Uitspraak · Socialezekerheidsrecht
Rechtbank Noord-Nederland, 6 november 2026 – Betrokkene kreeg een bijstandsuitkering op grond
ECLI:NL:RBNNE:2026:4976Zaaknummer 25/2809
- Instantie
- Rechtbank Noord-Nederland
- Datum uitspraak
- 6 november 2026
- Publicatiedatum
- 18 november 2026
- Zaaknummer
- 25/2809
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht, Socialezekerheidsrecht
- Procedure
- Eerste aanleg - enkelvoudig
- Hoofdwetsartikel
- Artikel 34 Participatiewet
- Zittingsplaats
- Assen
- Soort
- Uitspraak
Inhoudsindicatie
Betrokkene kreeg een bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet. Het college heeft bijstand teruggevorderd in verband met een erfenis van haar moeder. Volgens de rechtbank is het vermogen van betrokkene niet op een juiste wijze door het college vastgesteld. Uit de ingediende stukken blijkt namelijk dat betrokkene niet alleen haar erfdeel van haar moeder heeft ontvangen, maar ook een schenking van haar vader. De rechtbank is van oordeel dat het college niet het totaal van de door betrokkene ontvangen bedragen had mogen toerekenen aan de erfenis. Het college moet het erfdeel van betrokkene opnieuw berekenen en een nieuw besluit nemen over de terugvordering.
De rechtbank:
- verklaart het beroep gegrond;
- vernietigt het bestreden besluit;
- draagt het college op binnen 12 weken een nieuw besluit te nemen op het bezwaar met
inachtneming van deze uitspraak;
- bepaalt dat verweerder het griffierecht van € 53,- aan eiseres moet vergoeden;
- veroordeelt verweerder tot betaling van € 1.401,- aan proceskosten aan eiseres.
Deze uitspraak is gedaan door mr. L.J. van der Veen, rechter, in aanwezigheid van M. Lammerts-Rannenburg, griffier.
Uitgesproken in het openbaar op 6 november 2026.
| griffier | rechter |
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Centrale Raad van Beroep waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden.
Digitaal hoger beroep instellen kan via “Formulieren en inloggen” op www.rechtspraak.nl. Hoger beroep instellen kan eventueel ook nog steeds door verzending van een brief aan de Centrale Raad van Beroep, Postbus 16002, 3500 DA Utrecht.
Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Centrale Raad van Beroep vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.
Volledige tekst
Inhoud van de uitspraak
RECHTBANK NOORD-NEDERLAND
Zittingsplaats Assen
Bestuursrecht
zaaknummer: LEE 25/2809
uitspraak van de enkelvoudige kamer van 6 november 2026 in de zaak tussen
[naam] uit [plaats] , eiseres
(gemachtigde: mr. M.A. Jansen),
en
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Emmen
(gemachtigde: B. Ferati).
Samenvatting
1. In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank de terugvordering van bijstand in verband met de ontvangst van een erfenis. Zij doet dat aan de hand van de argumenten die eiseres heeft aangevoerd, de beroepsgronden.
De rechtbank is van oordeel dat het beroep gegrond is, omdat het college onvoldoende onderzoek heeft gedaan en het bestreden besluit niet deugdelijk heeft gemotiveerd. Eiseres krijgt dus gelijk en het beroep is gegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
Procesverloop
2. Met een besluit van 25 maart 2025 (het primaire besluit) heeft het college van eiseres bijstandsuitkering teruggevorderd in verband met de ontvangst van de erfenis van haar moeder.
Met een besluit van 25 juni 2025 (het bestreden besluit) op het bezwaar van eiseres is het college bij het primaire besluit gebleven.
Eiseres heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit.
Het college heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.
De rechtbank heeft het beroep op 4 mei 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben eiseres, de gemachtigde van eiseres en de gemachtigde van het college deelgenomen.
Ter zitting heeft de rechtbank het onderzoek geschorst om het college de gelegenheid te geven de door eiseres op zitting ingebrachte stukken te beoordelen.
Bij brief van 20 mei 2026 heeft het college een reactie gegeven. Eiseres heeft bij brief van 15 juni 2026 gereageerd. De gemachtigde van eiseres heeft op 24 juli 2026 een reactie gegeven.
