Uitspraak uitgelegd

Schadeclaim na vernietigde btw-naheffing strandt op causaal verband

Een vernietigde belastingaanslag betekent niet automatisch dat de Staat ook bedrijfsschade moet vergoeden. In zijn arrest van 27 oktober 2026 oordeelt het gerechtshof Den Haag dat Top Direct onvoldoende onderbouwt wat bij tijdig horen en rechtmatige invordering anders zou zijn verlopen. Het hoger beroep faalt: de gevraagde aansprakelijkheidsverklaringen en verwijzing naar de schadestaatprocedure blijven uit.

Instantie
Gerechtshof Den Haag
Uitspraakdatum
2026-10-27
Publicatie bron
2026-11-03

In het kort

  • Het hoger beroep van Top Direct faalt: de gevraagde aansprakelijkheidsverklaringen en verwijzing naar de schadestaatprocedure blijven uit.
  • De vernietiging van de btw-naheffingsaanslag wegens schending van het verdedigingsbeginsel maakt het verband met bedrijfsschade nog niet aannemelijk.
  • Top Direct onderbouwt onvoldoende dat tijdig horen tot andere besluitvorming of een fiscaal compromis zou hebben geleid.
  • Ook voor de invordering ontbreekt aannemelijk causaal verband: Top Direct was al verlieslatend en bij niet-betaling zouden na aanmaning reguliere maatregelen volgen.

Waarom deze zaak belangrijk is

De zaak laat het praktische verschil zien tussen een geslaagd beroep tegen een belastingaanslag en een geslaagde civiele schadeclaim. Voor de hier gestelde bedrijfsschade waren concrete gegevens nodig over de verrichte diensten en over wat bij rechtmatige besluitvorming en invordering anders zou zijn gebeurd. Alleen de vernietiging van de aanslag en een gestelde mogelijkheid van schade waren daarvoor niet genoeg.

Na vernietiging van de btw-aanslag volgt een civiele schadeclaim

De belastingkamer van de Hoge Raad vernietigde de aan Top Direct opgelegde btw-naheffingsaanslag wegens schending van het Unierechtelijke verdedigingsbeginsel: de vennootschap was niet vooraf gehoord. In de civiele zaak stond tussen partijen vast dat zowel de aanslag als de getroffen invorderingsmaatregelen onrechtmatig waren. Top Direct vroeg in hoger beroep nog om verklaringen over aansprakelijkheid en verwijzing naar een schadestaatprocedure, waarin de schade afzonderlijk wordt begroot. Een voorschot op de schade en vergoeding van de werkelijke proceskosten vorderde zij niet langer.

Bronpassages bij deze uitleg

De belastingkamer van de Hoge Raad heeft deze naheffingsaanslag echter vernietigd op de grond dat de Inspecteur Top Direct (in strijd met het Unierechtelijke verdedigingsbeginsel) niet heeft gehoord voordat de naheffingsaanslag werd opgelegd.

Tussen partijen is niet in geschil dat het opleggen van de (later wegens schending van het Unierechtelijke verdedigingsbeginsel vernietigde) naheffingsaanslag jegens Top Direct onrechtmatig was en dat dat ook geldt voor de invorderingsmaatregelen die jegens Top Direct zijn getroffen

In de appeldagvaarding heeft zij aangegeven geen voorschot op de geleden schade en de werkelijke proceskosten meer te vorderen en de vordering te beperken tot de verzochte verklaringen voor recht en verwijzing naar de schadestaatprocedure.

Een mogelijke andere afloop bewijst nog geen schadeoorzaak

De eerdere fiscale uitspraak hield in dat tijdig horen tot een andere uitkomst had kunnen leiden. Voor de civiele schadeclaim vergelijkt het hof echter de feitelijke gang van zaken met wat zonder de onrechtmatige handelingen zou zijn gebeurd. Voor verwijzing naar de schadestaat hoeft volgens de Hoge Raad nog niet aannemelijk te zijn dát schade is geleden; de mogelijkheid daarvan moet wel aannemelijk zijn. Die beperkte schadedrempel betekent echter niet dat het oorzakelijke verband zonder verdere onderbouwing kan worden aangenomen. Juist op dat verband strandt de vordering van Top Direct.

Bronpassages bij deze uitleg

het besluitvormingsproces een andere afloop zou kunnen hebben gehad als belanghebbende de gelegenheid had gekregen om dit een en ander na afloop van het onderzoek aan te voeren in reactie op de conclusies die de Inspecteur op grond van zijn bevindingen van het onderzoek wilde gaan trekken.

Er dient immers een vergelijking plaats te vinden tussen enerzijds de situatie die zich in werkelijkheid heeft voorgedaan, en anderzijds de hypothetische situatie die zich zou hebben voorgedaan als de onrechtmatige gedraging achterwege was gebleven

Voor toewijzing van een vordering tot vergoeding van schade op te maken bij staat, is voldoende dat de mogelijkheid dat schade is of zal worden geleden aannemelijk is, hetgeen niet inhoudt dat aannemelijk moet zijn dat enige schade is geleden.

