Uitspraak uitgelegd

Informele rechtsingang: moeder krijgt alleen gezag, vaste omgang eindigt

Een zestienjarige vroeg de rechter om alleen haar moeder met het gezag te belasten en de vaste omgang met haar vader te beëindigen. De Rechtbank Midden-Nederland besliste dat op 12 oktober 2026 ambtshalve. Voor de gezagsvraag paste zij de informele rechtsingang analoog toe op deze situatie van ouders zonder huwelijk, waarin nog geen rechterlijke gezagsbeslissing was genomen. Over kinderalimentatie nam zij geen beslissing.

Instantie
Rechtbank Midden-Nederland
Uitspraakdatum
2026-10-12
Publicatie bron
2026-11-10

In het kort

  • De rechtbank kent op initiatief van een zestienjarige ambtshalve alleen de moeder het gezag toe en beëindigt de vaste omgangsregeling met de vader.
  • Voor de gezagsvraag past zij de informele rechtsingang analoog toe op een kind uit een relatie zonder huwelijk; er was nog geen eerdere rechterlijke gezagsbeslissing.
  • De gezagswijziging is noodzakelijk vanwege het vastgelopen overleg tussen de ouders en de stress die dit bij de dochter veroorzaakt.
  • Een apart besluit over het hoofdverblijf is niet nodig. Over de kinderalimentatie neemt de rechtbank geen beslissing.
  • Het einde van de vaste omgang is geen contactverbod: de dochter mag zelf bepalen wanneer zij contact wil. De beslissingen gelden ook bij hoger beroep.

Waarom deze zaak belangrijk is

Deze zaak laat zien dat de rechtbank ook bij ouders zonder huwelijk via de informele rechtsingang tot een gezagsbeoordeling kan komen, wanneer gezamenlijk gezag bestaat en daarover nog niet eerder door een rechter is beslist. Toegang tot de rechter en de inhoudelijke noodzaak van eenhoofdig gezag blijven afzonderlijke vragen. Ook blijven de onderwerpen gescheiden: het beëindigen van vaste omgang sluit vrijwillig contact niet uit en deze beschikking beëindigt geen alimentatieverplichting.

Gezamenlijk gezag, maar feitelijk verblijf bij de moeder

De ouders oefenden samen het gezag over hun dochter uit. Haar hoofdverblijf was in 2021 bij de vader bepaald, maar vanaf januari 2026 woonde zij volledig bij de moeder en had zij geen contact meer met hem. Met een brief benaderde zij de rechtbank. Zij wilde dat haar moeder voortaan alleen het gezag zou hebben, dat haar hoofdverblijf bij de moeder werd bepaald en dat de vaste omgangsregeling met de vader zou vervallen.

Bronpassages bij deze uitleg

Uit de aantekening in het gezagsregister van 20 augustus 2010 blijkt dat de ouders samen het gezag hebben over [minderjarige 1] .

In de beschikking van 16 april 2021 heeft de rechtbank bepaald dat [minderjarige 1] haar hoofdverblijf heeft bij de vader. Sinds januari 2026 verblijft [minderjarige 1] volledig bij de moeder en heeft zij geen contact met haar vader.

De rechtbank heeft op 28 mei 2026 de brief ontvangen die [minderjarige 1] heeft gestuurd.

[minderjarige 1] heeft de rechter gevraagd om te bepalen dat alleen de moeder nog het gezag over haar heeft, haar hoofdverblijfplaats bij de moeder te bepalen en te bepalen dat er geen vaste omgangsregeling meer geldt met de vader.

Informele rechtsingang bij ouders zonder huwelijk

De informele rechtsingang is beperkt tot wettelijk geregelde onderwerpen. Voor de gezagsvraag past de rechtbank artikel 1:251a lid 4 BW analoog toe op kinderen uit een relatie zonder huwelijk. Het gaat daarbij om gezamenlijk gezag dat op gezamenlijk verzoek aan de griffier of van rechtswege is ontstaan. In deze zaak was nog niet eerder door een rechter over het gezag beslist. Daarom kon de rechtbank de gezagsvraag langs deze route behandelen. Daarmee stond nog niet vast dat het gezag moest veranderen: daarvoor bleven de wettelijke voorwaarden gelden.

Bronpassages bij deze uitleg

Een kind kan alleen gebruik maken van de informele rechtsingang als dat in de wet is bepaald.

Artikel 1:251a lid 4 van het Burgerlijk Wetboek (BW).

