Standaardarrest · Materieel strafrecht / Strafuitsluitingsgronden

Overzichtsarrest noodweer en noodweerexces (ECLI:NL:HR:2016:456)

Hoge Raad, 22 maart 2016 — Een geslaagd beroep op noodweer vergt een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed waartegen verdediging noodzakelijk is (subsidiariteit, waaronder onttrekkingsplicht) en de gekozen verdedigingswijze geboden is (proportionaliteit).

Roepnaam
Overzichtsarrest noodweer en noodweerexces
Instantie & datum
Hoge Raad, 22 maart 2016
ECLI
ECLI:NL:HR:2016:456
Rechtsgebied
Materieel strafrecht / Strafuitsluitingsgronden
Geciteerd in
278 latere uitspraken op Legal Momo

Kern en betekenis voor de rechtspraktijk

Bundelde alle regels rond aanranding, dreigend gevaar, culpa in causa, subsidiariteit, proportionaliteit en hevige gemoedsbeweging bij noodweerexces.

Gekoppelde wetsartikelen

Latere uitspraken die Overzichtsarrest noodweer en noodweerexces aanhalen

  • ECLI:NL:PHR:2026:1099Parket bij de Hoge Raad, 17 november 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. OM-cassatie. Ontslag van alle rechtsvervolging. Noodweer, art. 41.1 Sr. Klachten over oordeel dat verdachte beroep op noodweer toekomt (o.a. subsidiariteit en proportionaliteit van de verdediging en…

  • ECLI:NL:GHARL:2026:7387Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 13 november 2026 (strafrecht)

    Veroordeling voor poging tot doodslag. Het hof acht wettig en overtuigend bewezen dat verdachte stekende bewegingen heeft gemaakt met een mes in de richting van de zij en romp van aangever. Het hof acht de verklaring…

  • ECLI:NL:HR:2026:1863Hoge Raad, 10 november 2026 (strafrecht)

    Doodslag door in 2020 in Vlaardingen na ruzie bij supermarkt achter ander aan te rennen en hem van korte afstand met vuurwapen in zijn rug te schieten, art. 287 Sr. (Putatief) noodweer(exces), art. 41.1 en 41.2 Sr. Kon…

  • ECLI:NL:RBMNE:2026:7854Rechtbank Midden-Nederland, 3 november 2026 (strafrecht)

    De 18-jarige verdachte heeft een ander meerdere malen met een mes in hals, gezicht, bil en arm gestoken. Poging doodslag wettig en overtuigend bewezen. Geen geslaagd beroep op noodweer(exces): geen sprake (meer) van…

  • ECLI:NL:PHR:2026:996Parket bij de Hoge Raad, 27 oktober 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. Dierenmishandeling art. 2.1 lid 1 Wet dieren en zware mishandeling art. 302 Sr. M1: slagend middel verdachte dat uit de bewijsvoering niet kan worden afgeleid dat de verdachte bij andermans hond “zonder…

  • ECLI:NL:GHAMS:2026:3053Gerechtshof Amsterdam, 26 oktober 2026 (strafrecht)

    Openlijke geweldpleging in vereniging. Bevestiging van het vonnis behalve ten aanzien van de straf, de beslissing op de vordering van de benadeelde partij en de beslissing op de vordering tot tenuitvoerlegging.…

  • ECLI:NL:RBMNE:2026:7128Rechtbank Midden-Nederland, 16 oktober 2026 (strafrecht)

    Verdachte is veroordeeld voor twee keer poging doodslag, openlijke geweldpleging tegen personen in vereniging gepleegd en handelen in strijd met artikel 26 lid 1 WWM. De rechtbank verwerpt het beroep op noodweerexces…

  • ECLI:NL:GHDHA:2026:3044Gerechtshof Den Haag, 15 oktober 2026 (strafrecht)

    De verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan mishandeling in een uitgaansgelegenheid. Veroordeelt de verdachte tot een geldboete. Bepaalt dat de geldboete niet ten uitvoer zal worden gelegd, tenzij verdachte zich voor…

  • ECLI:NL:HR:2026:1543Hoge Raad, 29 september 2026 (strafrecht)

    Poging tot zware mishandeling door medegedetineerde met aardappelschilmesje in buik te steken, art. 302.1 jo. 45.1 Sr. Noodweer, proportionaliteitseis (art. 41.1 Sr). Kon hof gelet op ontkennende houding van verdachte…

  • ECLI:NL:PHR:2026:873Parket bij de Hoge Raad, 15 september 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. Doodslag (art. 287 Sr) en voorhanden hebben vuurwapen en munitie (art. 26 WWM). 1. Beroep op putatief en/of extensief noodweer(exces). Hof heeft vastgesteld dat (i) verdachte het slachtoffer na eerdere…

  • ECLI:NL:PHR:2026:830Parket bij de Hoge Raad, 1 september 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. Veroordeling voor o.m. doodslag en poging tot doodslag (art. 45, 287 Sr). Falende middelen over het bewijs van het opzet t.a.v. poging tot doodslag, de verwerping van het beroep op noodweer(exces) en de…

