Uitspraak uitgelegd
Wht-compensatie mei–december 2008: afwijzing onvoldoende onderbouwd
De Dienst Toeslagen heeft de afwijzing van Wht-compensatie over mei tot en met december 2008 onvoldoende onderzocht en gemotiveerd. Dat oordeelt de Rechtbank Rotterdam in een tussenuitspraak van 6 november 2026. De rechtbank stelt vooringenomen handelen en schade vast, maar kent nog geen compensatie voor deze periode toe. De dienst krijgt eerst de gelegenheid te onderzoeken of evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RBROT:2026:15263
- Instantie
- Rechtbank Rotterdam
- Uitspraakdatum
- 2026-11-06
- Publicatie bron
- 2026-11-10
In het kort
- De afwijzing van Wht-compensatie voor mei tot en met december 2008 is onvoldoende onderzocht en gemotiveerd. De Dienst Toeslagen krijgt zes weken na verzending van de tussenuitspraak om de gebreken te herstellen.
- Voor mei tot en met december 2008 staan vooringenomen handelen en daardoor veroorzaakte schade vast. Compensatie is nog niet zeker: de Dienst Toeslagen mag onderzoeken of evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond en moet dat aannemelijk maken.
- De beroepsgronden over augustus tot en met december 2013 en over 2014 overtuigen de rechtbank niet. Voor 2013 blijkt geen vooringenomenheid; voor 2014 is evident ontbreken van recht volgens de rechtbank wel aannemelijk gemaakt.
- De rechtbank kent nog geen aanvullende compensatie toe en houdt verdere beslissingen aan. Het beroep tegen het niet tijdig beslissen is wel niet-ontvankelijk verklaard.
Waarom deze zaak belangrijk is
Voor de beoordeling van onvolledige of tegenstrijdige opvangdossiers is het onderscheid tussen onvoldoende bewijs van opvang en evident ontbreken van recht belangrijk. Bij toepassing van die laatste uitsluitingsgrond ligt de onderbouwing bij de Dienst Toeslagen. Tegenstrijdige registraties kunnen nader onderzoek verlangen, zonder dat daarmee het recht op compensatie al vaststaat. De verschillende oordelen over 2008 en 2014 laten zien dat de concrete dossierinhoud bepalend blijft.
Tegenstrijdige opvanggegevens vergden nader onderzoek
Bij de verlaging van de kinderopvangtoeslag op 19 juni 2010 beschikte de Dienst Toeslagen over tegenstrijdige informatie over 2008. De ouder had aangegeven het hele jaar opvang te hebben afgenomen; haar debiteurenoverzicht week sterk af van later ontvangen gegevens van de opvanginstelling. Volgens de rechtbank had de dienst daarom moeten twijfelen aan de opvangregistratie in de KOI-viewer en moeten doorvragen. Ook onduidelijke risicocodes en de mogelijk handmatige selectie voor een risico-onderzoek wogen mee. De rechtbank beoordeelt deze omstandigheden in samenhang en concludeert dat vooringenomen is gehandeld.
Bronpassages bij deze uitleg
Eiseres heeft in reactie op een informatieverzoek op 24 september 2009 op het antwoordformulier ingevuld dat zij voor het hele jaar kinderopvang heeft afgenomen en een debiteurenoverzicht overgelegd dat sterk afwijkt van de gegevens die later zijn doorgegeven door de kinderopvanginstelling.
Vervolgens is bij beschikking van 19 juni 2010 het recht op kinderopvangtoeslag neerwaarts bijgesteld omdat er na 30 april 2008 geen opvang meer zou zijn afgenomen.
een hothor (= hoge toeslag / hoog risico) onderzoek.
Het hothor onderzoek lijkt dus te zijn ingegeven door een handmatige selectie in plaats van een geautomatiseerde selectie op basis van de hoogte van de toeslag.
Deze omstandigheid, de onduidelijkheid over de risico-codes en het niet nader uitvragen van informatie bij eiseres nadat de opvanggegevens in de KOI-viewer sterk afweken van de door eiseres aangeleverde gegevens, maken dat de Dienst Toeslagen vooringenomen heeft gehandeld.
