Aanhef
Over het protocol
Dit protocol gaat over concrete situaties waarin twijfel bestaat over de integriteit van het handelen van een politieke ambtsdrager. Het is in het belang van alle betrokkenen om in dergelijke situaties een zorgvuldig proces te doorlopen, met oog voor alle belangen. In dit protocol staat de werkwijze beschreven bij een vermoeden van een integriteitsschending door raadsleden, fractievolgers, wethouders en de burgemeester (verder: ‘politieke ambtsdragers’, tenzij een bepaling op een van de specifieke ambten betrekking heeft). Dit protocol biedt de melder bescherming, de betrokkene een eerlijke procedure en de uitvoerders van die procedure bruikbare handvatten.
De afspraken die we in dit protocol maken evalueren we regelmatig, zo waarborgen we dat onze werkwijze toereikend is en blijft.
A. Uitgangspunten
Onpartijdige handhaving
De gedragscodes voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders (en de wetten waarop ze gebaseerd zijn) definiëren integriteitschendingen en leggen zo de morele minima vast waaraan hun handelen moet voldoen. Omdat alle partijen het over die minima eens zijn, is er geen enkele reden de handhaving ervan inzet te maken van partijpolitiek. Ook het verschil tussen oppositie en coalitie speelt in de handhaving van de gedragscodes geen rol. Gebeurt dat toch, dan is de kans groot dat er onrecht geschiedt. Uit het beginsel van 'onpartijdige handhaving' volgt dat de politieke ambtsdragers van alle partijen de discipline moeten opbrengen om bij de beoordeling van integriteitkwesties boven de partijen te staan.
Terughoudend met publiciteit
In Nederland wordt de politiek kritisch gevolgd door de media. Dat is een groot goed. Het kan echter voorkomen dat er in de media of publieke opinie al een (voor-)veroordeling plaatsvindt, voordat er onderzoek is gedaan. Hierdoor ontstaat willekeur. Individuele politieke ambtsdragers die onder verdenking komen te staan kunnen grote schade oplopen. Dat tast de geloofwaardigheid van het openbaar bestuur aan. Het is daarom zaak dat alle betrokkenen bij een integriteitkwestie de grootst mogelijke terughoudendheid betrachten en de kwestie niet in een te vroeg stadium in de publiciteit brengen. Daaruit volgt ook dat in alle stadia van de afhandeling van een kwestie de groep die erbij betrokken wordt zo klein mogelijk moet zijn. Als er uiteindelijk werkelijk van een integriteitschending sprake blijkt te zijn en er een oordeel is gevormd over de ernst daarvan, moet overwogen worden de kwestie breder te delen.
Zorgvuldigheid tegenover eenieder
In alle fasen van de uitvoering van dit protocol wordt uiterste zorgvuldigheid betracht. Daar hebben de melder, degene op wie de melding betrekking heeft en zij die uitvoering geven aan dit protocol recht op.
Rollen en verantwoordelijkheden
De burgemeester heeft een centrale rol bij vermoedens van integriteitsschendingen door een raadslid, fractievolger of wethouder. Die rol komt voort uit artikel 170 lid 2 van de Gemeentewet, waarin de burgemeester wordt belast met de taak de bestuurlijke integriteit van de gemeente te bevorderen.
Tijdens het doorlopen van het protocol laat de burgemeester zich bijstaan door de griffier (indien betrokkene raadslid of fractievolger is) of door de gemeentesecretaris (wanneer het een wethouder betreft). De burgemeester kan zich ook door beiden laten ondersteunen. Daarnaast kan de burgemeester advies inwinnen bij interne of externe adviseurs, zoals het Steunpunt Integriteit (SIPA).
Uitgangspunt in dit protocol is om de kring van personen die geïnformeerd worden zo klein als mogelijk, maar zo breed als nodig te houden. De burgemeester informeert de gemeenteraad alleen als de burgemeester dit noodzakelijk acht of wanneer het onderhavige protocol dit voorschrijft. Wanneer de burgemeester schriftelijke informatie wil delen onder geheimhouding deelt de burgemeester, in overeenstemming met de Gemeentewet, deze informatie met de gehele raad.
