Preventie- en handhavingsplan Alcohol (en andere genotmiddelen)

Op 1 juli 2021 is de Drank- en Horecawet aangepast naar de Alcoholwet. Hieronder staan de belangrijkste veranderingen in de Alcoholwet opgesomd.

1Verbod prijsacties

Prijsacties van meer dan 25% korting op alcoholhoudende drank in de detailhandel (fysiek en online) is niet meer toegestaan. Hieronder vallen bijvoorbeeld supermarkten, slijterijen en webshops.

Artikel 2a Alcoholwet

2Verbod op wederverstrekking

Volwassen zijn strafbaar indien zij op voor publiek toegankelijke plaatsen, zoals horeca en festivals, alcoholhoudende drank verstrekken aan minderjarigen.

Artikel 45a Alcoholwet

3Leeftijd testkopers in het kader van toezicht

Bij het toezicht op de naleving van het verbod voor minderjarigen om op publieke plekken alcoholhoudende drank in hun bezit te hebben, mogen gemeenten en de NVWA 16- en 17-jarige testkopers inzetten.

Artikel 45 lid 2 onder b Alcoholwet

4Online verkoop alcoholhoudende drank

Er dient een verplichte controle van de leeftijd bij het online bestellen van alcoholhoudende drank te zijn. Er dient een werkwijze te zijn waarmee wordt gewaarborgd dat de alcoholhoudende drank slechts wordt afgeleverd op het adres van de geadresseerde waarvan de leeftijd is vastgesteld doormiddel van een identiteitscontrole.

Artikel 20a Alcoholwet

5Aanwijzing alcoholoverlastgebied

In geval van ernstige aantasting van de openbare orde, de leefomgeving of de volksgezondheid, kan bij gemeentelijke verordening een gebied worden aangewezen als alcoholoverlastgebied. In de verordening kan worden bepaald dat:

-de verstrekking van zwakalcoholhoudende drank vanuit bepaalde verkooppunten verboden of beperkt wordt;

-aanvragen voor een vergunning op grond van de Alcoholwet geweigerd kunnen worden; of

-bepaalde verboden of beperkingen worden opgelegd.

Artikel 25f Alcoholwet

In zo’n gebied gelden dan verboden of beperkingen ten aanzien van de verkoop van alcohol. In heel Zaanstad zijn gebieden aangewezen waar een alcoholverbod al geldt. In zo’n gebied mag je geen alcohol drinken en mag je geen aangebroken flessen of blikjes met alcoholhoudende drank bij je hebben. Ook is het verboden om buiten deze gebieden alcohol te drinken in de openbare ruimte als dit overlast veroorzaakt. Zie de link voor de gebieden https://www.zaanstad.nl/mozard/document/docnr/2087913

We nemen een dergelijke bepaling (vooralsnog) niet in de APV op. Tenzij er een beargumenteerde behoefte bestaat om alcoholverstrekking op bepaalde locaties aan banden te leggen.

6Sociale hygiëne

Een leidinggevenden van een horecabedrijf of slijterij moet ingeschreven staan in het Register sociale hygiëne. Deze inschrijving bestond al, maar kan nu enkel geschieden op basis van een bewijsstuk waaruit blijkt dat de leidinggevende beschikt over voldoende kennis en inzicht in sociale hygiëne, niet op basis van een verklaring van vakbekwaamheid.

Artikel 8 lid 3 Alcoholwet

7Alcoholhoudende drank op vervoermiddelen

Bij gemeentelijke verordening kan worden bepaald dat op vervoermiddelen die bestemd zijn voor het vervoer van personen en waarop bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank wordt verstrekt, een medewerker aanwezig zal moeten zijn die beschikt over voldoende kennis en inzicht in sociale hygiëne.

