Uitspraak uitgelegd
Zoutwinning Nedmag: vaste einddatum TR-9 op 11 mei 2033
Mag Nedmag de zoutwinning uit TR-9 hervatten ondanks een negatief advies van het Staatstoezicht op de Mijnen? De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State aanvaardt op 11 november 2026 de nadere motivering daarvoor, maar corrigeert een onduidelijke winningsduur. Het nieuwe instemmingsbesluit blijft grotendeels overeind. Voor actieve winning uit TR-9 geldt voortaan een vaste einddatum: 11 mei 2033.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RVS:2026:6374
- Instantie
- Raad van State
- Uitspraakdatum
- 2026-11-11
- Publicatie bron
- 2026-11-11
In het kort
- Alle hoger beroepen zijn ongegrond; de vernietiging van het oorspronkelijke instemmingsbesluit blijft in stand.
- Het nieuwe besluit blijft grotendeels overeind. Alleen het onduidelijke voorschrift over de winningsduur uit TR-9 wordt vervangen door een vaste einddatum: 11 mei 2033.
- De afwijking van het negatieve SodM-advies is in het nieuwe besluit voldoende gemotiveerd met beperkingen van de winningsduur en de cavernedruk.
- Het behoud van de huidige functies van het bodemdalingsgebied is afhankelijk van uitvoering van de benodigde waterbeheermaatregelen.
- De vier nieuwe cavernes VE-5 tot en met VE-8 blijven binnen het plan vallen; na 31 december 2045 mag op grond van dit besluit geen zout meer worden gewonnen.
Waarom deze zaak belangrijk is
Voor Nedmag en omwonenden staat concreet vast wanneer de actieve winning uit TR-9 moet eindigen: tijdelijke stillegging schuift 11 mei 2033 niet op. Het geslaagde beroep leidt hier tot herstel van een onduidelijk voorschrift, niet tot een verbod op alle zoutwinning. Daarnaast laat de zaak zien waarom een afwijking van deskundigenadvies inhoudelijk moet worden gemotiveerd: bij het oorspronkelijke besluit ontbrak die motivering, bij het nieuwe besluit was zij wel voldoende.
Oorspronkelijk besluit blijft vernietigd, nieuw besluit wordt apart getoetst
De rechtbank had het oorspronkelijke instemmingsbesluit vernietigd omdat twee afwijkingen van deskundigenadviezen onvoldoende waren gemotiveerd: hervatting van TR-9 ondanks het negatieve SodM-advies en verdere bodemdaling ondanks het waterschapsadvies. Alle hoger beroepen zijn ongegrond, zodat die vernietiging overeind blijft. Daarnaast beoordeelt de Afdeling het nieuwe besluit van 24 januari 2023, waarmee de staatssecretaris opnieuw gedeeltelijk met het winningsplan instemde. De vernietiging van het oorspronkelijke besluit bepaalt dus niet zonder meer de uitkomst voor dat nieuwe besluit.
Bronpassages bij deze uitleg
Dat heeft zij ten eerste gedaan, omdat de staatssecretaris volgens de rechtbank onvoldoende heeft gemotiveerd waarom de winning uit TR-9 mag worden voortgezet, gelet op het negatieve advies van het SodM.
Ten tweede heeft de staatssecretaris volgens de rechtbank onvoldoende gemotiveerd waarom hij is voorbijgegaan aan het advies van het Waterschap Hunze en Aa’s (het waterschap) om niet in te stemmen met activiteiten die leiden tot een bodemdaling van meer dan 80 cm.
31. De hoger beroepen zijn ongegrond. De aangevallen uitspraak moet, met verbetering van de gronden (zie onder 18.1), worden bevestigd.
Bij het nieuwe instemmingsbesluit van 24 januari 2023 heeft de staatssecretaris weer gedeeltelijk ingestemd met het winningsplan.
In de tweede plaats gaat deze uitspraak over de beroepen tegen het nieuwe instemmingsbesluit, dat de staatssecretaris heeft genomen nadat de rechtbank het oorspronkelijke instemmingsbesluit had vernietigd.
Waarom hervatting van TR-9 nu wel voldoende is gemotiveerd
Een negatief SodM-advies is geen veto: de staatssecretaris mag ervan afwijken, mits hij de redenen daarvoor in het besluit uitlegt. Bij het nieuwe besluit is dat volgens de Afdeling voldoende gebeurd. Zij aanvaardt de onderbouwing dat beperkingen van de winningsduur en de druk in de caverne het risico op een verbinding tussen TR-9 en het bestaande TR-cluster voldoende begrenzen. De afwijking van het advies is daarmee deugdelijk gemotiveerd. Voor deze nadere motivering hoefden geen nieuwe adviezen te worden ingewonnen.