Bij brief van 9 september 2026 heeft de rechtbank partijen geïnformeerd dat zij een nadere zitting niet nodig acht. Hierbij zijn partijen in de gelegenheid gesteld om binnen vier weken aan te geven of zij op een zitting willen worden gehoord. Partijen hebben niet gereageerd op de brief van 9 september 2026.
Op 22 oktober 2026 heeft de rechtbank het onderzoek gesloten.
Beoordeling door de rechtbank
De feiten en de totstandkoming van het bestreden besluit
3. Eiseres ontvangt sinds 5 juni 2014 een bijstandsuitkering naar de norm van een alleenstaande op grond van de Participatiewet (Pw). De moeder van eiseres is op [datum] overleden. Op 10 februari 2025 heeft eiseres bij verweerder gemeld dat het huis van haar vader per [datum] is verkocht, waardoor zij het kindsdeel van haar overleden moeder kan opeisen. Eiseres heeft in de periode van 19 mei 2018 tot en met 28 februari 2025 een bedrag van € 91.195,28 aan bijstand ontvangen. Op 19 mei 2018 had eiseres een vermogen van [bedrag]
Het college heeft bij eiseres nadere gegevens opgevraagd voor de beoordeling van haar recht op bijstand. Het college heeft op basis van de ontvangen informatie het vermogen van eiseres in de periode van 19 mei 2018 tot en met 31 januari 2025 vastgesteld op [bedrag] Het voor eiseres geldende bedrag aan vrij te laten vermogen bedraagt € 15.540,-. Daarom moet eiseres een bedrag van € [bedrag] teveel betaalde bijstand terugbetalen. Dit heeft het college aan eiseres medegedeeld in het primaire besluit.
Eiseres heeft bezwaar gemaakt. Zij heeft gebruik gemaakt van de gelegenheid om haar bezwaren op de hoorzitting van 17 juni 2025 toe te lichten. Met het bestreden besluit is het bezwaar van eiseres ongegrond verklaard.
Het college heeft de bijstandsuitkering van eiseres ongewijzigd voortgezet. Eiseres heeft het bedrag van € [bedrag] aan het college terugbetaald.
Wanneer is de aanspraak van eiseres op een erfenis ontstaan?
4. Volgens vaste rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB)[_8e7a9c52-728f-47ef-8c73-48f118a0a64c] ontstaan aanspraken op een erfdeel uit een nalatenschap op de datum van overlijden van de erflater.
Artikel 58, eerste lid, aanhef en onder f, ten eerste, van de Pw bepaalt dat het college van de gemeente die bijstand heeft verleend de kosten van bijstand kan terugvorderen, voor zover de bijstand anderszins onverschuldigd is betaald, waaronder begrepen dat de belanghebbende naderhand met betrekking tot de periode waarover bijstand is verleend, over in aanmerking te nemen middelen als bedoeld in paragraaf 3.4 beschikt of kan beschikken. Aan deze bepaling ligt de gedachte ten grondslag dat kosten van bijstand, die niet zouden zijn gemaakt indien de betrokkene al op een eerder tijdstip over naderhand beschikbaar gekomen middelen had kunnen beschikken, kunnen worden teruggevorderd. Dat achteraf rekening wordt gehouden met die later ontvangen middelen en dat de eerder verleende bijstand kan worden teruggevorderd, hangt samen met het complementaire karakter van de bijstand. Artikel 58, eerste lid, aanhef en onder f, ten eerste, van de Pw biedt dan ook een terugvorderingsgrond, indien bepaalde middelen of aanspraken daarop aanwezig zijn, maar daarover feitelijk nog niet of niet volledig kan worden beschikt. Zodra over die middelen kan worden beschikt, kan tot terugvordering worden overgegaan.
De rechtbank stelt vast dat tussen partijen niet in geschil is dat de moeder van eiseres op [datum] is overleden en dat eiseres, na de verkoop van de ouderlijke woning op [datum] over de erfenis van haar moeder kon beschikken.
Heeft verweerder de hoogte van de terugvordering juist berekend?
