Parket bij de Hoge Raad, 23 oktober 2026

Deze zaak betreft de vermogensrechtelijke afwikkeling van de beëindiging van de samenleving van partijen. In cassatie gaat het uitsluitend nog om het oordeel van het hof dat de vorderingen van de man uit hoofde van vergoedingsrechten zijn ingesteld voor het verstrijken van de verjaringstermijn van vijf jaar (art. 3:307 lid 1 BW). Het hof heeft dit oordeel gebaseerd op een bepaling in de notariële samenlevingsovereenkomst tussen partijen, waarin het moment van de opeisbaarheid van een vordering uit hoofde van vergoedingsrechten wordt geregeld. Heeft het hof bij de uitleg van deze bepaling uit de samenlevingsovereenkomst de juiste maatstaf gehanteerd? En is het oordeel van het hof over het aanvangsmoment van de verjaringstermijn voldoende begrijpelijk?

In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.[_a7020024-172b-4a20-84e2-966da362ed01]

Partijen hebben van 2000 tot juni 2020 een affectieve relatie gehad.

In 2000 heeft de man een eenmanszaak opgericht.

In 2006 hebben partijen gezamenlijk [de woning gekocht]. De aankoop is gefinancierd met een gezamenlijke aflossingsvrije hypothecaire geldlening van € 475.000,-.

Op 22 juli 2011 heeft de man met geldmiddelen afkomstig uit de eenmanszaak de gehele op dat moment nog openstaande hypothecaire schuld van € 463.566,37 afgelost.

In 2014 hebben partijen [de woning] gesloopt en ter plaatse een nieuwe woning gebouwd (hierna: de woning).

De man heeft begin juni 2020 de woning verlaten. In maart 2022 is hij weer teruggekeerd in de woning en is hij in een afgescheiden gedeelte van de woning gaan wonen.

In deze procedure, ingeleid bij dagvaarding van 16 mei 2022, hebben partijen over en weer vorderingen ingesteld met betrekking tot de vermogensrechtelijke afwikkeling van de beëindiging van hun samenleving. De vorderingen hebben betrekking op de woning (toebedeling, vergoedingsrechten en gebruiksvergoeding), het saldo op de privérekening van de man, het saldo op de en/of-rekening van partijen, en de winst van een onderneming. In cassatie gaat het uitsluitend nog om twee vorderingen van de man uit hoofde van vergoedingsrechten met betrekking tot de woning, te weten: (I) een vordering van (na eisvermindering) € 231.783,- in verband met een eenmalige volledige aflossing van de gezamenlijke hypotheek vanuit het vermogen van de eenmanszaak van de man, en (II) een vordering van (na eisvermindering) € 221.000,- in verband met investeringen in de bouw van de woning vanuit het vermogen van de eenmanszaak van de man.[_64678478-a25b-41dc-bf96-e345b7b95db5] De man heeft deze vorderingen gebaseerd op art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst.

Bij vonnis van 24 mei 2023 heeft de rechtbank Noord-Holland de vordering onder (I) afgewezen en de vordering onder (II) toegewezen tot een bedrag van € 28.900,-.[_ac03b956-704c-4658-97d5-e72f641c61ee]

Bij arrest van 22 juli 2025 heeft het gerechtshof Amsterdam de vordering onder (I) toegewezen, evenals de vordering onder (II) tot een bedrag van € 206.000,-.[_5d640c47-ecbc-46f8-9e14-2fe1fb08f7bd]

De vrouw is (tijdig) in cassatie gekomen van het arrest van het hof (hierna: het bestreden arrest). De man heeft verweer gevoerd en zijn standpunt schriftelijk toegelicht. De vrouw heeft gerepliceerd.

In het cassatiemiddel wordt geklaagd over het oordeel van het hof met betrekking tot het verjaringsverweer van de vrouw. Hiervoor is het volgende van belang. De vrouw heeft verschillende verweren gevoerd tegen de vorderingen van de man onder (I) en (II). Zij heeft onder meer een beroep gedaan op verjaring.

Het vonnis van de rechtbank van 24 mei 2023 bevat geen oordeel met betrekking tot het verjaringsverweer van de vrouw.

Uit rov. 3.12 leid ik af dat het hof het verjaringsverweer van de vrouw aldus heeft opgevat dat dit verweer betrekking heeft op beide vorderingen van de man onder (I) en (II). Dit wordt als zodanig niet bestreden in cassatie.