Bronpassages bij deze uitleg
Zoals de rechtbank terecht heeft overwogen, mag de staatssecretaris afwijken van het advies, maar moeten de redenen voor de afwijking in de motivering van het besluit zijn vermeld (artikel 3:50 van de Awb).
Volgens de staatssecretaris kan de actieve winning uit TR-9 worden hervat zonder dat daarbij een onaanvaardbaar risico op aangroei ontstaat doordat de tijdsduur van de winning en de cavernedruk zijn beperkt in artikel 4 en 6 van het instemmingsbesluit.
Naar het oordeel van de Afdeling heeft de staatssecretaris toereikend gemotiveerd dat de actieve winning uit TR-9 binnen de beperkingen van het nieuwe instemmingsbesluit kan worden hervat zonder dat daarbij een onaanvaardbaar risico op aangroei aan het TR-cluster ontstaat.
Concluderend is de Afdeling van oordeel dat de staatssecretaris in het nieuwe instemmingsbesluit deugdelijk heeft gemotiveerd waarom hij, in afwijking van het advies van het SodM, instemt met hervatting van de winning uit TR-9.
Gelet daarop kon de staatssecretaris het nieuwe instemmingsbesluit nemen zonder daaraan nieuwe adviezen ten grondslag te leggen.
TR-9 krijgt een vaste einddatum: 11 mei 2033
Het nieuwe voorschrift liet aanvankelijk onduidelijk of de toegestane 6,5 jaar vanaf de herstart ononderbroken zou doorlopen, of bij tijdelijke stillegging zou pauzeren. Dat verschil is wezenlijk voor de exploitatiemogelijkheden en maakt het voorschrift rechtsonzeker. De Afdeling vernietigt daarom alleen artikel 4 en voorziet zelf in een vervangende regeling. De uiterste datum voor actieve winning uit TR-9 ligt daarmee vast op 11 mei 2033. Een tussentijdse onderbreking schuift die kalenderdatum niet op.
Bronpassages bij deze uitleg
Maar SSZ en [appellant sub 5] betogen terecht dat onduidelijk is of de termijn van 6,5 jaar ononderbroken gaat lopen vanaf de hervatting van de actieve winning of juist wordt gepauzeerd als Nedmag de actieve winning tijdelijk staakt.
Artikel 4 van het nieuwe instemmingsbesluit is op dit punt voor tweeërlei uitleg vatbaar en in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel.
vernietigt het besluit van de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat van 24 januari 2023, kenmerk PDGGO-DTDO / 22543048, voor zover het artikel 4 betreft;
Het is niet toegestaan om na 11 mei 2033 actief zout te winnen uit de caverne TR-9.
bepaalt dat deze uitspraak in de plaats treedt van het besluit van 24 januari 2023, voor zover dit is vernietigd;
Bodemdaling vraagt om uitvoerbare watermaatregelen
De totale bodemdaling door zoutwinning is geraamd op maximaal 93 cm. Samen met gaswinning bedraagt de verwachte cumulatieve daling maximaal 1,08 meter in 2080. Voor de gevolgen daarvan is van belang dat het waterschap is teruggekomen van zijn eerdere negatieve advies. De Afdeling verwerpt de bezwaren tegen de uitvoerbaarheid van de benodigde watermaatregelen. Dit is geen oordeel dat maatregelen overbodig zijn: het behoud van de huidige functies van het gebied is juist afhankelijk van uitvoering van de waterbeheermaatregelen.
Bronpassages bij deze uitleg
Dit komt erop neer dat de totale bodemdaling door zoutwinning op grond van het nieuwe instemmingsbesluit 93 cm zal bedragen. Inclusief de bodemdaling door gaswinning gaat het om een maximale cumulatieve bodemdaling van 1,08 m.
Het instemmingsbesluit is gebaseerd op een verwachte maximale cumulatieve bodemdaling van 1,08 m in 2080.
Hieruit blijkt dat het waterschap is teruggekomen van zijn aanvankelijke negatieve advies van 13 november 2019.
De Afdeling gaat ook niet mee in het betoog van SSZ en [appellant sub 5] dat niet is gebleken dat de benodigde maatregelen uitvoerbaar zijn.
De Afdeling overweegt dat uit zowel de brief van het waterschap van 1 december 2022 als het nieuwe instemmingsbesluit volgt dat de huidige functies in het gebied kunnen worden voortgezet, mits de waterbeheermaatregelen worden genomen.
