Uitspraak uitgelegd

TNO moet dierproefgegevens voor Defensie aan de Woo toetsen

In een vervolgprocedure over twee dierproeven voor Defensie oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 11 november 2026 dat TNO de gevraagde onderzoeksgegevens aan de Woo moet toetsen. Ook de weigering van oude eindtotaalbedragen en het ontbreken van een uitleg over onvolledige e-mails houden geen stand. TNO moet binnen zes weken na verzending van de uitspraak opnieuw beslissen. Daarmee wordt niet alle geweigerde informatie automatisch openbaar.

Instantie
Raad van State
Uitspraakdatum
2026-11-11
Publicatie bron
2026-11-11

In het kort

  • TNO moet de gevraagde onderzoeksgegevens over dierproeven voor Defensie aan de Woo toetsen. Dat betekent niet dat alle gegevens automatisch openbaar worden.
  • TNO heeft onvoldoende onderbouwd waarom ruim tien jaar oude eindtotaalbedragen geheim moeten blijven. Voor totalen van afzonderlijke kostenposten kan de beoordeling anders uitvallen.
  • De namen van de betrokken Defensieambtenaren die schriftelijke onderzoeksopdrachten ondertekenden, mogen in deze omstandigheden wegens privacy afgeschermd blijven.
  • De interne adresdelen vóór het @-teken mochten ter bescherming van TNO worden afgeschermd, maar voor één niet meer gebruikt adres was dit belang vervallen. Dat adres stond al volledig in het verweerschrift en was bij de verzoekster bekend.
  • Ook het ontbreken van een toelichting op onvolledige e-mails is onrechtmatig. Beide besluiten worden gedeeltelijk vernietigd; TNO moet binnen zes weken na verzending van de uitspraak opnieuw beslissen.
  • De verzoekster krijgt daarnaast € 3.500 aanvullende schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn.

Waarom deze zaak belangrijk is

Deze uitspraak maakt voor TNO-onderzoek in overheidsopdracht duidelijk dat de toepasselijkheid van de Woo moet worden onderscheiden van uitzonderingsgronden die openbaarmaking kunnen beperken. De wetenschappelijke aard rechtvaardigt hier geen uitsluiting van beoordeling. Bij de oude financiële informatie moest TNO concreet onderbouwen welk nadeel openbaarmaking nog kon opleveren; eindtotalen en totalen van afzonderlijke kostenposten worden daarbij verschillend behandeld.

Wetenschappelijke onderzoeksgegevens vallen hier onder de Woo

De wetenschappelijke aard van de gegevens is hier geen reden om een Woo-beoordeling over te slaan. De Afdeling oordeelt dat de Woo geldt voor informatie die behoort tot onderzoek dat TNO voor de rijksoverheid of lagere overheden uitvoert. TNO had de gevraagde onderzoeksgegevens daarom volgens die wet moeten beoordelen. Dat betekent niet dat ieder onderzoeksdocument zonder verdere toetsing openbaar moet worden: de Afdeling neemt de ontbrekende beoordeling niet zelf over. Voor de nadere uitleg over het toepassingsbereik verwijst zij naar een afzonderlijke uitspraak van dezelfde dag.

Bronpassages bij deze uitleg

In de uitspraak van vandaag, ECLI:NL:RVS:2026:6550, heeft de Afdeling overwogen dat de Woo van toepassing is op informatie behorend tot onderzoeken die TNO in opdracht verricht van de rijksoverheid of de lagere overheden.

De Afdeling verwijst voor de overwegingen die tot dat oordeel hebben geleid, naar onderdelen 5.2 tot en met 6.7 van die uitspraak.

Dit betekent dat de Woo van toepassing is op de door [appellante] gevraagde informatie en dat TNO deze informatie ten onrechte niet op grond van de Woo heeft beoordeeld.

Omdat TNO de documenten die onderzoeksgegevens bevatten niet eerder op grond van de Woo heeft beoordeeld, kan de Afdeling niet zelf in de zaak voorzien.