Indien een vermoeden van een integriteitsschending door de burgemeester bestaat, treedt diens waarnemer in de zin van artikel 77 Gemeentewet (locoburgemeester) in overleg met de commissaris van de Koning. In een dergelijk geval wordt voorliggend protocol gevolgd en wordt ‘burgemeester’ vervangen door ‘waarnemend burgemeester’. De vertrouwenscommissie wordt in zo’n situatie onverwijld geïnformeerd.
Zolang er een (voor)onderzoek plaatsvindt naar een vermoeden van een integriteitsschending door de burgemeester, neemt de waarnemend burgemeester ook ten aanzien van alle andere meldingen de rol van de burgemeester in dit protocol over. Zodra een (voor)onderzoek naar de burgemeester is afgerond, treedt de burgemeester in overleg met de waarnemend burgemeester. De burgemeester besluit vervolgens samen met de waarnemend burgemeester of hij de verdere afhandeling van lopende meldingen overneemt van de waarnemend burgemeester.
Externe communicatie
Per melding zal moeten worden beoordeeld of en wanneer externe communicatie wordt ingezet. Dat zal afhangen van de omstandigheden van het geval, de aard van de melding en bijvoorbeeld de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de melder of degene over wie een melding is gedaan. De burgemeester draagt zorg voor interne en externe communicatie over een melding, een onderzoek en de uitkomsten daarvan. De afdeling communicatie kan worden betrokken bij deze afweging en de invulling van externe communicatie. In het geval dat de kwestie al extern bekend is en een reactie niet uit kan blijven, is de burgemeester belast met de communicatie. Terughoudendheid in interne en externe communicatie staat voorop.
Het protocol stopt daar waar het strafrecht begint
De reikwijdte van dit protocol stopt waar het strafrecht begint. Dit betekent dat het protocol buiten toepassing wordt gelaten wanneer strafrechtelijke opsporing en/of vervolging plaatsvindt met betrekking tot de mogelijke integriteitsschending.
Afwijken
Dit protocol is bedoeld als leidraad om sturing en handvatten te bieden voor handelen in het geval van een vermoeden van een integriteitsschending. In een dergelijke situatie is iedereen gebaat bij helderheid en een zorgvuldig proces. Toch kan het voorkomen dat het in het belang van de gemeente, de melder of de betrokkene is om af te wijken van het protocol. In die gevallen kan de burgemeester onderbouwd afwijken van dit protocol. Voorbeelden van situaties waarbij de burgemeester onderbouwd kan afwijken van dit protocol zijn:
•de privacy van de melder of de betrokkene is in het geding;
•verantwoordelijken in het protocol kunnen hun taken niet onafhankelijk uitvoeren;
•het algemeen belang vraagt hierom.
C. Leren en nazorg
Communicatie
Om de vertrouwelijkheid van het proces zo groot als mogelijk te houden, spreekt tot afronding van de melding dan wel het onderzoek geen van de betrokkenen met de pers. Het is ideaal als allen daarmee wachten tot na de afronding van het proces, omdat dit de kans op onpartijdigheid sterk vergroot. Als door derden om een reactie namens de gemeente wordt gevraagd, is de burgemeester daarvoor de aangewezen persoon. Het kan in het belang zijn van de gemeente, de melder of de betrokkene tóch eerder naar buiten te communiceren. In dergelijke gevallen kan de burgemeester daartoe besluiten.
Nazorg
Naar behoefte vult de burgemeester de fase van nazorg in na het onderzoek. Onderdeel daarvan kan zijn een gesprek met de melder en/of een evaluatiegesprek met de politieke ambtsdrager op wie de melding betrekking had. In dergelijke gesprekken kunnen de melder en politieke ambtsdrager zich altijd bij laten staan door één persoon.
Leren
Na afronding van de behandeling van de melding evalueert de burgemeester samen met de griffier en/of de gemeentesecretaris het proces. Daarbij wordt ook nagegaan in hoeverre het protocol toereikend was en of dit aanpassing behoeft. Voorts wordt besproken of er lessen te trekken zijn voor de behandeling van een eventuele volgende melding.
Opzettelijk valse melding
Bij het vermoeden van een opzettelijk valse melding kan de burgemeester een onderzoek instellen naar de melder.
Rapportage
De burgemeester informeert de gemeenteraad jaarlijks over het aantal meldingen en onderzoeken op het gebied van integriteit.