Artikel 25g Alcoholwet

Om de overlast van bijvoorbeeld bierfietsen of partyboten te beperken kunnen we dit ook in de APV opnemen. Zoals dat op dergelijke vervoermiddelen iemand aanwezig moet zijn die in het bezit is van een diploma sociale hygiëne. Let wel: in dat geval gaat het toezicht op het alcoholgebruik op de betreffende vervoermiddelen over van de NVWA naar de gemeente. Er is tot nu toe geen wens om deze bepaling op te nemen en daarmee het toezicht van de NVWA op deze vervoermiddelen over te nemen. Te meer omdat bovenstaande vervoermiddelen binnen de gemeente weinig voorkomen. We nemen dit onderwerp (nog) niet op in de APV.

8Vervallen inrichtingseisen

Inrichtingseisen voor horeca en slijterijen die grotendeels onnodig aanvullend zijn op de algemene eisen uit het Bouwbesluit vervallen. Bijvoorbeeld: eisen over elektriciteit en ventilatie in horeca. Ook gedateerde regels die niet meer proportioneel zijn in relatie tot het waarborgen van de volksgezondheid, zoals de verplichte aanwezigheid van twee toiletgelegenheden, vervallen. Gemeenten kunnen een hoger vloeroppervlakte eisen dan in de Alcoholwet staat. De minimale oppervlakte-eisen voor een horeca- of een slijterslokaliteit, is respectievelijk minimaal 35 m2 en 15 m2. Deze afmetingen staan in de Alcoholwet. Er is binnen de gemeente niet gebleken dat er een wens is tot het verhogen van het minimum vloeroppervlak van horeca en slijterijen. De oppervlakte-eisen uit de wet volstaan nu. Een wijziging (een verhoging van de minimumeisen) zou bovendien vraagstukken kunnen opleveren bij overnames van bedrijven. Ook bestaat in een dergelijk geval de kans dat de verkopende partij zijn pand niet meer als horecapand kan aanbieden en daardoor schade lijdt. En dan een beroep doet op nadeelcompensatie. We laten de minimale vloeroppervlakte uit de Alcoholwet vooralsnog ongemoeid.

In de gemeente Zaanstad maken wij onderscheid in verschillende type horecabedrijven.

Detailhandel daar vallen onder:

1Supermarkten;

2Slijterijen;

3Avondwinkels

44, Snackbars

5Warenhuis (Hema)

Bij dit type horeca is de aankoop van alcohol door minderjarige een aandachtspunt.

Commerciële horecabedrijven daar vallen onder:

5Kroeg/ Café;

6Restaurant;

7Zalencentrum/zalenverhuur;

8Clubs (zware horeca).

Bij dit type horeca is het naleven van de leeftijdgrens en doorschenken bij dronkenschap een aandachtspunt.

Para commerciële horecabedrijven daar vallen onder:

9Sportverenigingen met kantine;

10Buurthuis/dorpshuis.

11Kerk

Bij dit type horeca is niet naleven van de leeftijdgrenzen van schenken van alcohol en organiseren van feesten een aandachtspunt.

Overige horeca bedrijven:

12O.a. cateraar en thuiscateraar, take Away (coffee to go)

Bij dit type horeca is het niet naleven van de leeftijdgrenzen en niet toegestane bijeenkomsten/activiteiten organiseren een aandachtpunt.

Evenementen

13grote evenementen die verspreid zijn over een groot gebied en specifieke middel grote evenementen en kermissen.

Bij dit type horeca zijn het drinken van alcohol op straat onder 18-jarigen, niet naleven van de leeftijdgrens, openbaar dronkenschap en daarbij gerelateerde overlast, aandachtpunten.

Waar liggen de horeca bedrijven?

In het horecaconcentratiegebied Zaandam Centrum bevinden zich veel restaurants, cafés, brasserieën en discotheken. Daarbij is verdeling van horeca:

•Café bedrijf 33%;

•Restaurantbedrijf 25%;

•Café́-restaurant 7%;

•Café́ met dansgelegenheid (disco) 12%;

•Grillbar, fastfood, diner, kebab 10%;

•Overige functies 10%.

