Uitspraak uitgelegd

Hostelrestaurant voor niet-gasten: intrekking exploitatievergunning vernietigd

Mag een restaurant dat bij een hostel hoort ook bezoekers ontvangen die daar niet overnachten? De Rechtbank Amsterdam oordeelt op 16 september 2026 dat dit restaurant daarmee niet in strijd met het bestemmingsplan handelt. De intrekking van de exploitatievergunning wordt vernietigd, maar de rechtbank beslist niet zelf definitief over de vergunning. De burgemeester moet opnieuw op de bezwaren beslissen. De afwijzing van een tweede, herhaalde aanvraag blijft wel in stand.

Instantie
Rechtbank Amsterdam
Uitspraakdatum
2026-09-16
Publicatie bron
2026-11-10

In het kort

  • Openstelling van dit hostelrestaurant voor niet-hostelgasten is volgens het bestemmingsplan Oud West 2018 niet in strijd met horeca van categorie 5.
  • Het restaurant blijft functioneel en organisatorisch bij het hostel horen. Het begrip ‘bijbehorend’ beperkt de bezoekerskring hier niet tot overnachtende gasten.
  • De intrekking van de eerste exploitatievergunning is vernietigd. De burgemeester moet binnen zes weken na verzending opnieuw op de bezwaren beslissen en eventuele andere APV-weigeringsgronden beoordelen.
  • De afwijzing van de tweede aanvraag blijft in stand: de exploitant beoogde hetzelfde rechtsgevolg zonder nieuwe feiten of veranderde omstandigheden.

Waarom deze zaak belangrijk is

Voor ondernemers is het onderscheid tussen planologische toelaatbaarheid en een definitieve exploitatievergunning wezenlijk. Deze uitspraak neemt voor dit met het hostel verbonden restaurant de planologische weigeringsgrond weg, maar laat eventuele andere APV-gronden nog aan de burgemeester. Een anders omschreven vervolgaanvraag bood bij hetzelfde beoogde rechtsgevolg en zonder nieuwe feiten geen afzonderlijke inhoudelijke beoordeling.

Twee aanvragen voor openstelling aan bezoekers van buiten

De exploitant vroeg in juni 2023 een exploitatievergunning aan om het restaurant in haar hostel ook voor niet-hostelgasten te openen. De burgemeester verleende die vergunning aanvankelijk, maar trok haar na bezwaren van omwonenden in april 2024 in. In juni 2024 volgde een nieuwe aanvraag, nu aangeduid als een exploitatievergunning voor een hotel. Die aanvraag wees de burgemeester af onder verwijzing naar het eerdere besluit. De rechtbank moest daardoor over twee afzonderlijke besluiten oordelen.

Bronpassages bij deze uitleg

Op 2 juni 2023 heeft eiseres een ‘exploitatievergunning restaurant’ aangevraagd. Met het besluit van 28 september 2023 heeft de burgemeester deze vergunning verleend.

Met de exploitatievergunning is aan eiseres toestemming verleend om het restaurant in haar hostel te openen voor niet-hostelgasten. De omwonenden hebben hiertegen bezwaar gemaakt.

Met het bestreden besluit van 22 april 2024 (bestreden besluit 1) heeft de burgemeester de bezwaren gegrond verklaard en de exploitatievergunning ingetrokken.

Op 3 juni 2024 heeft eiseres opnieuw een exploitatievergunning aangevraagd, ditmaal voor een hotel. Met bestreden besluit 2 heeft de burgemeester deze aanvraag afgewezen onder verwijzing naar het bestreden besluit 1.

De eerste en tweede aanvraag vallen onder verschillende APV-versies

Voor de eerste aanvraag gold de oude versie van artikel 3.3 APV: de burgemeester moest de vergunning weigeren bij strijd met het bestemmingsplan. Voor de tweede aanvraag gold de gewijzigde bepaling over strijd met het omgevingsplan, met een uitzondering wanneer de exploitatie overeenstemt met een verleende buitenplanse omgevingsvergunning voor een omgevingsactiviteit. Die uitzondering hoort bij de tweede versie, niet bij het voor de eerste aanvraag weergegeven kader. Door artikel 4.6 van de Invoeringswet Omgevingswet is Oud West 2018 onderdeel geworden van het tijdelijke omgevingsplan. Voor zover een inhoudelijke beoordeling plaatsvindt, zijn voor beide aanvragen dus dezelfde bestemmingsplanregels relevant.