Vooringenomenheid en schade geven niet automatisch recht op compensatie
De rechtbank neemt schade aan doordat het vooringenomen handelen tot een terugvordering heeft geleid. Toch volgt daaruit niet automatisch recht op compensatie. Artikel 2.1, tweede lid, van de Wht kent een uitsluiting voor ernstige onregelmatigheden die aan de ouder toerekenbaar zijn. Daaronder kan ook vallen dat evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond omdat geen opvang is genoten. De onderbouwing daarvan ligt bij de Dienst Toeslagen. De dienst had bij zijn beoordeling op grond van artikel 2.1, eerste lid, onderzocht of de ouder opvang aannemelijk had gemaakt, zonder toe te komen aan de toets van het tweede lid. Dat is niet dezelfde vraag en is voor toepassing van de uitsluitingsgrond onvoldoende.
Bronpassages bij deze uitleg
Nu er sprake is van vooringenomen handelen en dit een terugvordering tot gevolg heeft gehad, kan ook worden vastgesteld dat eiseres als gevolg daarvan schade heeft geleden.
Uit artikel 2.1, tweede lid, van de Wht, volgt echter dat compensatie niet wordt toegekend indien de door eiseres geleden schade is te wijten aan ernstige onregelmatigheden die aan haar toerekenbaar zijn.
Uit de wetsgeschiedenis blijkt dat hieronder ook de situatie valt waarin evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond, omdat er geen opvang is genoten.
Het is aan de Dienst Toeslagen om dit aannemelijk te maken.
De Dienst Toeslagen heeft in het bestreden besluit in het kader van artikel 2.1, eerste lid, van de Wht beoordeeld of eiseres aannemelijk heeft gemaakt dat zij opvang heeft afgenomen
en is niet toegekomen aan de beoordeling van het tweede lid, waarbij de Dienst Toeslagen aannemelijk moet maken dat eiseres evident geen recht op kinderopvangtoeslag had.
Waarom evident ontbreken van recht over 2008 nog niet vaststaat
Het dossier bevatte geen DUO-informatie waaruit bleek dat het kind vanaf het door de dienst veronderstelde moment naar de basisschool ging. Bovendien lag er over 2009 een jaaropgave met opvang over het hele jaar, terwijl voor dat jaar juist geen KOI-gegevens waren aangetroffen. Die tegenstelling ondergroef de redenering dat een ontbrekende KOI-registratie betekent dat geen opvang is gebruikt. De rechtbank acht daarom voor mei tot en met december 2008 nog niet vastgesteld dat evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond.
Bronpassages bij deze uitleg
Daarbij bevat het dossier geen mededeling van DUO waaruit volgt dat dit kind ook daadwerkelijk naar de basisschool ging vanaf dat moment.
Verder bevat het dossier een jaaropgave over 2009 van hetzelfde gastouderbureau als het bureau dat de KOI-viewer voor het jaar 2008 heeft ingevuld, en waaruit volgt dat eiseres in heel toeslagjaar 2009 buitenschoolse opvang heeft afgenomen.
Voor 2009 zijn overigens geen gegevens in de KOI-viewer aangetroffen, wat in contrast staat met de door eiseres overgelegde jaaropgave.
De stelling van de Dienst Toeslagen dat, omdat er geen gegevens zijn geregistreerd in de KOI-viewer, er geen kinderopvang is afgenomen, kan de rechtbank daarom niet volgen.
Het is daarom (nog) niet vast komen te staan dat er sprake is van de situatie waarin evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond.
Voor augustus–december 2013 blijkt geen vooringenomenheid
Voor augustus tot en met december 2013 ligt de situatie anders. De ouder had in juli 2013 stukken ingediend, maar die onderbouwden alleen opvang tot en met juli. Ook na verzoeken uit april en mei 2015 om jaaropgaven kwamen er geen gegevens over de latere periode. De rechtbank ziet in deze gang van zaken geen institutioneel vooringenomen handelen. Zij acht de weigering van compensatie voor augustus tot en met december 2013 daarom inhoudelijk juist.
