten, het bestreden arrest uitvoerbaar bij voorraad verklaard en het meer of anders gevorderde afgewezen.

2.12

Voor zover in cassatie van belang heeft het hof daartoe het volgende overwogen en geoordeeld.

2.13

Het hof is zijn inhoudelijke beoordeling in rov. 6.1 aangevangen met het benoemen van de twee in hoger beroep voorliggende vragen. In de eerste plaats twisten partijen over de vraag of de door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten zijn gedekt onder de masterpolis. Daarnaast verschillen partijen van mening over de vraag of en, zo ja, in hoeverre de saneringskosten als bereddingskosten zijn aan te merken en op die grond voor vergoeding door Chubb in aanmerking komen. Uit rov. 6.2 blijkt het plan van aanpak van het hof: het gaat eerst in op de vraag of de gevorderde kosten als bereddingskosten kunnen worden toegewezen, omdat bij een bevestigend antwoord geen belang meer bestaat bij het beantwoorden van de vraag hoe de in deze zaak relevante polisvoorwaarden moeten worden uitgelegd:

“6.2 Wanneer wordt geoordeeld dat de gevorderde kosten als bereddingskosten kunnen worden toegewezen, bestaat er geen belang meer bij het beantwoorden van de vraag hoe de in deze zaak relevante polisvoorwaarden moeten worden uitgelegd. Om die reden zal het hof eerst die vraag beantwoorden.”

2.14

Vervolgens heeft het hof onder het kopje “Bereddingskosten” een begin gemaakt met de beantwoording van de vraag of de door Vopak c.s. gevorderde saneringskosten als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen. Het hof heeft daartoe in rov. 6.3 de relevante standpunten van Vopak c.s. weergegeven en in rov. 6.4 die van Chubb, waarna het hof in rov. 6.5 en 6.6 het juridisch kader heeft weergegeven dat het hof bij zijn beoordeling tot uitgangspunt heeft genomen:

“6.3 Vopak c.s. is van mening dat de door haar gemaakte saneringskosten ook voor vergoeding in aanmerking komen omdat deze moeten worden aangemerkt als bereddingskosten. De uitstroom van een half miljoen liter olie was gevaarlijk voor mens en milieu, er was al olie de bodem in gelopen en er moesten bijzondere maatregelen worden genomen om verdere schade te voorkomen. Als Vopak Singapore niet de genomen maatregelen had getroffen, bestond er een reëel gevaar dat de petroleum zou doordringen tot de diepere lagen van de bodem en zou de schade aan het milieu en de bodem – en daarmee de kosten van de sanering – aanmerkelijk zijn toegenomen. Er was sprake van een dreigend en substantieel gevaar voor mens en milieu door de uitstroom van deze gevaarlijke, milieuverontreinigende en kankerverwekkende stof. In verband hiermee heeft Vopak c.s. verwezen naar de safety data sheet van het gelekte product. Vopak Singapore heeft mede op basis van de adviezen van haar adviseurs mogen aannemen dat sprake was van dreigend gevaar voor zowel mens als milieu en dat onmiddellijke sanering nodig was om erger te voorkomen. Er was ook geen reden voor Vopak Singapore om te verwachten dat de schade niet onder de polis gedekt zou zijn. De beredding heeft in dit geval bestaan uit i) het beperken van verontreiniging door het afgraven van de vervuilde grond in Tank Pit 4, ii) het onmiddellijk leegmaken van de lekkende tank en het overbrengen van de resterende inhoud naar het schip Torm Garonne, iii) het aan de kade houden van de Torm Garonne en iv) het aanvullen van de afgegraven grond. De eerste twee maatregelen zijn volgens Vopak c.s. klassieke bereddingsmaatregelen. Het aan de kade houden van de Torm Garonne was noodzakelijk om de tank te kunnen legen en zo de uitstroom te stoppen en maakt daarmee onlosmakelijk deel uit van de bereddingsactie. De kosten in verband met het aanvullen van de afgegraven grond dienen bij een redelijke begroting van de bereddingskosten ook te worden meegenomen volgens Vopak c.s., aangezien er door het afgraven een leemte is ontstaan die moest worden aangevuld. Vopak c.s. verwijzen voor deze laatste post naar het arrest van de Hoge Raad van 22 april 2022 (ECLI:NL:HR:2022:588). Deze beredding heeft Chubb gediend en zag op een onmiddellijk dreigend en gedekt gevaar. Nu Vopak Singapore precies heeft gedaan wat volgens de wet van haar wordt verlangd, moeten de daarmee gepaard gaande kosten integraal worden vergoed.

6.4

Chubb betwist dat de saneringskosten als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen. Bereddingskosten komen immers alleen voor vergoeding in aanmerking wanneer die kosten zijn gemaakt ter voorkoming of beperking van een onder de polis gedekt belang, en daarvan is hier geen sprake. De polis is op claims made basis en er is geen claim ingediend, de kosten vloeien niet voort uit een ‘regulatory action’ en de saneringskosten zijn evenmin voortgevloeid uit ‘requirement of a third party during the periode of Insurance’. Er is daarmee geen dekking onder de polis. Chubb heeft ook nog betoogd dat Vopak c.s. geen beroep op de bereddingsplicht toekomt, omdat geen sprake was van dreigend gevaar, maar van gevaar dat zich al had verwezenlijkt. Bovendien betwist Chubb dat de gemaakte kosten voortvloeien uit het treffen van maatregelen die noodzakelijk waren om reëel onmiddellijk dreigend gevaar te voorkomen. De door CL beschreven snelle acties dienden zich met name te richten op het schoonmaken van infrastructuur, zoals tank, transportleidingen en het drainagesysteem. Dat betrof niet de onder de polis van Chubb verzekerde belangen. De hoge viscositeit van het uitgestroomde product belemmerde een snel doordringen in de diepere lagen. Daarnaast was van een dringende, maatschappelijke zorgvuldigheidsplicht van Vopak Singapore ten opzichte van derden om gezondheidsschade te voorkomen geen sprake, er was geen reëel gevaar voor de volksgezondheid. Ten slotte geldt dat, voor zover de saneringskosten betrekking hebben gehad op het reinigen van verontreinigde grond, die kosten niet samenhangen met een onmiddellijke dreiging van milieuschade. Volgens Chubb was het uitgestroomde product niet milieugevaarlijk.

6.5

Het hof overweegt als volgt. De verzekerde en de verzekeringnemer zijn, zodra zij van de verwezenlijking van een risico of het ophanden zijn daarvan op de hoogte zijn, of behoren te zijn, verplicht binnen redelijke grenzen maatregelen te nemen, die tot voorkoming of vermindering van de schade kunnen leiden (art. 7:957 lid 1 BW). De verzekeraar is gehouden de kosten die aan het nemen van deze maatregelen verbonden zijn, te vergoeden (artikel 7:957 lid 2 BW).

6.6

De kosten die een verzekerde heeft gemaakt ter voldoening aan zijn bereddingsplicht, komen voor vergoeding in aanmerking als de verzekerde in redelijkheid heeft mogen aannemen dat sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar dat slechts door het treffen van bijzondere maatregelen kon worden weggenomen en als deze maatregelen, die, ook als daartoe een andere verplichting bestond, ten bate van de verzekeraar moeten zijn gemaakt, redelijk en doelmatig zijn. Een en ander moet worden beoordeeld naar het tijdstip waarop de verzekerde tot het nemen van de maatregelen heeft besloten. De verzekerde mag daarbij in beginsel afgaan op het advies van ingeschakelde deskundigen, tenzij de verzekerde wist of behoorde te weten dat dit advies niet op deugdelijke gronden berustte. Een maatregel die vereist is om onmiddellijk dreigend gevaar af te wenden of om de schade te beperken, moet in dat verband als ‘bijzondere’ maatregel worden aangemerkt (vgl. ECLI:NL:HR:2007:BA7560 en ECLI:NL:HR:2022:588).”

2.15

Vervolgens heeft het hof onder het kopje “Onmiddellijk dreigend gevaar?” de vraag beantwoord of het lekken van petroleum uit de tank maakt dat sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar. Het hof heeft in rov. 6.7 de relevante standpunten van Vopak c.s. weergegeven en in rov. 6.8 die van Chubb:

“6.7 Vopak c.s. stelt zich op het standpunt dat de petroleum die uit de tank was gelekt, sterk vervuilend was. Er was dan ook sprake van een dreigend en substantieel gevaar ontstaan voor mens en milieu door de uitstroom van deze gevaarlijke, milieuverontreinigende en kankerverwekkende stof. In geval van ‘leakage’ van het product moet de uitstroom worden gestopt en moet het product worden ingedamd met zand en afgedekt met schuim, en afgevoerd in containers. ‘Secundary disaster en environmental pollution’ moeten worden voorkomen, vgl. blz. 8 van de safety data sheet van het gelekte product. Vopak Singapore heeft zeker 50 cm van de grond moeten laten verwijderen. Zonder deze maatregel van de zijde van Vopak Singapore bestond er een reëel gevaar dat de petroleum zou doordringen tot de diepere lagen van de bodem en zou de schade aan het milieu en de bodem – en daarmee de kosten van de sanering – aanmerkelijk zijn toegenomen. Een en ander volgt ook uit het rapport van CL die beschreef dat sprake was van een gevaarlijke situatie (‘hazardous scene’), die onmiddellijke sanering vereiste (‘Vopak should immediately commence clearing and cleaning’). Ook Ramboll, de eigen adviseur van Chubb, heeft het in dit verband over de ‘critical initial period (March-May 2016)’.

6.8

Volgens Chubb leidde het product niet tot (een risico van) een milieu- of gezondheidsrisico. Dit volgt volgens haar ook uit Report 2 van 6 juli 2017 van CL, waarin is opgenomen dat naar het eigen oordeel van Vopak Singapore: ‘the product was not considered hazardous’. Overigens voorkwam de hoge viscositeit van het uit de tank uitgestroomde product ook dat het product (snel) in de diepere grondlagen kon doorstromen. Chubb heeft verder betwist dat de door Vopak c.s. overgelegde safety data sheet maatgevend is voor het uitgestroomde product, omdat de op die sheet vermelde productnaam ‘C Fuel Oil’ is.”

2.16

Het hof is in rov. 6.12 tot het oordeel gekomen dat sprake was van onmiddellijk dreigend gevaar, dat snel handelen/ingrijpen vanwege de dreigende (grote(re)) milieuschade aangewezen was en dat Vopak Singapore ter voorkoming van verdere schade dan ook direct mocht, en moest, handelen. Daartoe heeft het hof in rov. 6.9-6.11 onder meer overwogen dat bij olielekkage al snel sprake is van een, in elk geval voor het (lokale) milieu, (dreigend) gevaar en dat Vopak Singapore zich bij het treffen van de maatregelen heeft laten leiden door het advies van CL in het rapport van 30 maart 2016, en nu niet is gebleken dat dit rapport op ondeugdelijke gronden berustte, Vopak Singapore op dit advies mocht afgaan. Ook heeft het hof in rov. 6.9-6.11 gerespondeerd op verschillende stellingen die Chubb in dit verband heeft aangevoerd:

“6.9 Het hof overweegt als volgt. Vopak Singapore heeft direct melding gemaakt van het incident en de olielekkage bij CL. Uit het eerste rapport van CL van 30 maart 2016 volgt dat direct na het incident sprake was een gevaarlijke situatie (‘hazardous scene’) en dat Vopak Singapore direct moest beginnen met het opruimen en schoonmaken van de aangedane infrastructuur. Geschat werd dat er inmiddels 1-2000 m3 olie was gelekt. Het zand moest worden afgegraven en verwijderd omdat de olie er in was gelekt.

6.10

Vopak Singapore heeft zich laten leiden door dit advies van CL en heeft maatregelen getroffen. Zij heeft de resterende olie uit de tank gehaald en opgeslagen, de grond waar de olie in was gelopen afgegraven en weer aangevuld en de tank schoongemaakt. De omstandigheid dat sprake was van olielekkage brengt op zichzelf al snel mee dat sprake is van, in elk geval voor het (lokale) milieu, (dreigend) gevaar. In dit geval was sprake van een gevaarlijke situatie en een gevaarlijk product. Dat volgt uit zowel het eerste rapport van CL als uit de overgelegde safety data sheet. De enkele, niet onderbouwde, stelling van Chubb dat de eigenschappen daarop niet maatgevend zijn voor het uitgestroomde product omdat de op de sheet vermelde productnaam C Fuel Oil is, maakt dit niet anders. Anders dan door Chubb is betoogd, zagen de noodzakelijke maatregelen niet alleen op het schoonmaken van de tank, transportleidingen en het drainagesysteem. Uit het rapport van CL volgt dat de door de olielekkage aangedane infrastructuur direct moest worden opgeruimd en schoongemaakt ook betrekking had op de grond van de Tank Pit. Nu overigens niet is gebleken dat het rapport van CL op ondeugdelijke gronden berustte, mocht Vopak Singapore afgaan op het advies van CL. Zelfs wanneer de aanvankelijke bevindingen van CL in 2016, dus kort na het incident, door een later rapport zouden zijn achterhaald, heeft te gelden dat Vopak Singapore in 2016 terecht heeft besloten maatregelen te nemen. De juistheid van die beslissing moet immers worden beoordeeld naar het tijdstip waarop de verzekerde tot het nemen van de maatregelen heeft besloten. Overigens kan, anders dan door Chubb is betoogd, uit het (tweede) rapport van CL van 6 juli 2017 niet worden afgeleid dat het gelekte product niet gevaarlijk was. Uit dat rapport kan slechts worden afgeleid dat Vopak Singapore het incident kennelijk niet heeft gemeld aan de lokale autoriteiten, mede omdat zij (aanvankelijk) dacht dat het gelekte product niet gevaarlijk was. Die beslissing was volgens CL echter niet juist omdat het vrijkomen van vervuilend materiaal op land altijd moet worden gemeld bij het bevoegd gezag.

6.11

Ook het betoog van Chubb dat er geen onmiddellijk dreigend gevaar voor de gezondheidsrisico’s was omdat de toegang tot de locatie eenvoudig kon worden verboden, gaat niet op, al was het maar omdat daarmee het gevaar voor het milieu nog niet was weggenomen.

6.12

Het voorgaande brengt mee dat sprake was van onmiddellijk dreigend gevaar in de zin dat er ten tijde van het incident een hoeveelheid olie was gelekt die, ondanks de hoge(re) viscositeit in de grond (het zand) verdween. Snel handelen/ ingrijpen vanwege de dreigende (grote(re)) milieuschade was dan ook aangewezen. Vopak mocht, en moest, ter voorkoming van verdere schade dan ook direct handelen.”

2.17

Vervolgens is het hof onder het kopje “Te verwachten dekking onder de polis” ingegaan op de vraag of dekking onder de masterpolis was te verwachten. Het hof heeft in rov. 6.13 geoordeeld dat sprake was van een in materiële zin door de polis gedekt belang en dat Vopak c.s. zich terecht op het standpunt stellen dat Vopak Singapore geen reden had om te verwachten dat de schade niet onder de masterpolis gedekt zou zijn:

“6.13 De Masterpolis was een terreinvervuiling-aansprakelijkheidspolis. Zou Vopak Singapore (in verband met terreinvervuiling) aansprakelijk worden gesteld door een derde (de lokale overheid of een particuliere partij), dan was zij tegen de hiermee gepaard gaande kosten verzekerd. Vast staat dat Vopak Singapore niet aansprakelijk is gesteld voor de milieuschade waarvoor zij thans de saneringskosten vordert. Anders dan door Chubb is betoogd, brengt die enkele (formele) omstandigheid echter niet mee dat geen sprake is van een onder de polis gedekt belang. Volgens de eigen stellingen van Chubb zou section 2 van de polis wél zijn getriggerd (er zou in beginsel wel dekking zijn geweest) wanneer het incident wél bij de lokale autoriteiten zou zijn gemeld en er vervolgens een Regulatory action zou zijn gevolgd. Niet valt in te zien dat dat anders zou zijn wanneer Vopak Singapore door een derde particuliere partij aansprakelijk zou zijn gesteld. Er was dus wel degelijk een in [materiële] zin door de polis gedekt belang en Vopak c.s. stelt zich terecht op het standpunt dat Vopak Singapore geen reden had om te verwachten dat de schade niet onder de polis gedekt zou zijn.”

2.18

In dit verband heeft het hof in rov. 6.14 nog overwogen dat de omstandigheid dat het gevaar zich al heeft verwezenlijkt niet maakt dat geen sprake meer is of kan zijn van bereddingskosten. In dit geval was de tank al gaan lekken, maar moest verdere schade worden beperkt, aldus het hof:

“6.14 Dat het gevaar zich al heeft verwezenlijkt, maakt niet dat geen sprake meer is of kan zijn van bereddingskosten. De bereddingsplicht ziet op twee mogelijke gevallen: heeft een verzekerd risico zich verwezenlijkt, dan moet de verzekerde binnen redelijke grenzen maatregelen nemen om de omvang van de schade te beperken. Is het nog niet zover, maar dreigt een verzekerd risico zich juist te verwezenlijken, dan moet de verzekerde binnen redelijke grenzen maatregelen nemen die tot voorkoming van de schade kunnen leiden of tot beperking van de omvang van de schade. In dit geval was de tank al gaan lekken, maar moest verdere schade worden beperkt.”

2.19

Daarna is het hof onder het kopje “Maatregelen ten bate van de verzekeraar” ingegaan op de vraag of de kosten van de saneringsmaatregelen ten bate van de verzekeraar zijn gemaakt. Het hof heeft in rov. 6.15 en 6.18 het betreffende juridisch kader weergegeven en in rov. 6.16 en rov. 6.17 de relevante standpunten van Vopak c.s. respectievelijk Chubb:

“6.15 Met het criterium dat de kosten ten bate van de verzekeraar moeten zijn gemaakt [rov. 6.6 (hiervoor randnummer 2.14), A-G], is bedoeld dat de kosten verband moeten houden met de bereddingsmaatregelen waarmee beoogd is verzekerde schade te voorkomen of verminderen. De beredding door Vopak Singapore heeft in de kern bestaan uit de volgende maatregelen: het leegmaken van de tank en het overbrengen van de olie naar het schip Torm Garonne, het afgraven van de grond in Tank Pit 4 en het weer aanvullen van de afgegraven grond.

6.16

Het afgraven van de grond en het onmiddellijk leegmaken van de lekkende tank zijn volgens Vopak c.s. te zien als klassieke bereddingsmaatregelen die dienen ter voorkoming of vermindering van verzekerde (milieu)schade. Het aan de kade houden van de Torm Garonne was noodzakelijk om de lekkende tank te kunnen leegmaken en is daarmee dus integraal en onlosmakelijk onderdeel van de bereddingsactie. Het aanvullen van de afgegraven grond is een maatregel waarvan de kosten bij een redelijke begroting van de bereddingskosten moeten worden meegenomen omdat er door het afgraven van grond een leemte is ontstaan die moest worden aangevuld, aldus nog steeds Vopak c.s.

6.17

Chubb stelt zich op het standpunt dat, als er al sprake zou zijn van bereddingskosten, alleen de kosten van het verwijderen van het uitgestroomde product van de vervuilde grond voor vergoeding in aanmerking [komen]. Door dat product of die grond te verwijderen, is een einde gekomen aan het dreigend gevaar, zodat de overige maatregelen niet als bereddingsmaatregelen zijn aan te merken. De kosten voor het leegmaken van de lekkende tank en het overbrengen van de inhoud naar de Torm Garonne kunnen bovendien niet als bereddingskosten worden aangemerkt omdat er al noodmaatregelen getroffen waren in de vorm van het voorzien van zandzakken van de gescheurde tank. Ten slotte komen de door Vopak Singapore gemaakte kosten volgens Chubb niet voor vergoeding in aanmerking, omdat de uitgevoerde maatregelen gelijk zijn aan de te treffen maatregelen om de schade op te heffen.

6.18

Het hof overweegt als volgt. De omstandigheid dat de in het kader van de beredding getroffen maatregelen dezelfde zijn als de maatregelen die zouden worden getroffen om de geleden schade op te heffen, is niet bepalend voor het antwoord op de vraag of de gemaakte kosten als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen. Voorwaarde voor vergoeding op basis van artikel 7:957 BW is immers dat het gaat om kosten van maatregelen die verzekerde schade beogen te voorkomen of beperken.”