Bronpassages bij deze uitleg

Op grond van artikel 3.3 van de Algemene plaatselijke verordening (APV) weigert de burgemeester de vergunning voor een bedrijf als de exploitatie daarvan in strijd is met het bestemmingsplan (APV oud, geldend ten tijde van de eerste aanvraag)

omgevingsplan, tenzij de exploitatie in overeenstemming is met een verleende buitenplanse omgevingsvergunning voor een omgevingsactiviteit (geldend recht ten tijde van de tweede aanvraag).

Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet maken gemeentelijke bestemmingsplannen die vóór 1 januari 2024 golden, op grond van artikel 4.6 van de Invoeringswet Omgevingswet, van rechtswege deel uit van het (tijdelijk deel van het) omgevingsplan.

Het bestemmingsplan Oud West 2018 (hierna: het bestemmingsplan), zoals dat gold vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet, maakt daarom deel uit van het omgevingsplan van de gemeente Amsterdam.

Beide aanvragen om een exploitatievergunning dienen, voor zover het tot een inhoudelijke beoordeling komt, dus aan hetzelfde bestemmingsplan te worden getoetst.

‘Bijbehorend’ beperkt het restaurant niet tot overnachtende gasten

Het bestemmingsplan laat op deze locatie horeca van categorie 5 toe, inclusief een bijbehorend restaurant. Een beperking tot overnachtende gasten staat niet in de regels. Volgens de rechtbank betekent ‘bijbehorend’ ook niet zonder meer hetzelfde als ‘ondergeschikt’ of ‘onzelfstandig’. Het onderscheid tussen een zelfstandig restaurant en een hotelrestaurant levert evenmin zo’n bezoekersbeperking op. De eerdere uitspraak uit 2020 staat deze uitleg niet in de weg: die ging over een omgevingsvergunning onder het vorige bestemmingsplan, waarin ondergeschiktheid aan de hotelfunctie wél was vastgelegd. Die beperking ontbreekt in het huidige plan.

Bronpassages bij deze uitleg

Op het perceel [adres] rust de bestemming ‘Horeca’. De voor ‘Horeca’ aangewezen gronden zijn op grond van artikel 11.1 van het bestemmingsplan bestemd voor horeca van categorie 5.

Artikel 1.45 van het bestemmingsplan omschrijft horeca van categorie 5 als een hotel, waaronder ook begrepen een motel, jeugdherberg en daarmee naar de aard te vergelijken bedrijf, inclusief bijbehorende bar, restaurant en het bieden van vergaderaccommodatie.

In de planregels staat niet dat het restaurant uitsluitend toegankelijk mag zijn voor gasten van het hotel of hostel. De term ‘bijbehorend’ wordt in de planregels niet nader gedefinieerd.

Het begrip ‘bijbehorend’ betekent volgens de rechtbank niet zonder meer ‘ondergeschikt’ of ‘onzelfstandig’.

Dat het bestemmingsplan onderscheid maakt tussen een zelfstandig restaurant van categorie 4 en een hotel met bijbehorend restaurant van categorie 5, betekent niet dat een restaurant van een hotel uitsluitend hotelgasten mag ontvangen.

Die uitspraak ging over een omgevingsvergunning en zag op het vorige bestemmingsplan op grond waarvan een andere bestemming gold.

Uit de begripsaanduiding in het vorige bestemmingsplan volgde dat horeca ondergeschikt moest zijn aan de hotel functie. Het huidige bestemmingsplan geeft die beperking echter niet (meer).

De band met het hostel blijft wel noodzakelijk

De rechtbank leest in de toelichting wel een vereiste van functionele en organisatorische samenhang. Als het hotel ophoudt te bestaan, moet ook het bijbehorende restaurant stoppen. In deze zaak blijft die samenhang aanwezig: het restaurant maakt deel uit van de hostelexploitatie en gebruikt de keuken en medewerkers van het hostel. De hotelfunctie blijft bovendien de hoofdfunctie; veruit het grootste deel van het vloeroppervlak en de activiteiten houdt daarmee verband. Tegen die feitelijke achtergrond maakt de komst van bezoekers van buiten het restaurant niet strijdig met de toegestane horecacategorie.

Bronpassages bij deze uitleg

Daaruit kan, volgens de rechtbank, slechts worden opgemaakt dat er een functionele en organisatorische samenhang tussen het restaurant en het hotel moet bestaan.

Bijvoorbeeld dat als het hotel ophoudt te bestaan, dan zal ook de exploitatie van het bijbehorende restaurant moeten worden beëindigd.