5. Eiseres betoogt dat het college haar erfenis onjuist heeft berekend. Eiseres verwijst ter onderbouwing van de berekenwijze van een aandeel in een nalatenschap naar de uitspraak van de CRvB van 25 oktober 2022.[_93abe5e2-4763-40d1-9c8b-1e8bb7eae0ac] Het college verwijst naar de mening van eiseres ten onrechte naar uitspraken van de CRvB die betrekking hebben op verdeling van een echtelijke boedel. Volgens eiseres bestond de erfenis van haar moeder uit haar vermogen ten tijde van het overlijden. Vermogensbestanddeel was alleen het aandeel in de echtelijke woning, zijnde 50% van de WOZ-waarde van [bedrag] = [bedrag] . Daarvan moet 50% van de destijds openstaande hypotheekschuld worden afgetrokken (= [bedrag] . De erfenis was daardoor [bedrag] . Eiseres was voor een derde deel erfgenaam dus voor een bedrag van € [bedrag] . Dit is het bedrag dat het college als naderhand ontvangen middelen had mogen beschouwen en dat met toepassing van artikel 58, eerste lid, aanhef en onder f, ten eerste, van de Pw teruggevorderd kon worden. Het meerdere dat eiseres in februari 2025 heeft ontvangen moet beschouwd worden als een schenking van haar vader. Deze schenking was mogelijk doordat het voormalige ouderlijk huis verkocht was. Eiseres heeft verzocht de bijstandsverlening te stoppen zodat zij op haar vermogen kon interen.
Het college stelt zich op het standpunt dat het besluit terecht en op juiste gronden is genomen. De aanspraak op de erfenis is ontstaan op de datum van overlijden van moeder (de peildatum). De wet geeft de mogelijkheid dat teveel ontvangen bijstand van eiseres kan worden teruggevorderd vanaf de peildatum op het moment dat eiseres daadwerkelijk over de erfenis kan beschikken. Volgens het college is het terugvorderingsbedrag correct vastgesteld. Het college ziet geen dringende redenen om van de terugvordering af te zien.
De rechtbank overweegt dat volgens vaste rechtspraak van de CRvB alleen voor terugvordering in aanmerking komt de verleende bijstand vanaf de peildatum tot het moment waarop de betrokkene de beschikking heeft gekregen over het vermogen, ter hoogte van maximaal het bedrag waarmee de toen geldende vrijlatingsgrens voor het vermogen werd overschreden. Of het college op basis van artikel 58, tweede lid, aanhef en onder f, ten eerste, van de Pw kan overgaan tot terugvordering, hangt dus mede af van de vraag of de ontvangen middelen, teruggerekend naar het tijdstip waarop de aanspraken op die middelen ontstonden, tezamen met de toen aanwezige overige vermogensbestanddelen en met inachtneming van de toen geldende vrijlatingsgrens, de grens van het vrij te laten vermogen overschrijden.[_7d91e691-1319-470d-8ed4-b1e16fdbb2bb] Voor het bepalen van de hoogte van de terugvordering moet daarom achteraf op de peildatum een fictieve vermogensvaststelling plaatsvinden, waarbij de ontvangen middelen, teruggerekend naar de peildatum, opgeteld bij de op dat moment aanwezige overige vermogensbestanddelen, moeten worden betrokken. Dit moet worden beoordeeld aan de hand van artikel 34 van de Pw.[_df74b158-1abe-4ebe-9b05-f08da1854a35]
De rechtbank stelt vast dat uit de bankafschriften van eiseres blijkt dat zij op 8 februari 2025 een bedrag van € [bedrag] - heeft ontvangen en op 11 februari 2025 een bedrag van [bedrag] . Het college heeft op de te beoordelen datum het totale vermogen van eiseres vastgesteld op [bedrag] + [bedrag] + € [bedrag] ). De ontvangen bedragen bestrijdt eiseres niet. Eiseres stelt echter dat de door haar ontvangen bedragen niet alleen haar kindsdeel uit de erfenis van haar moeder betreffen, maar ook een schenking van haar vader na de verkoop van de woning van haar ouders. Zij heeft ter onderbouwing van haar standpunt ter zitting aanvullende stukken ingebracht van de WOZ-waarde van de woning en van de hypotheekschuld. Het college heeft de rechtbank na de zitting desgevraagd laten weten dat zij in deze stukken geen aanleiding ziet voor het nemen van andere beslissing. In de nadere reactie heeft eiseres nogmaals toegelicht waarom de berekening van het college naar haar mening onjuist is.
