Uitspraak uitgelegd
Werkelijke schade toeslagen: dwangsom vervalt in hoger beroep
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vernietigt op 22 juli 2026 alleen de rechterlijke dwangsom die aan de Dienst Toeslagen was opgelegd. Het oordeel dat de Dienst te laat besliste over aanvullende compensatie voor werkelijke schade blijft staan. Voor uitblijvende besluiten op zulke aanvragen sluit de Afdeling onder de beschreven uitvoeringsomstandigheden aan bij twee weken en een dwangsom van nihil. In deze zaak was inmiddels al binnen de rechtbanktermijn beslist.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RVS:2026:4299
- Instantie
- Raad van State
- Uitspraakdatum
- 2026-07-22
- Publicatie bron
- 2026-07-22
In het kort
- De Afdeling vernietigt alleen de rechterlijke dwangsom uit de rechtbankuitspraak. Het oordeel dat de Dienst Toeslagen te laat besliste, blijft in stand.
- Voor uitblijvende besluiten over aanvullende werkelijke schade sluit de Afdeling onder de beschreven uitvoeringsomstandigheden aan bij twee weken na verzending van de uitspraak en een rechterlijke dwangsom van nihil.
- De Dienst had op 16 juli 2025 al beslist, vóór de rechtbankdeadline van 17 oktober 2025. Daardoor blijft de gedeeltelijke vernietiging in deze zaak zonder gevolgen.
- De inhoud van het compensatiebesluit wordt niet door de Afdeling beoordeeld, maar moet door de Dienst als bezwaar worden behandeld.
Waarom deze zaak belangrijk is
Een gegrond beroep wegens niet tijdig beslissen betekent in deze herstelprocedure niet dat ook een geldelijke rechterlijke dwangsom blijft gelden. De verplichting om te beslissen blijft bestaan, maar de Afdeling acht de financiële prikkel onder de beschreven omstandigheden niet meer effectief. Het vervallen van die dwangsom beslist niets over de inhoud van de aanvullende compensatie.
Hoger beroep bleef mogelijk nadat alsnog was beslist
De ouder vroeg de Dienst Toeslagen om aanvullende compensatie voor werkelijke schade. Na een gegrond beroep wegens niet tijdig beslissen gaf de rechtbank de Dienst tot 17 oktober 2025 om een besluit bekend te maken. De Dienst ging in hoger beroep, maar nam op 16 juli 2025 alsnog een inhoudelijk besluit. De Afdeling behandelde het hoger beroep toch: haar oordeel kon ook richting geven aan andere zaken van de Dienst.
Bronpassages bij deze uitleg
[wederpartij] heeft de Dienst Toeslagen verzocht om aanvullende compensatie voor de werkelijke schade (aanvullende compensatie), zoals bedoeld in artikel 2.1, derde lid, van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht).
Bij uitspraak van 4 juli 2025 heeft de rechtbank het door [wederpartij] daartegen ingestelde beroep gegrond verklaard,
de Dienst Toeslagen opgedragen om uiterlijk op 17 oktober 2025 een besluit op de aanvraag bekend te maken,
Tegen deze uitspraak heeft de Dienst Toeslagen hoger beroep ingesteld.
Op 16 juli 2025 heeft de Dienst Toeslagen alsnog een inhoudelijk besluit genomen.
Het hoger beroep zal, gelet op de precedentwerking voor het bestuursorgaan, ontvankelijk worden verklaard.
Twee weken is een rechterlijke vervolgtermijn
Voor de aanvraag zelf geldt volgens artikel 6.2 Wht een beslistermijn van zes maanden, die eenmaal met maximaal zes maanden kan worden verlengd. Dat is iets anders dan de termijn die de rechter oplegt na een gegrond beroep wegens te laat beslissen. Artikel 8:55d Awb gaat daarvoor uit van twee weken vanaf de verzending van de uitspraak, met ruimte voor afwijking in bijzondere gevallen. Voor deze aanvragen sluit de Afdeling onder de beschreven omstandigheden weer bij die rechterlijke termijn van twee weken aan.
Bronpassages bij deze uitleg
Op grond van artikel 6.2, eerste lid, van de Wht, moet door de Dienst Toeslagen op de aanvraag aanvullende compensatie worden beslist binnen een termijn van zes maanden na ontvangst van de aanvraag. Deze termijn kan eenmaal met maximaal zes maanden worden verlengd.
in beginsel bepaalt dat het bestuursorgaan, in dit geval de Dienst Toeslagen, binnen twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekendmaakt.