Daarbij is onder meer van belang dat het restaurant onderdeel is van de exploitatie van het hostel, gebruikmaakt van de keuken en medewerkers van het hostel en dat de hotelfunctie de hoofdfunctie van het pand blijft.

Veruit het grootste deel van het vloeroppervlak en de activiteiten in het pand blijft verband houden met het hostel. Dat ook personen die niet in het hostel verblijven in het restaurant kunnen eten, is niet in strijd met de bestemming horeca van categorie 5.

De tweede aanvraag strandt zonder nieuwe feiten

Voor de tweede aanvraag past de rechtbank artikel 4:6 Awb toe. Deze bepaling geeft de burgemeester de mogelijkheid een herhaalde aanvraag af te wijzen door naar een eerdere afwijzing te verwijzen als nieuwe feiten of veranderde omstandigheden ontbreken. De exploitant bevestigde op de zitting dat zij hetzelfde rechtsgevolg nastreefde en niets nieuws aan de aanvraag ten grondslag had gelegd. Daarom mocht de burgemeester deze aanvraag zo afwijzen. Dat het eerste beroep inhoudelijk slaagt, leidt in deze uitspraak dus niet tot een gegrond tweede beroep.

Bronpassages bij deze uitleg

Artikel 4:6 van de Awb geeft de burgemeester de mogelijkheid om een herhaalde aanvraag af te wijzen onder verwijzing naar een eerder afwijzend besluit, als de aanvrager geen nieuw gebleken feiten of veranderde omstandigheden vermeldt.

Eiseres heeft op de zitting bevestigd dat zij met de tweede aanvraag hetzelfde rechtsgevolg heeft beoogd als met de eerste aanvraag. Zij heeft ook bevestigd dat aan de tweede aanvraag geen nieuwe feiten of veranderde omstandigheden ten grondslag liggen.

De burgemeester heeft de tweede aanvraag daarom terecht met toepassing van artikel 4:6 van de Awb afgewezen.

Het beroep tegen het bestreden besluit 1 is gegrond. Het beroep tegen het bestreden besluit 2 is ongegrond.

De aangehaalde Afdelingszaken ondersteunen een beperkte vergelijking

De rechtbank gebruikt dezelfde uitlegbenadering als de Afdeling bestuursrechtspraak in 2016: de plantoelichting helpt wanneer de regels, ook in onderlinge samenhang, onduidelijk zijn. Bij herhaalde aanvragen laten de andere aangehaalde zaken vooral een feitelijk onderscheid zien. In de garagezaak uit 2009 bleef een andere oppervlakteberekening betrekking hebben op hetzelfde bouwplan. In 2013 waren ruimten juist aangepast en waren de plannen niet in essentie gelijk, zodat geen herhaalde aanvraag voorlag. Hier erkende de exploitant daarentegen hetzelfde rechtsgevolg en het ontbreken van nieuwe feiten. Deze vergelijking betreft niet de volledige ontwikkeling van de rechterlijke toetsing van herhaalde aanvragen.

Bronpassages bij deze uitleg

Als die op zichzelf niet duidelijk is, ook niet in samenhang met de andere planregels (systematiek), dan komt betekenis toe aan de niet bindende plantoelichting.

De niet bindende toelichting bij het bestemmingsplan heeft in zoverre betekenis dat deze over de bedoeling van de planwetgever meer inzicht kan geven indien de bestemming en de bijbehorende voorschriften waaraan moet worden getoetst, op zichzelf noch in samenhang duidelijk zijn.

Met beide aanvragen wordt beoogd een bouwvergunning te verkrijgen voor het verwezenlijken van een uitbreiding van een garage op het perceel in dezelfde uitvoering en met dezelfde maatvoering.

Het door [appellant] gestelde verschil tussen beide aanvragen, te weten de wijze waarop de te bebouwen oppervlakte is berekend, leidt niet tot een ander oordeel.

Ook de afmetingen van de ruimtes met de functie berging zijn aangepast.

Gelet hierop zijn de bouwplannen niet in essentie gelijk, zodat de aanvraag van 14 november 2011 geen herhaalde aanvraag betreft.

Eiseres heeft op de zitting bevestigd dat zij met de tweede aanvraag hetzelfde rechtsgevolg heeft beoogd als met de eerste aanvraag. Zij heeft ook bevestigd dat aan de tweede aanvraag geen nieuwe feiten of veranderde omstandigheden ten grondslag liggen.