Het hof is al met al van oordeel dat Top Direct niet aannemelijk heeft gemaakt dat tussen het onrechtmatig handelen van de Staat en/of de Ontvanger enerzijds en de door haar gestelde (mogelijkheid van) schade anderzijds een causaal verband bestaat.

De bewijslast blijft bij Top Direct

Op grond van artikel 150 Rv legt het hof de stelplicht en bewijslast van het oorzakelijke verband bij Top Direct. Het ziet geen reden voor een zwaardere toelichtingsplicht van de Inspecteur of voor omkering van de bewijslast. De benodigde gegevens over de werkzaamheden van de vennootschap en de plaats waar zij die verrichtte, lagen immers bij Top Direct zelf. De vernietiging van de aanslag maakte de Inspecteur dus niet verantwoordelijk voor het leveren van die bedrijfsinformatie.

Bronpassages bij deze uitleg

Het hof stelt voorop dat de stelplicht en de bewijslast van het causale verband (het conditio sine qua non-verband) tussen ‘de mogelijkheid van schade’ en het onrechtmatig handelen ingevolge de hoofdregel van art. 150 Rv rust op de benadeelde, dus op Top Direct.

Niet valt in te zien dat en waarom op de Inspecteur een verzwaarde motiveringsplicht zou rusten of dat sprake zou zijn van een situatie waarbij in de bijzondere omstandigheden van het geval uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een omkering van de bewijslast zou voortvloeien.

De feitelijke gegevens over de aard van haar werkzaamheden en de plaats van waaruit die werkzaamheden worden verricht liggen immers geheel in het domein en de invloedsfeer van Top Direct.

Geen concrete onderbouwing van een gunstiger belastingbesluit

Top Direct had haar standpunt over de aard en de plaats van haar diensten in de civiele procedure niet concreet toegelicht of deugdelijk onderbouwd. Zij maakte evenmin duidelijk welke anders toegelichte of onderbouwde informatie zij bij een voorafgaande hoorzitting zou hebben ingebracht. Ook de gedachte dat tijdig horen tot een fiscaal compromis had kunnen leiden, bleef zonder ondersteunende feiten of stukken. Het hof achtte daardoor niet aannemelijk dat een tijdige hoorzitting de materiële besluitvorming had veranderd.

Bronpassages bij deze uitleg

Top Direct heeft het door haar ingenomen materiële standpunt over de aard en de plaats van haar diensten echter noch in eerste aanleg noch in het onderhavige hoger beroep van enige concrete toelichting of deugdelijke onderbouwing voorzien.

Zij heeft meer in het bijzonder niet gesteld dat en waarmee zij in dat geval tijdens het verhoor voorafgaand aan de naheffingsaanslag haar standpunt over de elementen waarop de Inspecteur de naheffingsaanslag wilde baseren anders zou hebben toegelicht of onderbouwd

Top Direct heeft geen feiten gesteld of stukken ingebracht die tot de conclusie zouden kunnen leiden dat dat compromis wél tot stand zou zijn gekomen als zij tijdig vóór de naheffingsaanslag was gehoord.

Top Direct heeft niet aannemelijk gemaakt dat het materiële besluitvormingsproces anders zou zijn verlopen als Top Direct wél tijdig, voorafgaand aan de oplegging van de naheffingsaanslag, was gehoord.

Ook het verband tussen invordering en bedrijfsschade blijft onaannemelijk

Top Direct zag de versnelde invordering als een afzonderlijke oorzaak van het einde van haar onderneming. Ook die redenering overtuigde het hof niet. De vennootschap was al in 2005, vóór de naheffing en invordering, verlieslatend. Bovendien waren tijdens het verzet tegen het dwangbevel afspraken over betalingsuitstel gemaakt. Onweersproken bleef daarnaast dat bij niet-betaling na een aanmaning ook zonder versnelde invordering maatregelen zouden zijn genomen. Het verband tussen het optreden van de Ontvanger en de gestelde bedrijfsschade werd daarom evenmin aannemelijk.

Bronpassages bij deze uitleg

Top Direct stelt dat deze onrechtmatige dwanginvordering het einde van haar onderneming tot gevolg had

dat Top Direct al in 2005, dus al voorafgaand aan de naheffingsaanslag en de versnelde invordering op 6 april 2006, (zwaar) verlieslatend was.

Daarbij komt dat Top Direct verzet heeft ingesteld tegen het dwangbevel dat tegen haar was uitgevaardigd en dat de Ontvanger, hangende dat verzet, met Top Direct afspraken heeft gemaakt over uitstel van betaling.