2.20

Het hof heeft in rov. 6.22 geoordeeld dat de door Vopak Singapore verrichte werkzaamheden voor zover die zien op het afgraven van de grond, het leegpompen van de olietank en het tijdelijk opslaan van de olie in de Torm Garonne als bereddingswerkzaamheden kunnen worden aangemerkt. Ten aanzien van het aanvullen van de afgegraven grond heeft het hof in rov. 6.21 geoordeeld dat die kosten niet voor vergoeding in aanmerking komen. Het hof heeft daartoe het volgende overwogen:

“6.19 De kosten in verband met het verwijderen van de grond kunnen als bereddingskosten worden aangemerkt, nu die als zodanig niet door Chubb zijn bestreden.

6.20

Door Chubb is evenmin gemotiveerd bestreden dat het aan de kade houden van de Torm Garonne een integraal en onlosmakelijk onderdeel vormde van de bereddingsactie en ook niet dat het leegpompen van de olietank moet worden aangemerkt als een klassieke bereddingsmaatregel. Vopak Singapore was gehouden om ‘binnen redelijke grenzen’ bereddingsmaatregelen te nemen. Hoewel het plaatsen van zandzakken in dit verband wel als een eerste noodmaatregel kan worden aangemerkt, is gesteld noch gebleken dat het gevaar van verdere milieuvervuiling daarmee was geweken. Dat brengt mee dat ook deze werkzaamheden als bereddingsmaatregel kunnen worden aangemerkt.

6.21

In een geval waarin de beredding bestaat in verwijdering van de schadeveroorzakende zaak, kan een en ander, afhankelijk van de omstandigheden van het geval, meebrengen dat niet alleen de kosten van verwijdering, maar ook de kosten van vervanging als kosten van beredding moeten worden aangemerkt, omdat de enkele verwijdering weliswaar doelmatig zou zijn, maar het verlies van de functie redelijkerwijs niet of niet volledig voor risico van de verzekerde of verzekeringnemer behoort te komen (ECLI:NL:HR:2022:588). Vopak heeft echter onvoldoende toegelicht waarom hier van zo’n situatie sprake was. De enkele stelling dat er door het afgraven van de grond een leemte is ontstaan die moest worden aangevuld, is niet voldoende om ook deze werkzaamheden als bereddingskosten aan te merken. De kosten hiervan komen dan ook niet voor vergoeding in aanmerking.

6.22

Uit het voorgaande volgt dat de door Vopak Singapore verrichte werkzaamheden voor zover die zien op het afgraven van de grond, het leegpompen van de olietank en het tijdelijk opslaan van de olie in de Torm Garonne als bereddingswerkzaamheden kunnen worden aangemerkt. Daarmee dient zich de vraag aan of de schade, zoals door Vopak c.s. gevorderd, kan worden toegewezen.”

2.21

Vervolgens heeft het hof zich onder het kopje “Omvang van de schade, kosten redelijk en doelmatig?” gebogen over de vraag of vergoeding van de schade, zoals door Vopak c.s. gevorderd, kan worden toegewezen. Het hof heeft in rov. 6.23 de relevante standpunten van Vopak c.s. weergegeven en in rov. 6.24 die van Chubb:

“6.23 Vopak c.s. vordert vergoeding van de in verband met de beredding gemaakte kosten voor een bedrag van SD 5.918.861,92, te verminderen met de uitkering onder de lokale polis van EUR 1 miljoen en het eigen risico onder de Masterpolis van EUR 500.000,00. Voor de specificatie van deze kosten verwijst Vopak naar de rapportage van CL van 29 september 2017.

6.24

Chubb heeft het rapport van CL van 29 september 2017 laten beoordelen door het bureau Ramboll. Op basis van de bevindingen van Ramboll heeft Chubb betoogd dat een bedrag van (afgerond) SD 5.360.000,00 kan worden toegerekend aan de sanering van de Tank Pit.”

2.22

Het hof heeft in rov. 6.26 geoordeeld dat kan worden aangenomen dat de door Vopak c.s. geclaimde kosten voor saneringswerkzaamheden in de periode van 17 maart 2016 tot 16[_8150f5f7-5636-4343-b072-8c39c05d11dd] oktober 2016 daadwerkelijk zijn gemaakt en, kort gezegd, dat deze kosten tot een bedrag van (afgerond) SD 5.360.000 als niet weersproken kunnen worden toegewezen. Daartoe heeft het hof het volgende overwogen:

“6.25 Het hof overweegt als volgt. Uit het rapport van CL blijkt dat de totale opruim- en schoonmaakkosten ruim SD 7 miljoen bedroegen, waarvan een bedrag van 1.162.584,95 verband hield met het schoonmaken van de tank. Die kosten worden niet door Vopak c.s. gevorderd. De resterende kosten ten bedrage van (afgerond) SD 5,9 miljoen die wel worden gevorderd, hangen, zo begrijpt het hof, samen met het afgraven van de vervuilde grond in Tank Pit 4 en het leegmaken van de lekkende tank. Uit het rapport van Ramboll volgt dat het verschil in saneringskosten ten opzichte van CL hoofdzakelijk wordt veroorzaakt door een andere toerekening van overhead-kosten: ‘The difference was largely due to the 30:70 allocation of the manpower costs (…)’.

6.26

Niet bestreden is dat de saneringswerkzaamheden in opdracht van Vopak Singapore hebben plaatsgevonden van 17 maart 2016 tot 16 oktober 2016. Dat brengt mee dat kan worden aangenomen dat de door Vopak [c.s.] geclaimde kosten daadwerkelijk zijn gemaakt. Nu Chubb verder geen inhoudelijk verweer heeft gevoerd tegen de door Vopak [c.s.] geclaimde kosten, zich heeft aangesloten bij de analyse door Ramboll ten aanzien van de kosten en overigens niet heeft gesteld dat die kosten buitenproportioneel zijn, kunnen die kosten tot een bedrag van (afgerond) SD 5.360.000,00 als niet weersproken worden toegewezen.”

2.23

Het hof heeft in rov. 6.27 vergoeding van de overige kosten afgewezen, nu deze kosten niet volgen uit het rapport van CL van 29 september 2017 (hiervoor randnummer 1.11) en overigens door Vopak c.s. ook in hoger beroep onvoldoende zijn onderbouwd:

“6.27 De overige kosten, waaronder de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overhead-kosten, de kosten in verband met het aan de kade houden van de Torm Garonne en de kosten in verband met het weer aanvullen van de grond, volgen niet uit het CL-rapport en zijn overigens door Vopak c.s. ook in hoger beroep onvoldoende onderbouwd, en zullen daarom worden afgewezen.”

2.24

Het hof heeft in rov. 6.28 gerespondeerd op het betoog van Chubb dat zij in haar belangen is geschaad door de (te) late melding van het incident door Vopak Singapore. Het hof heeft geoordeeld dat hoewel vastgesteld kan worden dat Vopak Singapore het incident pas in een heel laat stadium aan Chubb heeft gemeld (namelijk op 9 december 2016 (hiervoor randnummer 1.7)), het daar geen consequenties aan zal verbinden, omdat niet is gesteld of gebleken dat Chubb daar concreet nadeel van heeft ondervonden:

“6.28 Chubb heeft nog betoogd dat zij in haar belangen is geschaad door de (te) late melding van het incident door Vopak Singapore. Hoewel vastgesteld kan worden dat Vopak Singapore het incident pas in een heel laat stadium (namelijk op 9 december 2016) aan Chubb heeft gemeld, zal het hof daar geen consequenties aan verbinden. Chubb heeft weliswaar gesteld dat zij door de late melding in haar belangen is geschaad omdat Vopak Singapore zonder toestemming van Chubb opdracht heeft gegeven aan GreenChem om opruimwerkzaamheden te verrichten, maar dat zij daar concreet nadeel van heeft ondervonden is niet gesteld of gebleken.”

2.25

Het hof is in rov. 6.29 tot de slotsom gekomen dat nu sprake is van bereddingskosten, in het midden kan blijven of en in welke mate er vergoed zou worden onder de masterpolis, zodat Vopak c.s. geen belang hebben bij de bespreking van grieven 1 tot en met 7 in het principaal appel:

“6.29 Nu uit het voorgaande volgt dat sprake is van bereddingskosten, kan in het midden blijven of en in welke mate er vergoed zou worden onder de polis. Vopak c.s. heeft daarom geen belang bij bespreking van de grieven 1 tot en met 7 in het principale appel.”

2.26

Het hof heeft in rov. 6.33, onder het kopje “Ontvankelijkheid Vopak Singapore”, het verweer van Chubb verworpen dat Vopak Singapore niet ontvankelijk is in haar vordering, omdat volgens de Foreign Entity Clause Endorsement in de masterpolis een eventuele betaling door Chubb dient plaats te vinden aan de polishouder (Vopak). Daartoe heeft het hof het volgende overwogen:

“6.32 Chubb stelt zich nog op het standpunt dat Vopak Singapore niet ontvankelijk is in haar vordering. Volgens de Foreign Entity Clause Endorsement (Chubb verwijst hiervoor naar pagina 10 van de Masterpolis) dient een eventuele betaling door Chubb plaats te vinden aan de polishouder, zijnde Vopak. Vopak c.s. betwisten de niet-ontvankelijkheid van Vopak Singapore.

6.33

Naar het oordeel van het hof brengt de enkele omstandigheid dat betaling (kennelijk) dient plaats te vinden aan polishouder Vopak niet met zich dat Vopak Singapore in deze procedure niet ontvankelijk is. Dit verweer van Chubb slaagt daarom niet.”

2.27

Het hof heeft in rov. 6.35 geconcludeerd dat het principaal hoger beroep van Vopak c.s. slaagt met betrekking tot de bereddingskosten (de grieven 8, 9 en 10) en dat het incidenteel hoger beroep van Chubb niet slaagt:

“6.35 De conclusie is dat het principaal hoger beroep van Vopak c.s. slaagt met betrekking tot de bereddingskosten (de grieven 8, 9 en 10) en dat het incidenteel hoger beroep van Chubb niet slaagt. Daarom zal het hof de tussenvonnissen [sic] van 29 december 2021 bekrachtigen en het eindvonnis van 10 mei 2023 vernietigen voor zover dat betrekking heeft op het oordeel over de omvang van de bereddingskosten. Het hof zal Chubb als de in het ongelijk gestelde partij in zowel principaal als incidenteel hoger beroep veroordelen in de proceskosten van het hoger beroep.”

Cassatie

2.28

Chubb heeft op 14 juli 2025 – tijdig – cassatieberoep ingesteld tegen het bestreden arrest en daarbij alleen Vopak betrokken (en dus niet ook Vopak Singapore). Vopak heeft verweer gevoerd in het principale cassatieberoep en tevens voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep ingesteld. Chubb heeft geconcludeerd tot verwerping van het incidenteel cassatieberoep. Partijen hebben hun standpunten schriftelijk doen toelichten. Daarna heeft Chubb gerepliceerd en heeft Vopak gedupliceerd.

3. Belang bij principaal cassatieberoep nu Vopak Singapore daarin niet is betrokken?

3.1

Vopak heeft in haar schriftelijke toelichting betoogd dat Chubb geen belang heeft bij haar cassatieberoep, omdat het cassatieberoep slechts is gericht tegen (het bestreden arrest in haar relatie tot) Vopak en Vopak Singapore daarin niet is betrokken. Vopak heeft erop gewezen dat het bestreden arrest tussen Chubb en Vopak Singapore inmiddels kracht en gezag van gewijsde heeft gekregen. Volgens Vopak ziet het gezag van gewijsde op de vaststelling dat de bereddingsmaatregelen zijn genomen door Vopak Singapore (rov. 3.4 van het bestreden arrest) en de vaststelling dat de met deze maatregelen gemoeide kosten van SD 5.360.000 zijn aan te merken als op grond van art. 7:957 lid 2 BW te vergoeden bereddingskosten (rov. 6.23-6.29 van het bestreden arrest). Dit brengt volgens Vopak mee dat Chubb niet ontkomt aan het oordeel dat Vopak Singapore voor SD 5.360.000 aan te vergoeden bereddingskosten heeft gemaakt, waardoor zij gehouden is deze kosten (ingevolge art. 7:957 lid 2 BW) hetzij aan Vopak Singapore hetzij aan Vopak te vergoeden. Het slagen van de klachten van Chubb in het principale cassatieberoep kan aan deze verplichting niet afdoen, aldus (nog steeds) Vopak.[_72d9aad3-06c7-42b6-b127-da4564f66f8d]

3.2

Dit belangverweer gaat niet op. Zoals Chubb terecht heeft aangevoerd in haar repliek,[_81d048cd-c272-4e36-a893-0df90de456db] staat als gevolg van het in kracht van gewijsde gaan van het arrest van het hof in de relatie tussen Chubb en Vopak Singapore met gezag van gewijsde tussen deze partijen vast dat Chubb juist geen betalingsverplichting heeft jegens Vopak Singapore onder de masterpolis. Dit laat zich als volgt toelichten.

3.3

Art. 236 lid 1 Rv bepaalt dat beslissingen die de rechtsbetrekking in geschil betreffen en zijn vervat in een in kracht van gewijsde gegaan vonnis in een ander geding tussen dezelfde partijen bindende kracht hebben. Uw Raad heeft eerder overwogen dat het gezag van gewijsde kan worden ingeroepen als in een geding tussen dezelfde partijen eenzelfde geschilpunt wordt voorgelegd als in een eerder geding en de in het dictum van de eerdere uitspraak gegeven beslissing (mede) berust op een beslissing over dat geschilpunt, ongeacht of wat gevorderd wordt hetzelfde is.[_7f029d91-6614-4d6a-acab-ace67b06200f] Het antwoord op de vraag of in het eerdere geding sprake is geweest van beslissingen aangaande een geschilpunt dat dezelfde rechtsbetrekking betreft als in het andere geding, is afhankelijk van de grondslag van de vordering of het verweer, het processuele debat en de gegeven beslissingen. Dat vergt uitleg van de in de eerdere procedure gedane uitspraak, mede in het licht van de gedingstukken waarop die uitspraak berust.[_034c368e-3559-43bf-b3ad-87dc9bf0adb0] Met “beslissing” wordt niet alleen bedoeld het dictum in een eerdere uitspraak, maar ook de dragende overwegingen daarvan of van daaraan voorafgegane tussenuitspraken.[_61a34df9-d9ce-47e8-92f9-881a44972950]

3.4

In rov. 2.28. van het eindvonnis heeft de rechtbank de vorderingen van Vopak c.s. aldus uitgelegd dat zij primair hebben gevorderd uitkering van de vergoeding van de bereddingskosten aan Vopak Singapore en subsidiair uitkering aan Vopak.[_30666dc2-1dd6-42c7-8b9f-abbc6f117170] Voorts heeft de rechtbank geoordeeld dat Chubb zal worden veroordeeld tot betaling aan Vopak, omdat zij de uitleg die Chubb heeft gegeven aan de Foreign Entity Clause Endorsement, namelijk dat deze bepaling meebrengt dat eventueel te betalen bedragen aan Vopak als policyholder uitgekeerd dienen te worden en niet aan Vopak Singapore, juist acht. In het dictum van het eindvonnis is Chubb veroordeeld om het door de rechtbank vastgestelde bedrag aan bereddingskosten te betalen aan Vopak (rov. 3.1.), onder afwijzing van het “meer of anders gevorderde” (rov. 3.4.). Uit de gedingstukken blijkt dat Vopak c.s. in hoger beroep niet zijn opgekomen tegen de afwijzing van de (in de uitleg van de rechtbank in rov. 2.28. van het eindvonnis) primair gevorderde uitkering aan Vopak Singapore en evenmin een kenbare grief hebben gericht tegen de daartoe dragende overweging in rov. 2.28.[_be2e6e4e-b611-46cf-87fe-6b8c3743835f] De beslissing van de rechtbank omtrent de uitleg van de Foreign Entity Clause Endorsement en de gevorderde betaling aan Vopak Singapore maakte dus geen deel uit van het in appel door de grieven ontsloten gebied. Dit blijkt ook uit rov. 6.33 van het bestreden arrest, waarin het hof in het kader van de bespreking van het (in eerste aanleg gevoerde) niet-ontvankelijkheidsverweer van Chubb – kennelijk bij gebreke van een tegen de uitleg door de rechtbank van deze clausule gerichte grief – tot uitgangspunt heeft genomen dat de Foreign Entity Clause Endorsement in de masterpolis meebrengt dat de betaling van de vergoeding van de bereddingskosten plaats dient te vinden aan Vopak als polishouder. Dit blijkt eveneens uit de omstandigheid dat het hof, zonder voorafgaande overwegingen te wijden aan de vraag of Vopak dan wel Vopak Singapore aanspraak kan maken op betaling, Chubb in het dictum heeft veroordeeld tot betaling aan (uitsluitend) Vopak, onder afwijzing van “wat meer of anders is gevorderd”.

3.5

Uit hetgeen hiervoor is uiteengezet in randnummer 3.4 volgt dat in de procedure tussen Chubb en Vopak c.s. reeds (afwijzend) is beslist over het geschilpunt of Vopak Singapore jegens Chubb, gelet op het bepaalde in de Foreign Entity Clause Endorsement, aanspraak kan maken op uitkering van de vergoeding van de bereddingskosten onder de masterpolis. Nu het door Chubb ingestelde cassatieberoep tegen het bestreden arrest slechts werking heeft ten opzichte van Vopak en Vopak Singapore niet zelfstandig van dit arrest in cassatie is gekomen, is het arrest tussen Chubb en Vopak Singapore in kracht van gewijsde gegaan.[_6392d9aa-25ef-40c1-b9fd-971153fc5812] De beslissing omtrent de aanspraak van Vopak Singapore op uitkering van de vergoeding van de bereddingskosten onder de masterpolis heeft daarmee, als ik het goed zie, op de voet van art. 236 lid 1 Rv gezag van gewijsde in een ander geding dat eventueel in de toekomst aanhangig gemaakt zou kunnen worden tussen Chubb en Vopak Singapore ten aanzien van dezelfde rechtsbetrekking. In tegenstelling tot hetgeen Vopak heeft aangevoerd, staat dus juist vast dat Chubb niet gehouden is om deze kosten onder de masterpolis te vergoeden aan Vopak Singapore. Chubb heeft daarom wel degelijk belang bij haar cassatieberoep, ook al heeft zij Vopak Singapore daarin niet betrokken. Ook overigens geldt dat de beslissing ten aanzien van de vordering van Vopak een andere is dan die ten aanzien van de vordering van Vopak Singapore, en dat alleen daarom al Vopak Singapore niet betrokken hoefde te worden in het cassatieberoep tegen eerstgenoemde beslissing.

4 Bereddingsplicht en bereddingskosten

4.1

Om fundament te geven aan de bespreking van de klachten in deze zaak zal ik eerst ingaan op achtergrond en betekenis van de bereddingsplicht en haar regeling in de wet in art. 7:957 BW. Daarbij kan ik leunen op mijn conclusie in de Asbestdaken-zaak.[_7c7500bb-7336-40e1-8b3c-fb29f1830081] Het navolgende is daarop grotendeels gebaseerd, zij het dat sommige paragrafen, vanwege de beperkte betekenis daarvan in deze zaak, niet (geheel) zijn overgenomen. Uiteraard zijn de literatuur- en rechtspraakverwijzingen geactualiseerd en aangevuld. Verder is de tekst hier en daar ook aangevuld, aangepast, ingekort of anders geformuleerd, zijn de kopjes uit de zojuist genoemde conclusie hier nu achterwege gelaten en is een enkel randnummer specifiek gewijd aan de Asbestdaken-zaak.

4.2

Hierna ga ik eerst in op de wettelijke regeling, inclusief haar strekking en toepassingsbereik waarbij ook in beeld komt wat de achtergrond en het belang is van de bereddingsplicht én het recht op vergoeding van de bereddingskosten (randnummers 4.3-4.10). Vervolgens wordt aan de orde gesteld dat beredding op verschillende situaties kan zien, namelijk, gemakkelijk gezegd, zowel op beperking van schade ingeval van verwezenlijking van het risico als ook, in een eerdere fase, op het voorkomen dat het zo ver komt (randnummers 4.11-4.19). Daarna wordt ingegaan op ‘het risico’ in dit verband. Het gaat hier om het verzekerde risico, zodat uitleg van de verzekeringsovereenkomst nodig kan zijn om te bepalen of recht bestaat op vergoeding van gemaakte ‘bereddingskosten’ (randnummer 4.20). In de randnummers 4.21-4.28 ligt dan de nadruk op het recht op vergoeding van de bereddingskosten en komt onder meer aan de orde onder welke voorwaarden dat recht bestaat en welke kosten daarbij voor vergoeding in aanmerking komen. In dat verband ga ik ook in op de vraag of voortschrijdend inzicht tijdens een eventuele beredding gevolgen kan hebben voor (de omvang van) het recht op vergoeding van de in dit verband gemaakte kosten (randnummers 4.27-4.28). Vervolgens besteed ik aandacht aan het Asbestdaken-arrest waarin Uw Raad niet alleen de rechtspraak met betrekking tot de bereddingsplicht en de daaraan verbonden verplichting van de verzekeraar om de bereddingskosten te vergoeden heeft samengevat, maar ook een nieuw element heeft geïntroduceerd (onder omstandigheden bestaat onder de noemer van bereddingskosten niet alleen recht op vergoeding van verwijdering van de schadeveroorzakende zaak (hier de asbesthoudende dakplaten) maar ook recht op (een deel van) de kosten van vervanging daarvan (randnummers 4.29-4.34)). Ten slotte stip ik kort de sancties bij schending van de bereddingsplicht aan (randnummer 4.35) evenals de vraag of contractueel kan worden afgeweken van de regeling van de bereddingsplicht (randnummers 4.36-4.38).