Eigen financiële gegevens vallen hier niet onder de absolute bedrijfsuitzondering

De absolute uitzondering voor vertrouwelijk aan de overheid meegedeelde bedrijfsgegevens bood TNO hier geen bescherming voor haar eigen financiële gegevens. Dat TNO die gegevens ook vertrouwelijk met Defensie had gedeeld, verandert dit niet. TNO beriep zich daarnaast op bescherming van financiële belangen en concurrentiegevoelige bedrijfsgegevens. Voor die uitzonderingen uit artikel 5.1, tweede lid, onder b en f, Woo was echter een gemotiveerde afweging tegen het openbaarheidsbelang nodig. Die afweging ontbrak in de besluitvorming.

Bronpassages bij deze uitleg

Artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder c, van de Woo bepaalt dat het verstrekken van informatie achterwege blijft voor zover dit bedrijfs- en fabricagegegevens betreft, die door natuurlijke personen of rechtspersonen vertrouwelijk aan de overheid zijn meegedeeld.

In dit geval betreft de geweigerde informatie de eigen financiële gegevens van TNO, die voorkomen in documenten die onder TNO berusten.

Dat TNO stelt dat zij deze gegevens ook vertrouwelijk met Defensie heeft gedeeld, betekent niet dat de door TNO zelf opgestelde gegevens onder het bereik van artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder c, van de Woo vallen.

b. de economische of financiële belangen van de Staat, andere publiekrechtelijke lichamen of bestuursorganen, in geval van milieu-informatie slechts voor zover de informatie betrekking heeft op handelingen met een vertrouwelijk karakter;

f. de bescherming van andere dan in het eerste lid, onderdeel c, genoemde concurrentiegevoelige bedrijfs- en fabricagegegevens;

[appellante] voert echter terecht aan dat TNO in haar besluitvorming niet heeft beoordeeld waarom de belangen die artikelen 5.1, tweede lid, aanhef en onder b en f, van de Woo, beogen te beschermen, zwaarder wegen dan het belang van openbaarmaking.

Ruim tien jaar oude eindtotalen mochten niet geheim blijven

Ter zitting werd het financiële geschil beperkt tot totaalbedragen uit onder meer offertes en begrotingen, inmiddels tien tot twaalf jaar oud. TNO had onvoldoende onderbouwd dat openbaarmaking van de eindtotalen nog actuele of vergelijkbare onderhandelingen kon schaden. Bovendien konden uit die eindtotalen geen tarieven worden afgeleid. De weigering hield daarom geen stand. De Afdeling maakt wel onderscheid met totalen van concrete kostenposten: daaruit kunnen volgens haar gegevens blijken die concurrentienadeel opleveren. Het oordeel strekt dus niet tot openbaarmaking van alle financiële details.

Bronpassages bij deze uitleg

Op de zitting bij de Afdeling is het geschil tussen partijen beperkt tot de totaalbedragen die TNO geweigerd heeft openbaar te maken. Het gaat onder meer om totaalbedragen die voorkomen in offertes en begrotingen. Deze informatie is inmiddels 10 tot 12 jaar oud.

TNO heeft onvoldoende onderbouwd dat de eindtotaalbedragen van ruim tien jaar geleden nog steeds zodanig actueel of relevant zijn dat openbaarmaking daarvan huidige of vergelijkbare onderhandelingen zou kunnen belemmeren.

Daarbij betrekt de Afdeling ook dat uit het openbaar maken van eindtotaalbedragen concurrentiegevoelige gegevens, zoals de tarieven die TNO hanteert, niet kunnen worden afgeleid.

Dit is anders als het gaat om de totaalbedragen van concrete kostenposten. De Afdeling is van oordeel dat uit dit soort totaalbedragen namelijk wel wetenswaardigheden kunnen worden afgelezen of afgeleid die bij openbaarmaking concurrentienadeel kunnen opleveren.

Dit betekent dat TNO de eindtotaalbedragen ten onrechte niet openbaar heeft gemaakt.

De aanvullende zoekslag is voldoende onderbouwd

Bij de nieuwe zoekslag en beoordeling heeft TNO ook onderzoeksvoorstellen, offertes en opdrachtverleningen betrokken. Volgens de toelichting van TNO kende de zoekactie geen tijdsbeperking. De Afdeling acht de uitleg over het ontbreken van verdere informatie geloofwaardig. De verzoekster heeft niet aannemelijk gemaakt dat nog meer stukken over het voortraject van de onderzoeken bij TNO berusten. Ook haar stelling over overgeslagen documenten uit 2016 maakte niet aannemelijk dat er nog onbeoordeelde stukken uit dat jaar waren. Deze bezwaren tegen de volledigheid slagen daarom niet.