Bronpassages bij deze uitleg
Eiseres heeft weliswaar gereageerd op het informatieverzoek van 2 juli 2013 en het recht op kinderopvangtoeslag tot en met juli onderbouwd met stukken, maar heeft geen gegevens overgelegd die zien op de periode ná juli 2013.
De Dienst Toeslagen heeft bij brieven van 8 april 2015 en 12 mei 2015 verzocht om jaaropgave(n) waaruit het aantal afgenomen uren en de opvangkosten blijkt.
Uit de hiervoor beschreven wijze waarop de Dienst Toeslagen uitvoering heeft gegeven aan de kinderopvangtoeslag, blijkt niet dat vooringenomen is gehandeld door de Dienst Toeslagen.
Naar het oordeel van de rechtbank heeft de Dienst Toeslagen de aanvraag van eiseres om compensatie voor de periode augustus tot en met december 2013 terecht afgewezen.
Voor 2014 is de uitsluitingsgrond volgens de rechtbank wél onderbouwd
Voor 2014 stond institutionele vooringenomenheid tussen partijen vast. Toch acht de rechtbank aannemelijk gemaakt dat evident geen recht op kinderopvangtoeslag bestond. De ouder was per brief geïnformeerd dat de opvanginstelling vanaf 15 maart 2014 niet meer geregistreerd was, maar gaf geen wijziging door en zette de toeslag niet stop. Ook voor de eerdere periode ontbraken bewijsstukken, terwijl voortzetting van de opvang uit 2013 evenmin aannemelijk was. De rechtbank baseert de toepassing van de uitsluitingsgrond daarmee op een samenhang van omstandigheden, niet uitsluitend op het ontbreken van stukken.
Bronpassages bij deze uitleg
De rechtbank overweegt dat tussen partijen niet in geschil is dat ten aanzien van eiseres bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag in het jaar 2014 sprake is geweest van institutioneel vooringenomen handelen door de Dienst Toeslagen.
In de eerste plaats is eiseres bij brief van 18 maart 2014 op de hoogte gesteld van het feit dat de kinderopvanginstelling per 15 maart 2014 niet meer stond ingeschreven in het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen (LRKP)
Hierop heeft eiseres niet gereageerd door bijvoorbeeld een wijziging door te geven van de kinderopvanginstelling of de kinderopvangtoeslag stop te zetten.
In de tweede plaats heeft eiseres voor de periode van januari tot en met 18 maart 2014 nooit stukken overgelegd om haar recht op kinderopvangtoeslag te onderbouwen.
Er is dus ook geen sprake van een situatie waarin het aannemelijk is dat de kinderopvang is doorgelopen van jaar 2013 naar jaar 2014.
Omdat het dossier geen enkele aanwijzing bevat dat eiseres geregistreerde kinderopvang heeft afgenomen in toeslagjaar 2014, maakt dat de Dienst Toeslagen aannemelijk heeft gemaakt dat eiseres evident geen recht had op kinderopvangtoeslag omdat er geen opvang is afgenomen.
Zes weken voor herstel, nog geen toekenning of vernietiging
De afwijzing voor mei tot en met december 2008 voldoet volgens de rechtbank niet aan de eisen van zorgvuldig onderzoek en een deugdelijke motivering. De dienst moet binnen twee weken laten weten of hij de herstelmogelijkheid benut en krijgt daarvoor zes weken na verzending van de tussenuitspraak. Herstel kan met extra motivering of, zo nodig, een nieuw besluit op bezwaar na of tegelijk met intrekking van het bestaande besluit. Het dictum kent nog geen compensatie toe en vernietigt het besluit nog niet. Het beroep tegen niet tijdig beslissen is niet-ontvankelijk, omdat inmiddels op bezwaar is beslist. Voor dat beroep kondigt de rechtbank wel een proceskostenveroordeling aan, maar de beslissing daarover volgt pas in de einduitspraak. Ook de overige beslissingen, waaronder die over het griffierecht, worden aangehouden.
