Uitspraak uitgelegd
Telefoondata en verschoningsrecht: A-G adviseert gedeeltelijke vernietiging
Mag een rechtbank een beklag over geheimhoudergegevens gedeeltelijk gegrond verklaren en tegelijk het OM opdracht geven de gegevens voor filtering aan de rechter-commissaris over te dragen? Volgens A-G P.M. Frielink niet in deze situatie: de rechter-commissaris had nog niet over het verschoningsrecht beslist. In zijn conclusie van 15 september 2026 adviseert hij daarom gedeeltelijke vernietiging van de beschikking van de rechtbank Oost-Brabant en terugwijzing. Het gaat om een advies in een door het OM ingestelde cassatieprocedure, niet om een uitspraak van de Hoge Raad.
- Primaire bron
- ECLI:NL:PHR:2026:876
- Instantie
- Parket bij de Hoge Raad
- Datum conclusie
- 2026-09-15
- Publicatie bron
- 2026-09-15
In het kort
- Volgens de A-G had de rechtbank het beklag moeten aanhouden, omdat de rechter-commissaris nog niet over het ingeroepen verschoningsrecht had beslist.
- De wet biedt volgens hem geen ruimte voor de gegeven opdracht aan het OM om de dataset te verzegelen en voor filtering aan de rechter-commissaris te verstrekken.
- Het advies strekt alleen tot vernietiging van de beslissing over de aan het onderzoeksteam verstrekte telefoondata en kopieën, met terugwijzing voor verdere behandeling.
- De klacht over de vraag of zonder kennisneming kon worden gefilterd, wordt in de conclusie niet inhoudelijk behandeld.
Waarom deze zaak belangrijk is
Bij beklag over geheimhoudergegevens is de volgorde van beslissen van praktisch belang. Als de rechter-commissaris nog niet over het ingeroepen verschoningsrecht heeft beslist, moet de rechtbank volgens de A-G eerst de behandeling aanhouden. Een filteropdracht aan het OM bij een gedeeltelijke gegrondverklaring vervangt die procedure niet. Het advies beslist niet of in deze zaak daadwerkelijk zonder kennisneming is gefilterd.
Telefoon teruggegeven, maar geschil over de gegevens blijft
De in beslag genomen iPhone was op 28 mei 2025 aan [klager 1] teruggegeven. Het klaagschrift ging echter ook over kennisneming en gebruik van de opgeslagen gegevens, vooral geheimhouderinformatie. De rechtbank verklaarde het beklag over het toestel niet-ontvankelijk omdat het al was teruggegeven. Daarmee was het geschil over de gegevens niet afgedaan: [klager 2] en [klager 3] hadden zich ten aanzien van die gegevens op hun verschoningsrecht beroepen.
Bronpassages bij deze uitleg
Op 28 mei 2025 is de in beslag genomen telefoon aan klager [klager 1] teruggegeven.
Het klaagschrift richt zich verder tegen de kennisneming en het gebruik van de op de iPhone opgeslagen gegevens, meer in het bijzonder van de zich daarop bevindende geheimhouderinformatie.
De rechtbank stelt vast dat de mobiele telefoon inmiddels is teruggegeven aan klager [klager 1] . Gelet hierop zal de rechtbank het beklag ten aanzien van deze telefoon niet-ontvankelijk verklaren.
Klagers [klager 2] en [klager 3] hebben zich met betrekking tot de gegevens die op de in beslag genomen mobiele telefoon zijn opgeslagen op hun verschoningsrecht beroepen.
De rechtbank combineerde gegrondverklaring met een filteropdracht
De rechtbank vond dat het OM onvoldoende had aangetoond dat de gegevens zonder kennisneming konden worden gefilterd. Zij verklaarde het beklag daarom gedeeltelijk gegrond en droeg het OM op de aan het onderzoeksteam verstrekte dataset, inclusief alle kopieën, te verzegelen en aan de rechter-commissaris te geven. Onder diens verantwoordelijkheid moest vervolgens filtering plaatsvinden en moesten de gegevens die onder het verschoningsrecht vielen worden vernietigd.
Bronpassages bij deze uitleg
De rechtbank is van oordeel dat het Openbaar Ministerie in het licht van hetgeen de raadslieden daarover naar voren hebben gebracht onvoldoende heeft aangetoond dat de filtering van gegevens zonder kennisneming van de gegevens kon geschieden.
- verklaart het beklag gegrond in zoverre dat zij gelast dat het Openbaar Ministerie de van de mobiele telefoon verkregen en aan het onderzoeksteam verstrekte (gefilterde) dataset en gegevens, inclusief alle eventuele kopieën, verzegelt en aan de rechter-commissaris verstrekt,
opdat onder auspiciën van de rechter-commissaris de digitale filtering/schoning zal plaatsvinden van geheimhoudersinformatie uit de digitaal vastgelegde gegevens en de zich daarin bevindende verschoningsgerechtigde gegevens zullen worden vernietigd.