Onder de categorie "overig" vallen functies als: theater, speelautomatenhal, koffiehuis, zalenverhuurbedrijf, loungebar. De horecagelegenheden trekken veel bezoekers van buiten Zaanstad.

In dit gebied is vooral in het weekend sprake van een vermenging van bezoekersstromen. Zo ontmoeten restaurantbezoekers en uitgaanspubliek elkaar in dit gebied. Veel voorkomende problemen in dit gebied zijn:

•Niet naleven van terrasvoorschriften (uitbreiding terras/ langer openhouden van het terras);

•Niet houden aan de sluitingstijden (langer open blijven/ bezoekers toelaten);

•Geluidoverlast (meldingen van omwonenden);

•Schenken van alcohol aan minderjarigen;

•Openbare orde gerelateerde zaken zoals drugsdelicten, witwassen en vechtpartijen.

Het horecaconcentratiegebied Krommenie is kleiner dan het horecaconcentratiegebied in het centrum van Zaandam. De cafés liggen op ruimere afstand van elkaar en worden gescheiden door woningen. De bezoekersstroom van de cafés komt daardoor langs woningen. De samenkomst van groepen jongeren uit verschillende dorpskernen in dit gebied zorgt soms voor problemen. Verder vermengen jongeren en ouderen zich rondom de verschillende horecazaken. In dit gebied is dezelfde problematiek als in het Centrum te zien.

In andere delen van de stad zijn kleinere concentraties van horecabedrijven zonder dat er sprake is van een horeca concentratiegebied zoals hiervoor genoemd. In Zaanstad Noord concentreert het uitgaansleven zich rond enkele horecabedrijven in de Noorderhoofdstraat en Zuiderhoofdstraat te Krommenie. In Wormerveer zijn enkele gebieden met een hogere horecadichtheid (Marktplein en omgeving). Verder liggen er in Zaanstad verspreidt ook veel horeca.

Resultaten

Tabel 1. Overzicht resultaten toezicht

Activiteit

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

Aantal gecontroleerd horeca bedrijven

105

29

66

119

104

74

171

126

29

Aantal aankooppogingen bij commerciële inrichtingen met minder jarige testkopers

6

10

-

6

17

15

111

0

Aantal controles bij sportkantines

-

1

10

-

6

17

10

0

aantal leeftijd controles slijterijen en supermarkten

0

0

68

131

60

68

172

160

120

Aantal bestuurlijke strafbeschikkingen/HALT jongeren bezit alcohol

-

2HALT

52

11

10

7

6

13

11

Aantal bestuurlijke strafbeschikkingen/HALT-jongeren bezit alcohol

In 2019 hebben de jeugdboa’s nauw samengewerkt met diverse partners om de overlast van jongeren aan te pakken. Er werd op diverse hotspot locaties toezicht gehouden en waarschuwingen uitgedeeld. Zo zijn er in totaal op deze diverse hotspots 11 bestuurlijke strafbeschikkingen uitgedeeld aan jongeren onder de 18 die in bezit waren van alcohol in openbare ruimtes. Dit cijfer was nog hoger in 2020. In 2020 zijn er 52 bestuurlijke strafbeschikking uitgeschreven aan jongeren onder de 18 die in bezit waren van alcohol op diverse hotspots in de openbare ruimte. Tijdens de surveillance van de boa’s gaan ze langs de plekken waar geen alcohol mag worden genuttigd.

In 2021 hebben de jeugdboa’s voornamelijk sancties opgelegd voor onder andere doelloos rondgangen, niet tonen van een identiteitsbewijs of zich ophouden in een garage of portiek. Wel gaven de jeugdboa’s eerder waarschuwingen aan de jongeren dan dat zij een sanctie opleggen.

Testkopers onderzoek

In de tweede helft van 2015 is er een testkopers onderzoek uitgevoerd naar het verstrekken van alcohol aan jongeren onder de 18 jaar. Van de 111 kooppogingen lukte dat 73 keer.