Vier nieuwe cavernes, met 2045 als algemene eindgrens
De instemming omvat de vier beschreven nieuwe cavernes VE-5 tot en met VE-8, niet een onbeperkt aantal nieuwe winningsruimtes. De gefaseerde ontwikkeling is bedoeld om met gegevens over de eerste twee cavernes het model te toetsen en onzekerheden in de bodemdalingsprognose te verminderen. Voor het winningsplan als geheel blijft 31 december 2045 de einddatum. Daarna biedt dit besluit geen grondslag meer voor zoutwinning. De afzonderlijke eindgrens voor TR-9 mag dus niet worden gelezen als de einddatum voor alle winning binnen het plan.
Bronpassages bij deze uitleg
In het winningsplan is de ontwikkeling van vier specifieke nieuwe cavernes beschreven - VE-5 tot en met VE-8 - en daarmee is ingestemd. Anders dan SSZ en [appellant sub 5] veronderstellen, mag Nedmag dus niet ongelimiteerd nieuwe cavernes ontwikkelen.
Wel adviseert de Mijnraad om eerst twee cavernes te ontwikkelen. Met daarover verkregen gegevens kan Nedmag het geomechanisch model toetsen en eventueel opnieuw valideren om onzekerheden in de bodemdalingsprognose zoveel mogelijk te reduceren.
Naar aanleiding van dit advies is artikel 5 opgenomen in het nieuwe instemmingsbesluit. Dat artikel is bedoeld om tegemoet te komen aan de onzekerheden.
In artikel 1 van het nieuwe instemmingsbesluit is namelijk bepaald dat wordt ingestemd met het winningsplan met een looptijd tot en met 31 december 2045. Daarna mag dus geen zout meer worden gewonnen op grond van dit besluit.
Bezwaren over dakolie blokkeren de instemming niet
De gestelde risico’s op grondwatervervuiling door dakolie vormen volgens de Afdeling geen reden om instemming te weigeren. Zij volgt de uitleg over afsluitende bodemlagen en de bevindingen van de deskundige STAB over het uitblijven van migratie naar de bovengrond. Voor nieuwe cavernes gelden bovendien beperkingen: maximaal 500 m³ dakolie per caverne en een beter afbreekbaar alternatief voor diesel. Daarmee is niet automatisch een specifieke vervangende stof goedgekeurd. Of Surdyne B140 aan de voorwaarden voldoet, is in deze procedure uitdrukkelijk niet beoordeeld.
Bronpassages bij deze uitleg
Op 200-300 m diepte bevindt zich de Breda-kleilaag, die een barrière vormt onder alle voor mensen belangrijke watervoerende lagen.
De Afdeling stelt vast dat ook in het STAB-verslag is geconcludeerd dat dakolie niet naar de bovengrond kan migreren.
Gelet op de uitleg van de staatssecretaris en de bevindingen van de STAB ziet de Afdeling in het gestelde risico op grondwatervervuiling geen grond voor het oordeel dat de staatssecretaris instemming met het winningsplan had moeten weigeren.
Naast dat een alternatief voor diesel moet worden gebruikt dat beter afbreekbaar is, mag per caverne nog maar maximaal 500 m3 dakolie worden toegepast
Of Surdyne B140 voldoet aan de voorwaarden in artikel 8, staat in deze procedure niet ter beoordeling.
Mijnbouwschade en schade door een te lange procedure zijn aparte kwesties
Voorschriften bij het instemmingsbesluit mogen schaderisico’s beperken, maar niet de financiële afwikkeling van ontstane schade regelen. Dat neemt Nedmags aansprakelijkheid voor schade door bodembeweging als gevolg van de mijnbouwactiviteiten niet weg. De Commissie Mijnbouwschade onderzoekt schade en adviseert over vergoeding; haar advies bindt de exploitant, niet de melder, die naar de burgerlijke rechter kan blijven gaan. De Afdeling acht de bestaande regelingen hier adequaat. Los daarvan is over de gevraagde vergoeding wegens de lange duur van deze procedure nog niet beslist: daarvoor is het onderzoek heropend.
Bronpassages bij deze uitleg
aan het instemmingsbesluit alleen voorschriften kunnen worden verbonden die zien op het risico op schade vanwege de winning, niet op de bepaling van een financiële vergoeding van ontstane schade
Uit artikel 6:177, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek (BW) volgt dat de exploitant van een mijnbouwwerk aansprakelijk is voor de schade die ontstaat door beweging van de bodem als gevolg van de aanleg of de exploitatie van dat mijnbouwwerk.