Bronpassages bij deze uitleg

Daarnaast is ook informatie over het voortraject in de beoordeling betrokken, zoals onderzoeksvoorstellen, offertes en opdrachtverleningen.

TNO heeft toegelicht dat zij de zoekslag niet beperkt heeft in de tijd.

De Afdeling is van oordeel dat de toelichting van TNO dat inmiddels niet meer informatie onder haar berust dan reeds is verstrekt, geloofwaardig is.

[appellante] heeft niet aannemelijk gemaakt dat nog meer informatie onder TNO berust die gaat over het voortraject van de onderzoeken.

is de Afdeling van oordeel dat [appellante] met deze stelling niet aannemelijk heeft gemaakt dat er nog meer documenten onder TNO berusten uit het jaar 2016 die nog niet zijn beoordeeld.

Namen van ondertekenende Defensieambtenaren blijven afgeschermd

De Afdeling accepteert dat TNO de namen afschermt van Defensieambtenaren die schriftelijke onderzoeksopdrachten ondertekenden. Niet aannemelijk is dat deze ambtenaren vanwege hun functie publiek optreden; hun privacy mocht hier zwaarder wegen. Tegelijk herhaalt de Afdeling de regel uit 2014 voor in mandaat ondertekende bestuursbesluiten. Daarbij moeten namen in beginsel openbaar worden, zodat burgers de ondertekeningsbevoegdheid kunnen controleren. De huidige uitkomst betreft een andere situatie en is geen algemene vrijstelling voor de namen van alle tekenbevoegde ambtenaren.

Bronpassages bij deze uitleg

In documenten 46 en 47 heeft TNO geweigerd namen van ambtenaren van het ministerie van Defensie openbaar te maken die een schriftelijke opdracht aan TNO hebben ondertekend.

De Afdeling acht, mede gelet op de toelichting van TNO, niet aannemelijk dat de betreffende ambtenaren vanuit hun functie in de openbaarheid treden.

Voorts heeft TNO kunnen oordelen dat het belang van de persoonlijke levenssfeer in dit geval zwaarder weegt dan het belang van openbaarmaking.

Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen (zie de uitspraak van 13 augustus 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3002), moeten de ambtenaren die besluiten krachtens mandaat hebben ondertekend in beginsel aanvaarden dat hun namen met de ondertekening van de besluiten naar buiten komen.

moeten de ambtenaren die besluiten krachtens mandaat hebben ondertekend in beginsel aanvaarden dat hun namen met de ondertekening van de besluiten naar buiten komen.

Hierbij is van belang dat de burgers moeten kunnen controleren of die ambtenaren tot de ondertekening van die besluiten bevoegd waren.

Interne e-mailadressen: uitzondering voor één niet meer gebruikt adres

De e-mailextensies waren, anders dan het besluit vermeldde, al openbaar gemaakt. De afscherming betrof de tekst vóór het @-teken van adressen die uitsluitend voor intern gebruik waren bestemd. De Afdeling aanvaardt die bescherming op grond van het goed functioneren van TNO: openbaarmaking kon leiden tot onbedoeld gebruik of misbruik. Voor één niet meer gebruikt adres was dit beschermingsbelang echter vervallen. Dat adres stond al volledig in het verweerschrift en was dus bij de verzoekster bekend. Het oordeel rechtvaardigt daarmee niet dat alle besproken interne adresdelen afgeschermd blijven.

Bronpassages bij deze uitleg

TNO heeft in haar verweerschrift van 10 november 2023, en nogmaals op zitting bij de Afdeling, toegelicht dat in de beslissing op bezwaar per abuis stond vermeld dat de e-mailextensies niet openbaar werden gemaakt. TNO heeft deze informatie wel openbaar gemaakt.

TNO heeft ook toegelicht dat het belang bij het niet openbaar maken van tekst voorafgaand aan het @-teken, die uitsluitend zijn bedoeld voor intern gebruik, erop is gericht dat die afdelingen van TNO niet per e-mail bereikt kunnen worden.