In bijzondere gevallen kan de bestuursrechter, gelet op het derde lid van artikel 8:55d van de Awb, een andere termijn bepalen voor het bekendmaken van een besluit of een andere voorziening treffen.
dat moet worden teruggevallen op de wettelijke beslistermijn, waarbij een bestuursorgaan binnen twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekend moet maken.
De dwangsom biedt volgens de Afdeling geen effectieve prikkel meer
De Afdeling acht een rechterlijke dwangsom bij deze aanvragen niet langer geschikt om tijdige besluitvorming af te dwingen. Bij ongewijzigd verwerkingstempo zou de afhandeling van de volledige werkvoorraad volgens de overgelegde cijfers nog ongeveer achttien jaar duren. Verdere vastloop dreigt wanneer de beschikbare capaciteit niet aan inhoudelijke besluiten kan worden besteed. Onder die omstandigheden kan de Afdeling niet bepalen welke langere vervolgtermijn tegelijk haalbaar en aanvaardbaar zou zijn. Het opleggen van dwangsommen werkt volgens haar inmiddels zelfs averechts.
Bronpassages bij deze uitleg
Samengevat is dat omdat ten aanzien van aanvragen aanvullende compensatie voor de werkelijke schade van de rechterlijke dwangsom in het geheel geen effectieve prikkel meer uitgaat om een besluit binnen een nadere termijn bekend te maken.
Uit de overgelegde cijfers volgt dat bij continuering van het huidige tempo nog zo’n achttien jaar gemoeid is met de afhandeling van de gehele werkvoorraad
en voorzienbaar is dat de besluitvorming nog verder vastloopt als de beschikbare capaciteit niet kan worden besteed aan inhoudelijke besluitvorming.
Gelet op al deze omstandigheden ziet de Afdeling geen mogelijkheid om vast te stellen welke nadere beslistermijn niet onnodig lang, maar ook niet onrealistisch kort is.
De Afdeling is er verder van overtuigd dat het bij de huidige stand van zaken contraproductief werkt om dwangsommen aan de Dienst Toeslagen op te leggen.
Alternatieve schaderoutes nemen het uitvoeringsprobleem niet weg
De Afdeling betrekt ook de alternatieve hersteltrajecten in haar oordeel. Ouders worden volgens haar dwingend naar een niet-verplichte civiele route gestuurd. Ook de praktijk van afdoening met vaste bedragen sluit onvoldoende aan bij het doel van de Wht. Voor zo’n ingrijpende wijziging van het compensatiestelsel is een wetswijziging nodig. Daarnaast acht de Afdeling onduidelijk of deze trajecten daadwerkelijk een duurzame en effectieve versnelling opleveren.
Bronpassages bij deze uitleg
en worden ouders dwingend gestuurd naar een onverplichte civiele route.
Bovendien verhoudt de uitvoeringspraktijk waarbij ouders worden gestuurd naar een afdoening via forfaitaire bedragen, zich onvoldoende met het doel en de strekking van de Wht.
Voor een dergelijke ingrijpende wijziging van het stelsel is een wetswijziging nodig, zodat voor gedupeerde ouders rechtszekerheid bestaat op welke aanvullende compensatie zij aanspraak kunnen maken, en op welke wijze en onder welke voorwaarden deze wordt toegekend.
Het is naar het oordeel van de Afdeling bovendien onduidelijk in hoeverre deze alternatieve hersteltrajecten überhaupt duurzame en effectieve versnellingsmaatregelen vormen.
Alleen de dwangsom vervalt, niet het oordeel over te laat beslissen
Het hoger beroep van de Dienst is gegrond, maar de rechtbankuitspraak wordt slechts gedeeltelijk vernietigd. Alleen de rechterlijke dwangsom van € 100 per dag, met een maximum van € 15.000, vervalt; in de motivering stelt de Afdeling die op nihil. Het oordeel dat de Dienst te laat had beslist, blijft overeind. De Afdeling geeft in deze zaak geen nieuwe opdracht om binnen twee weken te beslissen, omdat er al een inhoudelijk besluit lag. Doordat de Dienst bovendien binnen de eerder gegeven rechtbanktermijn had beslist, blijft de vernietiging van de dwangsom hier zonder gevolgen.