De Staat c.s. hebben verder onweersproken aangevoerd dat ook als van de versnelde invorderingsmogelijkheid van art. 10 IW 1990 zou zijn afgezien, jegens Top Direct, bij het uitblijven van betaling en na aanmaning op grond van art. 11 IW 1990, invorderingsmaatregelen zouden zijn getroffen.

Dat betekent dat evenmin aannemelijk is (gemaakt) dat een causaal verband bestaat tussen het optreden van de Ontvanger en de levensvatbaarheid van de door Top Direct gedreven onderneming of de door haar overigens gestelde (mogelijkheid van) bedrijfsschade.

Geen schadestaat: het vonnis blijft in stand

Het gerechtshof bekrachtigt het vonnis van de rechtbank Den Haag van 6 november 2024. Daarmee blijven de gevraagde aansprakelijkheidsverklaringen en verwijzing naar de schadestaatprocedure uit. Ook wat in hoger beroep daarnaast was gevorderd, wordt afgewezen. Top Direct moet de proceskosten van het hoger beroep dragen.

Bronpassages bij deze uitleg

bekrachtigt het vonnis van de rechtbank Den Haag van 6 november 2024;

De (verminderde) vorderingen van Top Direct kunnen om die reden niet worden toegewezen.

wijst af wat in hoger beroep meer of anders is gevorderd.

veroordeelt Top Direct in de kosten van de procedure in hoger beroep, aan de zijde van de Staat c.s. begroot op € 3.596,-

Verhouding tot eerdere rechtspraak

Het hof gebruikt dezelfde vergelijking met de situatie zonder onrechtmatig besluit als de Hoge Raad en volgt diens hoofdregel dat de benadeelde het causale verband moet onderbouwen en bewijzen. De Hoge Raad laat ruimte voor een verzwaarde motiveringsplicht of omkering van de bewijslast; het hof ziet daarvoor hier geen reden, omdat de relevante bedrijfsgegevens bij Top Direct liggen. Ook de beperkte schadedrempel voor een schadestaatprocedure wordt niet vervangen door een eis dat schade vaststaat: de afwijzing berust op onvoldoende onderbouwde causaliteit. Binnen deze begrensde vergelijking is geen afwijkende maatstaf zichtbaar.

Bronpassages bij deze uitleg

Er dient immers een vergelijking plaats te vinden tussen enerzijds de situatie die zich in werkelijkheid heeft voorgedaan, en anderzijds de hypothetische situatie die zich zou hebben voorgedaan als de onrechtmatige gedraging achterwege was gebleven

worden vastgesteld door de situatie zoals zij zich in werkelijkheid heeft voorgedaan te vergelijken met de hypothetische situatie die zich zou hebben voorgedaan als de onrechtmatige gedraging achterwege was gebleven.

Het hof stelt voorop dat de stelplicht en de bewijslast van het causale verband (het conditio sine qua non-verband) tussen ‘de mogelijkheid van schade’ en het onrechtmatig handelen ingevolge de hoofdregel van art. 150 Rv rust op de benadeelde, dus op Top Direct.

Hoofdregel is dat de stelplicht en de bewijslast ter zake van het condicio sine qua non-verband op de benadeelde rusten (art. 150 Rv). Dit geldt ook bij besluitaansprakelijkheid.

De rechter kan in de bijzondere omstandigheden van het geval aanleiding vinden om te oordelen dat op de wederpartij van de benadeelde een verzwaarde motiveringsplicht rust

Ten slotte kan de rechter oordelen dat in de bijzondere omstandigheden van het geval uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een omkering van de bewijslast voortvloeit (art. 150 slot Rv).

De feitelijke gegevens over de aard van haar werkzaamheden en de plaats van waaruit die werkzaamheden worden verricht liggen immers geheel in het domein en de invloedsfeer van Top Direct.

Voor toewijzing van een vordering tot vergoeding van schade op te maken bij staat, is voldoende dat de mogelijkheid dat schade is of zal worden geleden aannemelijk is, hetgeen niet inhoudt dat aannemelijk moet zijn dat enige schade is geleden.

Het hof is al met al van oordeel dat Top Direct niet aannemelijk heeft gemaakt dat tussen het onrechtmatig handelen van de Staat en/of de Ontvanger enerzijds en de door haar gestelde (mogelijkheid van) schade anderzijds een causaal verband bestaat.

Reikwijdte en beperkingen

  • Voor de vergelijking zijn alleen de aangeleverde arresten over causaliteit, bewijslast en schadestaat gebruikt; andere rechtspraak is niet onderzocht.
  • De toepasselijke historische wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht.
  • De uitkomst is toegespitst op de gestelde bedrijfsschade en de onderbouwing door Top Direct. Zij betekent niet dat iedere schadeclaim na schending van het verdedigingsbeginsel faalt.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.