Hoge Raad, 15 april 2016

Mr. Leonie Martine MUETSTEGE, als opvolgster van mr. Jan Maarten Gerretsen, in de hoedanigheid van derde als bedoeld in art. 20 OW voor [betrokkene], overleden op 11 april 2004, wonende te Amsterdam,

EISERES tot cassatie,

advocaat: mr. A.H. Vermeulen,

t e g e n

de GEMEENTE AMSTERDAM,zetelende te Amsterdam,

VERWEERSTER in cassatie,

advocaat: mr. F.E. Vermeulen.

1 Het geding in feitelijke instantie

Voor het verloop van het geding in feitelijke instantie verwijst de Hoge Raad naar de vonnissen in de zaak 449577/HA ZA 10-331 van de rechtbank Amsterdam van 16 juni 2010, 24 juli 2013 en 1 oktober 2014.

De vonnissen van de rechtbank zijn aan dit arrest gehecht.

2 Het geding in cassatie

Tegen het vonnis van de rechtbank van 1 oktober 2014 heeft mr. Gerretsen beroep in cassatie ingesteld. De cassatiedagvaarding is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.

De Gemeente heeft geconcludeerd tot verwerping van het beroep.

De zaak is voor de Gemeente toegelicht door haar advocaat en mr. F. van Buchem.

De conclusie van de Advocaat-Generaal E.M. Wesseling-van Gent strekt tot verwerping van het cassatieberoep.

De advocaat van mr. Muetstege q.q. heeft bij brief van 31 december 2015 op die conclusie gereageerd.

3 Beoordeling van het middel

(i) [betrokkene] (hierna: [betrokkene]), die ten tijde van het besluit tot onteigening eigenaar was van de in de onderhavige onteigeningsprocedure ter onteigening aangewezen percelen, is overleden. Daarom heeft de rechtbank bij beschikking van 18 december 2009 mr. J.M. Gerretsen op de voet van art. 20 lid 3 Ow benoemd als derde tegen wie het geding tot onteigening kan worden gevoerd. Mr. Gerretsen is tijdens de loop van het geding in cassatie vervangen door mr. L.M. Muetstege als derde.

(ii) Bij vonnis van 16 juni 2010 heeft de rechtbank vervroegd de onteigening uitgesproken van enkele op naam van [betrokkene] staande en hem in eigendom toebehorende percelen. Daarbij heeft zij het voorschot op de schadeloosstelling bepaald en heeft zij tevens een som bepaald als zekerheid voor de voldoening van de schadeloosstelling. Daarnaast zijn in dit vonnis drie deskundigen benoemd om de schadeloosstelling te begroten.

(iii) Nadat de deskundigen advies hadden uitgebracht, is ter zitting van 27 november 2012 gepleit. Daarbij heeft de rechtbank het verzoek van [betrokkene] om een nieuwe deskundigencommissie te benoemen, afgewezen.

(iv) Nadat de deskundigen nader advies hadden uitgebracht, hebben partijen hun zaak ter zitting van 12 juni 2013 opnieuw bepleit.

(v) Bij vonnis van 24 juli 2013 heeft de rechtbank de deskundigen opgedragen om een nader advies met betrekking tot een onderdeel van het onteigende op te stellen.

(vi) Nadat de deskundigen dit nader advies hadden uitgebracht, heeft op 25 juni 2014 een derde pleitzitting plaatsgevonden.

(vii) Bij eindvonnis van 1 oktober 2014 heeft de rechtbank de aan [betrokkene] toekomende schadeloosstelling vastgesteld.

In het arrest van 2014 is – voor zover thans van belang – als volgt geoordeeld. Een rechterlijke beslissing die mede wordt genomen op de grondslag van een voorafgaande mondelinge behandeling, behoort in beginsel te worden gegeven door de rechter(s) ten overstaan van wie die mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden, teneinde te waarborgen dat het verhandelde daadwerkelijk wordt meegewogen bij de totstandkoming van die beslissing. Indien tussen de mondelinge behandeling en de daaropvolgende uitspraak vervanging van een of meer rechters noodzakelijk blijkt, dient het gerecht dit aan partijen mee te delen. Partijen hebben dan de gelegenheid een nadere mondelinge behandeling te verzoeken ten overstaan van de rechter(s) door wie de uitspraak zal worden gewezen. Een zodanig verzoek kan in het belang van een voortvarende procesvoering onder bepaalde, in het arrest nader aangeduide, omstandigheden worden afgewezen, mits dit gemotiveerd gebeurt.

In het arrest van 2014 is tevens geoordeeld dat de aldaar gegeven regels ook gelden voor onteigeningsprocedures, en dat bij onteigeningsprocedures de in dat arrest gegeven overgangsregel niet geldt. Dat betekent dat de in het arrest van 2014 gegeven regels op de onderhavige procedure van toepassing zijn.

Ad (a) De verplichting van het gerecht om aan partijen mededeling te doen van een rechterswisseling na een mondelinge behandeling

Ad (b) De beoordeling van een verzoek om een nadere mondelinge behandeling na een rechterswisseling

De rechter beslist op een verzoek om een nadere mondelinge behandeling. Daarbij blijft uitgangspunt dat een rechterlijke beslissing die mede wordt genomen op de grondslag van een voorafgaande mondelinge behandeling, dient te worden gegeven door de rechter(s) ten overstaan van wie die mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden. Dit uitgangspunt blijft gelden zolang niet is beslist op de geschilpunten die bij de mondelinge behandeling aan de orde zijn gekomen, en kan dus ook de fase van de procedure omvatten waarin op het gerecht niet meer de verplichting rust om aan partijen mededeling te doen van een rechterswisseling. De voorwaarden die in rov. 3.4.4 van het arrest van 2014 zijn gesteld aan de afwijzing van een verzoek om een nadere mondelinge behandeling, kunnen dan ook tot de einduitspraak een rol blijven spelen.

Wel neemt het gewicht van het hierboven genoemde uitgangspunt af naarmate in tussenuitspraken verdergaand is beslist op de geschilpunten die bij de mondelinge behandeling ter sprake zijn gekomen. Zoals in het arrest van 2014 is overwogen, weegt ook het belang van een voortvarende procesvoering mee bij de beoordeling van verzoeken om een nadere mondelinge behandeling na een rechterswisseling.

Ad (c) De comparitie na aanbrengen in hoger beroep

4 Beslissing

De Hoge Raad:

verwerpt het beroep;

veroordeelt mr. Muetstege q.q. in de kosten van het geding in cassatie, tot op deze uitspraak aan de zijde van de Gemeente begroot op € 841,34 aan verschotten en € 2.200,-- voor salaris.

Dit arrest is gewezen door de vice-president F.B. Bakels als voorzitter en de raadsheren C.A. Streefkerk, A.H.T. Heisterkamp, G. Snijders en T.H. Tanja-van den Broek, en in het openbaar uitgesproken door de raadsheer G. de Groot op 15 april 2016.