4.3

Art. 7:957 BW luidt als volgt:

1. Zodra de verzekeringnemer of de verzekerde van de verwezenlijking van het risico of het ophanden zijn daarvan op de hoogte is, of behoort te zijn, is elk hunner, naar mate hij daartoe in de gelegenheid is, verplicht binnen redelijke grenzen alle maatregelen te nemen, die tot voorkoming of vermindering van de schade kunnen leiden.

2. De verzekeraar vergoedt de kosten aan het nemen van de in lid 1 bedoelde maatregelen verbonden, en de schade aan zaken die daarbij worden ingezet.

3. Indien de verzekerde de in lid 1 bedoelde verplichting niet is nagekomen, kan de verzekeraar de uitkering verminderen met de schade die hij daardoor lijdt.

4.4

De strekking van art. 7:957 BW is dezelfde als die van art. 283 Wetboek van Koophandel (hierna: ‘WvK’),[_6bd9c700-92b4-47c8-b1f7-d8e0f7747a17] waarin tot 1 januari 2006 (de datum waarop titel 7.17 BW in werking is getreden) de regeling voor de bereddingsplicht en de bereddingskosten was opgenomen.[_78ea1018-b23b-4f04-a748-949170f2cf63]Literatuur en rechtspraak met betrekking tot art. 283 WvK zijn daarmee ook van betekenis voor art. 7:957 BW.

4.5

Over de strekking van art. 283 WvK heeft Uw Raad zich uitgelaten in het bekende Amercentrale-arrest:

“O. omtrent het middel II:

dat het de strekking van art. 283K. is: enerzijds – met de bepaling van lid 1 – te voorkomen dat de verzekerde in geval van een evenement tegen de gevolgen waarvan hij verzekerd is, vertrouwend op het bestaan van die verzekering de maatregelen tot beperking of voorkoming van die gevolgen achterwege laat, welke hij bij normale zorgvuldigheid zonder die verzekering zou hebben genomen, en anderzijds – met de bepaling van lid 2 – aan de verzekerde de garantie te geven dat de kosten van zulke maatregelen, mits redelijkerwijs verantwoord, ten laste van de verzekeraar komen, ook al zouden de maatregelen uiteindelijk blijken vergeefs te zijn geweest, en ook al zouden de kosten ervan tezamen met het bedrag van de geleden schade het beloop van de verzekerde som te boven gaan;”[_008f1717-6410-49a0-bfa3-943642ada765]

4.6

Net als art. 283 WvK beoogt art. 7:957 BW dus een regeling te treffen voor een zeker moreel risico. Een verzekerde zou geneigd kunnen zijn om een (op handen zijnde) risicoverwezenlijking ongemoeid te laten, vanuit de gedachte: “Ik kan de schade met een gerust hart laten ontstaan/verergeren, want ik ben voor die schade toch verzekerd”. De wettelijke bereddingsplicht steekt daar een stokje voor. Tegelijkertijd is beoogd de verzekerde tegemoet te komen. De redelijkerwijs verantwoorde kosten van de verzekerde, gemaakt in het kader van zijn bereddingsplicht, komen ten laste van de verzekeraar, die er immers belang bij heeft dat de verzekerde aan zijn bereddingsplicht voldoet.[_f513960f-1516-42c4-a675-f12868c0e9a5] De regeling van de bereddingskosten beoogt dus ook te voorkomen dat de verzekerde om financiële redenen (‘geen geld’) afziet van (een adequate vorm van) beredding.[_9dddccd4-9a03-470e-9c32-33cfb37970c9]

4.7

In de kern komt de regeling er op neer dat de verzekeraar aan de ene kant ‘aanspraak’ kan maken op beredding, maar aan de andere kant de daarmee gemoeide kosten voor zijn rekening zal moeten nemen. Schendt de verzekerde zijn bereddingsplicht dan heeft dat consequenties, ofwel in termen van aansprakelijkheid voor door de verzekeraar geleden schade, dan wel in termen van (de omvang van) het recht op uitkering (randnummer 4.35 hierna).

4.8

Met de bereddingsplicht is dus primair het belang van de verzekeraar gediend, maar ook het algemeen belang is gebaat bij beredding. Het is bijvoorbeeld kapitaalvernietiging om bruikbare zaken nodeloos verloren te laten gaan.[_c591a181-6977-4c00-8ad1-8faf788ab2f7]

4.9

Art. 7:957 BW betreft elke schadeverzekering,[_d3489922-7cdf-4de4-b562-aed64f1adaea] ook aansprakelijkheidsverzekering.[_5cfd612d-9e8c-4ee5-a8fe-24f1071302dc]

4.10

De bereddingsplicht rust, zo volgt uit het eerste lid van art. 7:957 BW, op zowel de verzekeringnemer als de verzekerde,[_53df9f44-d491-44bb-ba5b-c7a126bc7956] afhankelijk van de vraag wie van hen tot beredding in de gelegenheid is. In de memorie van toelichting is een verhelderende uitleg gegeven:

“Naast de verzekerde is ook de verzekeringnemer genoemd, omdat zich zeer wel omstandigheden kunnen voordoen, waarin hij en niet de verzekerde maatregelen kan nemen. Indien (…) een museum de inzendingen voor een tentoonstelling ten behoeve van de inzenders heeft verzekerd, zijn de inzenders de verzekerden, maar bij dreigend gevaar is alleen personeel van het museum in staat maatregelen te treffen.”[_bbaa328f-9cdb-4831-9945-9225022dba21]

Gemakshalve zal ik hierna enkel nog spreken van de verzekerde, tenzij het specifiek gaat om de verzekeringnemer.

4.11

De bereddingsplicht ziet op twee mogelijke gevallen.[_bc29db15-01ed-400e-b00a-7fe84749062e] Heeft een verzekerd risico (nader randnummer 4.20) zich verwezenlijkt, dan moet de verzekerde binnen redelijke grenzen maatregelen nemen om de omvang van de schade te beperken. Is het nog niet zover, maar dreigt een verzekerd risico zich juist te verwezenlijken, dan moet de verzekerde binnen redelijke grenzen maatregelen nemen die tot voorkoming van de schade kunnen leiden of (met het oog op de mogelijkheid dat verwezenlijking van het risico niet voorkomen kan worden) tot beperking van de omvang van de schade.

4.12

Bij het eerste geval waarin een bereddingsplicht geldt – er heeft zich een verzekerd risico verwezenlijkt – kan worden gedacht aan de verzekerde die constateert dat de motor van zijn tegen cascoschade verzekerde auto (met allrisk dekking) in brand staat. Van deze verzekerde mag verwacht worden, in zijn verhouding tot zijn autoverzekeraar, dat hij, ervan uitgaande uiteraard dat hij dat op een veilige manier zou kunnen doen, gebruikmaakt van de brandblusser die hem ter beschikking staat en/of dat hij de brandweer belt.

4.13

Bij de tweede mogelijke situatie – er dreigt zich een verzekerd risico te verwezenlijken – kan worden gedacht aan het geval dat na een hevige storm de schoorsteen van de woning van de verzekerde wankelt.[_90635def-affb-4c05-9b50-39e1d51d58dd] De schoorsteen dreigt bovenop de tegen cascoschade verzekerde auto van de verzekerde te vallen. Ook is er een risico dat een eventuele voorbijganger door de vallende schoorsteen wordt getroffen, in welk geval de verzekerde op grond van art. 6:174 BW aansprakelijk zou zijn voor de letselschade van die voorbijganger. Van de verzekerde mag onder deze omstandigheden worden verwacht, in zijn verhouding tot de autoverzekeraar, dat hij zijn auto elders parkeert, totdat de schoorsteen is gestabiliseerd. In zijn verhouding tot zijn aansprakelijkheidsverzekeraar mag van hem worden verwacht dat hij het gedeelte van de stoep/straat waarop de schoorsteen kan vallen, afzet met bijvoorbeeld linten en/of pylonen.

4.14

Uit de wetsgeschiedenis wordt afgeleid dat met het ‘ophanden zijn van het risico’ in art. 7:957 lid 1 BW wordt bedoeld dat sprake moet zijn van een ‘onmiddellijk dreigend gevaar’:[_6f9b0bbd-f3f6-4743-be11-526ca09f2f9a]

“Het onderhavige artikel (…) doelt in het voetspoor van artikel 283 W.v.K. op buitengewone maatregelen die tot afweer van onmiddellijk dreigend gevaar of tot bestrijding van een acute schade-oorzaak, bijvoorbeeld brand, moeten worden genomen en die wèl door de verzekeraar moeten worden vergoed. In zoverre geeft het voor deze omstandigheden een speciale regeling van de verplichting tot schadebeperking.”[_8a560268-b76b-48c0-8185-de4a401adf94]

4.15

De eis van een onmiddellijk dreigend gevaar speelt logischerwijze geen rol (meer) bij het beperken van schade die het gevolg is van een risico dat zich reeds heeft verwezenlijkt.[_9edd0496-8b89-4232-8ce4-a0addc9dadde] Zoals blijkt uit het hiervoor in randnummer 4.14 opgenomen citaat uit de memorie van toelichting, moet onderscheid worden gemaakt tussen maatregelen die strekken tot afweer van onmiddellijk dreigend gevaar en maatregelen die strekken tot bestrijding van een (reeds aangevangen) acute schadeoorzaak waarbij, naar mag worden aangenomen, onder dat laatste ook wordt gedoeld op beperking van de gevolgen door het wegnemen van een (reeds aangevangen) schadeoorzaak.[_73867416-32d6-40b1-b936-cd1810452689] In de hedendaagse literatuur en rechtspraak en ook in de tekst van art. 7:957 BW wordt onderscheid gemaakt tussen het voorkomen dat een risico zich verwezenlijkt en het beperken van de gevolgen van de verwezenlijking van het risico (waartoe dan, naar mag worden aangenomen, ook het wegnemen van een (reeds aangevangen) schadeoorzaak behoort).

4.16

Opmerking verdient dat in de rechtspraak van Uw Raad over vergoeding van bereddingskosten[_94fd5e2e-ee43-45f4-9c04-416f5795768b] het onderscheid tussen de situatie dat sprake is van een risico dat zich reeds heeft verwezenlijkt en de situatie dat de verwezenlijking van het risico nog ‘ophanden’ is niet altijd even sterk tot uitdrukking komt. Uw Raad lijkt de eis van ‘onmiddellijk dreigend gevaar’ namelijk soms ook te betrekken op de situatie dat schade al is ingetreden en moet worden beperkt. Zo luidt rov. 3.2.2 van het Asbestdaken-arrest[_5e118b10-3547-486b-bb27-2d0e20d9cce8] aldus:

“Volgens de rechtspraak komen de kosten die een verzekerde of verzekeringnemer heeft gemaakt ter voldoening aan zijn verplichting het intreden van schade te voorkomen of ingetreden schade te beperken, voor vergoeding in aanmerking als hij in redelijkheid heeft mogen aannemen dat sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar dat slechts door het treffen van bijzondere maatregelen kon worden weggenomen en als deze maatregelen, die, ook als daartoe een andere verplichting bestond, ten bate van de verzekeraar moeten zijn gemaakt, redelijk en doelmatig zijn. Een en ander moet worden beoordeeld naar het tijdstip waarop de verzekerde of verzekeringnemer tot het nemen van maatregelen heeft besloten. Hij mag daarbij in beginsel afgaan op het advies van ingeschakelde deskundigen, tenzij hij wist of had behoren te weten dat dit advies niet op deugdelijke gronden berustte”.[_265a94f7-6c08-4a50-93bd-351f866593b5](onderstrepingen van mij, A-G)

In hetzelfde arrest is de tekst van rov. 3.3.2 dan weer preciezer:

“(…) Of kosten bereddingskosten zijn, moet in gevallen van onmiddellijk dreigend gevaar of waarin schade beperkt kan worden na verwezenlijking van het risico, immers worden beoordeeld aan de hand van de daarvoor geldende maatstaven (zie hiervoor in 3.2.1 en 3.2.2). Een maatregel die vereist is om onmiddellijk dreigend gevaar af te wenden of om de schade te beperken, moet in dat verband als een ‘bijzondere’ maatregel worden aangemerkt, ook al zou deze in andere omstandigheden tot het normale onderhoud behoren. (…)” (onderstrepingen van mij, A-G)

4.17

Uit het laatste citaat blijkt dat het bij beredding volgens Uw Raad gaat om het treffen van bijzondere maatregelen die zich van normaal onderhoud of in normale omstandigheden te treffen maatregelen onderscheiden door de urgentie. Waar het in de laatste gevallen nog om een tot op zekere hoogte ‘abstract’ risico gaat, gaat het bij beredding om een specifiek onmiddellijk dreigend gevaar dat alleen nog door de betreffende maatregel kan worden afgewend.[_9ebb76f3-3f3f-4903-9d7d-48f3cc1a809c]

4.18

Optreden van de verzekerde kan niet alleen worden verlangd wanneer hij op de hoogte is van de ingetreden schade of het op handen zijn daarvan, maar ook wanneer hij, zo blijkt uit art. 7:957 lid 1 BW, daarvan op de hoogte behoorde te zijn. Wist de verzekerde echter niet dat hij schade had geleden of dat zich een schadegeval dreigde voor te doen, en behoorde hij dit ook niet te weten, dan kan hem later geen schending van de bereddingsplicht worden tegengeworpen door de verzekeraar.[_175d50df-d450-407d-92a9-edad76f77472] In art. 7:957 lid 1 BW is zo een zekere objectivering tot uitdrukking gebracht. Bij het antwoord op de vraag of de verzekerde op de hoogte behoorde te zijn, wordt, zo kan uit de wetsgeschiedenis worden afgeleid, de behoorlijke en zorgvuldige verzekerde als maatstaf genomen en moet met alle omstandigheden van het geval rekening worden gehouden.[_0dc54b6a-5f10-4cd3-9413-71afa9b0b970] Volgens vaste rechtspraak van Uw Raad mag de verzekerde in beginsel afgaan op het advies van ingeschakelde deskundigen, tenzij hij wist of had behoren te weten dat dit advies niet op deugdelijke gronden berustte.[_3f4fc2cb-32c6-46d1-9f20-fbe4e06e7d0e]

4.19

De verzekerde is, zo blijkt nog steeds uit het eerste lid van art. 7:957 BW, gehouden om binnen redelijke grenzen bereddingsmaatregelen te nemen. Heb ik het goed, dan ligt hierin een begrenzing ten gunste van de verzekerde besloten.[_7139236c-74da-42d3-bf53-ff7d21852417] Kan bijvoorbeeld de verzekerde weliswaar de schade voorkomen, maar enkel tegen direct te maken zeer hoge, boven de verzekerde som uitstijgende kosten of bijvoorbeeld met gevaar voor eigen leven, dan kan de verzekeraar de verzekerde niet tegenwerpen dat hij deze bereddingsmaatregel niet heeft genomen.[_542978e7-08cd-45ed-91dc-b67fec9fbbc5]

4.20

Hoewel in het voorgaande wordt gesuggereerd dat voor zich spreekt waar het om gaat (om welk risico) bij ‘de verwezenlijking van het risico’ of ‘het ophanden zijn daarvan’ als bedoeld in art. 7:957 lid 1 BW, is het goed om daar wat langer bij stil te staan. Benadrukt moet worden dat het gaat, zoals voor het oude recht ook blijkt uit het citaat uit het Amercentrale-arrest in randnummer 4.5, om een verzekerd risico. Het moet gaan om een gedekt evenement en om (door de beredding voorkomen of in omvang beperkte) verzekerde schade.[_ff5c9a93-be07-45cb-af66-1c73ea941a8f] Alleen wanneer sprake is van een door de verzekering gedekt belang immers is een eventuele beredding in het belang van verzekeraar (komt zij ten goede of in de woorden van Uw Raad (zie het eerste citaat hiervoor in randnummer 4.16) is zij ‘ten bate van de verzekeraar’) en is het gerechtvaardigd de rekening bij de verzekeraar te leggen. Van een bereddingsplicht is geen sprake indien zich wel een risico heeft verwezenlijkt of de verwezenlijking daarvan ophanden is, maar de eventuele uit de verwezenlijking van dat risico voortvloeiende schade niet onder de dekking van de verzekering valt, ofwel omdat het niet gaat om een verzekerd evenement, dan wel omdat de (eventuele) schade niet verzekerd is.[_1627cdb2-57fc-4277-ae6d-7c12e5b93e57] Van een recht op vergoeding van kosten van eventuele desondanks getroffen maatregelen onder de noemer van bereddingskosten kan dan evenmin sprake zijn. De vraag of het wel om een verzekerd risico gaat dan wel de vraag of de te voorkomen of te beperken schade wel onder de dekking valt, zal niet steeds expliciete aandacht vragen. In veel gevallen zal wel duidelijk zijn (en daarom ook buiten discussie zijn) welk risico verzekerd is en zal ook duidelijk zijn dat maatregelen ter voorkoming van de verwezenlijking daarvan of ter beperking van de gevolgen van de verwezenlijking daarvan worden genomen. Een indicatie kan bijvoorbeeld worden gevonden in het type verzekering. Bij een aansprakelijkheidsverzekering is bijvoorbeeld (in het algemeen) verzekerd het risico dat de verzekerde schade lijdt in zijn vermogen omdat hij wordt aangesproken door een derde tot vergoeding van door die derde geleden schade. Dit brengt mee dat bij een aansprakelijkheidsverzekering de bereddingskosten bestaan uit de kosten die een verzekerde – bij een aanspraak van een derde of onmiddellijke dreiging van een aanspraak – maakt teneinde te voorkomen dat hij aansprakelijk wordt of teneinde de omvang van de schade waarvoor hij aansprakelijk is te beperken. Indien de verzekerde niet reeds aansprakelijk is gesteld, dient er dus een onmiddellijke dreiging te bestaan voor een aanspraak van een derde.[_41e34e04-cc11-437f-aec8-b23b22aa1219] Het is echter bepaald niet uitgesloten dat het antwoord op de vraag of de getroffen of voorgenomen maatregelen wel zijn getroffen of worden voorgenomen ter voorkoming van de verwezenlijking van een verzekerd risico of ter beperking van de gevolgen van de verwezenlijking daarvan, zich minder snel opdringt en dat daarom juist een nader onderzoek naar de concrete dekking en in dat verband uitleg van de verzekeringsovereenkomst noodzakelijk is (zie nog wel randnummers 4.27-4.28 hierna over het beoordelingstijdstip en de betekenis van voortschrijdend inzicht).

4.21

Voor de verzekerde is van belang dat de kosten van de door hem genomen maatregelen als gezegd voor rekening van de verzekeraar komen, evenals de schade aan zaken die bij de beredding zijn ingezet (art. 7:957 lid 2 BW).[_4cc93692-362b-4b4c-b338-f2145637260c] Dit recht op vergoeding heeft hij ook wanneer dit, tezamen met de vergoeding van de schade die tot uitkering aanleiding geeft, de verzekerde som zou overschrijden (art. 7:959 lid 1 BW).