De rechtbank is van oordeel dat deze bepaling analoog kan worden toegepast voor kinderen die binnen een relatie tussen de ouders zijn geboren en voor wie op gezamenlijk verzoek aan de griffier of van rechtswege gezamenlijk ouderlijk gezag gevestigd is.

Uit het dossier blijkt dat niet eerder een beslissing is genomen over het gezag. Dat betekent dat de rechtbank een beslissing kan nemen op het verzoek van [minderjarige 1] .

Daarin staat dat de wijziging van gezamenlijk gezag naar eenhoofdig gezag alleen kan als:

Waarom de moeder alleen het gezag krijgt

De rechtbank noemt twee gronden voor eenhoofdig gezag: een dreigende knelsituatie tussen de ouders zonder voldoende uitzicht op verbetering binnen afzienbare tijd, of een andere noodzaak in het belang van het kind. Zij acht hier die laatste noodzaak aanwezig. De ouders konden al jaren niet constructief overleggen. Hun dochter nam zelf het contact rond gezagsbeslissingen over, wat haar veel stress en onrust bezorgde. De rechtbank kent daarom ambtshalve alleen de moeder het gezag toe. Daarmee hoopt zij de minderjarige te ontlasten.

Bronpassages bij deze uitleg

een kind 'klem of verloren' dreigt te raken tussen de ouders en niet te verwachten is dat daarin binnen afzienbare tijd voldoende verbetering komt, of

dit op een andere manier in het belang van het kind noodzakelijk is.

De rechtbank is van oordeel dat een wijziging in de huidige gezagssituatie in het belang van [minderjarige 1] noodzakelijk is.

Er is al jarenlang sprake van onrust tussen de ouders. Vijf jaar geleden zijn de ouders uit elkaar gegaan. Sindsdien lukt het de ouders niet om samen in het belang van [minderjarige 1] constructief te overleggen.

Omdat het de ouders niet lukt om gezagsbeslissingen in overleg met elkaar te nemen, neemt [minderjarige 1] dit contact van de moeder over. Dit zorgt voor veel onrust en stress bij [minderjarige 1] .

De rechtbank hoopt dat [minderjarige 1] meer rust krijgt als haar moeder alleen met het gezag over haar wordt belast.

bepaalt ambtshalve dat het gezag over [minderjarige 1] vanaf nu alleen toekomt aan de moeder;

Vaste omgang eindigt, vrijwillig contact blijft mogelijk

Voor omgang bieden de artikelen 1:377g en 1:377e BW de mogelijkheid om ambtshalve te beslissen als een kind van twaalf jaar of ouder dat wenst. De rechtbank laat de wens van deze zestienjarige zwaar meewegen. Zij wil zelf kiezen wanneer zij haar vader ziet, en hij heeft gezegd het contact niet te zullen afdwingen. De rechtbank beëindigt de bestaande regeling, zodat er geen vaste contactmomenten meer gelden. Dat is geen contactverbod: de dochter mag zelf bepalen wanneer zij weer contact wil.

Bronpassages bij deze uitleg

Op grond van de artikelen 1:377g en 1:377e Burgerlijk Wetboek (BW) kan de rechter, als haar blijkt dat de minderjarige van twaalf jaar of ouder hierop prijs stelt, ambtshalve een beslissing nemen over de omgangsregeling.

Zoals al eerder benadrukt is [minderjarige 1] een meisje van zestien jaar oud. Op deze leeftijd weegt haar wens zwaar.

De vader heeft op de zitting verteld dat hij er geen bezwaar tegen heeft dat [minderjarige 1] zelf bepaalt wanneer ze contact met hem wil. Voor nu gunt hij haar de rust waar ze behoefte aan heeft, hij zal geen contact afdwingen.

wijzigt de beschikking van deze rechtbank van 28 oktober 2024 en beëindigt ambtshalve de omgangsregeling tussen de vader en [minderjarige 1] en bepaalt dat er geen vaste contactmomenten meer tussen hen zullen zijn;

Jij mag vanaf nu zelf bepalen wanneer je contact met je vader wil.

Geen apart besluit over hoofdverblijf of kinderalimentatie

Een afzonderlijke vaststelling van het hoofdverblijf vindt de rechtbank niet nodig: door het eenhoofdig gezag ligt dat volgens haar al bij de moeder. Zij beslist niet over de betaling van kinderalimentatie door de moeder aan de vader, hoewel de dochter ook die kwestie had aangekaart. Zo'n beslissing kan de minderjarige niet via deze informele procedure uitlokken. De zorgen van de vader over de mogelijke financiële gevolgen wegen niet op tegen het belang van de dochter bij wijziging van gezag en omgang. De beschikking beëindigt dus geen alimentatieverplichting.