Het verjaringsoordeel van het hof in rov. 3.12 wordt in cassatie bestreden met twee onderdelen. Volgens onderdeel 1 heeft het hof met zijn verjaringsoordeel miskend dat art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst uitgelegd dient te worden aan de hand van Haviltex, terwijl het hof (klaarblijkelijk) heeft volstaan met een uitleg die is gebaseerd op de (letterlijke) tekst van art. 7 lid 4 van de overeenkomst. Het hof heeft nagelaten om te beoordelen welke zin partijen over en weer redelijkerwijs aan art. 7 lid 4 van de overeenkomst mochten toekennen en hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Dit heeft het hof wel gedaan in rov. 3.11 bij de beoordeling of de vorderingen van de man onder (I) en (II) binnen de reikwijdte van art. 7 lid 4 vallen. Volgens onderdeel 2 is het verjaringsoordeel van het hof, mede in het licht van het verjaringsverweer van de vrouw, onbegrijpelijk en/of ontoereikend gemotiveerd, omdat niet inzichtelijk wordt gemaakt waarop het oordeel is gebaseerd dat de man zijn vorderingen voor het verstrijken van de verjaringstermijn van vijf jaar heeft ingesteld.

Deze oordelen worden in cassatie niet bestreden, zodat als uitgangspunt geldt dat de vorderingen van de man onder (I) en (II) hun grondslag hebben in art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst.[_88a8033d-480e-47c9-ada5-c44dac6c827e]

De verwijzing naar ‘die termijn’ in de aangehaalde overweging maakt niet meteen duidelijk welk moment van opeisbaarheid van een vordering op grond van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst het hof voor ogen heeft gehad. Uit het vervolg van rov. 3.12 (vierde alinea), bij de behandeling van een ander verweer van de vrouw (‘Voor zover de vrouw zich beroept op een tussen partijen gemaakte stilzwijgende afspraak dat de man geen aanspraak zou maken op zijn vergoedingsrechten, rechtsverwerking, de bevoordelingsbedoeling en de wils- en vertrouwensleer (…)’), blijkt dat het hof ‘het einde van de samenleving’ als moment van opeisbaarheid van een vordering op grond van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst voor ogen heeft gehad.[_966f7a1b-28ce-4d15-834c-bb34123e07b3]

Indien de motivering van het oordeel van het hof over de uitleg van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst in rov. 3.11 en rov. 3.12 naast elkaar wordt gelegd, valt het volgende op. In rov. 3.11, bij de afbakening van de reikwijdte van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst, legt het hof de verkrijging van een woning in de zin van deze bepaling (op basis van Haviltex) ruim uit door hieronder ook te verstaan het zelf nieuw laten bouwen van een huis (‘Een huis zelf nieuw laten bouwen is een zodanig met de verkrijging van een huis vergelijkbare situatie dat toepassing van artikel 7.4 van de samenlevingsovereenkomst ook daarop alleszins gerechtvaardigd is.’). In rov. 3.12, bij het bepalen van het moment van opeisbaarheid van de vorderingen van de man op grond van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst, besteedt het hof geen aandacht aan wat moet worden verstaan onder ‘vervreemding van de woning’ in de zin van art. 7 lid 4 van de overeenkomst, maar knoopt het hof aan bij de ‘beëindiging van de samenlevingsovereenkomst’. Waarom het hof bij dit aanvangsmoment van de verjaringstermijn heeft aangeknoopt en niet bij het moment van vervreemding van de woning, volgt niet uit de motivering van het hof. Mede in het licht van het betoog van de vrouw dat de sloop van de oude woning in 2014, met het oog op de verjaring van de vordering van de man onder (I),[_952b508f-2e44-48c3-86d0-8427114a1ce7] gelijkgesteld moet worden aan de vervreemding van de woning in de zin van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst, had het hof inzichtelijk moeten maken waarom het in rov. 3.11 de sloop van de oude woning wel heeft gelijkgesteld aan de verkrijging van een woning in de zin van art. 7 lid 4, eerste volzin van de overeenkomst, maar in rov. 3.12 niet heeft beoordeeld of de sloop van de oude woning gelijkgesteld kan worden aan de vervreemding van een woning in de zin van art. 7 lid 4, tweede volzin van de overeenkomst. Door dit na te laten heeft het hof geen, althans onvoldoende inzicht gegeven in zijn gedachtegang die ten grondslag ligt aan het verjaringsoordeel in rov. 3.12 van het bestreden arrest. Dit levert een gebrek in de motivering op.

De keuze voor het moment van opeisbaarheid van de vorderingen van de man op grond van art. 7 lid 4 van de samenlevingsovereenkomst en daarmee voor het aanvangsmoment van de verjaringstermijn van vijf jaar maakt in dit geval verschil uit. Indien de beëindiging van de samenlevingsovereenkomst als moment van opeisbaarheid van de vorderingen wordt gehanteerd, zijn de vorderingen van de man niet verjaard. De man heeft zijn vorderingen onder (I) en (II) immers ingesteld (op 6 juli 2022)[_4307c924-0647-4c0f-9ce8-f759fd69b094] voor het verstrijken van vijf jaren na de beëindiging van de samenlevingsovereenkomst (in juni 2020).[_6dd066f9-a45c-4519-9078-75b8df2ff941] Indien de sloop van de oude woning in 2014 als aanvangsmoment wordt gehanteerd, zijn de vorderingen van de man onder (I) en (II) daarentegen wel verjaard (namelijk in 2019).

Op grond van het voorgaande meen ik dat het bestreden arrest niet in stand kan blijven.