De CM doet onderzoek naar de oorzaak van de schade en geeft advies over een eventuele schadevergoeding. Dat advies is bindend voor de exploitant van het mijnbouwwerk, maar niet voor de melder van de schade, die de mogelijkheid van een rechtsgang naar de burgerlijke rechter behoudt.
Gelet op deze regelingen ziet de Afdeling geen grond voor het oordeel dat een adequate regeling voor vergoeding van eventuele schade door de zoutwinning ontbreekt.
bepaalt dat het onderzoek wordt heropend onder nummer 202207004/5/R4 ter voorbereiding van een nadere uitspraak over de gevorderde schadevergoeding vanwege overschrijding van de redelijke termijn;
Verhouding tot eerdere rechtspraak
De voorzieningenrechter van de rechtbank Den Haag schorste de actieve winning uit TR-9 voorlopig na een belangenafweging, waarbij het negatieve SodM-advies zwaar woog. De Afdeling laat in de besproken uitspraak de vernietiging van het oorspronkelijke besluit in stand, maar aanvaardt de nadere motivering van het nieuwe besluit en legt een vaste einddatum vast. Het verschil met de voorlopige schorsing wordt daarmee verklaard door de andere procedure en de nadere besluitmotivering, niet door een aangetoonde koerswijziging. Deze vergelijking is niet uitputtend.
Bronpassages bij deze uitleg
Om die reden zal de voorzieningenrechter hierna de vraag of in afwachting van de uitspraken in de bodemprocedures aanleiding bestaat tot het treffen van een voorlopige voorziening beantwoorden aan de hand van een belangenafweging in het kader van de spoedeisendheid.
Voor de voorzieningenrechter weegt het zwaarst dat het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) verweerder heeft geadviseerd om de actieve productie uit de put TR-9 niet toe te staan.
schorst bestreden besluit I voor zover dat betrekking heeft op de actieve winning van magnesiumzout uit caverne TR-9, en wel tot zes weken na verzending van de uitspraken op de beroepen of tot het moment dat de beroepen worden ingetrokken;
31. De hoger beroepen zijn ongegrond. De aangevallen uitspraak moet, met verbetering van de gronden (zie onder 18.1), worden bevestigd.
Concluderend is de Afdeling van oordeel dat de staatssecretaris in het nieuwe instemmingsbesluit deugdelijk heeft gemotiveerd waarom hij, in afwijking van het advies van het SodM, instemt met hervatting van de winning uit TR-9.
Het is niet toegestaan om na 11 mei 2033 actief zout te winnen uit de caverne TR-9.
Reikwijdte en beperkingen
- De vergelijking met de voorlopige voorziening uit 2021 is beperkt; er is geen uitputtend onderzoek naar vergelijkbare uitspraken verricht.
- Deze bespreking betreft het winningsplan. De omgevingsvergunningen voor diepboringen en de bovengrondse uitbreiding zijn door de Afdeling in een afzonderlijke uitspraak beoordeeld.
- De bespreking volgt de wettelijke bepalingen zoals de Afdeling die voor deze besluiten heeft toegepast. De huidige wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RVS:2026:6374
- ECLI:NL:RBDHA:2021:13143
- ECLI:NL:RVS:2026:6375
- ECLI:CE:ECHR:2003:0708JUD003602297 (interne bronpagina niet beschikbaar)
- ECLI:NL:RVS:2015:3578
- ECLI:NL:RVS:2019:2217
- ECLI:NL:RVS:2020:2048
- ECLI:NL:RVS:2021:2634
- ECLI:NL:RVS:2021:2634.
- ECLI:NL:RVS:2023:2229
- ECLI:NL:RVS:2025:634
- ECLI:NL:RVS:2026:6375.
- Artikel 36 Mijnbouwwet
- Artikel 3:50 Awb
- Artikel 8:72 Awb
- Artikel 177 BW
- Artikel 177a BW
- Artikel 3:22 Awb
- Artikel 3:24 Awb
- Artikel 6:19 Awb
- Artikel 6:22 Awb
- Artikel 6:24 Awb
- Artikel 8:109 Awb
- Artikel 135 Mijnbouwwet
- Artikel 46 Mijnbouwwet
- Artikel 24 Mijnbouwbesluit
- Artikel 25 Mijnbouwbesluit
- Artikel 1.1 Waterwet
- Artikel 13 EVRM
- Artikel 2 EVRM
- Artikel 8 EVRM
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.