Volgens de A-G moest eerst de rechter-commissaris beslissen
Frielink vindt de gekozen procesroute onjuist. De rechter-commissaris had nog niet over het ingeroepen verschoningsrecht beslist. Daarom had de rechtbank de behandeling moeten aanhouden en de stukken voor een beslissing op grond van artikel 98 Sv aan hem moeten voorleggen. Pas daarna kon de rechtbank het beklag verder beoordelen. De filteropdracht was volgens de A-G geen toegestane vervanging van die route: zij paste niet bij het beklag als last in de zin van artikel 552a lid 10 Sv, terwijl de wet bovendien niet in zo’n opdracht aan het OM voorziet.
Bronpassages bij deze uitleg
De rechter-commissaris heeft daaromtrent (nog) niet beslist.
Gelet daarop had de rechtbank de behandeling van het klaagschrift moeten aanhouden en de stukken in handen van de rechter-commissaris moeten stellen om een beschikking te nemen als bedoeld in art. 98 lid 1 Sv (zie hiervoor onder randnr. 3.8).
Daarna had de rechtbank kunnen beslissen of het beslag op de na de schifting overgebleven gegevens kan worden toegestaan op de grond dat het niet gaat om onder het verschoningsrecht vallend materiaal.
de opdracht van de rechtbank aan het Openbaar Ministerie niet een met het beklag overeenkomende last oplevert als bedoeld in art. 552a lid 10 Sv.
Bovendien heeft de rechtbank miskend dat de wet er überhaupt niet in voorziet dat de beklagrechter het Openbaar Ministerie zo’n opdracht geeft.
Het advies betreft alleen de beslissing over de dataset
De A-G acht het eerste cassatiemiddel gegrond en ziet daarom af van bespreking van de tweede klacht, over filtering zonder kennisneming. Hij adviseert vernietiging uitsluitend van de beslissing over de van de telefoon verkregen en aan het onderzoeksteam verstrekte dataset en gegevens, inclusief kopieën. Daarnaast adviseert hij terugwijzing naar de rechtbank Oost-Brabant en voorlegging aan de rechter-commissaris voor een beslissing over het verschoningsrecht van de twee medeklagers. De conclusie geeft dus geen inhoudelijk oordeel over de vraag of de concrete filtering daadwerkelijk zonder kennisneming kon plaatsvinden.
Bronpassages bij deze uitleg
Het eerste middel slaagt. Het tweede middel behoeft geen bespreking.
In het tweede middel wordt geklaagd over het oordeel van de rechtbank dat het Openbaar Ministerie onvoldoende heeft aangetoond dat de filtering van gegevens zonder kennisneming daarvan kon geschieden.
(i) de bestreden beschikking wordt vernietigd, maar alleen voor zover deze betrekking heeft op de beslissing ten aanzien van de van de mobiele telefoon verkregen en aan het onderzoeksteam verstrekte (gefilterde) dataset en gegevens, inclusief alle eventuele kopieën;
(ii) de zaak wordt teruggewezen naar de rechtbank Oost-Brabant, opdat de zaak op het bestaande klaagschrift opnieuw wordt behandeld en afgedaan;
(iii) de Hoge Raad de stukken in handen van de rechter-commissaris in die rechtbank stelt om op de voet van art. 98 Sv te beslissen over het door klagers [klager 2] en [klager 3] gedane beroep op het verschoningsrecht.
Latere Hoge Raad volgt de uitkomst, maar niet alle uitleg over filtering
In de afzonderlijke, latere beschikking van 10 november 2026 volgt de Hoge Raad de voorgestelde uitkomst: gedeeltelijke vernietiging voor het datasetonderdeel, terugwijzing en voorlegging aan de rechter-commissaris. Op een onderdeel verschilt zijn juridische uitleg echter van die van de A-G. Frielink acht de beslissing van 12 maart 2024 over gevorderde gegevens niet toepasselijk op dit klassieke telefoonbeslag. De Hoge Raad oordeelt juist dat de daarin besproken regel over filtering zonder kennisneming ook geldt voor gegevens uit onderzoek aan een in beslag genomen voorwerp die onder artikel 98 Sv vallen. Die nadere uitleg komt dus van de Hoge Raad, niet uit de conclusie.
Bronpassages bij deze uitleg
uitgesproken ter openbare terechtzitting van 10 november 2026.