In 2017 is ook een steekproef houden met jonge testkopers. Dit gebeurde bij eerder gecontroleerde snackbars en avondwinkels alcohol in 2016. In totaal zijn 2 avondwinkels, een lunchroom en dertien snackbars gecontroleerd. Twee snackbars, een avondwinkel en een lunchroom hielden zich niet aan de regels. Eén avondwinkel en een snackbar verbeurde hun opgelegde dwangsom uit 2016.

Bij tien verschillende bedrijven is er in het begin van 2020 een testkopers onderzoek uitgevoerd. Dit gebeurde bij drie supermarkten, twee slijterijen, twee snackbars, twee avondwinkels en een warenhuis. Tijdens het testkopers onderzoek hebben minderjarige testkopers geprobeerd om alcohol te kopen. Bij zes van de tien bedrijven verkochten zij alcohol aan de testkopers. Opvallend was dat bij de drie supermarkten en één slijterij alcohol is verkocht, die bij het vorige testkopers onderzoek wel de regels naleefden. Het warenhuis was voor de eerste keer meegenomen en verkocht ook alcohol aan de testkopers. Verder had één van de twee snackbars tijdens dit onderzoek alles op orde en leefde de regels na. Bij de zes bedrijven is er een last onder bestuursdwang opgelegd. In 2021 is verder geen testkopers onderzoek uitgevoerd, behalve bij de zes bedrijven die in 2020 een last onder bestuursdwang kregen opgelegd. In 2022/20223 controleren wel deze bedrijven nog een keer.

Controles bij Sportkantines

In 2015 zijn 28 kantines van sportverenigingen gecontroleerd op de voorschriften uit DHW, zoals aanwezigheid van de drank- en horecawetvergunning, registratie van personen met een cursus verantwoord alcoholschenken en juiste wijze aangegeven van leeftijdsgrenzen (niks onder de 18 jaar). Bij de eerste meting in 2014 voldeed geen van de sportkantines aan de geldende wet- en regelgeving. Bij de tweede meting in 2015 was het naleefgedrag opgelopen tot 60%. Als extra stimulans om te voldoen aan alle wettelijk verplichte voorschriften hebben alle sportverenigingen een informatiemap ontvangen over de toen nog geldende DHW.

De toezichthouders hebben in het eerste kwartaal van 2020 tien controles uitgevoerd bij de sportkantines. Tijdens het controlebezoek werd gekeken of de beheerders aan alle vereisten voldeden. Vanwege COVID-19 waren de sportkantines dicht gegaan en konden er geen (her)controles uit worden gevoerd. In 2021 bleven de sportkantines ook dicht, waardoor er opnieuw geen (her)controles werden uitgevoerd. In 2023 starten we met een project sportkantines en alcohol.

Verkoop van alcohol bij supermarkten en slijterijen aan minderjarigen

In 2017 zijn er 86 supermarkten en slijterijen gecontroleerd op verkoop voor jongeren. Dit is gehalveerd ten aanzien van 2016. Toen waren er maar liefst 172 controles uitgevoerd. Uit de resultaten van de testkopersonderzoeken blijft dat er een stijging is te zien in de naleving van de regels. Er zijn daarom in 2017 minder controles uitgevoerd.

In 2019 zijn er 131 leeftijd controles op de verkoop van alcohol aan jongeren bij supermarkten en slijterijen uitgevoerd. Dit aantal is verdubbeld ten opzichte van de 60 controles die zijn uitgevoerd in 2018. Tijdens de controles zijn er 7 overtredingen gezien, de boa’s hebben de bedrijfsleiders een waarschuwing hiervoor gegeven. Tijdens de surveillance van de boa’s nemen ze plekken mee waar geen alcohol genuttigd mag worden. Op deze plekken zijn alcoholverbodsborden aanwezig. De boa’s zijn in 2019 opgeleid om op de toen nog geldende Drank- Horecawet (DHW) te controleren in tegenstelling tot 2018.