Nieuw besluit nodig, geen definitieve vergunningverlening door de rechter

De rechtbank verklaart het eerste beroep gegrond en vernietigt het besluit waarmee de vergunning was ingetrokken. Zij laat de rechtsgevolgen niet in stand en neemt ook niet zelf een definitieve vergunningbeslissing. Met toepassing van artikel 8:72 Awb moet de burgemeester binnen zes weken na verzending opnieuw op de bezwaren beslissen. Daarbij blijven de bezwaren van omwonenden en eventuele andere APV-weigeringsgronden ter beoordeling staan. Het tweede beroep is ongegrond, zodat die afwijzing in stand blijft. De planologische winst voor de exploitant is dus nog geen definitieve rechterlijke verlening van de exploitatievergunning.

Bronpassages bij deze uitleg

- verklaart het beroep tegen het bestreden besluit 1 gegrond (zaaknummer AMS 24/2943);

- vernietigt het bestreden besluit 1;

De rechtbank ziet geen reden om de rechtsgevolgen van het vernietigde bestreden besluit 1 in stand te laten of zelf een beslissing te nemen.

Het is aan de burgemeester om te oordelen over de bezwaren van de omwonenden en de (eventuele) overige weigeringsgronden uit de APV.

De rechtbank bepaalt daarom met toepassing van artikel 8:72, vierde lid, van de Awb dat de burgemeester een nieuw besluit moet nemen.

- draagt de burgemeester op om binnen zes weken na de dag van verzending van deze uitspraak een nieuw besluit te nemen op de bezwaren met inachtneming van deze uitspraak;

- verklaart het beroep tegen het bestreden besluit 2 ongegrond (zaaknummer AMS 24/5435);

Verhouding tot eerdere rechtspraak

Op twee afgebakende punten sluit de uitspraak aan bij de aangeleverde Afdelingsrechtspraak: de betekenis van duidelijke planregels bij de uitleg en het belang van de inhoud van opeenvolgende aanvragen. In 2009 bleef hetzelfde garageplan een herhaalde aanvraag, ondanks een andere oppervlakteberekening. In 2013 was het bouwplan juist wezenlijk aangepast en daarom niet herhaald. Dat feitelijke verschil verklaart de andere kwalificatie. Deze vergelijking omvat niet de volledige ontwikkeling van de rechterlijke toetsing van herhaalde aanvragen.

Bronpassages bij deze uitleg

Als die op zichzelf niet duidelijk is, ook niet in samenhang met de andere planregels (systematiek), dan komt betekenis toe aan de niet bindende plantoelichting.

De niet bindende toelichting bij het bestemmingsplan heeft in zoverre betekenis dat deze over de bedoeling van de planwetgever meer inzicht kan geven indien de bestemming en de bijbehorende voorschriften waaraan moet worden getoetst, op zichzelf noch in samenhang duidelijk zijn.

Eiseres heeft op de zitting bevestigd dat zij met de tweede aanvraag hetzelfde rechtsgevolg heeft beoogd als met de eerste aanvraag.

Zij heeft ook bevestigd dat aan de tweede aanvraag geen nieuwe feiten of veranderde omstandigheden ten grondslag liggen.

Met beide aanvragen wordt beoogd een bouwvergunning te verkrijgen voor het verwezenlijken van een uitbreiding van een garage op het perceel in dezelfde uitvoering en met dezelfde maatvoering.

Het door [appellant] gestelde verschil tussen beide aanvragen, te weten de wijze waarop de te bebouwen oppervlakte is berekend, leidt niet tot een ander oordeel.

Ook de afmetingen van de ruimtes met de functie berging zijn aangepast.

Gelet hierop zijn de bouwplannen niet in essentie gelijk, zodat de aanvraag van 14 november 2011 geen herhaalde aanvraag betreft.

Reikwijdte en beperkingen

  • De burgemeester moet nog opnieuw op de bezwaren beslissen. De rechtbank heeft eventuele andere APV-weigeringsgronden niet zelf beoordeeld en heeft niet zelf de vergunning verleend.
  • De vergelijking is beperkt tot de drie aangeleverde Afdelingsuitspraken. De uitspraak uit 2020 is alleen bekend uit de bespreking daarvan door de rechtbank; latere rechtsontwikkelingen zijn niet uitputtend onderzocht.
  • De historische regelingen zijn beschreven aan de hand van het door de rechtbank weergegeven kader. De volledige historische versieteksten zijn niet zelfstandig onderzocht.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.