Bronpassages bij deze uitleg

Omdat de rechtbank de moeder alleen heeft belast met het gezag over [minderjarige 1] , is een beslissing over de hoofdverblijfplaats van [minderjarige 1] niet meer nodig, omdat [minderjarige 1] haar hoofdverblijfplaats hierdoor al bij de moeder heeft.

Ook heeft [minderjarige 1] gevraagd om te bepalen dat haar moeder geen kinderalimentatie voor [minderjarige 1] meer hoeft te betalen aan de vader.

In het gesprek met [minderjarige 1] op 11 juni 2026 en tijdens de zitting van 10 juli 2026 heeft de rechtbank al aangegeven dat zij geen beslissing kan nemen over de kinderalimentatie.

Dat is namelijk niet iets waar [minderjarige 1] iets over kan vragen. De rechtbank zal daar dus geen beslissing op nemen.

Het verweer van de vader dat deze beslissing mogelijk een wijziging in de alimentatieverplichting van de moeder jegens de vader oplevert, weegt niet op tegen het belang van [minderjarige 1] bij wijziging van het ouderlijk gezag en de zorgregeling.

De beslissingen gelden ook tijdens hoger beroep

De beslissingen over gezag en omgang zijn uitvoerbaar bij voorraad. Daardoor worden zij niet opgeschort doordat een ouder hoger beroep instelt: de ouders moeten zich eraan houden zolang het gerechtshof niet anders beslist. De zaak en deze beslissingen betreffen alleen de dochter, niet haar broer.

Bronpassages bij deze uitleg

verklaart deze beslissing uitvoerbaar bij voorraad.

Dat betekent dat de beslissing moet worden gevolgd, ook als één van de ouders hoger beroep instelt tegen deze beslissing. De beslissing van de rechtbank geldt in dat geval totdat het gerechtshof een andere beslissing neemt.

De ouders hebben naast [minderjarige 1] nog een zoon: [minderjarige 2] , geboren op [geboortedatum] 2012. Deze procedure gaat alleen over [minderjarige 1] .

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De rechtbank sluit aan bij de beschikking van de Hoge Raad van 4 april 2008. Daarin aanvaardde de Hoge Raad dat de informele rechtsingang ook na de echtscheidingsprocedure kan worden gebruikt, behalve wanneer de rechter in die procedure al op een verzoek om eenhoofdig gezag had beslist. De rechtbank past de bepaling vervolgens analoog toe op een kind uit een relatie zonder huwelijk, bij gezamenlijk gezag dat op gezamenlijk verzoek aan de griffier of van rechtswege is ontstaan. In haar zaak bestond nog geen eerdere rechterlijke gezagsbeslissing. Dit is aansluiting bij de aangehaalde uitleg met toepassing op een andere gezinssituatie, geen herziening of verwerping daarvan. De vergelijking is beperkt tot deze twee beschikkingen.

Bronpassages bij deze uitleg

Daarom moet art. 1:251a aldus worden uitgelegd dat het tevens aanleiding kan geven tot een na afloop van de scheidingsprocedure te geven beschikking tot toekenning van eenhoofdig gezag.

Aantekening verdient nog dat de informele rechtsingang na de beëindiging van de scheidingsprocedure niet meer kan worden gebruikt indien de rechter in die procedure naar aanleiding van een verzoek tot toekenning van eenhoofdig gezag een beslissing heeft gegeven.

Hoge Raad 4 april 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2241.

De rechtbank is van oordeel dat deze bepaling analoog kan worden toegepast voor kinderen die binnen een relatie tussen de ouders zijn geboren en voor wie op gezamenlijk verzoek aan de griffier of van rechtswege gezamenlijk ouderlijk gezag gevestigd is.

Uit het dossier blijkt dat niet eerder een beslissing is genomen over het gezag. Dat betekent dat de rechtbank een beslissing kan nemen op het verzoek van [minderjarige 1] .

Reikwijdte en beperkingen

  • De vergelijking is beperkt tot deze beschikking en de aangehaalde beschikking van de Hoge Raad van 4 april 2008. Andere rechtspraak is niet onderzocht.
  • De toepasselijke versies van de aangehaalde wetsartikelen zijn niet afzonderlijk gecontroleerd. De beschikking uit 2008 dient als historische vergelijkingsbron.
  • Het gaat om een beschikking in eerste aanleg. Uit de aangeleverde stukken blijkt niet of hoger beroep is ingesteld; uitvoerbaarheid bij voorraad betekent niet dat de beslissing onherroepelijk is.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.