Door de komst van Corona is er maar tot maart 2020 gecontroleerd op de verkoop van alcohol aan jongeren bij supermarkten en slijterijen. Na maart lag de focus van de boa’s op de verkoop van alcohol na 20.00 uur in verband met de Coronaregels. Door de Corona konden in 2021 weer geen controles worden uitgevoerd op de verkoop van alcohol aan jongeren bij supermarkten en slijterijen. Door de inzet van de boa’s op de Coronamaatregelen zijn er ook geen bestuurlijke strafbeschikkingen opgelegd aan jongeren. Doordat de boa’s wel nog tijdens hun surveillance plekken meenemen waar alcoholverbodsborden aanwezig zijn, hebben ze twee jongeren doorverwezen naar bureau Halt voor het in bezit hebben van alcohol in de openbare ruimte.

In 2021 is vanwege Corona niet gecontroleerd op de verkoop van alcohol aan jongeren bij supermarkten en slijterijen. Vanwege de inzet van de jeugdboa’s op de Coronamaatregelen zijn er geen bestuurlijke strafbeschikking aan jongeren opgelegd voor het in bezit hebben van alcohol. Twee jongeren zijn doorverwezen naar bureau Halt voor het in bezit hebben van alcohol in de openbare ruimte.

Toezicht en handhaving bij horecabedrijven

In Zaanstad zijn naar schatting 430 horeca bedrijven met vergunning. Het aantal gecontroleerde horecabedrijven zijn in 2015 verviervoudigd ten opzichte van 2014. In 2015 zijn er 126 controles uitgevoerd. In 2015 waren het er 29. Er was in 2015 extra aandacht besteed aan de commerciële horeca inrichtingen (cafés en bars) om ervoor te zorgen dat dat de omgeving minder overlast zou ervaren. De controles waren gericht op geur, geluid, afval, schenken van alcohol en aanwezigheid van leidinggevende(n)/portier(s). In 2016 zijn er meer (171) horecabedrijven gecontroleerd dan in 2015. Dat komt overeen met 40% van alle horeca inrichtingen. In 2016 was er ook meer aandacht aan de commerciële horeca besteed, om te de overlast te verminderen voor de omgeving. De nauwe samenwerking tussen de gemeente en politie en de stevigere aanpak van overtreders heeft effect gehad. De politie heeft namelijk minder verzoeken tot bestuurlijke maatregelen aan de gemeente gedaan. Er kan heel voorzichtig gezegd worden dat het naleefgedrag bij een aantal bedrijven in 2016 is verbeterd. Echter gaat het niet alleen om de naleving van de DHW. Het cijfer zegt iets over het aantal inrichtingen dat is gecontroleerd en niet over het aantal uitgevoerde controles. Dat ligt vele malen hoger. Verder zijn er net zoals in 2014 in 2015 een aantal horeca bedrijven voor een aantal weken gesloten.

Er is in 2017 extra ingezet op een veilig verloop van de evenementen. Om ervoor te zorgen dat deze minder overlast verzorgen voor de omgeving. Hierdoor zijn er in 2017 maar 74 horecabedrijven gecontroleerd, dit ligt veel lager dan in 2016. De Zaanse politie controleert elk weekeinde structureel binnen de horeca concentratiegebieden. Ze controleren op de sluitingstijden van horecabedrijven en op de terrassen. Zo kreeg de gemeente 11 bestuurlijke rapportages van de politie over de sluitingstijden en overtredingen van terrassen. In een aantal gevallen leidde dit tot het starten van handhavingstrajecten en tot sluiting van horecabedrijven voor een aantal weken. In 2018 waren er 104 horecabedrijven gecontroleerd.