4.22

Voorwaarde voor vergoeding op basis van art. 7:957 BW is dat het gaat om kosten van maatregelen die verzekerde schade beogen te voorkomen of beperken (randnummer 4.20 hiervoor).[_136b8208-4b4d-4a6b-b459-1997d876536a] Met de maatregelen moet immers het belang van de verzekeraar gediend zijn geweest.[_80f7bf2c-a7aa-4e1e-8a9b-ab8c0fa56680] In de bewoordingen van Uw Raad (zie het eerste citaat hiervoor in randnummer 4.16) dienen de maatregelen ten bate van de verzekeraar te zijn gemaakt.[_b55d681c-d31a-4039-9685-c948b239c1e6]

4.23

De omstandigheid dat de verzekerde óók op een andere grond jegens anderen verplicht was om de desbetreffende maatregelen te treffen, bijvoorbeeld in de contractuele verhouding met zijn verhuurder of in het kader van de maatschappelijke zorgvuldigheid jegens derden, staat niet in de weg aan het recht op vergoeding van de met de maatregelen gemoeide kosten jegens de verzekeraar.[_675e6c7e-8eeb-44da-8bd8-fd921a1b898a] Anders gezegd: dat verzekerde maatregelen treft in verband met verplichtingen uit hoofde van een specifieke verhouding tot anderen dan verzekeraar, betekent niet dat de daarmee verbonden kosten niet (ook) ten bate van verzekeraar zijn gemaakt.[_066f4372-f6f7-46b5-ab6c-b4b58e4d7a9c]

4.24

De verzekeraar is slechts verplicht de bereddingskosten van de verzekerde te vergoeden voor zover het redelijk is dat die kosten zijn gemaakt.[_509869c0-2d47-4523-b455-9d84ef61d463] In het kader van art. 7:957 lid 2 BW dient, net als bij art. 6:96 lid 2, aanhef en onder a, BW, een dubbele redelijkheidstoets te worden gehanteerd: niet alleen moet de bereddingsmaatregel redelijkerwijs verantwoord zijn geweest, ook de hoogte van de daaraan verbonden kosten moet redelijk zijn.[_e0729f4b-6bd7-492d-b8e2-e400e5571da7]En net zo min als bij art. 6:96 lid 2, aanhef en onder a, BW is bij art. 7:957 BW vereist dat de bereddingsmaatregelen het beoogde effect hebben gehad: de redelijke kosten moeten worden vergoed “ook indien de maatregelen geen succes hebben”.[_af9840e9-31c2-4d1e-bcc6-e20b139aee89]

4.25

In de vaste rechtspraak van Uw Raad wordt niet als zodanig gerefereerd aan deze dubbele redelijkheidstoets, maar is benadrukt dat de door de verzekerde genomen maatregelen redelijk en doelmatig moeten zijn, beoordeeld naar het tijdstip waarop de verzekerde tot het nemen van maatregelen heeft besloten. De verzekerde mag daarbij in beginsel afgaan op het advies van ingeschakelde deskundigen, tenzij hij wist of had behoren te weten dat dit advies niet op deugdelijke gronden berustte (hiervoor randnummer 4.18).[_a341872b-7f75-46b3-a409-006f01119524]

4.26

De kosten van maatregelen die de verzekerde heeft gemaakt na het voorkomen of beperken van de verzekerde schade, komen (in beginsel, zie evenwel hierna randnummers 4.29-4.34) niet voor rekening van de verzekeraar, omdat dan van beredding in de zin van art. 7:957 BW ook geen sprake meer is. In de woorden van Stadermann:

“Niet genoeg kan worden benadrukt dat de bereddingsplicht zich beperkt tot wat ik zou willen noemen: Eerste Hulp Bij (Bijna) Ongelukken. Zodra het gevaar van het intreden van het evenement of van het toenemen van de schade is geweken, houdt de bereddingsplicht op.”[_887ecdcf-fcc0-42fd-9946-330053980472]

4.27

Bij beredding gaat het dus, ik ga even mee in het beeld van Stadermann, om Eerste Hulp bij (Bijna) Ongelukken. Of ‘eerste hulp’ aangewezen is en zo ja welke vorm is afhankelijk van de omstandigheden van het geval (zoals de mate van dreiging van het gevaar, de redelijkerwijs te verwachten omvang van de verzekerde schade bij verwezenlijking van het dreigende risico, de kosten van de maatregel, de vraag of overleg met verzekeraar heeft plaatsgevonden of de verzekeraar daartoe is uitgenodigd en de eventuele reactie van verzekeraar daarop[_9046343c-4ff3-43e3-be9e-84e81f5c0581]) en vereist in de gevallen van een dreigend ‘ongeluk’ een beslissing. Achteraf kan blijken dat deze beslissing niet de juiste is geweest, bijvoorbeeld omdat het niet nodig was om de(ze) maatregel te treffen, omdat zij niet effectief bleek, maar eventueel ook omdat van dekking voor de betreffende schade uiteindelijk geen sprake bleek te zijn. Beslissend is dan niet de ‘kennis achteraf’ maar het antwoord op de vraag of de beslissing ten tijde van het nemen van de maatregel te volgen was, anders gezegd: in redelijkheid genomen is. En daarbij, het zij opnieuw benadrukt, mag verzekerde in beginsel afgaan op het oordeel en advies van deskundigen (hiervoor randnummer 4.18). Uiteindelijk ligt hierin volgens mij besloten dat een verzekeraar tot vergoeding van bereddingskosten gehouden kan zijn hoewel uiteindelijk van verzekerde schade geen sprake was, namelijk in een geval waarin de verzekerde in de hectiek van het moment en wellicht aangespoord door deskundigen of door de opstelling van verzekeraar werkelijk mocht denken dat wat hij deed in het belang van verzekeraar was.[_f1910698-76dc-44d1-92d0-df9bc9d1f6a1]

4.28

Een hiermee verband houdende kwestie is die van de betekenis van voortschrijdend inzicht in geval van een beredding waarmee langere tijd gemoeid is. Dat de maatregel ten tijde van de beslissing om tot het treffen daarvan over te gaan, gerechtvaardigd was (althans in redelijkheid kon worden genomen), betekent niet dat verzekerde daarna van verder(e) afweging, onderzoek of overleg is ontslagen. Die beslissing heeft geen onbeperkte gelding (eeuwigheidswaarde) en geeft dus ook geen garantie voor de toekomst. Voortschrijdend inzicht bijvoorbeeld met betrekking tot noodzaak of effectiviteit van de maatregelen of (groeiende) twijfel over de dekking van de schade die men tracht te voorkomen of te beperken, bijvoorbeeld in het licht van vragen en/of overleg met de verzekeraar, kunnen aanleiding zijn de eerder genomen beslissing nog eens tegen het licht te houden. Niet om met de ‘kennis van nu’ te oordelen dat de beslissing achteraf gezien alsnog onjuist was, maar met het oog op de toekomst. Dat kan bijvoorbeeld uitmonden in de beslissing om nog wel met beredding door te gaan al dan niet door andere maatregelen te benutten, maar ook in de beslissing om de beredding juist te staken.[_d6e34bc1-6517-41f9-989e-67caa2fc25fd] Een en ander kan uiteraard gevolgen hebben voor de omvang van de aanspraak op vergoeding van bereddingskosten.

4.29

Het Asbestdaken-arrest is hiervoor veel genoemd.[_5eab35c5-1788-4910-91bb-c458ea15b498] Dat heeft als verklaring dat Uw Raad in dit arrest niet alleen de lijn van de rechtspraak heeft weergegeven (hiervoor randnummer 4.16) en daarbij op een enkel punt, zoals de vraag wanneer sprake is van bijzondere maatregelen (hiervoor randnummer 4.17), verduidelijking heeft gegeven. Het arrest heeft veel aandacht gekregen.[_dfbb6b0b-f705-418c-a6a8-e17d20d92be3] Dat heeft als achtergrond dat Uw Raad nog een nieuw element heeft toegevoegd: onder omstandigheden bestaat onder de noemer van bereddingskosten niet alleen recht op vergoeding van verwijdering van de schadeveroorzakende zaak, maar ook op (een deel van) de kosten van vervanging daarvan.

4.30

De verzekerde in die zaak heeft onder meer een milieuschadeverzekering en een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering afgesloten. Hij exploiteert een gemengd agrarisch bedrijf. De daken van zijn stallen bestaan uit asbesthoudende golfplaten aangebracht in de periode 1929-1965. Uit onderzoek is gebleken dat deze platen asbest ‘lekken’, met als gevolg dat de bodem rondom de stallen is verontreinigd en gesaneerd moet worden. Om verdere verontreiniging van de bodem te voorkomen heeft een onderzoeksbureau geadviseerd op (zeer) korte termijn mitigerende maatregelen te nemen, zoals het vervangen van de asbesthoudende materialen. Voor deze maatregelen heeft de verzekerde een beroep gedaan op de dekking van genoemde verzekeringen. Dat heeft tot een procedure geleid waarin verzekerde nakoming van de verzekeringsovereenkomsten door de verzekeraar heeft gevorderd, in het bijzonder door vergoeding van de kosten van asbestsanering van de bodem rondom de stallen en van de vervanging van de asbesthoudende golfplaten. Het hof heeft de verzekeraar veroordeeld tot vergoeding van de kosten van de asbestsanering van de bodem onder de milieuschadeverzekering en vergoeding van de schade die derden lijden als gevolg van de verontreiniging van de grond onder de bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering. De vordering tot vergoeding van de kosten van de vervanging van de dakplaten heeft het hof echter afgewezen. Naar zijn oordeel zijn de kosten van het verwijderen en het vervangen van de dakplaten geen bereddingskosten in het kader van genoemde verzekeringen nu het gaat om kosten van normale voorzorgsmaatregelen. Verder zijn naar het oordeel van het hof de kosten van het vervangen van de dakplaten hoe dan ook geen bereddingskosten nu alleen het verwijderen van de dakplaten nodig is om de verzekerde schade te voorkomen. In cassatie heeft het arrest van het hof geen standgehouden.

4.31

Waar het oordeel van het hof erop neerkwam dat het verwijderen van de asbestdaken geen bijzondere maatregel is ter voorkoming van schade, maar een algemene voorzorgsmaatregel waarvan de kosten niet voor rekening van de verzekeraar komen, heeft Uw Raad geoordeeld dat een maatregel die vereist is om een onmiddellijk dreigend gevaar af te wenden of om schade te beperken als een bereddingsmaatregel moet worden aangemerkt, ook al zou deze maatregel in andere omstandigheden tot het normale onderhoud behoren (rov. 3.3.2). Na verwijzing zou daarom alsnog aan de hand van alle in rov. 3.2.2 (hiervoor geciteerd in randnummer 4.16) weergegeven criteria moeten worden beoordeeld of het verwijderen van de dakplaten kan worden beschouwd als een maatregel tot voorkoming of vermindering van de schade in de zin van art. 7:957 lid 1 BW. Bij deze beoordeling diende zo nodig, zo heeft Uw Raad meegegeven, ook het standpunt van verzekeraar te worden betrokken dat als gevolg van de wijziging van de polisvoorwaarden in 2015, schade door verdere verontreiniging niet is gedekt, zodat met het nadien verwijderen van de daken geen belang van verzekeraar meer wordt gediend (rov. 3.3.3). Verder heeft Uw Raad geoordeeld dat in een geval zoals dit niet alleen de kosten van het verwijderen van de dakplaten, maar ook de kosten van vervanging van deze platen als bereddingskosten kunnen worden aangemerkt:

“3.4.2 (…). Bij de vaststelling welke maatregelen redelijk en doelmatig zijn dient in aanmerking te worden genomen dat art. 7:957 BW er mede toe strekt te voorkomen dat de verzekerde of verzekeringnemer het treffen van maatregelen ter voorkoming of beperking van (verdere) schade achterwege laat. In een geval waarin beredding bestaat in verwijdering van de schadeveroorzakende zaak, kan een en ander, afhankelijk van de omstandigheden van het geval, meebrengen dat niet alleen de kosten van verwijdering, maar ook kosten van vervanging als kosten van beredding moeten worden aangemerkt, omdat de enkele verwijdering weliswaar doelmatig zou zijn, maar het verlies van de functie van die zaak redelijkerwijs niet of niet volledig voor risico van de verzekerde of verzekeringnemer behoort te komen. Ook in dit opzicht is het principale middel dus gegrond. (…)”

4.32

Daarbij heeft Uw Raad echter nog wel het volgende opgemerkt:

“3.4.2 (…) Indien het verwijderen van de dakplaten als beredding kan worden aangemerkt, en als gevolg van die verwijdering de zaak waarvan die dakplaten onderdeel uitmaken in haar functie wordt aangetast, kan, gelet op het voorgaande, een redelijke begroting van de kosten van beredding meebrengen dat ook kosten van het herstel van die functie daarin worden betrokken. Daarbij kan waar dat redelijk is rekening worden gehouden met waardevermeerdering van de betrokken zaak als gevolg van het herstel, overeenkomstig hetgeen geldt voor het begroten van zaakschade (art. 6:97 en 98 BW).”

4.33

Daarmee heeft Uw Raad ruimte gegeven aan de mogelijkheid van een zekere ‘nieuw voor oud’-aftrek of -correctie. Na verwijzing heeft het hof Arnhem-Leeuwarden geoordeeld dat ook de kosten van vervanging door nieuwe platen verbonden zijn aan de bereddingsmaatregel van het verwijderen van de oude dakplaten,[_81366d9b-c028-4484-bbc9-9d1687a5e70a] zij het dat het hof – in het spoor van de vingerwijzing van Uw Raad – de vergoeding van de kosten van nieuwe dakplaten onder de noemer van art. 7:957 BW tot 70% ervan heeft beperkt.[_e80984a0-25b2-4f01-967c-98dfc8cbe279] Twee zaken lijken daarbij cruciaal: ten eerste dat de verzekerde zelf financieel niet tot vervanging van de daken in staat was en daarom ook niet overging tot verwijdering van de lekkende asbestdakplaten en daarmee dus niet tot beredding – een situatie die art. 7:957 BW nu juist beoogt te voorkomen (randnummer 4.6 hiervoor) – en ten tweede dat de stallen na verwijdering van het dak hun functie niet meer zouden kunnen vervullen.

4.34

Het Asbestdaken-arrest heeft als gezegd de nodige aandacht getrokken. Uw Raad heeft daarbij kritiek geoogst, maar ook bijval gekregen. De kritiek ziet onder meer op de consequenties die niet gerechtvaardigd zouden zijn: nieuwe dakplaten waren niet nodig om verdere verontreiniging te voorkomen en het is niet aan verzekeraar om verzekerde aan een nieuw dak te helpen; een dak heeft niet het eeuwige leven en het is aan verzekerde om in de kosten van vervanging te voorzien.[_796174c4-345f-48b7-b2bc-b2693f670f46] Ook acht men de ruimte (en de daarmee gepaard gaande onduidelijkheid) die Uw Raad met het openen van deze mogelijkheid heeft gelaten, bezwaarlijk.[_595d8416-ffe6-4b9e-8d1f-51609d801320] Maar bijval viel ook te noteren, bijvoorbeeld van Overes.[_9300ed33-933b-4971-b852-c293e7206168] Hij is alleen minder gecharmeerd van de verwijzingen naar bepalingen uit het schadevergoedingsrecht in rov. 3.4.2. Wat hem betreft waren die niet nodig, omdat dat niet zuiver is (het gaat niet om schadevergoedingsrecht) en de beoogde resultaten ook gewoon op de voet van art. 7:957 BW zelf (en eventueel art. 7:956 of 7:960 BW) zouden kunnen worden bereikt.[_700b0d4a-9e3f-43ff-a8a1-f7ad12fb5923]

4.35

Ten aanzien van sancties die de verzekeraar ter beschikking staan bij niet-naleving van de bereddingsplicht kunnen verschillende situaties worden onderscheiden, die hier niet alle bespreking behoeven.[_bba8505f-e4b3-46c2-85fb-2228ddfa09aa] Heeft de verzekerde de bereddingsplicht niet nagekomen, dan geldt dat de verzekeraar de schade die hij door de niet-voldoening aan de bereddingsplicht heeft geleden, kan verhalen op de verzekerde op grond van art. 6:74 BW.[_c677cc8b-3e16-401a-93ff-f388c9270e7e] De verzekerde behoudt dan zijn recht op uitkering.[_653f8943-83e8-4d56-b977-146100936836] De verzekeraar komt echter ook een beroep toe op art. 7:957 lid 3 BW als zelfstandige remedie, zodat hij de uitkering ook mag verminderen met de schade die hij als gevolg van het nalaten van de verzekerde heeft geleden.

4.36

In art. 7:963 BW wordt voor de afdeling met betrekking tot schadeverzekering (afdeling 2 van titel 7.17 BW) aangegeven van welke artikelen of artikelleden niet kan worden afgeweken. Het eerste lid van art. 7:957 BW wordt in deze bepaling niet genoemd, waaruit zou kunnen worden afgeleid dat deze bepaling in zoverre van regelend recht is. Veel betekenis heeft dat echter vermoedelijk niet: verzekeraars zullen niet snel geneigd zijn om de wettelijke bereddingsplicht in hun voorwaarden weg te schrijven.[_61521d7e-d0ab-411e-89af-4f0bd752630a]

4.37

Van het tweede lid van art. 7:957 BW, waarin is bepaald dat de verzekeraar de kosten verbonden aan de binnen redelijke grenzen genomen bereddingsmaatregelen vergoedt, kan niet ten nadele van de verzekeringnemer of de verzekerde worden afgeweken (art. 7:963 lid 5 BW). De verzekeraar kan dus niet bedingen dat eventuele door de verzekerde te maken bereddingskosten niet voor zijn rekening komen. De aard van de verzekering – consument- of bedrijfsverzekering – maakt hierbij geen verschil.

4.38

De omstandigheid dat de verzekeringnemer een consument is, is wel van belang voor de mogelijkheid om ingevolge art. 7:963 lid 6 BW in de verzekeringsvoorwaarden ten nadele van de verzekerde of verzekeringnemer af te wijken van art. 7:959 lid 1 BW en de te vergoeden bereddingskosten en de redelijke kosten tot het vaststellen van de schade, tezamen met de vergoeding van de schade, te maximeren op een bedrag dat lager is dan de verzekerde som. Kort gezegd kan dit bij een consumentverzekering niet en bij een bedrijfsverzekering wél[_2e28529f-e35f-4914-8e14-7ba9848eb187] (overigens met dien verstande dat de verzekeraar niet kan bedingen dat hij helemaal geen bereddingskosten vergoedt, nu het bepaalde in art. 7:957 lid 2 jo. art. 7:963 lid 5 BW hieraan in de weg staat).[_2059ff88-5d3b-48fe-b8ad-579c08f2adea]

5 Bespreking van het cassatiemiddel in het principale beroep

5.1

Het cassatiemiddel in het principale beroep van Chubb bestond aanvankelijk uit drie genummerde onderdelen (onderdelen 1 tot en met 3), maar onderdeel 3 is bij gelegenheid van de schriftelijke toelichting door Chubb ingetrokken.[_d55aac33-9618-4bd4-b2d8-63de5ee7c2b5] Dat betekent dat alleen onderdeel 1 en onderdeel 2 bespreking behoeven.

5.2

Onderdeel 1 klaagt in de kern dat het hof de beoordeling van de vraag of de saneringskosten kunnen worden aangemerkt als voor vergoeding in aanmerking komende bereddingskosten in de zin van art. 7:957 lid 2 BW niet of onvoldoende heeft betrokken op het verzekerde risico onder de masterpolis. Onderdeel 2 klaagt kort gezegd dat het hof heeft nagelaten te beslissen op het subsidiaire verweer van Chubb dat – overeenkomstig het oordeel van de rechtbank – alleen de in de eerste maand gemaakte bereddingskosten redelijk zijn geweest, althans dat het hof blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting voor zover het ervan is uitgegaan dat bij lang voortdurende bereddingsmaatregelen tussentijds geen ruimte bestaat voor een hernieuwde beoordeling van de vraag of de voorzetting van de beredding nog ziet op een in beginsel onder de masterpolis gedekt belang.

Onderdeel 1

5.3

Onderdeel 1 komt op tegen rov. 6.2 en rov. 6.9 tot en met 6.14 van het bestreden arrest (zie hiervoor de randnummers 2.13 en 2.16-2.18), en in het bijzonder tegen de oordelen in rov. 6.2 en rov. 6.13. Het onderdeel klaagt dat deze oordelen onjuist, onbegrijpelijk dan wel ontoereikend gemotiveerd zijn. Volgens de procesinleiding bevat het onderdeel in de kern de volgende drie klachten:

(i) het hof heeft de beredding ten onrechte niet of in elk geval onvoldoende betrokken op het verzekerde risico; althans

(ii) het hof heeft niet (kenbaar) de rechtens juiste maatstaf aangelegd dat het voor Vopak Singapore[_c4fd4859-e4ec-43b2-abd1-e9e5bac4f713] als verzekerde aannemelijk was dat het verzekerde risico zonder beredding zou intreden; en

(iii) in elk geval is het oordeel van het hof ontoereikend gemotiveerd, omdat de centrale verwijzing naar het tweede rapport van CL van 6 juli 2017 (hiervoor randnummer 1.11) door het hof niet juist is, en inconsistent met de feitelijke vaststelling dat Vopak Singapore besloot geen melding te maken bij de autoriteiten omdat zij meende dat de gelekte stof niet gevaarlijk was.