Openbaarmaking van deze e-mailadressen zou immers kunnen leiden tot onbedoeld gebruik of misbruik daarvan. TNO heeft het belang van artikel 5.1, tweede lid, aanhef en onder i, van de Woo redelijkerwijs zwaarder kunnen laten wegen dan het belang van openbaarmaking.

TNO heeft verder toegelicht dat bovengenoemd belang voor één e-mailadres niet langer aan de orde is, omdat dat e-mailadres niet langer in gebruik is. Dit e-mailadres staat volledig vermeld in het verweerschrift en is dus ook bij [appellante] bekend.

Verwijzingen naar vertrouwelijke onderzoeksrapporten mogen afgeschermd blijven

De Afdeling aanvaardt ook de weigering van twee verwijzingen naar vertrouwelijke onderzoeksrapporten ter bescherming van het goed functioneren van TNO. Die verwijzingen konden het bestaan van de onderzoeken en hun uitvoerders onthullen. Uit de onderzoeksomschrijvingen konden bovendien kwetsbaarheden worden afgeleid. TNO mocht de bescherming tegen de nadelige gevolgen daarvan hier zwaarder laten wegen dan het algemene belang van openbaarmaking.

Bronpassages bij deze uitleg

De Afdeling is verder van oordeel dat TNO de informatie in document 45 mocht weigeren op grond van artikel 5.1, tweede lid, aanhef en onder i, van de Woo. In document 45 zijn twee verwijzingen opgenomen naar vertrouwelijke onderzoeksrapporten.

Openbaarmaking van deze informatie zou ertoe leiden dat het bestaan van deze onderzoeken en wie deze onderzoeken hebben verricht, bekend wordt.

Daarnaast kunnen uit de omschrijving van de onderzoeken bepaalde kwetsbaarheden worden afgeleid. Openbaarmaking daarvan kan tot nadelige gevolgen leiden, waarvan TNO heeft kunnen oordelen dat de bescherming daarvan zwaarder weegt dan het algemene belang bij openbaarmaking.

Ontbrekende e-mailkoppen vereisen een toelichting

Bij drie verstrekte e-mails ontbraken de kopgegevens, zoals afzender, geadresseerde en onderwerp. TNO had niet uitgelegd waarom. Dat botst met artikel 2.4, vijfde lid, Woo: een bestuursorgaan moet bekende onjuistheid of onvolledigheid van verstrekte informatie melden. Het aanvullende besluit uit 2024 wordt daarom op dit punt vernietigd. Anders ligt het bij een ontbrekende bijlage. Die heeft TNO tijdens de procedure alsnog verstrekt, waarna de Afdeling het herstelde zorgvuldigheidsgebrek met artikel 6:22 Awb passeert.

Bronpassages bij deze uitleg

Indien het bestuursorgaan kennis draagt van de onjuistheid of onvolledigheid van de verstrekte informatie, doet het hiervan mededeling.

De Afdeling stelt vast dat de headers van de e-mails, met daarin informatie zoals de verzender, geadresseerde en het onderwerp, ontbreken. TNO heeft niet uitgelegd waarom deze informatie ontbreekt.

De Afdeling zal het besluit van 20 november 2024 vernietigen vanwege strijd met artikel 2.4, vijfde lid, van de Woo, voor zover dat ziet op het ontbreken van een toelichting over de onvolledige informatie in documenten 416, 419 en 420.

TNO heeft de bijlage bij dezelfde brief van 19 mei 2026 alsnog aan [appellante] verstrekt. Daarmee heeft TNO dit gebrek hersteld. De Afdeling ziet daarom aanleiding dit gebrek met toepassing van artikel 6:22 van de Awb te passeren.

Gedeeltelijke vernietiging en een nieuw besluit binnen zes weken

De beroepen tegen de besluiten van 26 mei 2023 en 20 november 2024 zijn gegrond. De vernietiging blijft beperkt tot de onjuiste uitsluiting van onderzoeksgegevens, de weigering van eindtotaalbedragen en de onverklaarde onvolledigheid van de e-mails. TNO moet binnen zes weken na verzending van de uitspraak een nieuw besluit nemen en bekendmaken. Het afzonderlijke beroep tegen niet tijdig beslissen is niet-ontvankelijk, omdat TNO inmiddels had beslist en de verzoekster bij dat beroep geen procesbelang meer had.