De rechtbank is van oordeel dat het college bij de berekening van het vermogen van eiseres op de peildatum niet het totaal van de door eiseres op 8 februari 2025 en
11 februari 2025 ontvangen bedragen geheel had mogen toerekenen aan de erfenis van haar moeder. De rechtbank oordeelt dat eiseres terecht betoogt en onderbouwt dat de erfenis van haar moeder op de peildatum [datum] bepaald moet worden en dat die erfenis niet overeenkomt met de bedragen die eiseres in februari 2025 heeft ontvangen. Uit de door eiseres ingediende stukken is voldoende komen vast te staan dat getwijfeld kan worden aan de berekening van de omvang van de erfenis en dat de stortingen niet alleen het erfdeel van eiseres betreffen, maar dat daarin ook een component zit van de schenking van haar vader. Hierdoor is het vermogen van eiseres dat het college ten grondslag heeft gelegd aan de berekening van de terugvordering van de bijstandsuitkering niet op de juiste wijze vastgesteld.
Uit de aan de rechtbank voorliggende gegevens kan niet onomstotelijk worden vastgesteld welk deel van de ontvangen bedragen aan welke component (de erfenis of de schenking) moet worden toegekend. Het college moet het erfdeel van eiseres opnieuw berekenen en een nieuw besluit nemen over de terugvordering. Daarom kan de rechtbank niet zelf in de zaak voorzien. Gelet hierop komt de rechtbank niet toe aan de bespreking van de beroepsgrond van eiseres dat het college ten onrechte heeft gesteld dat zij de bijstand niet kan laten beëindigen, omdat zij wilde interen op de ontvangen middelen.
Conclusie en gevolgen
6. Het beroep is gegrond omdat het bestreden besluit in strijd is met het motiveringsbeginsel. De rechtbank vernietigt daarom het bestreden besluit. De rechtbank ziet geen reden om zelf een beslissing over de hoogte van de terugvordering te nemen. Dit omdat het college nog onderzoek zal moeten doen voordat er een nieuw besluit kan worden genomen. De rechtbank bepaalt met toepassing van artikel 8:72, vierde lid, van de Awb dat het college een nieuw besluit moet nemen met inachtneming van deze uitspraak. De rechtbank zal het college opdragen binnen 12 weken na de dagtekening van deze uitspraak opnieuw op het bezwaar te beslissen.
Omdat het beroep gegrond is moet het college het griffierecht aan eiseres vergoeden en krijgt eiseres ook een vergoeding van haar proceskosten. Het college moet deze vergoeding betalen. Deze vergoeding bedraagt € 1.401,- (1 punt van € 934,00 omdat de gemachtigde van eiseres aan de zitting in beroep heeft deelgenomen en een 0,5 punt voor het geven van een nadere reactie na de zitting). Verder zijn er geen kosten gemaakt die vergoed kunnen worden.
Beslissing
De rechtbank:
- verklaart het beroep gegrond;
- vernietigt het bestreden besluit;
- draagt het college op binnen 12 weken een nieuw besluit te nemen op het bezwaar met
inachtneming van deze uitspraak;
- bepaalt dat verweerder het griffierecht van € 53,- aan eiseres moet vergoeden;
- veroordeelt verweerder tot betaling van € 1.401,- aan proceskosten aan eiseres.
Deze uitspraak is gedaan door mr. L.J. van der Veen, rechter, in aanwezigheid van M. Lammerts-Rannenburg, griffier.
Uitgesproken in het openbaar op 6 november 2026.
| griffier | rechter |
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Centrale Raad van Beroep waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden.
Digitaal hoger beroep instellen kan via “Formulieren en inloggen” op www.rechtspraak.nl. Hoger beroep instellen kan eventueel ook nog steeds door verzending van een brief aan de Centrale Raad van Beroep, Postbus 16002, 3500 DA Utrecht.
Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Centrale Raad van Beroep vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.
Voetnoten
- Zie bijvoorbeeld de uitspraken van de CRvB van 1 mei 2018, ECLI:NL:CRVB:2018:1356 en van 17 november 2020, ECLI:NL:CRVB:2020:2869.
- ECLI:NL:CRVB:2022:2360.
- Zie bijvoorbeeld de uitspraak van de CRvB van 13 augustus 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:2780.
- Zie bijvoorbeeld de uitspraak van de CRvB van 26 juli 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:1723
Wetsartikelen in deze uitspraak
Deze uitspraak verwijst naar
Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.