De klachten worden nader uitgewerkt en toegelicht in subonderdeel 1.1, dat is onderverdeeld in de ‘subsubonderdelen’ 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3 en 1.1.4 (hierna aangeduid als subonderdelen 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3 en 1.1.4). Subonderdeel 1.1, 1.1.1, 1.1.2 en 1.1.3 hebben betrekking op de klachten (i) en (ii). Klacht (iii) komt aan de orde in subonderdeel 1.1.4.

5.4

Subonderdeel 1.1 klaagt dat het hof bij de vaststelling van de reikwijdte van de bereddingsplicht van art 7:957 lid 2 BW ten onrechte heeft nagelaten te beoordelen of de gemaakte kosten ten bate van de verzekeraar zijn gemaakt, waartoe is vereist dat de beredding ziet op een in beginsel gedekt belang. Volgens het subonderdeel had het hof, nu partijen van mening verschilden over de uitleg van deze dekkingsbepaling, Section 2 van de masterpolis moeten uitleggen om te kunnen beoordelen of sprake is van voor vergoeding in aanmerking komende bereddingskosten. Het hof heeft de toepasselijke maatstaf van art. 7:957 lid 2 BW miskend door dit (nadrukkelijk) na te laten en daarbij geen, althans geen toereikend gemotiveerde, beslissing te geven over de vraag of sprake is van een in beginsel gedekt belang. Volgens het subonderdeel heeft het hof blijkens rov. 6.2, zijn los van de dekkingsvraag gegeven overwegingen over bereddingskosten in rov. 6.3 tot en met 6.12 en zijn summiere overweging in rov. 6.13-6.14 over de te verwachten dekking onder de polis, ten onrechte niet, althans niet naar behoren onderzocht of het ten tijde van het maken van de bereddingskosten daadwerkelijk aannemelijk was dat er een voor dekking vereiste regulatory action of een third party requirement zou volgen, mede gelet op het nalaten van Vopak Singapore om het incident bij de autoriteiten of de verhuurder te melden en haar eigen overtuiging dat het gelekte product niet gevaarlijk was. Het rechtens onjuiste vertrekpunt, dat het voor de beoordeling van (de aanspraak op vergoeding van) de bereddingskosten niet nodig is vast te stellen welk risico precies gedekt is onder de polis, werkt volgens subonderdeel 1.1 door in verschillende onderdelen van het arrest. Kort samengevat is dit als volgt uitgewerkt in de subonderdelen 1.1.1-1.1.4:

- het hof heeft in rov. 6.9-6.12 de vraag naar onmiddellijk dreigend gevaar ten onrechte geïsoleerd van de dekkingsvraag behandeld en daarbij het toenemen van milieuvervuiling en het mogelijk bestaan van gezondheidsrisico’s dragend geacht voor het oordeel dat sprake is van een onmiddellijk dreigend gevaar (subonderdeel 1.1.1);

- het hof heeft in het bijzonder in rov. 6.13 miskend dat het behoorde te onderzoeken of het, op het moment dat Vopak Singapore besloot tot het treffen van saneringsmaatregelen, aannemelijk was dat een derde of de overheid – de sanering weggedacht – haar zou gebieden saneringskosten te maken, althans het hof heeft dit onderzoek niet kenbaar of toereikend gemotiveerd gedaan (subonderdeel 1.1.1);

- het hof heeft in rov. 6.13, twee na laatste volzin, de mogelijkheid van een aansprakelijkstelling door particuliere derden betrokken, waarmee het hof heeft miskend, zoals Chubb heeft gesteld en tussen partijen niet in geschil was, dat de dekking ziet op saneringskosten gemaakt na een regulatory action of requirement van de zijde van de verhuurder, en de eventuele aansprakelijkstelling door een derde hierbij geen rol speelt. Door ook de mogelijkheid van aansprakelijkstelling door een derde in zijn oordeel te betrekken, heeft het hof hetzij een onbegrijpelijke uitleg aan de polis gegeven indien daarmee wordt bedoeld dat Section 2 dekking zou bieden voor dergelijke aanspraken, nu het hof heeft geoordeeld in rov. 6.2 dat de dekkingsvraag in het midden kan blijven ondanks het partijdebat over de uitleg van de dekkingsbepaling, hetzij een onbegrijpelijke uitleg gegeven aan de polis of zijn oordeel ontoereikend gemotiveerd (subonderdeel 1.1.2);

- het hof heeft het eerste rapport van CL van 30 maart 2016 op verschillende plekken in het arrest (rov. 6.9-6.12 en 6.13) centraal gesteld en mede dragend geacht voor zijn oordeel dat Vopak Singapore mocht verwachten dat de gemaakte saneringskosten een in beginsel gedekt belang betroffen (rov. 6.13), maar heeft daarbij niet, althans niet kenbaar, voor ogen gehouden dat dit rapport – zoals Chubb heeft gesteld – is geschreven in de context van een Property Damage claim in verband met de schade aan de landtank onder een andere verzekering, en dat Property Damage naar zijn aard niet verzekerd was onder de masterpolis. Door het eerste rapport van CL niettemin aan zijn beslissing ten grondslag te leggen heeft het hof een onbegrijpelijke, althans ontoereikend gemotiveerde beslissing gegeven (subonderdeel 1.1.3);

- het oordeel van het hof in rov. 6.10 en 6.13 dat Vopak Singapore mocht verwachten dat de beredding zag op een in beginsel gedekt belang toen zij besloot opdracht te geven tot de maatregelen, is ontoereikend gemotiveerd in het licht van de stellingen van Chubb die ertoe strekken dat het op het moment van het treffen van de saneringsmaatregelen niet aannemelijk was dat – de sanering (en daarmee in wezen de beredding(sactie)) weggedacht – sprake was van een gedekte schade. Het hof is in rov. 6.13 voorbijgegaan aan de volgende stellingen van Chubb, althans vaststaande feiten (subonderdeel 1.1.4):

(a) Vopak Singapore besloot om zowel vlak na het incident als na verloop van tijd de vervuiling niet te melden bij de autoriteiten en de verhuurder;

(b) daarvoor zou redengevend zijn geweest dat zij meende dat de gelekte substantie niet gevaarlijk was, het product niet in de zee gelopen was en er daarom volgens haar geen verplichting bestond tot melding (zie het tweede rapport van CL van 6 juli 2017);

(c) nu Vopak Singapore kennelijk meende dat zij, in de gegeven omstandigheden, toen zij besloot opdracht te geven tot sanering, de vervuiling niet hoefde te melden, is het ook niet logisch dat Vopak Singapore er tegelijkertijd wél van uit kon gaan dat er zonder melding een event specific action zou volgen die nodig is voor een gedekt belang onder Section 2 van de masterpolis;

(d) over het niet melden van de vervuiling heeft Vopak uitsluitend gesteld dat Vopak Singapore uitging van een onder de masterpolis gedekt belang, omdat CL adviseerde over te gaan tot sanering. Hieraan zou het hof echter niet, althans niet zonder nadere motivering, gevolgtrekkingen kunnen verbinden voor de aannemelijkheid van dekking onder de polis, omdat het eerste rapport van CL van 30 maart 2016 is geschreven in de context van Property Damage aan de landtank, die niet verzekerd is onder de masterpolis;

(e) Vopak heeft niet gesteld dat het aannemelijk is dat er een event specific action zou volgen bij het uitblijven van een melding. Vopak heeft in feitelijke instanties slechts verwezen naar de contractuele verplichting tot opruiming onder de huurovereenkomst, althans de lokale milieuwetgeving, en heeft gesteld dat, gelet op die verplichting, bij het uitblijven althans stilleggen van saneringsmaatregelen sprake was van “requirement” in de zin van de masterpolis, omdat Vopak Singapore op grond daarvan verplicht was de vervuiling op te ruimen, hetgeen maakt dat de gemaakte kosten kwalificeren als bereddingskosten;

(f) dat een event specific action aannemelijk is, heeft Chubb echter gemotiveerd bestreden onder verwijzing naar het tweede rapport van CL van 6 juli 2017. Chubb heeft gesteld dat als Vopak Singapore meende dat er een milieurechtelijke of contractuele verplichting tot opruimen bestond, deze bepalingen haar ook hadden verplicht om terstond, althans op een later moment, de vervuiling te melden bij de autoriteiten althans de verhuurder;

(g) zo’n event specific action is essentieel omdat anders juist niet gedekte op eigen initiatief gemaakte saneringskosten zouden zijn gedekt als bereddingskosten, terwijl de dekking onder Section 2 van de masterpolis beperkt is tot eigen gemaakte kosten als gevolg van een gebod tot sanering door derden (een “requirement”), in tegenstelling tot de (niet afgenomen) dekking onder Section 1 van de masterpolis.

5.5

Subonderdeel 1.1 klaagt mijns inziens terecht dat het hof zijn beoordeling van de vraag of de door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten als bereddingskosten onder de masterpolis voor vergoeding in aanmerking komen, onvoldoende heeft betrokken op het onder de masterpolis verzekerde risico. Het onder de polis verzekerde risico is het vertrekpunt voor de beantwoording van de vraag of sprake is van bereddingsmaatregelen die ingevolge art. 7:957 lid 2 BW door de verzekeraar moeten worden vergoed. Er moet dus eerst, aan de hand van uitleg van de polis, worden vastgesteld welk risico is verzekerd, voordat kan worden beoordeeld of sprake is van ‘de verwezenlijking van het risico’ of ‘het ophanden zijn daarvan’ als bedoeld in art. 7:957 lid 1 BW (zie hiervoor randnummer 4.20). Zoals blijkt uit rov. 6.2, heeft het hof kennelijk gemeend dat de uitleg van de relevante polisvoorwaarden (en daarmee de uitleg van de dekkingsbepaling in Section 2 van de masterpolis) in het midden kon blijven. Het hof is daarmee weggebleven van de beantwoording van de vraag die partijen in eerste aanleg en hoger beroep verdeeld hield: is voor dekking onder Section 2 van de masterpolis, afgezien van het geval van een “Regulatory action”, nodig dat een eis tot onmiddellijke sanering van de bodem wordt opgelegd door een derde partij (een zogenaamde “event specific action”) of is – zoals Vopak heeft betoogd – voor een “requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance” een wettelijke of contractuele opruimverplichting voldoende? Indien Section 2 van de masterpolis zo moet worden uitgelegd dat het verzekerde risico slechts ziet op de saneringskosten die voortvloeien uit een “Regulatory action” of een “event specific action”, dan is in het kader van de bereddingsplicht van de verzekerde de te beantwoorden vraag of de verzekerde wist of behoorde te weten dat dit risico zich heeft verwezenlijkt of zich dreigt te verwezenlijken (vergelijk hiervoor randnummer 4.18). Indien nog geen sprake is van een “Regulatory action” of een “event specific action”, is relevant of het aannemelijk is dat – de bereddingsmaatregelen weggedacht – zich een “Regulatory action” of een “event specific action” zou voordoen en, zo ja, welke maatregelen in die gevallen van de verzekerde konden worden verwacht. Door de (nauwkeurige) uitleg van de polisvoorwaarden in het midden te laten (zie ook hierna randnummer 5.7), heeft het hof miskend dat de vaststelling van het verzekerde risico een cruciaal onderdeel is van de beoordeling of sprake is van bereddingsmaatregelen in de zin van art. 7:957 lid 1 BW en dat in het kader van die beoordeling relevant is of dit risico zich heeft verwezenlijkt of verwezenlijking daarvan ophanden is.

5.6

Dat het hof niet van de juiste maatstaf is uitgegaan blijkt, zoals subonderdeel 1.1.1 terecht aanvoert, ook uit de omstandigheid dat het hof in rov. 6.9-6.12 de beoordeling van het onmiddellijk dreigende gevaar geïsoleerd heeft verricht en niet in verband heeft gebracht met het verzekerde risico. Voor zijn oordeel dat sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar dat noopte tot direct ingrijpen door Vopak Singapore, heeft het hof redengevend geacht dat, zoals onder meer bleek uit het eerste rapport van CL, de olielekkage zorgde voor een gevaarlijke situatie voor het (lokale) milieu. De omstandigheid dat sprake was van een voor het (lokale) milieu dreigende situatie is als zodanig echter niet voldoende. In het kader van de vraag of sprake is van een onmiddellijk dreigend gevaar, had het hof moeten onderzoeken of ten tijde van het nemen van de maatregelen sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar voor schade die onder de verzekeringsdekking viel (vergelijk wederom randnummer 4.20).

5.7

Het hof is in rov. 6.13 wel specifiek, maar los van de vraag naar het onmiddellijk dreigend gevaar,[_14941e3f-bd0b-44c8-a638-995ed23c4762] ingegaan op de door Vopak Singapore te verwachten dekking onder de masterpolis. Dit heeft het hof kennelijk gedaan in het kader van de beantwoording van de vraag of er destijds aanleiding was voor twijfel over de dekking onder de masterpolis, zodat Vopak Singapore de beslissing om over te gaan tot het treffen van de(ze) saneringsmaatregelen niet had mogen nemen.[_3cd28a38-d4ce-406c-a9f8-c3e6aa1514ea] Naar het oordeel van het hof was er voor Vopak Singapore evenwel geen reden om te verwachten dat de schade niet onder de polis gedekt zou zijn. Het hof heeft daarbij overwogen dat de masterpolis een terreinvervuiling-aansprakelijkheidspolis is en dat Vopak Singapore, indien zij aansprakelijk zou worden gesteld door een derde (de lokale overheid of een particuliere partij), tegen de hiermee gepaard gaande kosten verzekerd was. Daarmee is niet gezegd dat het hof hier werkelijk een uitleg heeft gegeven aan de dekkingsbepaling (en de daarin opgenomen voorwaarde “requirement of a third party first imposed during the Period of Insurance”) in Section 2 van de masterpolis. Het hof heeft met rov. 6.2 immers tot uitdrukking gebracht dat het antwoord op de dekkingsvraag, die partijen verdeeld houdt, in het midden kan blijven als sprake is van voor vergoeding in aanmerking komende bereddingskosten. Dat heeft het hof vervolgens herhaald in rov. 6.29 (zie randnummer 2.25 hiervoor). Het lijkt er meer op dat het hof de masterpolis (‘hoog over’) heeft gekwalificeerd als een (terreinvervuiling)aansprakelijkheidsverzekering en vanuit die kwalificatie heeft beredeneerd dat het onder de polis gedekte belang ziet op de kosten die samenhangen met een aansprakelijkstelling door een derde in verband met terreinvervuiling. Het hof heeft daarmee echter, zoals subonderdeel 1.1 terecht betoogt, niet (voldoende) onderzocht welk risico precies verzekerd is onder de masterpolis.

5.8

Uit het voorgaande volgt dat de subonderdelen 1.1 en 1.1.1 in zoverre doel treffen. Bij die stand van zaken bestaat geen belang bij de bespreking van de subonderdelen 1.1.2, 1.1.3 en 1.1.4. Ik acht het ook niet opportuun om in te gaan op de klachten van deze subonderdelen. Wanneer Uw Raad mij volgt, zal na verwijzing immers alsnog moeten worden beoordeeld, tegen de achtergrond van de stellingen van partijen, wat het onder de masterpolis verzekerde risico is en of (voldoende is gesteld om te kunnen aannemen dat) sprake was van (een onmiddellijk dreigend gevaar voor) verwezenlijking van dit risico. Deze beoordeling heeft in hoge mate een feitelijk karakter. Het lijkt mij niet aangewezen om het verwijzingshof bij deze feitelijke beoordeling ‘voor de voeten te lopen’ door in te gaan op de klachten over de uitleg van de dekkingsbepaling (subonderdeel 1.1.2), de uitleg en waardering van het eerste rapport van CL (subonderdeel 1.1.3) en de relevantie van de in subonderdeel 1.1.4 genoemde stellingen van Chubb.

Onderdeel 2

5.9

Onderdeel 2 is gericht tegen rov. 6.23-6.29, waarin het hof, zoals blijkt uit het daarboven geplaatste tussenkopje, heeft geoordeeld over de omvang van de schade en de vraag of de saneringskosten redelijk en doelmatig waren. Deze overwegingen bouwen voort op de door onderdeel 1 bestreden oordelen en overwegingen (die er kort gezegd op neerkomen dat op Vopak Singapore een bereddingsplicht rustte). Indien Uw Raad mij volgt en het arrest vernietigt op grond van onderdeel 1, dan is het verwijzingshof niet gebonden aan deze overwegingen over de omvang van de vergoedingsplicht van Chubb, omdat het fundament daaronder (de bereddingsplicht van Vopak Singapore) wegvalt.[_145e5411-0fa1-474c-91ca-9085fe717793] Er bestaat in dat geval geen belang bij bespreking van de daartegen gerichte klachten. De verzekeringspraktijk zou echter wél gebaat zijn bij een bespreking van onderdeel 2, omdat de klachten van dit onderdeel aanleiding kunnen geven tot rechtsontwikkeling op het punt van het leerstuk van de bereddingskosten. Om die reden (en voor het geval dat Uw Raad anders mocht denken over onderdeel 1), ga ik hierna toch op de klachten van onderdeel 2 in.

5.10

Het onderdeel heeft als opschrift “Het hof heeft nagelaten de redelijkheidstoets, die onderdeel is van art. 7:957 lid 1 en 2 BW, toe te passen”, en bevat in de kern twee klachten:

(i) het hof heeft (in strijd met art. 23 Rv) ten onrechte nagelaten om te beslissen op het subsidiaire verweer van Chubb dat niet alle gemaakte saneringskosten voor de beredding redelijk zijn;

(ii) het hof heeft in elk geval blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting en/of een ontoereikend gemotiveerde beslissing gegeven door te miskennen dat bij voortgezette bereddingsmaatregelen ruimte bestaat voor een (hernieuwde) beoordeling van de redelijkheid en doelmatigheid van de gemaakte kosten.

Deze klachten worden uitgewerkt in de subonderdelen 2.1 en 2.2.

5.11

Subonderdeel 2.1 klaagt, samengevat, dat het hof ten onrechte heeft nagelaten om te beslissen over de door Chubb in appel als subsidiair verweer verdedigde, en de door de rechtbank (met toepassing van de uit art. 7:957 lid 2 BW voortvloeiende redelijkheidscorrectie (‘dubbele redelijkheidstoets’)) gevolgde, benadering, die erop neerkomt dat alleen de kosten gemaakt in de eerste maand als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen. Het subonderdeel wijst erop dat de rechtbank in rov. 2.17.-2.19. van het eindvonnis in de kern heeft geoordeeld dat van Vopak Singapore mocht worden gevergd dat zij de vervuiling bij de autoriteiten en/of de verhuurder zou melden, waarna zij in elk geval binnen een maand duidelijkheid zou hebben gehad over de vraag of sprake was van een in beginsel onder de masterpolis gedekt belang, en dat Vopak op dat moment een hernieuwde afweging had kunnen maken ten aanzien van de saneringsmaatregelen. Door na te laten op deze essentiële stelling van Chubb te beslissen, is het oordeel van het hof rechtens onjuist, onbegrijpelijk en/of ontoereikend gemotiveerd, aldus het subonderdeel.

5.12

Subonderdeel 2.2 stelt dat het oordeel van het hof impliceert dat wanneer eenmaal bij aanvang van de sanering verwacht mocht worden dat de beredding zag op een in beginsel gedekt belang, ook bij lang voortdurende bereddingsmaatregelen (zoals in dit geval in de periode van 17 maart tot 14 oktober 2016), die bestaan uit verschillende handelingen (het afgraven van de grond, het reinigen van de tank en het afvoeren van de aarde met een tanker), geen ruimte bestaat voor een hernieuwde beoordeling van de vraag of de voorzetting van de beredding nog ziet op een in beginsel onder de masterpolis gedekt belang. Het subonderdeel klaagt dat die implicatie rechtens onjuist is. Daarbij merkt het subonderdeel op dat, hoewel de vraag of bereddingskosten terecht zijn gemaakt wordt beoordeeld naar het moment dat de beredding wordt ingezet (om verwijten van hindsight bias te voorkomen), in de toets van art. 7:957 BW wel ruimte bestaat om (de noodzaak en voortzetting van) de bereddingsmaatregelen, tegen de achtergrond van een gewijzigd inzicht ten aanzien van het risico, opnieuw te beoordelen. Als niet langer sprake is van een onmiddellijk dreigend gevaar op toename van een in beginsel gedekt risico, dan kan volgens het subonderdeel van de verzekerde worden gevergd dat de beredding wordt stilgelegd. Ten slotte voert het subonderdeel aan dat het bij een verzekerd risico waar een gebod tot opruiming van een derde centraal staat, ook niet onredelijk is om – wanneer duidelijk is dat een dergelijk gebod nooit zou zijn gevolgd omdat de verzekerde zelf besloot de vervuiling niet te melden – niet alle kosten als bereddingskosten aan te merken.

