Uitspraak uitgelegd

Rechtbank Gelderland handhaaft weigering pre-mantelzorgwoning en dwangsom

De rechtbank Gelderland laat op 2 november 2026 zowel de weigering van een vergunning voor een pre-mantelzorgwoning als de handhaving in stand. De persoonlijke omstandigheden verplichtten de gemeente in dit dossier niet tot een uitzondering. De bewoners krijgen wel tijd om aan de last te voldoen: tot zes weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden.

Instantie
Rechtbank Gelderland
Uitspraakdatum
2026-11-02
Publicatie bron
2026-11-06

In het kort

  • De vergunningweigering en last onder dwangsom blijven in stand.
  • Nieuw beleid geldt bij bezwaar als uitgangspunt, met ruimte voor uitzonderingen en een verplichte beoordeling van bijzondere omstandigheden.
  • Medische en financiële omstandigheden waren hier onvoldoende om van handhaving af te zien.
  • De begunstigingstermijn loopt door een voorlopige voorziening tot zes weken na de dag van verzending van de uitspraak.

Waarom deze zaak belangrijk is

Het ontbreken van een hardheidsclausule in nieuw beleid betekent niet dat bijzondere omstandigheden buiten beeld mogen blijven: artikel 4:84 Awb blijft volgens de rechtbank van toepassing. Daarnaast onderscheidt de uitspraak de evenredigheid van handhaving, de hoogte van de dwangsom en de termijn om de overtreding te beëindigen.

Toetsing aan nieuwe beleidsregels

De aanvraag voldeed niet aan het gemeentelijke beleid voor oppervlakte en afstand tot de zorgverlener. De bewoners wilden toepassing van het eerdere beleid met een hardheidsclausule. Volgens de rechtbank geldt bij bezwaar als uitgangspunt het dan geldende recht en beleid; zij noemt ook uitzonderingen op die hoofdregel. Hier rechtvaardigde het verdwijnen van de expliciete hardheidsclausule geen uitzondering: artikel 4:84 Awb bleef verplichten tot een beoordeling van bijzondere omstandigheden. Het nieuwe beleid gold bovendien al bij het eerste besluit.

Bronpassages bij deze uitleg

Op deze hoofdregel (die ex nunc toetsing wordt genoemd) bestaat een aantal uitzonderingen.

het college op grond van artikel 4:84 van de Awb ook onder het regime van de nieuwe beleidsregel moet beoordelen of er bijzondere omstandigheden zijn die nopen om van de beleidsregel af te wijken.

Handhaving en bijzondere omstandigheden

De overtreding stond vast. De rechtbank vond dat de medische en financiële omstandigheden, de gestelde dreigende dakloosheid en de mogelijkheid van vervangende woonruimte voldoende waren betrokken. Daarbij woog mee dat de bewoners terugkeerden nadat hun aanvraag was afgewezen. De tijdelijke toestemming uit 2019 gaf geen toezegging dat zij beiden in het gebouw mochten wonen. De afwijzing van de vergunning bleef in stand en leverde geen concreet zicht op legalisatie op. De rechtbank achtte handhaving, ook getoetst aan artikel 8 EVRM, in dit dossier niet onevenredig.

Bronpassages bij deze uitleg

De rechtbank oordeelt dat het college voldoende heeft gemotiveerd waarom het gelet op de omstandigheden van dit specifieke geval toch heeft besloten om handhavend op te treden.

De rechtbank ziet gelet op het voorgaande geen aanleiding voor het oordeel dat handhavend optreden in dit geval in strijd is met artikel 8 van het EVRM.

Dwangsom en begunstigingstermijn

De last bedroeg € 5.000 per maand met een maximum van € 15.000 en hield onder meer beëindiging van de bewoning in. Bij de hoogte van deze herstelsanctie speelt draagkracht volgens het door de rechtbank toegepaste kader geen rol; persoonlijke omstandigheden zijn wel betrokken bij de vraag of handhaving evenredig is. De dwangsomhoogte blijft in stand. Omdat de eerdere schorsing door de uitspraak vervalt, treft de rechtbank een nieuwe voorlopige voorziening: de begunstigingstermijn loopt tot zes weken na de dag van verzending van deze uitspraak. Het is dus geen termijn van zes weken vanaf publicatie of een op zichzelf staande woonvergunning.

Bronpassages bij deze uitleg

In artikel 5:32b, derde lid, van de Awb is bepaald dat de vast te stellen dwangsom in redelijke verhouding moet staan tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde werking van de dwangsom. Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen, heeft het opleggen van een last onder dwangsom ten

treft de voorlopige voorziening dat de begunstigingstermijn zoals bepaald bij de beslissing op bezwaar van het college van 22 april 2026 wordt verlengd tot zes weken na de dag van verzending van deze uitspraak.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De bespreking volgt het kader en de toepassing van de rechtbank in dit dossier. De aangehaalde oudere uitspraken blijven bronverwijzingen en zijn hier niet zelfstandig inhoudelijk vergeleken. Een nieuwe landelijke regel voor mantelzorgwoningen wordt niet geclaimd.

Reikwijdte en beperkingen

  • Dit is een einduitspraak in eerste aanleg van 2 november 2026 over de twee beroepen, met daarnaast een tijdelijke voorziening over de begunstigingstermijn. De stand van eventueel hoger beroep is niet vastgesteld.
  • Het gaat om het in deze procedure toegepaste beleid van Aalten en deze concrete omstandigheden. De actuele gemeentelijke beleidsregels en geconsolideerde wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.