Bronpassages bij deze uitleg
Het bestreden besluit is ten aanzien van de afwijzing van compensatie over de periode van mei tot en met december 2008 in strijd met de artikelen 3:2 en 7:12, eerste lid, van de Awb.
- draagt de Dienst Toeslagen op binnen twee weken de rechtbank mee te delen of hij gebruik maakt van de gelegenheid de gebreken te herstellen;
- stelt de Dienst Toeslagen in de gelegenheid om binnen zes weken na verzending van deze tussenuitspraak de gebreken te herstellen met inachtneming van de overwegingen en aanwijzingen in deze tussenuitspraak;
Dat herstellen kan met een aanvullende motivering, of, voor zover nodig, met een nieuwe beslissing op bezwaar, na of tegelijkertijd met intrekking van het nu bestreden besluit.
- verklaart het beroep, voor zover gericht tegen het niet tijdig beslissen, niet-ontvankelijk;
Het beroep, voor zover gericht tegen het niet-tijdig beslissen op het bezwaar van eiser, is niet-ontvankelijk, omdat de Dienst Toeslagen inmiddels een besluit heeft genomen.
Omdat het besluit is genomen nadat eiser beroep heeft ingesteld tegen het niet tijdig beslissen, zal de rechtbank de Dienst Toeslagen wel veroordelen in de proceskosten die betrekking hebben op het beroep tegen het niet tijdig beslissen.
De rechtbank houdt iedere verdere beslissing aan tot de einduitspraak op het beroep. Dat laatste betekent ook dat zij over de proceskosten en het griffierecht nu nog geen beslissing neemt.
- houdt iedere verdere beslissing aan.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
Op het procesrechtelijke punt van nieuwe beroepsgronden na een tussenuitspraak sluiten de uitspraken op elkaar aan. De Rechtbank Rotterdam beperkt het vervolg in beginsel tot de al besproken gronden en verwijst daarvoor naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Die liet nieuwe gronden die al tegen het oorspronkelijke besluit konden worden aangevoerd buiten inhoudelijke bespreking. Deze vergelijking betreft uitsluitend die procedurele beperking, niet de inhoudelijke voorwaarden voor Wht-compensatie.
Bronpassages bij deze uitleg
Het geding zoals dat na deze tussenuitspraak wordt gevoerd, blijft in beginsel beperkt tot de beroepsgronden zoals die zijn besproken in de tussenuitspraak, omdat het inbrengen van nieuwe geschilpunten over het algemeen in strijd met de goede procesorde wordt geacht.
De rechtbank verwijst naar de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) van 12 juni 2013 (ECLI:NL:RVS:2013:CA2877).
kan niet worden aanvaard dat na de tussenuitspraak nieuwe beroepsgronden worden aangevoerd die reeds tegen het oorspronkelijke besluit naar voren hadden kunnen worden gebracht.
Dit betekent dat dergelijke gronden, zoals de na de tussenuitspraak door het autobedrijf aangevoerde gronden over de aan de vergunning verbonden voorschriften 7.2.1 tot en met 7.2.4 en geuronderzoek, in het navolgende buiten inhoudelijke bespreking blijven.
Reikwijdte en beperkingen
- Dit is een tussenuitspraak. De rechtbank heeft nog geen eindbeslissing genomen over aanvullende compensatie voor mei tot en met december 2008; een latere einduitspraak is niet aangeleverd.
- De vergelijking is beperkt tot één aangeleverde Afdelingsuitspraak over nieuwe beroepsgronden na een tussenuitspraak. Andere inhoudelijke Wht-uitspraken zijn niet vergeleken en het jurisprudentieonderzoek is niet uitputtend.
- De historisch toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht. Een actuele wetsverwijzing bewijst niet zonder meer welke tekst in deze zaak van toepassing was.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RBROT:2026:15263
- ECLI:NL:RVS:2013:CA2877
- Artikel 2.1 Wet hersteloperatie toeslagen
- Artikel 3:2 Awb
- Artikel 7:12 Awb
- Artikel 8:51a Awb
- Artikel 8:51b Awb
- Artikel 8:80a Awb
- Artikel 3 LPW
- Artikel 6:20 Awb
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.