5.13

De subonderdelen 2.1 en 2.2 lenen zich voor een gezamenlijke behandeling.

5.14

Volgens vaste rechtspraak van Uw Raad geldt dat de redelijkheid en doelmatigheid van de door de verzekerde getroffen maatregelen moeten worden beoordeeld naar het tijdstip waarop de verzekerde tot het nemen van de maatregelen heeft besloten (zie randnummer 4.25 met verwijzingen naar die rechtspraak). Zoals ik hiervoor heb opgemerkt in randnummer 4.28, betekent dat niet dat de verzekerde daarna van verdere afweging, onderzoek of overleg is ontslagen. Bij een bereddingsactie waarmee langere tijd gemoeid is kan voortschrijdend inzicht over noodzaak of effectiviteit van de maatregelen of gerede twijfel over de dekking van de schade die de verzekerde tracht te voorkomen of te beperken aanleiding zijn voor de beslissing om de beredding te staken of om andere maatregelen te treffen. Dit kan, als gezegd, gevolgen hebben voor de aanspraak op vergoeding van de bereddingskosten.[_0ae2173a-05e6-492f-bbb6-78b7d1fef926]

5.15

De rechtbank heeft in haar beoordeling betrokken dat de door Vopak Singapore getroffen maatregelen tot sanering van de tank pit langere tijd hebben geduurd (van 17 maart tot 14 oktober 2016) en dat er op Vopak Singapore, mede gelet op haar relatie tot de verzekeraar en de wijze waarop de verzekering is vormgegeven, op enig moment na de initiële beslissing tot het treffen van maatregelen een verplichting rustte om een nieuwe afweging te maken ten aanzien van de redelijkheid en doelmatigheid van nog verder te nemen maatregelen. Naar het oordeel van de rechtbank had die hernieuwde afweging binnen één maand moeten plaatsvinden. Volgens de rechtbank had Vopak Singapore namelijk, indien zij het incident direct zou hebben gemeld bij de NEA of bij Bougainville, binnen één maand duidelijkheid gekregen over de vraag of een bevel tot sanering van één van die partijen zou volgen, waarna die hernieuwde afweging had kunnen plaatsvinden. Dit heeft de rechtbank ertoe gebracht in haar eindvonnis te oordelen dat de door Vopak Singapore gemaakte kosten tot sanering van de tank pit slechts tot 17 april 2016 voor vergoeding in aanmerking komen:

“2.16. Op het moment dat de maatregelen werden ingezet, op 17 maart 2016, was er geen reden voor Vopak Singapore om ervan uit te gaan dat de schade niet onder de polis gedekt zou zijn. In de rede lag immers dat Bougainville dan wel de NEA haar op enig moment zou verplichten tot sanering. Artikel 7:957 BW strekt er mede toe te voorkomen dat de verzekerde of verzekeringnemer, al dan niet om financiële redenen, het treffen van maatregelen ter voorkoming of beperking van (verdere) schade achterwege laat. Hierbij past niet dat Vopak Singapore een afwachtende houding zou aannemen in de veronderstelling dat de schade, in het geval zij zou worden aangesproken tot sanering, door de Masterpolis zou worden gedekt.

2.17.

Van belang is wel dat – zoals Vopak ter comparitie heeft verklaard en ook door Chubb naar voren is gebracht – Vopak Singapore het incident niet terstond bij de NEA of bij Bougainville heeft gemeld. Evenmin is gebleken dat Vopak Singapore dit op een later moment heeft gedaan. Een “Regulatory Action” of “een requirement of a third party” was dus bij nader inzien niet te verwachten in de (gehele) periode tot 14 oktober 2016 (zie Report #3 van CLI) – dat Vopak Singapore de saneringsmaatregelen ten aanzien van de tankpit heeft uitgevoerd.

2.18.

Bereddingskosten komen alleen voor vergoeding in aanmerking als zij in het belang van de verzekeraar worden gemaakt en redelijk en doelmatig zijn. Een en ander moet worden beoordeeld naar het tijdstip waarop de verzekerde of verzekeringnemer tot het nemen van maatregelen besluit. Dat neemt echter niet weg dat bij de beoordeling van de vraag naar de redelijkheid bijzondere omstandigheden die zich na dat moment hebben voorgedaan kunnen meewegen. Gelet op hetgeen overwogen is [in] 2.17 kan in dit geval naar het oordeel van de rechtbank bezwaarlijk worden aangenomen dat de volledige saneringskosten van de tankpit in het belang van de verzekeraar zijn gemaakt, dan wel redelijk zijn.

Het melden van het incident waardoor na enige tijd duidelijkheid zou zijn ontstaan over het al dan niet opleggen van een bevel tot saneren door de NEA of Bougainville, had Vopak Singapore in staat gesteld na die tijd, een hernieuwde afweging te maken met betrekking tot de redelijkheid en doelmatigheid van nog te nemen verdere saneringsmaatregelen. Ook gelet op de relatie tot Chubb en de wijze waarop de onderhavige verzekering is vorm gegeven diende zij die duidelijkheid te verkrijgen. De rechtbank acht het redelijk om aan te nemen dat als Vopak Singapore direct na het incident melding daarvan had gemaakt bij de NEA en Bougainville, binnen één maand duidelijk zou zijn geweest of er een bevel tot saneren van een van die partijen zou volgen, waarna die hernieuwde afweging plaats had kunnen vinden.

2.19.

Dit brengt mee dat de door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten voor de tank pit naar het oordeel van de rechtbank voor vergoeding in aanmerking komen tot 17 april 2016. (…)”

5.16

In het principale appel heeft Vopak grief 8 gericht tegen het oordeel van de rechtbank dat de vergoeding beperkt is tot de kosten die Vopak Singapore heeft gemaakt in de periode van 17 maart tot 17 april 2016. Kort samengevat heeft zij betoogd dat alle saneringskosten volledig voor vergoeding in aanmerking komen, omdat hoe dan ook een gebod van de NEA of een claim van Bougainville was gevolgd indien Vopak Singapore op 17 april 2016 was gestopt met saneren.[_8c201f7a-53f4-4208-a4c7-b4f023049b9e]

5.17

In haar verweer tegen deze grief in het principale appel heeft Chubb zich subsidiair, namelijk voor het geval dat het door Chubb ingestelde incidentele appel zou falen, op het standpunt gesteld dat de rechtbank terecht heeft geoordeeld dat niet alle door Vopak Singapore gemaakte saneringskosten voor vergoeding in aanmerking komen. Daarbij heeft zij zich geschaard achter het oordeel van de rechtbank dat in ieder geval op 17 april 2016 duidelijk zou zijn geweest of er al dan niet een saneringsgebod door de NEA of Bougainville opgelegd zou worden:

“9.1. Met deze grief klaagt Vopak c.s. over het oordeel van de rechtbank dat niet alle kosten voor het afgraven van de tankpit als bereddingskosten kwalificeren.

9.2.

Chubb merkt hierop [sic] dat zij in het vervolg van deze memorie incidenteel appelleert tegen het oordeel van de rechtbank in het vonnis van 10 mei 2023 dat bepaalde door Vopak Singapore gemaakte kosten kwalificeren als bereddingskosten. Als dit incidenteel appel faalt, dan meent Chubb echter dat de rechtbank terecht heeft geoordeeld dat in ieder geval niet alle door Vopak Singapore gemaakte kosten als bereddingskosten kwalificeren.

9.3.

Zoals de rechtbank terecht oordeelt, zou in ieder geval op enig moment, i.e. op 17 april 2016, duidelijk zijn geweest dat er geen requirement meer opgelegd zou worden. Aldus is in ieder geval vanaf dat moment geen sprake meer van bereddingskosten.

9.4.

In dit kader merkt Chubb op dat indien het standpunt van Vopak c.s. gevolgd zou worden, feitelijk dekking zou worden geboden voor de kosten die onder Section 1 gedekt zouden zijn, namelijk voor de kosten van het op eigen initiatief saneren van het terrein, zonder dat daarvoor premie is betaald. Een dergelijke dekking is niet beoogd onder Section 2. Om die reden faalt deze grief.”[_38fd9c85-bf98-4ea6-84fd-812e084237f9]

5.18

Het hof heeft zich in rov. 6.23-6.29, zoals ook blijkt uit het daarboven geplaatste opschrift (“Omvang van de schade, kosten redelijk en doelmatig?”), gebogen over de omvang van de bereddingskosten en de vraag of deze redelijk en doelmatig waren. Ik lees in die overwegingen niet dat het hof is ingegaan op de door de rechtbank aangebrachte beperking van de bereddingskosten tot één maand en het hiervoor in de randnummers 5.16 en 5.17 weergegeven partijdebat daarover. Het hof lijkt niet te hebben onderkend dat Chubb zich in hoger beroep op het (subsidiaire) standpunt heeft gesteld dat de rechtbank die beperking terecht heeft aangebracht. In rov. 6.26 heeft het hof immers overwogen dat Chubb geen inhoudelijk verweer heeft gevoerd tegen de door Vopak geclaimde kosten en niet heeft gesteld dat die kosten buitenproportioneel zijn (en dat de door Vopak geclaimde kosten daarom tot een bedrag van (afgerond) SD 5.360.000,00 als niet weersproken kunnen worden toegewezen). In rov. 6.28 is het hof wel ingegaan op het betoog van Chubb dat zij in haar belangen is geschaad door de (te) late melding van het incident door Vopak Singapore, maar dit betoog ziet op de melding van het incident aan Chubb (op 9 december 2016) (randnummer 1.7 hiervoor) en niet op (het achterwege laten van) de melding van het incident aan de NEA of Bougainville.

5.19

Nu bepalend kan zijn voor de aanspraak op vergoeding of de verzekerde bij een langdurige bereddingsactie een tussentijdse hernieuwde afweging ten aanzien van noodzaak, effectiviteit en doelmatigheid van de reeds ingezette bereddingsmaatregelen achterwege heeft gelaten (zie randnummers 4.28 en 5.14 hiervoor), had het hof gemotiveerd moeten responderen op het (subsidiaire) verweer van Chubb in appel dat, zoals de rechtbank heeft geoordeeld, vanaf 17 april 2016 geen sprake meer is van bereddingskosten omdat op dat moment duidelijk had moeten zijn geweest of er een saneringsgebod opgelegd zou worden. Subonderdeel 2.1 klaagt terecht dat het oordeel van het hof ontoereikend gemotiveerd is, doordat het hof een bespreking van dit essentiële verweer achterwege heeft gelaten. Subonderdeel 2.1 treft derhalve doel.

5.20

Nu het hof het (subsidiaire) verweer van Chubb over het hoofd lijkt te hebben gezien, kan mijns inziens echter niet geconcludeerd worden dat het hof niet van de door subonderdeel 2.2 verdedigde (in mijn ogen: juiste) rechtsopvatting is uitgegaan. Subonderdeel 2.2 treft daarom geen doel.

Slotsom

5.21

De slotsom is dat de subonderdelen 1.1,1.1.1 en 2.1 doel treffen. Ik zal daarom in het principale cassatieberoep concluderen tot vernietiging van het bestreden arrest en tot verwijzing.

6 Bespreking van het cassatiemiddel in het incidentele beroep

6.1

Het incidentele cassatieberoep van Vopak is ingesteld onder de voorwaarde dat het slagen van één of meer klachten in het principale cassatieberoep tot gevolg heeft dat het arrest wordt vernietigd. Indien Uw Raad mijn conclusie in het principale cassatieberoep volgt, is deze voorwaarde vervuld. Voor de behandeling van het middel in het incidentele cassatieberoep maakt het overigens wel uit of de vernietiging in het principale cassatieberoep plaatsvindt vanwege het slagen van onderdeel 1 dan wel van onderdeel 2, omdat vernietiging op basis van onderdeel 1 verderstrekkende gevolgen heeft.

6.2

Het cassatiemiddel bestaat uit één onderdeel, gericht tegen rov. 6.27. Daarin heeft het hof geoordeeld dat de door Vopak c.s. gevorderde overige kosten, waaronder de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overheadkosten, niet uit het rapport van CL van 29 september 2017 volgen en ook in hoger beroep onvoldoende zijn onderbouwd en zullen worden afgewezen (randnummer 2.23 hiervoor). Dit oordeel, dat onderdeel uitmaakt van de beoordeling door het hof van de omvang van de vergoedingsplicht van Chubb ten aanzien van de kosten van de beredding, bouwt voort op de door onderdeel 1 in het principale cassatieberoep bestreden oordelen en overwegingen ten aanzien van de vraag of Vopak Singapore uitvoering heeft gegeven aan een op haar rustende bereddingsplicht (zie randnummer 5.9 hiervoor). Bij vernietiging van het bestreden arrest vanwege het slagen van onderdeel 1 in het principale cassatieberoep, waartoe ik zal concluderen, is het verwijzingshof niet gebonden aan dit oordeel en bestaat dus evenmin belang bij bespreking van de daartegen gerichte klachten. Het incidentele cassatieberoep kan dan derhalve niet tot cassatie leiden. Voor het geval dat Uw Raad het bestreden arrest slechts op basis van onderdeel 2 in het principale cassatieberoep zou vernietigen, ga ik hierna toch op de klachten in.

6.3

Het onderdeel klaagt dat het hiervoor in randnummer 6.2 weergegeven oordeel onjuist dan wel onvoldoende (begrijpelijk) is gemotiveerd. Deze klacht wordt uitgewerkt in de subonderdelen 1.1.1 en 1.1.2.

6.4

Subonderdeel 1.1.1 klaagt dat het hof in rov. 6.27 het grievenstelsel en het verbod op reformatio in peius heeft miskend door, anders dan de rechtbank, bij de bepaling van het door Chubb te vergoeden bedrag uit te gaan van een 30:70 verdeling van de overheadkosten, omdat Chubb in hoger beroep geen incidentele grief heeft gericht tegen, of op enige andere wijze bezwaren heeft geuit over, het oordeel van de rechtbank in rov. 2.19. van het eindvonnis dat het redelijk is om, in elk geval voor de eerste maand, uit te gaan van een 50:50 verdeling. Volgens het subonderdeel brengt dit mee dat het hof niet – ten nadele van Vopak – een ander oordeel kon geven over deze verdeling, in ieder geval niet waar het gaat om de in de eerste maand gemaakte kosten.

6.5

Subonderdeel 1.1.2 bevat de klacht dat het zonder nadere motivering, die ontbreekt, onbegrijpelijk is dat de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overheadkosten door Vopak “ook” in hoger beroep onvoldoende zijn onderbouwd, zoals het hof heeft geoordeeld. De rechtbank achtte de door Vopak voorgestane verdeling immers zodanig onderbouwd dat zij, in weerwil van de afwijkende opvatting van Chubb (onderbouwd met een rapport van Ramboll), Vopaks vordering op basis van deze ‘andere’ (door Vopak voorgestane) verdeling (50:50) toewees voor zover het ging om kosten gemaakt in de eerste maand. Tegen die achtergrond valt niet in te zien dat Vopak die (extra) kosten “ook” in hoger beroep onvoldoende zou hebben onderbouwd, of dat Vopak meer of anders had moeten stellen dan zij al in eerste aanleg had gedaan (daarvoor bestond immers geen aanleiding, nu de rechtbank haar op dit punt in het gelijk had gesteld en Chubb in hoger beroep op dit punt ook geen andere betwisting of onderbouwing heeft gegeven). Voor zover het hof in rov. 6.27 heeft geoordeeld dat de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overheadkosten (dan 30:70) niet uit het rapport van CL (van 29 september 2017) volgen, is dat onbegrijpelijk, aldus nog steeds subonderdeel 1.1.2.

6.6

Voordat ik de klachten zal bespreken, zal ik hierna eerst het in eerste aanleg gevoerde partijdebat ten aanzien van de verdeling van de “overheadkosten” weergeven, evenals het daarop gevolgde oordeel van de rechtbank, de relevante passages uit de gedingstukken in het incidentele appel en het oordeel van het hof.

6.7

Vopak heeft in de inleidende dagvaarding een vergoeding van de door Vopak Singapore gemaakte bereddingskosten gevorderd ter grootte van een bedrag van SD 5.918.861,92 (te verminderen met de uitkering onder de lokale polis van € 1 miljoen en het eigen risico onder de masterpolis van € 500.000). Zij heeft ter onderbouwing van de gemaakte bereddingskosten verwezen naar de specificatie van deze kosten in het (derde) rapport van CL van 29 september 2017 (hiervoor genoemd in randnummer 1.11).[_1bfdc8dc-51c8-4cf9-8c2f-901b7dcbf6a8] CL heeft in dit rapport de totale kosten van de reiniging van de tank en de kosten van sanering van de tank pit begroot op SD 7.081.446,87. Omdat de kosten van de reiniging van de tank niet onder de dekking van de masterpolis vielen, heeft CL begroot welk deel van de kosten moet worden toegerekend aan de reiniging van de tank en welk deel aan de sanering van de tank pit. Het door CL begrote bedrag voor de reiniging van de tank bedroeg SD 1.162.584,95 en voor de sanering van de tank pit SD 5.918.861,92.[_6e6a3e6a-271f-4c28-80f0-8bdca97e5c86]

6.8

In de conclusie van antwoord heeft Chubb het door Vopak gevorderde bedrag bestreden en zich daarbij op het standpunt gesteld dat in het rapport van CL van 29 september 2017, waarop de vordering is gebaseerd, een te groot bedrag is toegerekend aan de sanering van de tank pit. Daartoe heeft Chubb gesteld dat Ramboll op haar verzoek het rapport van CL heeft beoordeeld en dat deze in het memorandum van 9 oktober 2017 (hiervoor genoemd in randnummer 1.12) heeft geconcludeerd dat CL ten onrechte de in de eerste drie maanden na het incident gemaakte overheadkosten op 50:50 basis heeft verdeeld over beide schadeposten (de reiniging van de tank en de sanering van de tank pit), omdat Ramboll uit interviews met het Vopak-personeel en de door haar bestudeerde documentatie heeft begrepen dat het merendeel van de gemaakte arbeidsuren in de eerste drie maanden na het incident betrekking had op de reiniging van de tank (en dus niet op de sanering van de tank pit). Chubb heeft voorts verwezen naar een nader memorandum van Ramboll van 5 december 2017, waaruit blijkt dat volgens Ramboll een (afgerond) bedrag van SD 5.360.000 mogelijk kan worden toegerekend aan de sanering van de tank pit.[_53e02b21-d36d-49d1-be09-a09621bc75f5]

6.9

In de conclusie van repliek heeft Vopak opgemerkt dat zij in de twee door Chubb aangehaalde memoranda van Ramboll leest dat Ramboll een 30:70 verhouding aanhoudt voor de “manpower costs”.[_cd32781e-4c0c-4484-be12-2350ef17f9cd] Onder verwijzing naar passages uit het hiervoor in randnummer 1.4 opgenomen citaat uit het eerste rapport van CL van 30 maart 2016, heeft Vopak aangevoerd dat de door Ramboll veronderstelde 30:70 verdeling in geen geval realistisch is, omdat uit die passages blijkt dat de omvangrijke tank pit na de uitstroom grotendeels handmatig moest worden schoongemaakt. Volgens Vopak vergde het schoonmaken van de tank aanzienlijk minder tijd en inspanning. Vopak heeft gesteld dat de door CL gehanteerde 50:50 verdeling haar eerder nog te voorzichtig voor komt, maar dat zij desondanks bereid is om van deze 50:50 verdeling uit te gaan.[_a95bd31a-97b7-4c45-abb9-eaf08db944fe]

6.10

De rechtbank heeft in rov. 2.19. van haar eindvonnis geoordeeld dat zij voor de begroting van de saneringskosten aansluit bij de bedragen genoemd in de schadeopstelling in het derde rapport van CL van 29 september 2017 (door de rechtbank aangeduid als “Report #3 van CLI”) en dat de daarin genoemde 50:50 verdeling de rechtbank, anders dan Chubb heeft betoogd op basis van het memorandum (door de rechtbank aangeduid als “rapport”) van Ramboll van 9 oktober 2017, redelijk voor komt, in elk geval voor de eerste maand (zie ook randnummer 2.7 hiervoor). De rechtbank heeft daartoe overwogen:

“2.19. (…) De rechtbank sluit voor de begroting aan bij de bedragen genoemd in de schadeopstelling opgenomen in Report #3 van CLI. Die door Vopak c.s. overgelegde schadeopstelling is door Chubb enkel betwist voor wat betreft de door CLI gehanteerde verdeling van 50/50 op het punt van bepaalde kosten (“manpower costs ”) over de schadeposten “saneren van de tankpit” enerzijds en “reiniging van de tank” anderzijds. Deze 50/50 verdeling komt de rechtbank – anders dan Chubb, die op basis van een rapport van Ramboll van 9 oktober 2017 heeft betoogd dat een 30/70 verdeling meer voor de hand ligt – redelijk voor, in elk geval voor de eerste maand. De omvangrijke tankpit moest immers, zoals blijkt uit het citaat in rov. 2.14 [de laatste vier zinnen van de eerste alinea van het in randnummer 1.4 opgenomen citaat uit het rapport van CL van 30 maart 2016, A-G], na de uitstroom grotendeels handmatig worden schoongemaakt.”