Bronpassages bij deze uitleg
I. verklaart het hoger beroep van Dienst Toeslagen gegrond;
II. vernietigt de uitspraak van de rechtbank Overijssel van 4 juli 2025 in zaak nr. 24/3736, voor zover de rechtbank daarbij heeft bepaald dat de Dienst Toeslagen aan [wederpartij] een dwangsom verschuldigd is van € 100,00
een dwangsom moet betalen van € 100,00 voor elke dag waarmee hij de hiervoor genoemde termijn overschrijdt, met een maximum van € 15.000,00.
zal de Afdeling de uitspraak van de rechtbank alleen vernietigen voor zover daarin is bepaald dat de Dienst Toeslagen aan [wederpartij] een dwangsom van € 100,00 moet betalen voor elke dag waarmee hij de gestelde termijn overschrijdt, en zal zij de dwangsom op nihil stellen.
heeft de rechtbank het beroep van [wederpartij] tegen het uitblijven van een besluit terecht gegrond verklaard en het met een besluit gelijk te stellen niet tijdig nemen van een besluit vernietigd.
Nu de Dienst Toeslagen binnen de door de rechtbank gegeven termijn alsnog een reëel besluit heeft genomen blijft de vernietiging zonder gevolgen.
De inhoud van het compensatiebesluit gaat naar bezwaar
Over de inhoud van de aanvullende compensatie beslist de Afdeling in deze uitspraak niet zelf. Het beroep dat door de wet mede betrekking kreeg op het besluit van 16 juli 2025 is naar de Dienst Toeslagen verwezen om als bezwaar te worden behandeld. Voor een beslissing op dat bezwaar moet de ouder dus eerst bij de Dienst zijn.
Bronpassages bij deze uitleg
het van rechtswege ontstane beroep tegen het besluit van 16 juli 2025 verwezen naar de Dienst Toeslagen voor de behandeling als bezwaar en [wederpartij] voor een beslissing op bezwaar verwezen naar de Dienst Toeslagen.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
De vergelijking betreft de aangeleverde rechtbankuitspraak in dezelfde zaak. De rechtbank hanteerde in 2025 een vervolgtermijn van 60 weken na afloop van de wettelijke termijn, met een dwangsom. De Afdeling gaat in 2026 uit van uitvoeringsomstandigheden waarin zij geen passende langere termijn meer kan bepalen en een dwangsom averechts acht. Bovendien lag in hoger beroep inmiddels een inhoudelijk besluit voor. Het verschil hangt daarmee samen met andere uitgangspunten over de uitvoeringssituatie en een gewijzigde processtand. De vergelijking rechtvaardigt geen claim dat juist deze uitspraak voor het eerst een algemene koerswijziging inzet.
Bronpassages bij deze uitleg
De rechtbank bepaalt daarom dat de Dienst Toeslagen voor het nemen van een besluit op een aanvraag om aanvullende schadevergoeding bij de CWS een nadere beslistermijn krijgt van 60 weken na de datum waarop de wettelijke termijn voor het nemen van een besluit op de aanvraag is verstreken.
De rechtbank verbindt daaraan een dwangsom van € 100,- voor elke dag dat de beslistermijn wordt overschreden, met een maximum van € 15.000,-.
Gelet op al deze omstandigheden ziet de Afdeling geen mogelijkheid om vast te stellen welke nadere beslistermijn niet onnodig lang, maar ook niet onrealistisch kort is.
De Afdeling is er verder van overtuigd dat het bij de huidige stand van zaken contraproductief werkt om dwangsommen aan de Dienst Toeslagen op te leggen.
Op 16 juli 2025 heeft de Dienst Toeslagen alsnog een inhoudelijk besluit genomen.
Hoewel ten tijde van de rechtspraakuitspraak andere uitgangspunten golden, kan dit oordeel, gelet op hetgeen hiervoor is overwogen, niet in stand blijven.
Reikwijdte en beperkingen
- De vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken en is geen uitputtend onderzoek naar alle rechtspraak over de hersteloperatie.
- De volledige uitspraak van 3 juni 2026, waarop de Afdeling voortbouwt, is niet meegeleverd. Daarvan is alleen de weergave in de besproken uitspraak gebruikt.
- Het dictum omschrijft de eerdere rechtbanktermijn als twee weken, terwijl de procesbeschrijving en motivering 17 oktober 2025 noemen. De vernietiging is uitdrukkelijk beperkt tot de dwangsom.
- De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk gecontroleerd.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RVS:2026:4299
- ECLI:NL:RBOVE:2025:4412
- ECLI:NL:RVS:2026:3192
- ECLI:NL:RVS:2014:3006
- ECLI:NL:RVS:2021:2346
- ECLI:NL:RVS:2023:3209
- ECLI:NL:RVS:2025:1301
- Artikel 8:55d Awb
- Artikel 2.1 Wet hersteloperatie toeslagen
- Artikel 6.2 Wet hersteloperatie toeslagen
- Artikel 6:24 Awb
- Artikel 8:58 Awb
- Artikel 8:64 Awb
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.