  • ECLI:NL:PHR:2026:744Parket bij de Hoge Raad, 25 augustus 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. Zware mishandeling. Eerste middel klaagt dat hof beroep op noodweer ontoereikend gemotiveerd heeft verworpen. Middel faalt, omdat uit vaststellingen hof voldoende blijkt dat verdachte grenzen van…

  • ECLI:NL:RBZWB:2026:7052Rechtbank Zeeland-West-Brabant, 4 augustus 2026 (strafrecht)

    Een keer steken met een mes rechtsonder in de buik. Het beroep op noodweer(exces) slaagt niet. Vrijspraak van poging tot doodslag. Veroordeling voor poging tot zware mishandeling. Oplegging van een gevangenisstraf van…

  • ECLI:NL:GHSHE:2026:2256Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 21 juli 2026 (strafrecht)

    Gedeeltelijke vrijspraak terzake mishandeling slachtoffer 2 en beroep op noodweer gedeeltelijk gehonoreerd. De verdachte zag zich, terwijl hij zich achteruit op het terras begaf, door de gedragingen van de groep…

  • ECLI:NL:GHSHE:2026:1872Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 16 juli 2026 (strafrecht)

    Poging tot doodslag op vier personen. Verwerping beroep op noodweer(exces) en putatief noodweer(exces). Hogere straf dan rechtbank maar aanzienlijk lager dan eis advocaat-generaal.

  • ECLI:NL:HR:2026:1193Hoge Raad, 14 juli 2026 (strafrecht)

    Mishandeling door kopstoot en vuistslagen tegen hoofd van ander te geven na verkeersconflict, art. 300.1 Sr. Noodweer, proportionaliteitseis (art. 41.1 Sr). Staat kopstoot in redelijke verhouding tot vastgrijpen van…

  • ECLI:NL:RBLIM:2026:7506Rechtbank Limburg, 8 juli 2026 (strafrecht)

    De minderjarige verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan openlijke geweldpleging tijdens de Carnaval op het Vrijthof in Maastricht, waarbij hij onder meer met een fles heeft geslagen. Daarnaast heeft de verdachte met…

  • ECLI:NL:PHR:2026:677Parket bij de Hoge Raad, 7 juli 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. Poging doodslag door met hockeystick op hoofd buurman te slaan (art. 45 jo. art. 287 Sr). Het eerste middel, dat klaagt over het oordeel van het hof dat de verdachte zich had moeten en kunnen onttrekken…

  • ECLI:NL:HR:2026:1014Hoge Raad, 30 juni 2026 (strafrecht)

    Mishandeling van zijn moeder met zwaar lichamelijk letsel ten gevolg door haar tegen borst en/of buik te duwen waardoor zij ten val is gekomen, art. 300.2 jo. 304.1.1 Sr. Noodweer, proportionaliteitseis (art. 41.1 Sr).…

  • ECLI:NL:PHR:2026:596Parket bij de Hoge Raad, 30 juni 2026 (strafrecht)

    Conclusie AG. Mishandeling. Falend middel over verwerping verweer noodweerexces. Conclusie strekt tot verwerping van het beroep (art. 81 lid 1 RO).

  • ECLI:NL:RBOVE:2026:3280Rechtbank Overijssel, 9 juni 2026 (strafrecht)

    De rechtbank veroordeelt een 29-jarige man tot een gevangenisstraf van vier maanden en betaling van een schadevergoeding. Verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan een mishandeling met zwaar lichamelijk letsel als…

  • ECLI:NL:RBOVE:2026:3124Rechtbank Overijssel, 4 juni 2026 (strafrecht)

    Geen sprake van een strafbaar feit dat de verdachte en de medeverdachte gezamenlijk hebben uitgevoerd. Wel sprake van zwaar lichamelijk letsel, maar dit letsel kan niet redelijkerwijs als gevolg van de gedragingen van…

  • ECLI:NL:RBOBR:2026:3132Rechtbank Oost-Brabant, 13 mei 2026 (strafrecht)

    Bewezenverklaring poging tot doodslag door middel van het steken met een mes in het been, bovenlichaam en de hals/nek. Uitgaansgeweld. Geen geslaagd beroep op noodweer(exces): geen noodzakelijke verdediging. Sprake van…

  • ECLI:NL:RBDHA:2026:7371Rechtbank Den Haag, 31 maart 2026 (strafrecht)

    Poging tot doodslag. Beroep op noodweer(exces) verworpen. Veroordeling tot gevangenisstraf voor de duur van twee jaren, waarvan een voorwaardelijk met proeftijd 3 jaren en oplegging van bijzondere voorwaarden.…

  • ECLI:NL:GHSHE:2026:675Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 6 maart 2026 (strafrecht)

    Zware mishandeling. Poging tot zware mishandeling.

Veelgestelde vragen over Overzichtsarrest noodweer en noodweerexces

Wat is de rechtsregel van Overzichtsarrest noodweer en noodweerexces?

Een geslaagd beroep op noodweer vergt een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed waartegen verdediging noodzakelijk is (subsidiariteit, waaronder onttrekkingsplicht) en de gekozen verdedigingswijze geboden is (proportionaliteit).

Welke ECLI, instantie en datum horen bij Overzichtsarrest noodweer en noodweerexces?

De uitspraak is gewezen door de Hoge Raad op 22 maart 2016 en gepubliceerd onder ECLI:NL:HR:2016:456.