6.11

In het incidentele appel heeft Chubb grief 5 gericht tegen de hiervoor in randnummer 6.10 weergegeven overweging van de rechtbank in rov. 2.19. Deze grief heeft zij als volgt toegelicht:[_5df9a023-ccf4-4d7c-b80c-6b83debe820c]

“16.2. Indien Uw Hof – in weerwil van al het voorgaande – van (…) oordeel zou zijn dat de door Vopak Singapore gemaakte kosten wél als bereddingskosten kwalificeren, dan wijst Chubb op het volgende.

16.3.

In een dergelijk geval komen enkel de kosten voor vergoeding in aanmerking die verband houden met het voorkomen van het verergeren van de reeds ontstane schade. De kosten verband houdende met het saneren van de reeds vervuilde grond, betreffen geen bereddingskosten nu deze betrekking hebben op de reeds ingetreden schade.

16.4.

Daarnaast geldt dat de kosten verband houdende met de verdere schoonmaak (zoals van de landtank en de daarmee verbonden infrastructuur) dan wel verband houdende met de afvoer en vernietiging van geruimd product/vervuilde grond niet voor vergoeding in aanmerking komen. Immers, na de verwijdering van het uitgestroomde product/vervuilde grond was een einde gekomen aan de dreiging van de verergering van de vervuiling. Daarmee kan deze overweging niet in stand blijven.”

6.12

In haar memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep heeft Vopak (onder meer) grief 5 van Chubb aldus uitgelegd dat Chubb daarmee betwist dat de kosten die zien op het saneren van de grond en de kosten verband houdende met de verdere schoonmaak (zoals van de landtank en de daarmee verbonden infrastructuur) dan wel verband houdende met de afvoer en vernietiging van geruimd product/vervuilde grond zijn aan te merken als bereddingskosten, omdat het niet zou gaan om maatregelen ter voorkoming of vermindering van de door de verzekering gedekte schade.[_0c8ca193-3d0a-4c98-a6c9-63b52bfdcfc8] In haar verweer tegen (onder meer) deze grief heeft Vopak vervolgens betoogd dat en waarom de door Vopak Singapore getroffen maatregelen wél als bereddingsmaatregelen kwalificeren.[_844b59c0-49af-4d1f-aa29-d01347a6ec42]

6.13

Het hof heeft in rov. 6.26 van het bestreden arrest geoordeeld dat de door Vopak gevorderde kosten tot een bedrag van (afgerond) SD 5.360.000,00 als niet weersproken kunnen worden toegewezen. Dit is het bedrag, waarvan Chubb op basis van het memorandum van Ramboll van 5 december 2017 heeft erkend dat het kan worden toegerekend aan de sanering van de tank pit (zie rov. 6.24 van het bestreden arrest en randnummer 6.8 hiervoor). In dit memorandum van Ramboll is uitgegaan van een andere toerekening van de “manpower costs” over de schadeposten reiniging van de tank enerzijds en sanering van de tank pit anderzijds (namelijk van een 30:70 verdeling) dan de 50:50 verdeling die in het rapport van CL wordt gehanteerd voor de kosten die in dat rapport worden aangeduid als “overheads” (zie het citaat in de laatste volzin van rov. 6.25 van het bestreden arrest en randnummer 6.9 hiervoor). Ten aanzien van (onder meer) “de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overhead-kosten” heeft het hof in rov. 6.27 geoordeeld dat deze “niet [volgen] uit het CL-rapport” (ik neem aan dat het hof hier doelt op het rapport van CL van 29 september 2017) en “overigens door Vopak c.s. ook in hoger beroep onvoldoende [zijn] onderbouwd” en daarom zullen worden afgewezen. Ik ga ervan uit dat het hof met “de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overhead-kosten” het oog heeft gehad op de extra kosten die bovenop het door Chubb erkende bedrag van SD 5.360.000,00 zouden komen indien – in afwijking van de door Chubb (op basis van het memorandum van Ramboll van 5 december 2017) bepleite 30:70 verdeling van de “manpower costs”– zou worden uitgegaan van een 50:50 verdeling van de “manpower costs” over de reiniging van de tank enerzijds en de sanering van de tank pit anderzijds. Uit de laatste volzin van rov. 6.25 volgt immers dat het hof ervan is uitgegaan dat “manpower costs” overheadkosten zijn.[_b1b7a474-b6c7-4d88-93b3-7eb0e28f006a]

6.14

Het hof heeft zich kennelijk niet gebonden geacht aan het oordeel van de rechtbank in rov. 2.19. van het eindvonnis dat het redelijk is om, in elk geval voor de eerste maand van de bereddingsactie, uit te gaan van een 50:50 verdeling van bepaalde kostenposten (“manpower costs”) over de schadeposten “sanering van de tank pit” en “reiniging van de tank”. Niet meteen duidelijk is waarom het hof zich niet gebonden heeft geacht aan dit oordeel van de rechtbank. Het lijkt echter onwaarschijnlijk dat het hof de tegen rov. 2.19. van het eindvonnis van de rechtbank gerichte incidentele grief 5 aldus heeft uitgelegd dat Chubb daarmee – en met succes – is opgekomen tegen dit oordeel. Gelet op de toelichting op de grief (weergegeven in randnummer 6.11) en de wijze waarop Vopak deze grief, zoals blijkt uit haar memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep (zie hiervoor randnummer 6.12), heeft verstaan, kan de grief bezwaarlijk anders worden gelezen dan dat daarmee (uitsluitend) is betoogd dat de kosten die verband houden met het saneren van de reeds vervuilde grond, de verdere schoonmaak (zoals van de landtank en de daarmee verbonden infrastructuur) dan wel met de afvoer en vernietiging van het geruimde product of de vervuilde grond geen bereddingskosten zijn. Dat het hof de grief niet zo heeft verstaan dat daarmee (met succes) is opgekomen tegen de door de rechtbank redelijk geachte 50:50 verdeling blijkt verder uit rov. 6.35, waarin het hof heeft geoordeeld dat het incidentele hoger beroep van Chubb niet slaagt. Mijns inziens kan het daarom niet anders zijn dan dat het hof, door de (extra) kosten die verband houden met een andere verdeling van de overheadkosten (dat wil zeggen: “manpower costs”) als onvoldoende onderbouwd af te wijzen, heeft miskend dat het gebonden was aan het oordeel van de rechtbank hierover in rov. 2.19. van het eindvonnis, nu daartegen geen grief was gericht. Dit betekent dat subonderdeel 1.1.1 slaagt.[_d1bc7fc9-f658-49db-b0a2-9f5cfaf25fe6]

6.15

Voor zover Uw Raad zou menen dat subonderdeel 1.1.1 moet worden verworpen omdat niet kan worden uitgesloten dat het hof wél een tegen het oordeel van de rechtbank gerichte grief heeft gelezen in de incidentele grief 5 van Chubb en over die uitleg in cassatie niet is geklaagd, is het oordeel van het hof dat de (extra) kosten in verband met een andere verdeling van de overheadkosten “ook” in hoger beroep niet voldoende door Vopak onderbouwd zijn, in elk geval zonder nadere toelichting (die ontbreekt), onbegrijpelijk. De rechtbank heeft immers niet geoordeeld dat Vopak die extra kosten onvoldoende heeft onderbouwd. Integendeel, de rechtbank heeft juist geoordeeld dat het redelijk is om van de (door Vopak gestelde) 50:50 verdeling uit te gaan. Subonderdeel 1.1.2 treft derhalve ook doel.

Slotsom

6.16

Uit het voorgaande volgt – primair – dat het incidentele cassatieberoep bij gebrek aan belang kan worden verworpen indien Uw Raad het bestreden arrest vernietigt op basis van onderdeel 1 in het principale cassatieberoep. Ik concludeer daarom tot verwerping van het incidentele cassatieberoep.

6.17

Voor het geval Uw Raad van oordeel is dat onderdeel 1 in het principale cassatieberoep niet maar onderdeel 2 wel tot cassatie kan leiden, meen ik – subsidiair – dat de subonderdelen 1.1.1 en 1.1.2 van het incidentele cassatieberoep doel treffen.

7 Conclusie

De conclusie strekt in het principale cassatieberoep tot vernietiging van het bestreden arrest en tot verwijzing en in het incidentele cassatieberoep tot verwerping.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Voetnoten