- vernietigt de beschikking van de rechtbank, maar uitsluitend voor zover deze betrekking heeft op de beslissing ten aanzien van de (gefilterde) dataset en gegevens, inclusief alle eventuele kopieën, die van de mobiele telefoon zijn verkregen en die aan het onderzoeksteam zijn verstrekt;
- wijst de zaak terug naar de rechtbank Oost-Brabant, opdat de zaak ten aanzien daarvan op het bestaande klaagschrift opnieuw wordt behandeld en afgedaan;
- bepaalt dat de stukken in handen van de rechter-commissaris in die rechtbank worden gesteld om op grond van artikel 98 Sv te beslissen over het door klagers [klager 2] en [klager 3] gedane beroep op het verschoningsrecht.
geen sprake is van een geval waarin het Openbaar Ministerie gegevens heeft gevorderd, maar van klassiek beslag als bedoeld in art. 94 Sv op een mobiele telefoon waarna de op die telefoon opgeslagen gegevens zijn uitgelezen.
Op een dergelijk situatie heeft de prejudiciële beslissing van de Hoge Raad van 12 maart 2024, ECLI:NL:HR:2024:375, NJ 2024/318, m.nt. P.A.M. Mevis geen betrekking, zodat hetgeen de Hoge Raad in die beslissing heeft bepaald in het onderhavige geval toepassing mist.
als op voorhand duidelijk is dat de filtering kan plaatsvinden zonder kennisneming van de gegevens.
geldt ook met betrekking tot gegevens die zijn vastgelegd bij het onderzoek aan een inbeslaggenomen voorwerp en die onder de reikwijdte van artikel 98 Sv vallen.
In deze zaak heeft de rechtbank daarom terecht overweging 6.6.6 van de onder 3.2.2 genoemde beschikking betrokken bij de beoordeling van het klaagschrift.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
De vergelijking is beperkt tot de procesroute wanneer de beslagene zelf geen verschoningsgerechtigde is. Op dat punt sluit de A-G aan bij de Hoge Raad van 13 oktober 2015: de rechter-commissaris beslist over het verschoningsrecht en het onherroepelijke oordeel in de procedure van de geheimhouder vormt het uitgangspunt voor het beklag van de beslagene. Deze overeenstemming betreft niet alle overwegingen over digitale filtering.
Bronpassages bij deze uitleg
De rechter-commissaris zal dan moeten beslissen over het beroep op het verschoningsrecht.
In de beklagzaak van de beslagene of van een andere belanghebbende die niet de verschoningsgerechtigde is, moet het (onherroepelijke) oordeel in de beklagprocedure van de verschoningsgerechtigde tot uitgangspunt worden genomen.
Ook in dat geval is de rechter-commissaris bevoegd ter zake te beslissen.
In de beklagzaak van de beslagene die niet de verschoningsgerechtigde is, dient het oordeel in de beklagprocedure van de verschoningsgerechtigde, als dat onherroepelijk is geworden, tot uitgangspunt te worden genomen.
Reikwijdte en beperkingen
- De hoofdbron is een conclusie van een advocaat-generaal, geen rechterlijke beslissing. De latere beschikking van de Hoge Raad wordt afzonderlijk als vervolg besproken.
- De vergelijking is beperkt tot de aangeleverde bronnen en vormt geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.
- De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:PHR:2026:876
- ECLI:NL:HR:2026:1857
- ECLI:NL:HR:2015:3076
- ECLI:NL:HR:2024:375
- ECLI:NL:HR:2010:BJ9262
- ECLI:NL:HR:2013:BZ0004
- ECLI:NL:HR:2013:CA0434
- ECLI:NL:HR:2018:1960
- ECLI:NL:HR:2018:553
- ECLI:NL:HR:2019:1692
- ECLI:NL:HR:2020:1048
- ECLI:NL:HR:2021:1573
- ECLI:NL:HR:2021:193
- ECLI:NL:HR:2021:68
- ECLI:NL:HR:2022:223
- ECLI:NL:HR:2022:760
- ECLI:NL:HR:2023:471
- ECLI:NL:HR:2024:1560
- ECLI:NL:HR:2024:312
- ECLI:NL:HR:2024:316
- ECLI:NL:HR:2024:562
- ECLI:NL:HR:2025:1717
- ECLI:NL:HR:2025:578
- ECLI:NL:HR:2026:1007
- ECLI:NL:HR:2026:171
- Artikel 98 Sv
- Artikel 552a Sv
- Artikel 94 Sv
- Artikel 231 Sr
- Artikel 552a Sr (interne wetsbron niet beschikbaar)
- Artikel 126aa Sv
- Artikel 218 Sv
- Artikel 36a Sv
- Artikel 36b Sv
- Artikel 552d Sv
- Artikel 84 Sv
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.