Bronpassages bij deze uitleg

De beroepen van [appellante] tegen het besluit van 26 mei 2023 en het besluit van 20 november 2024 zijn gegrond.

III. vernietigt dat besluit, voor zover de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek daarin heeft bepaald dat de Woo niet van toepassing is op de documenten die onderzoeksgegevens bevatten en heeft geweigerd de eindtotaalbedragen openbaar te maken;

V. vernietigt dat besluit, voor zover dat in strijd is met artikel 2.4, vijfde lid, van de Woo zoals omschreven onder 18.1;

VI. draagt de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek op om binnen zes weken na verzending van deze uitspraak met inachtneming van hetgeen daarin is overwogen een nieuw besluit te nemen en dit op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend te maken;

Dat heeft TNO inmiddels met het besluit van 26 mei 2023 en 20 november 2024 wel gedaan. Gelet daarop heeft [appellante] geen procesbelang bij haar beroep tegen het niet tijdig beslissen.

I. verklaart het beroep, voor zover dat gaat over het niet tijdig nemen van een besluit, niet-ontvankelijk;

Aanvullend € 3.500 schadevergoeding voor de lange procedure

Vanwege overschrijding van de redelijke termijn krijgt de verzoekster € 3.500 aanvullende schadevergoeding. Eerder had de rechtbank al € 1.000 toegekend. Van de aanvulling komt € 1.787,23 voor rekening van TNO en € 1.712,77 voor rekening van de Staat.

Bronpassages bij deze uitleg

Het verzoek om schadevergoeding vanwege overschrijding van de redelijke termijn wordt toegewezen.

De rechtbank heeft al een schadevergoeding vastgesteld van € 1.000,00. Om die reden heeft [appellante] recht op een aanvullende schadevergoeding van € 3.500,00.

veroordeelt de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek om aan [appellante] een schadevergoeding te betalen van € 1.787,23;

veroordeelt de Staat der Nederlanden om aan [appellante] een schadevergoeding te betalen van €1.712,77

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De vergelijking met de uitspraak uit 2014 betreft uitsluitend de namen van ondertekenende ambtenaren. Toen ging het om in mandaat ondertekende besluiten en het belang om de ondertekeningsbevoegdheid te kunnen controleren. Nu gaat het om schriftelijke onderzoeksopdrachten van Defensie aan TNO en ambtenaren van wie niet aannemelijk is dat zij vanwege hun functie publiek optreden. De Afdeling herhaalt de regel voor gemandateerde besluiten, maar accepteert in deze andere situatie afscherming wegens privacy. Dit onderbouwt geen algemene afwijking van de eerdere regel.

Bronpassages bij deze uitleg

moeten de ambtenaren die besluiten krachtens mandaat hebben ondertekend in beginsel aanvaarden dat hun namen met de ondertekening van de besluiten naar buiten komen.

Hierbij is van belang dat de burgers moeten kunnen controleren of die ambtenaren tot de ondertekening van die besluiten bevoegd waren.

moeten de ambtenaren die besluiten krachtens mandaat hebben ondertekend in beginsel aanvaarden dat hun namen met de ondertekening van de besluiten naar buiten komen.

In documenten 46 en 47 heeft TNO geweigerd namen van ambtenaren van het ministerie van Defensie openbaar te maken die een schriftelijke opdracht aan TNO hebben ondertekend.

De Afdeling acht, mede gelet op de toelichting van TNO, niet aannemelijk dat de betreffende ambtenaren vanuit hun functie in de openbaarheid treden.

Voorts heeft TNO kunnen oordelen dat het belang van de persoonlijke levenssfeer in dit geval zwaarder weegt dan het belang van openbaarmaking.

Reikwijdte en beperkingen

  • De vergelijking is beperkt tot de privacyvraag over ondertekenende ambtenaren en de aangeleverde uitspraak uit 2014. Er is geen uitputtend jurisprudentieonderzoek verricht.
  • De afzonderlijke uitspraak van dezelfde dag waarnaar de Afdeling voor de uitleg over TNO-onderzoeksgegevens verwijst, is niet volledig aangeleverd. De nadere motivering daarvan is daarom niet zelfstandig beoordeeld.
  • De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk gecontroleerd; deze bespreking volgt het recht zoals de Afdeling dat in de uitspraak toepast.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.