  1. Deze feiten zijn grotendeels ontleend aan hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 3.1-3.10, en weergegeven met een enkele redactionele aanpassing. Met het oog op een goed begrip van de feitelijke achtergrond van de zaak is tevens een aantal feiten weergegeven die zijn vastgesteld in het tussenvonnis van de rechtbank Rotterdam van 29 december 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:13187, en waarvan het hof gelet op rov. 3. van het arrest van 15 april 2025 is uitgegaan omdat deze in hoger beroep tussen partijen niet in geschil zijn, alsmede (in cassatie onbestreden) feiten die blijken uit de overwegingen in het arrest van het hof van 15 april 2025. De vindplaatsen van deze aanvullende feiten zullen hierna worden vermeld.
  2. CLI staat daarbij voor Cunningham Lindsey International.
  3. Bij een aansprakelijkheidsverzekering op ‘claims made basis’ is voor dekking bepalend dat een claim (of eventueel een daaraan voorafgaande mededeling) is ontvangen tijdens de looptijd van de polis. Dat is voor de temporele afbakening van de dekking wezenlijk. Zie in dit verband Rb. Rotterdam 29 december 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:13187, rov. 4.10. Zie onder meer P.M. Leerink, ‘De aansprakelijkheidsverzekering’, in M.L. Hendrikse, Ph.H.J.G. van Huizen & J.G.J. Rinkes (red.), Verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2023, p. 1008 e.v. en L.H. Rijpkema & J.M. Bruidegom, ‘Schadeverzekering – Algemeen’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, par. 14.3.2.
  4. Ontleend aan Rb. Rotterdam 29 december 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:13187, rov. 2.8.
  5. Ontleend aan hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 6.10.
  6. Ontleend aan hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 6.23 en 6.25.
  7. In hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 3.9 heeft het hof abusievelijk “Eviron” vermeld in plaats van “Environ”.
  8. Vergelijk hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 4.1 en Rb. Rotterdam 29 december 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:13187, rov. 3.1.
  9. Vergelijk Rb. Rotterdam 29 december 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:13187, rov. 3.2.1.-3.2.2.
  10. Rb. Rotterdam 29 december 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:13187.
  11. Rb. Rotterdam 12 oktober 2022, zaak- en rolnummer C/10/584493 / HA ZA 19-982 (niet gepubliceerd op www.rechtspraak.nl).
  12. HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken). Dit arrest betreft de vraag of verzekerde, wiens stallen met asbesthoudende dakplaten waren bekleed en die in de loop der tijd waren gaan ‘lekken’ met verontreiniging van de bodem als gevolg, aanspraak kan maken op vergoeding van de kosten van verwijdering van de dakplaten én van vervanging door nieuwe dakplaten onder de noemer van bereddingskosten. Onder omstandigheden bestaat, zo blijkt uit het arrest, inderdaad niet alleen recht op vergoeding van de kosten van verwijdering maar ook op (al dan niet gedeeltelijke) vergoeding van de kosten van vervanging de dakplaten. Zie over het arrest randnummer 4.29 e.v. hierna.
  13. Rb. Rotterdam 10 mei 2023, zaak- en rolnummer C/10/584493 / HA ZA 19-982 (niet gepubliceerd op www.rechtspraak.nl).
  14. HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken).
  15. Zie ook randnummer 4.31 e.v. hierna.
  16. Vergelijk hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 5.1-5.2.
  17. Vergelijk hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927, rov. 5.3-5.4.
  18. Hof Den Haag 15 april 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:927.
  19. Hof Den Haag 12 augustus 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:1563. Het hof heeft in het dictum van het bestreden arrest een ‘onjuiste volgorde’ gehanteerd door te oordelen dat de wettelijke rente direct over het hoofdbedrag aan schade verschuldigd is in plaats van dat de wettelijke rente eerst verschuldigd wordt over het bedrag na aftrek van de uitkering onder de lokale polis. In zijn beslissing van 12 augustus 2025 heeft het hof het dictum op de voet van art. 31 Rv verbeterd.
  20. Ik ga ervan uit dat ‘16’ een verschrijving betreft en dat het hof 14 (oktober 2016) heeft bedoeld. Vergelijk bijvoorbeeld rov. 2.17. van het eindvonnis van de rechtbank en randnummer 4.1.2 van de memorie van grieven van Vopak c.s., waaruit volgt dat de saneringswerkzaamheden zijn uitgevoerd in de periode van 17 maart tot 14 oktober 2016.
  21. Vergelijk randnummers 2.1.-2.3. van de schriftelijke toelichting van Vopak.
  22. Vergelijk randnummer 3. van de repliek van Chubb.
  23. HR 18 december 2020, ECLI:NL:HR:2020:2099, NJ 2022/129 m.nt. H.J. Snijders, JBPr 2021/13 m.nt. T. van Malssen & M. Hengeveld en JIN 2021/46 m.nt. M.H. Gardien & S.E. Poutsma (IV-Group BV c.s./SRLEV NV), rov. 3.1.3 en HR 25 april 2025, ECLI:NL:HR:2025:667, NJ 2026/169 m.nt. M.L. Hendrikse, JBPr 2025/63 m.nt. G.J. Harryvan en JIN 2025/76 m.nt. M.A.J.G. Janssen, rov. 3.2.1.
  24. HR 18 december 2020, ECLI:NL:HR:2020:2099, NJ 2022/129 m.nt. H.J. Snijders, JBPr 2021/13 m.nt. T. van Malssen & M. Hengeveld en JIN 2021/46 m.nt. M.H. Gardien & S.E. Poutsma (IV-Group BV c.s./SRLEV NV), rov. 3.1.4 en HR 25 april 2025, ECLI:NL:HR:2025:667, NJ 2026/169 m.nt. M.L. Hendrikse, JBPr 2025/63 m.nt. G.J. Harryvan en JIN 2025/76 m.nt. M.A.J.G. Janssen, rov. 3.2.1.
  25. Conclusie van A-G Van Peursem (ECLI:NL:PHR:2020:673) voor HR 18 december 2020, ECLI:NL:HR:2020:2099, NJ 2022/129 m.nt. H.J. Snijders, JBPr 2021/13 m.nt. T. van Malssen & M. Hengeveld en JIN 2021/46 m.nt. M.H. Gardien & S.E. Poutsma (IV-Group BV c.s./SRLEV NV), randnummer 2.1.
  26. Deze uitleg lijkt overigens te berusten op een vergissing. Uit de weergave van de vorderingen in rov. 4.1 van het bestreden arrest (hiervoor in randnummer 2.1) blijkt immers dat Vopak c.s. in eerste aanleg veroordeling hebben gevorderd van Chubb tot betaling “aan Vopak, althans aan Vopak Singapore”. En daarvan gaat ook rov. 3.1. van het eerste tussenvonnis uit. In het daar terug te vinden citaat uit het petitum van de inleidende dagvaarding heeft de rechtbank de woorden “eiseres sub 1 als verzekeringnemer” uit dat petitum vervangen door “[Koninklijke Vopak]” en de woorden “eiseres sub 2 als verzekerde” door “[Vopak Singapore]”.
  27. Vergelijk rov. 5.2 van het bestreden arrest, waarin het hof de grieven van Vopak c.s. samengevat heeft weergegeven.
  28. Vergelijk Asser Procesrecht/E. Korthals Altes en H.A. Groen, Deel 7. Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2015, nr. 55 (p. 103) en B.T.M. van der Wiel en N.T. Dempsey, ‘Partijperikelen’, in B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 178 (p. 224-225).
  29. Conclusie (ECLI:NL:PHR:2021:781) voor HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf, randnummer 3.3 e.v. Zie voor meer uitgebreide recente besprekingen van het thema bereddingsplicht en bereddingskosten ook J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, p. 171 e.v., Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nrs. 541 e.v., P.L. Wery & N. van Tiggele-van der Velde, Hoofdzaken verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 68 e.v., M.L. Hendrikse, ‘Bereddingsplicht en bereddingskosten’, in M.L. Hendrikse, Ph.H.J.G. van Huizen & J.G.J. Rinkes (red.), Verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2023, p. 643 e.v., M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 267 e.v. en N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 106 e.v.
  30. Zie bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 541, J.H. Wansink, De algemene aansprakelijkheidsverzekering. Een hernieuwde beschouwing in het licht van titel 7.17 BW, Deventer: Kluwer 2006, p. 323 en ook F. Stadermann, ‘Hoofdstuk X. De bereddingsplicht’, in J.H. Wansink e.a., Het nieuwe verzekeringsrecht. Titel 7.17 BW belicht, Deventer: Kluwer 2005, p. 147.
  31. Art. 283 lid 1 WvK luidde als volgt: Behoudens de bijzondere bepalingen ten aanzien van deze of gene soort van verzekering gemaakt, is de verzekerde verpligt om alle vlijt en naarstigheid in het werk te stellen, ten einde de schade te voorkomen of te verminderen, en hij moet, dadelijk na derzelver ontstaan, daarvan aan den verzekeraar kennis geven; alles op straffe van vergoeding van kosten, schaden en interessen, zoo daartoe gronden zijn. Lid 2 luidde vervolgens aldus: De onkosten door den verzekerde gemaakt, ten einde de schade te voorkomen of te verminderen, zijn ten laste van den verzekeraar, al ware het dat dezelve, gevoegd bij de geledene schade, het beloop der verzekerde som te boven ging, of de aangewende pogingen vruchteloos zijn geweest.
  32. HR 13 juni 1975, ECLI:NL:HR:1975:AC3080, NJ 1975/509 m.nt. G.J. Scholten.
  33. Zie ook P.L. Wery & N. van Tiggele-van der Velde, Hoofdzaken verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 69.
  34. Zie bijvoorbeeld HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf, rov. 3.4.2.
  35. Aldus bijvoorbeeld P.L. Wery & N. van Tiggele-van der Velde, Hoofdzaken verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 69.
  36. Art. 7:957 BW is op grond van art. 15 lid 1 Zorgverzekeringswet echter niet van toepassing op de verplichte basiszorgverzekering. Zie bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 543, M.L. Hendrikse, ‘Hoofdstuk 18. Bereddingsplicht en bereddingskosten’, in M.L. Hendrikse, Ph.H.J.G. van Huizen & J.G.J. Rinkes (red.), Verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2023, p. 648-649 en M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 273.
  37. Zie voor dat laatste onder meer Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 541 en voor het oude recht duidelijk HR 13 juni 1975, ECLI:NL:HR:1975:AC3080, NJ 1975/509 m.nt. G.J. Scholten (Amercentrale).
  38. De verzekeringnemer is degene die de verzekeringsovereenkomst met de verzekeraar heeft gesloten. Zie bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 42 en F.H.J. Mijnssen & K. Engel, Verzekering (Mon. BW B88), Deventer: Wolters Kluwer 2021, nr. 15.5. De verzekerde is, kort gezegd, degene die bij schadeverzekering in geval van (verzekerde) schade recht heeft op uitkering (vergelijk art. 7:945 BW).
  39. Kamerstukken II 1985-1986, 19529, nr. 3 (memorie van toelichting), p. 28. Zie ook N. Frenk, Naar echte eigen schuld?, oratie, Amstelveen: deLex 2006, p. 68-69.
  40. Zie onder meer Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 545.
  41. Dit voorbeeld is afgeleid van F. Stadermann, ‘Hoofdstuk X. De bereddingsplicht’, in J.H. Wansink e.a., Het nieuwe verzekeringsrecht. Titel 7.17 BW belicht, Deventer: Kluwer 2005, p. 148-149.
  42. Zie onder meer Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 545, M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 268 en N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 119 e.v.
  43. Kamerstukken II 1985-1986, 19529, nr. 3 (memorie van toelichting), p. 28.
  44. Zie duidelijk Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 547 en M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 268.
  45. Vergelijk ook de toelichting op art. 7.17.2.18 (thans art. 7:957 BW) van het voorontwerp van Dorhout Mees: “Het voorgestelde artikel doelt op afweer van onmiddellijk dreigend gevaar, op bestrijding van een reeds aangevangen schadeoorzaak of op beperking van de gevolgen. Zo kan bij dreigende brand of overstroming overbrenging van het verzekerde goed naar elders geboden zijn. De brand zelf zal men trachten te blussen.” Zie M.L. Hendrikse, H.P.A.J. Martius & J.G.J. Rinkes, Parlementaire geschiedenis van het Nieuw Burgerlijk Wetboek. Boek 7, titel 17 BW. Verzekering, Deventer: Kluwer 2007, p. 176.
  46. Zie HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), rov. 3.2.2 en 3.2.4 en HR 30 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7560, NJ 2007/641 (Staedion), rov. 3.4. Vergelijk ook HR 2 mei 1997, ECLI:NL:HR:1997:AG7230, NJ 1998/281 m.nt. M.M. Mendel (Forbo), rov. 3.4.3.
  47. Zie HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf.
  48. Een vergelijkbare formulering is te vinden in HR 30 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7560, NJ 2007/641 (Staedion), rov. 3.4.
  49. Zie J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, p. 175, M.L. Hendrikse in zijn NJ-noot bij HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), onder 4 en Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 545. Beredding kan hier uiteraard ook bestaan in het treffen van maatregelen ter bestrijding van (de gevolgen van) een reeds verwezenlijkte acute schadeoorzaak.
  50. Kamerstukken II 1999-2000, 19529, nr. 5 (nota van wijziging), p. 42.
  51. Kamerstukken I 2004-2005, 19529, nr. B (memorie van antwoord), p. 22-23.
  52. Zie HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), rov. 3.2.2 en HR 30 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7560, NJ 2007/641 (Staedion), rov. 3.4. Zie onder meer Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 546 en M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 268-269.
  53. Zie in dit verband N. Frenk, Naar echte eigen schuld?, oratie, Amstelveen: deLex 2006, p. 70-72 die betoogt dat bij de vraag wat redelijk is vooral van betekenis is welke maatregelen de verzekerde, indien hij niet zou zijn verzekerd, bij normale zorgvuldigheid zou hebben genomen.
  54. Zie bijvoorbeeld P.L. Wery & N. van Tiggele-van der Velde, Hoofdzaken verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 70 en M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 269.
  55. In de literatuur krijgt dit, wellicht omdat het naar het oordeel van de auteur voor zich spreekt, niet steeds specifieke aandacht. Dat gebeurt wel bij onder meer Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 551, N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 117 e.v. en J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, par. 7.4.2.2 (p. 174-175) en par. 7.4.4 (p. 185-186).
  56. Vergelijk N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 117 en J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, par. 7.4.2.2 (p. 174). Vergelijk ook hof Amsterdam 18 januari 2011, ECLI:NL:GHAMS:2011:BP6224 (Delta Lloyd/SRA), rov. 3.8: “Het risico waar het in dit geval om gaat is niet het feit dat een deel van de door SRA aangebrachte plafondverankeringen onbetrouwbaar bleek te zijn. Dat was immers geen verzekerd risico, maar een kwestie die SRA zelf met Redec diende te regelen. Het risico met het oog waarop de maatregel zou moeten zijn genomen is de beschadiging van systeemplafonds door het feitelijk bezwijken van de verankering daarvan. Vastgesteld moet worden of de verwezenlijking van dat laatste risico ten tijde van het treffen van de maatregel ophanden, dat wil zeggen: onmiddellijk dreigend was. (…)”
  57. Vergelijk N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 117-118 onder verwijzing naar HR 15 april 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP2309, NJ 2011/179 (HDI c.s./SGS), waarin Uw Raad het oordeel van het hof dat sprake is van onmiddellijk dreigend gevaar van (gedekte) schade ontoereikend gemotiveerd achtte, omdat – kort samengevat – het hof onvoldoende was ingegaan op verweren van HDI c.s. die betrekking hadden op de vraag of sprake was van dreigende aanspraken van derden.
  58. Uit HR 10 oktober 2003, ECLI:NL:HR:2003:AI0828, NJ 2005/89 m.nt. M.M. Mendel (’t Witte Paerdje), rov. 5.3 volgt dat ook de kosten en de schade die het gevolg zijn van verkeerd uitgevoerde bereddingsmaatregelen voor vergoeding in aanmerking komen. Zie onder meer N.J. Margetson, ‘Van de Parlevliet naar ’t Witte Paerdje’, NTHR 2004/1, p. 22 e.v. en P.J.P. van Huizen, ‘’t Witte Paerdje-arrest past binnen het wettelijk systeem’, NTHR 2019-2/3, p. 98 e.v.
  59. Zie bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 551 en ook Kamerstukken II 1985-1986, 19529, nr. 3 (memorie van toelichting), p. 29.
  60. Vergelijk ook HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), rov. 3.3.3, waarin Uw Raad de instructie geeft dat het verwijzingshof bij zijn beoordeling zo nodig alsnog het standpunt van verzekeraar dient te betrekken dat als gevolg van een wijziging van de polisvoorwaarden in 2015, schade door verdere (asbest)verontreiniging niet is gedekt, zodat met het nadien verwijderen van de daken geen belang van verzekeraar meer wordt gediend. Zie randnummer 4.31 hierna.
  61. HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), rov. 3.2.2 en 3.4.2 en HR 30 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7560, NJ 2007/641 (Staedion), rov. 3.4.
  62. Vergelijk HR 13 juni 1975, ECLI:NL:HR:1975:AC3080, NJ 1975/509 m.nt. G.J. Scholten (Amercentrale), en HR 2 mei 1997, ECLI:NL:HR:1997:AG7230, NJ 1998/281 m.nt. M.M. Mendel (Forbo), rov. 3.4.4.
  63. Vergelijk Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 548.
  64. Kamerstukken II 1985-1986, 19529, nr. 3 (memorie van toelichting), p. 28.
  65. Zie reeds N. Frenk, Naar echte eigen schuld?, oratie, Amstelveen: deLex 2006, p. 73 en ook Asser Bijzondere overeenkomsten/J.H. Wansink, N. van Tiggele-van der Velde & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 551. Zie bijvoorbeeld hof Amsterdam 18 januari 2011, ECLI:NL:GHAMS:2011:BP6224 (Delta Lloyd/SRA Systeem Realisatie Afbouw), rov. 3.8: “(…) In samenhang daarmee dient te worden beoordeeld of SRA met de door haar gekozen maatregel binnen redelijke grenzen is gebleven, waarbij met name acht moet worden geslagen op de mate van dreiging, de omvang van de verzekerde schade die bij verwezenlijking van het risico te verwachten was en de kosten van de maatregel.”
  66. Kamerstukken II 1985-1986, 19529, nr. 3 (memorie van toelichting), p. 28. In art. 283 lid 2 WvK was dit expliciet bepaald. Zie voetnoot 31 hiervoor. Zie verder bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 554 en M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 272.
  67. HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), rov. 3.2.2 en HR 30 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7560, NJ 2007/641 (Staedion), rov. 3.4.
  68. F. Stadermann, ‘Hoofdstuk X. De bereddingsplicht’, in J.H. Wansink e.a., Het nieuwe verzekeringsrecht. Titel 7.17 BW belicht, Deventer: Kluwer 2005, p. 148 (en ook p. 151). Zie verder N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 120-121 en J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, par. 7.4.2.3 (p. 176-177).
  69. Zie bijvoorbeeld M. de Haan, ‘De verplichtingen van de verzekeringnemer en de tot uitkering gerechtigde na verwezenlijking van het risico’, in W.M.A. Kalkman, W.G.A. van Gerner & J.L. Zeeman (red.), Compendium Verzekeringsrecht, Den Haag: Sdu 2024, p. 269 en ter illustratie ook hof Amsterdam 18 januari 2011, ECLI:NL:GHAMS:2011:BP6224 (Delta Lloyd/SRA), rov. 3.8.
  70. Dat was juist niet het geval in hof Amsterdam 21 mei 2024, ECLI:NL:GHAMS:2024:1378 (Hiscox SA), rov. 5.26.
  71. Zie bijvoorbeeld J.H. Wansink, De algemene aansprakelijkheidsverzekering. Een hernieuwde beschouwing in het licht van titel 7.17 BW, Deventer: Kluwer 2006, p. 335, die benadrukt dat verzekerde gehouden is tegenover verzekeraar om zich te informeren en aan de hand van nieuwe informatie aard en omvang van de maatregelen eventueel bij te stellen en ook F.H.J. Mijnssen & K. Engel, Verzekering (Mon. BW B88), Deventer: Wolters Kluwer 2021, nr. 26.5.
  72. HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf.
  73. Zie behalve de genoemde annotaties bij het arrest onder meer N. Vloemans & B. Pasztjerik, ‘Bereddingskosten: wat zijn redelijke en doelmatige maatregelen ter voorkoming van het intreden of beperken van schade door asbesthoudende dakbedekking?’, AV&S 2022/34, p. 197 e.v., A.Ch.H. Franken, ‘HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 – verwijderen en vervangen asbest dakplaten als bereddingskosten verzekerd?’, Bb 2022/62, p. 243 e.v., N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 106 e.v., J.T. Suijdendorp, ‘Brengt de redelijkheid met zich dat niet alleen de kosten van verwijdering maar ook de kosten van vervanging van asbestdaken als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen in het kader van een milieuschade- en bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering?’, NTHR 2022/4, p. 134 e.v. en J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, p. 182 e.v.
  74. Op een ander spoor (geen beredding, ook niet wat de verwijdering van de oude dakplaten betreft) zat J.T. Suijdendorp, ‘Brengt de redelijkheid met zich dat niet alleen de kosten van verwijdering maar ook de kosten van vervanging van asbestdaken als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen in het kader van een milieuschade- en bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering?’, NTHR 2022/4, p. 139.
  75. Hof Arnhem-Leeuwarden 17 oktober 2023, ECLI:NL:GHARL:2023:8697.
  76. Zie bijvoorbeeld N. Vloemans en N. de Boer, ‘De bereddingsplicht’, in N. van Tiggele-van der Velde, S.Y.Th. Meijer en N. Vloemans (red.), De praktijk van 15 (+1) jaar ‘nieuw’ verzekeringsrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 112-113 en J.T. Suijdendorp, ‘Brengt de redelijkheid met zich dat niet alleen de kosten van verwijdering maar ook de kosten van vervanging van asbestdaken als bereddingskosten voor vergoeding in aanmerking komen in het kader van een milieuschade- en bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering?’, NTHR 2022/4, p. 140 e.v. Op die lijn zat ik ook in mijn conclusie (ECLI:NL:PHR:2021:781) voor HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken), randnummer 4.21 e.v.
  77. Zie bijvoorbeeld M.L. Hendrikse in zijn annotatie bij het Asbestdaken-arrest (NJ 2022/207 onder 5).
  78. Zie niet alleen zijn annotatie bij het Asbestdaken-arrest (JA 2022/110, onder 12 e.v.) maar ook J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, p. 182 e.v.
  79. J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, p. 183.
  80. Zie voor een bespreking van de remedies van de verzekeraar in de verschillende situaties randnummers 3.29-3.30 van mijn conclusie (ECLI:NL:PHR:2021:781) voor HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken).
  81. Zie bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 571.
  82. Zie bijvoorbeeld Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nr. 570.
  83. Niet voor niets wordt door T.J. Dorhout Mees, Schadeverzekeringsrecht, Zwolle: W.E.J. Tjeenk Willink 1967, nr. 514 opgemerkt dat ontheffing van de verplichting van art. 283 WvK niet voorkomt.
  84. Dit heeft ermee te maken dat bij industriële en commerciële activiteiten de bereddingskosten zeer hoog zouden kunnen oplopen bijvoorbeeld in verband met een product recall. Een verplichte ongelimiteerde dekking zou daarom niet gewenst zijn. Zie Kamerstukken II 1999-2000, 19529, nr. 5 (nota van wijziging), p. 42-43.
  85. Zie over dit onderwerp uitgebreider de randnummers 3.38-3.39 van mijn conclusie (ECLI:NL:PHR:2021:781) voor HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:588, NJ 2022/207 m.nt. M.L. Hendrikse, JA 2022/110 m.nt. J.S. Overes en M&R 2022/63 m.nt. F.C.S. Warendorf (Asbestdaken) en verder onder meer Asser Bijzondere overeenkomsten/N. van Tiggele-van der Velde, T. Hartlief & F.R. Salomons, Deel 7-IX. Verzekering, Deventer: Wolters Kluwer 2024, nrs. 564 e.v., J.S. Overes, Brandverzekering, diss., Deventer: Wolters Kluwer 2025, p. 186 en M.G. Kos, ‘Verzekering van collectieve ESG-claims’, in C.J.M. Klaassen, A. Knigge, D.A.M.H.W. Strik en J. van Mourik (red.), De (on)mogelijkheden van collectieve acties bij ESG-zaken, Deventer: Wolters Kluwer 2026, p. 140-141.
  86. Zie de schriftelijke toelichting van Chubb, randnummer 10.
  87. Op verschillende plaatsen in de procesinleiding staat ‘Vopak’, maar ik neem aan dat daarmee meestal Vopak Singapore zal zijn bedoeld. Waar dat aan de orde is, heb ik in de weergave van de klachten ‘Vopak’ (stilzwijgend) verbeterd in ‘Vopak Singapore’.
  88. Het hof is op dit punt overigens niet consistent. Waar het in rov. 6.14 van het bestreden arrest duidelijk op het spoor zit van de beperking van de gevolgen van een zich reeds verwezenlijkt risico, heeft het hof in rov. 6.9-6.12 veel aandacht besteed aan de vraag of wel sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar. Dat is echter enkel een vereiste ingeval van een risico dat zich nog niet verwezenlijkt heeft, maar ‘ophanden is’. Mogelijk is het hof op het verkeerde been gezet door rov. 3.2.2 uit het Asbestdaken-arrest die het hof vrijwel geheel heeft overgenomen in rov. 6.6 van het bestreden arrest. Zie hiervoor randnummer 4.16.
  89. Het hof lijkt daarmee te responderen op grief 2 van Chubb in het incidentele appel, die was gericht tegen rov. 2.16. van het eindvonnis, waarin de rechtbank heeft overwogen dat er op het moment dat de maatregelen werden ingezet (17 maart 2016) geen reden voor Vopak Singapore was om ervan uit te gaan dat de schade niet onder de polis gedekt zou zijn, omdat in de rede lag dat Bougainville dan wel de NEA haar op enig moment zou verplichten tot sanering. Zie p. 13-14 van de memorie van antwoord in principaal appel tevens houdende memorie van grieven in incidenteel appel van Chubb en het tegen grief 2 gerichte verweer van Vopak c.s. op p. 3 van de memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep.
  90. Vergelijk onder meer HR 18 mei 2018, ECLI:NL:HR:2018:728, NJ 2019/127 m.nt. A.I.M. van Mierlo, JBPr 2018/47 m.nt. I.M.A. Lintel en JIN 2018/116 m.nt. E.J.H. Zandbergen en J.M. Kuipers (Chemours Netherlands BV/Stedin Netbeheer BV), rov. 3.3.2: “(…) De vernietiging door de Hoge Raad van een uitspraak treft niet alleen de in die uitspraak voorkomende beslissingen die in cassatie met succes zijn bestreden, maar brengt ook mee dat alle beslissingen die daarop voortbouwen of daarmee onverbrekelijk samenhangen, hun kracht verliezen omdat daaraan de grondslag is ontvallen (HR 19 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2739, rov. 3.6.2) (…)” en B.T.M. van der Wiel & L.V. van Gardingen, ‘Het cassatiemiddel’, in B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 104 (p. 141-142) alsmede N.T. Dempsey & A.E.H. van der Voort Maarschalk, ‘De procedure na vernietiging en verwijzing’, in B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 393 (p. 432-433).
  91. Vergelijk ook de randnummers 23.-33. van de schriftelijke toelichting van Chubb.
  92. Zie p. 21-23 (randnummers 4.1 en 4.1.1-4.1.8) van de memorie van grieven van Vopak c.s.
  93. Zie p. 8-9 (randnummers 9.1.-9.4.) van de memorie van antwoord in principaal appel tevens houdende memorie van grieven in incidenteel appel van Chubb.
  94. Zie randnummer 77 van de inleidende dagvaarding van Vopak c.s. Zie voor het rapport van 29 september 2017 productie 6 bij de inleidende dagvaarding.
  95. Zie randnummer 77 van de inleidende dagvaarding van Vopak c.s. en randnummer 7.3. van de conclusie van antwoord van Chubb.
  96. Zie de randnummers 7.5.-7.7. van de conclusie van antwoord van Chubb, met verwijzing naar het memorandum van Ramboll van 9 oktober 2017 (productie 9 bij deze conclusie van antwoord) en het memorandum van Ramboll van 5 december 2017 (productie 10 bij deze conclusie van antwoord).
  97. Zie randnummer 53 van de conclusie van repliek van Vopak c.s.
  98. Zie de randnummers 56-57 van de conclusie van repliek van Vopak c.s.
  99. Zie de randnummers 16.2.-16.4. van de memorie van antwoord in principaal appel tevens houdende memorie van grieven in incidenteel appel van Chubb.
  100. Zie randnummer 2.5.1 van de memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep van Vopak c.s.
  101. Zie de randnummers 2.5.2-2.5.11 van de memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep van Vopak c.s.
  102. Partijen hebben in cassatie gediscussieerd over de vraag of het hof met “overhead-kosten” het oog heeft gehad op (enkel) “manpower costs” of op de (in het rapport van CL van 29 september 2017) als “overheads” aangeduide kosten. Zie randnummer 38. van de schriftelijke toelichting van Chubb, waarin zij heeft opgemerkt dat het hof in rov. 6.25 de “manpower costs” en de overheadkosten op één lijn lijkt te plaatsen, terwijl dit – zoals blijkt uit het memorandum van Ramboll van 5 december 2017 – twee afzonderlijke kostensoorten zijn. Zie ook randnummer 5. van de dupliek van Vopak, waarin zij stelt dat CL in haar rapport van 29 september 2017 is uitgegaan van één categorie kosten (“overheads”) en deze op een 50:50 basis over de sanering van de tank pit en de reiniging van de tank heeft verdeeld (zie p. 9 van het rapport, productie 6 bij de inleidende dagvaarding van Vopak c.s.), terwijl Ramboll in haar memorandum van 5 december 2017 een onderscheid heeft gemaakt tussen verschillende kosten, waaronder “overheads” en “manpower costs” (zie p. 2-3 van het memorandum, productie 10 bij de conclusie van antwoord van Chubb). Chubb voert mijns inziens terecht aan in randnummer 38. van haar schriftelijke toelichting dat het hof in rov. 6.25 (en overigens ook in rov. 6.27) met “overhead-kosten” (enkel) het oog heeft gehad op de “manpower costs”. Kennelijk heeft het hof – overeenkomstig de stellingen van beide partijen in eerste aanleg (zie de randnummers 6.8 en 6.9) – aangenomen dat de “manpower costs” overheadkosten zijn. Zoals blijkt uit het memorandum van 5 december 2017 (door het hof geciteerd in rov. 6.25), is Ramboll slechts met betrekking tot de “manpower costs” uitgegaan van een andere verdeling over de schadeposten (30:70). Het ligt daarom niet voor de hand dat het hof, zoals Vopak heeft betoogd in randnummer 5. van haar dupliek, voor de kosten die in het rapport van CL van 29 september 2017 worden aangeduid als “overheads” de 50:50 verdeling van de hand heeft gewezen. Dat geldt alleen voor de “manpower costs” die volgens Chubb op 30:70-basis zouden moeten worden verdeeld.
  103. Ik heb overigens niet in de procesinleiding gelezen dat subonderdeel 1.1.1 ervan uitgaat dat het hof niet alleen heeft geoordeeld over de verdeling van de “manpower costs”, maar ook over die van de “overheads” (zie de vorige voetnoot). Subonderdeel 1.1.1 gaat uit van de door het hof gekozen terminologie (“overhead-kosten”), zonder te specificeren wat het hof daarmee heeft bedoeld. Anders dan Chubb heeft betoogd in randnummer 38. van haar schriftelijke toelichting, mist het subonderdeel derhalve geen feitelijke grondslag.

Wetsartikelen in deze uitspraak

Deze uitspraak verwijst naar

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.