In 2019 zijn er in totaal 119 horecabedrijven gecontroleerd. Dit komt overeen met 28% van alle horeca bedrijven. Dit aantal wat ook gepland voor 2019. Het cijfer zegt iets over het aantal inrichtingen dat is gecontroleerd niet over het aantal uitgevoerde controles. Toezichthouders hebben op eigen waarnemingen in dit jaar in totaal 131 controles uitgevoerd. Dat zijn er meer dan in 2018. Toen waren er 124 controles uitgevoerd. De controles waren gericht op geur, geluid, sluitingstijden, aanwezigheid leidinggevende en schenken van alcohol.. De gemeente kreeg hierdoor 20 bestuurlijke rapportages van de politie over de sluitingstijden en overtredingen van terrassen. Dit aantal is veel minder dan de 92 bestuurlijke rapportages in 2018. De bestuurlijke rapportage heeft in enkele gevallen geleid tot het starten van handhavingstrajecten en sluitingen van horecabedrijven voor een aantal weken. Het blijkt dat de nauwe samenwerking met de politie en een steviger aanpak van overtreders effect heeft gehad. Het leidde ertoe dat de politie minder verzoeken tot bestuurlijke maatregelen heeft gedaan aan de gemeente. De zaken die wel overgedragen werden waren complexer.

Binnen het horecatoezicht stond in 2020 de controle op de Coronaregels centraal. Er waren in 2020 geen evenementen waarop toezicht houden noodzakelijk was.

Vanwege dezelfde Corona regels was de horeca voor lange tijd gesloten. In 2020 konden de toezichthouders dan ook veel minder (66) horecabedrijven controleren. Van de naar schatting 430 horeca inrichting met een vergunning is 15% van de bedrijven integraal gecontroleerd. Dat komt niet overeen met doelstelling om volgens VTH-beleid 1/3 van alle inrichtingen te controleren. Het cijfer zegt iets over het aantal bedrijven dat is gecontroleerd niet over het aantal uitgevoerde controles. Op basis van eigen waarnemingen hebben toezichthouders 89 controles uitgevoerd. De controles waren gericht op geur, geluid, sluitingstijden, aanwezigheid leidinggevende en schenken van alcohol.

Bij alle evenementen die in 2021 hebben plaatsgevonden is toezicht gehouden (o.a. meerdaagse Kinderkermis in ’t Veldpark en diverse kleinere evenementen tijdens Koningsdag). Vanwege dezelfde Coronaregels was de horeca voor lange tijd gesloten. In 2021 konden de toezichthouders dan ook veel minder (18) horecabedrijven controleren. Van de naar schatting 430 horeca inrichting met een vergunning is 6% van de bedrijven integraal gecontroleerd. Dat komt niet overeen met doelstelling om volgens VTH-beleid 1/3 van alle inrichtingen te controleren. Dit heeft onder andere te maken met de inzet op corona. Op basis van eigen waarnemingen hebben toezichthouders 61 controles uitgevoerd. De controles waren gericht op geur, geluid, sluitingstijden, aanwezigheid leidinggevende en schenken van alcohol.

De toezichthouders hebben in 2022 een inhaalslag gemaakt in de controles bij de horecabedrijven. Dat komt overeen met doelstelling om volgens VTH-beleid 1/5 van alle inrichtingen te controleren. De controles gaan niet alleen om de Alcoholwet maar ook over de APV. Het cijfer zegt iets over het aantal bedrijven dat is gecontroleerd niet over het aantal uitgevoerde controles. Op basis van eigen waarnemingen hebben toezichthouders 131 controles uitgevoerd. De controles waren gericht op geur, geluid, sluitingstijden, aanwezigheid leidinggevende en schenken van alcohol. De toezichthouders hebben in 2022 geen controles uitgevoerd bij sportkantines. De controles gaan we uitvoeren in 2023 via een preventieproject. In 2022 is ook geen testkopers onderzoek uitgevoerd. Bij de 6 bedrijven die in 2020 is een last onder bestuursdwang kregen opgelegd hebben we in 2022 een (her)controle uitgevoerd.

Onderstaande weergave biedt een overzicht van interventies die Brijder inzet ten behoeve van genotmiddelenpreventie.