Uitspraak uitgelegd

Geweld in de GGZ: A-G adviseert herbeoordeling letselschade

Sluit een onverwachte aanval door een patiënt uit dat betere veiligheidsmaatregelen de schade hadden kunnen beperken? Volgens advocaat-generaal De Bock is dat in deze zaak onvoldoende uitgelegd. In haar conclusie van 3 juli 2026 adviseert zij de afwijzing van een letselschadeclaim tegen GGNet te vernietigen en de zaak opnieuw te laten behandelen. Ook bepleit zij een ruimere verzekeringsplicht. Dit is een advies aan de Hoge Raad, geen arrest.

Conclusie: advies aan de rechter. Deze bron is geen rechterlijke uitspraak.
Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum conclusie
2026-07-03
Publicatie bron
2026-07-09

In het kort

  • De A-G adviseert vernietiging van het hofarrest en verwijzing voor een nieuwe behandeling; zij kent zelf geen schadevergoeding toe.
  • De werkgever draagt volgens de conclusie ook het bewijs dat naleving van de zorgplicht de schade niet zou hebben voorkomen.
  • Het plotselinge karakter van de aanval verklaart volgens de A-G onvoldoende waarom waarschuwingen, overdracht of snellere hulp het letsel niet hadden kunnen beperken.
  • De oordelen over metalen bestek en de vluchtmogelijkheid zijn volgens de A-G onvoldoende gemotiveerd; voor de concrete veiligheidsnormen acht zij deskundige voorlichting nodig.
  • Een bredere ongevallenverzekering voor deze GGZ-werkgever wordt bepleit, maar is met deze conclusie geen door de Hoge Raad vastgestelde nieuwe verplichting.

Waarom deze zaak belangrijk is

Voor letselschade na patiëntgeweld maakt de conclusie een praktisch belangrijk onderscheid: een veiligheidsmaatregel kan zinvol zijn doordat zij letsel beperkt, ook wanneer zij de aanval niet voorkomt. Daarnaast benadrukt de A-G het belang van deskundige informatie over de veiligheidspraktijk op een gesloten GGZ-afdeling. Haar pleidooi voor een bredere verzekering moet worden onderscheiden van een al door de Hoge Raad vastgestelde verplichting.

Letselschadeclaim na aanval op een gesloten GGZ-afdeling

De werknemer werkte als leerling-verpleegkundige op de gesloten afdeling Acute Zorg van GGNet. Op 26 maart 2016 werd hij door patiënt D. met een vork aangevallen, waardoor hij letsel opliep. Zijn claim richt zich tegen GGNet en haar aansprakelijkheidsverzekeraar Centramed. Het hof zag geen grond voor vergoeding op basis van de zorgplicht: hoewel GGNet op verschillende punten was tekortgeschoten, zou de schade volgens het hof ook bij naleving van die verplichtingen zijn ontstaan.

Bronpassages bij deze uitleg

Per 1 september 2015 bekleedde hij de functie van leerling verpleegkundige in opleiding. In het kader van zijn opleiding is hij vanaf maart 2016 werkzaam geweest op de gesloten afdeling Acute Zorg

Op 26 maart 2016 heeft op de afdeling Acute Zorg een geweldsincident plaatsgevonden.

Vervolgens komt patiënt D. kort daarna terug, loopt rechtstreeks naar Werknemer, valt hem aan met een vork en steekt hem in zijn gezicht, hoofd, schouder en armen.

In deze deelgeschilprocedure gaat het om de vraag of GGNet en Centramed (de aansprakelijkheidsverzekeraar van GGNet) aansprakelijk zijn voor de schade van Werknemer.

Het hof heeft aangenomen dat GGNet op verschillende punten haar zorgplicht als bedoeld in art. 7:658 lid 1 BW heeft geschonden.

Volgens het hof ontbreekt echter het causaal verband tussen schending van deze zorgplichten en de schade van Werknemer; de schade van Werknemer zou volgens het hof ook zijn ontstaan indien er geen schending van zorgplichten was geweest.

Werkgever moet ontbreken van causaal verband aantonen

De A-G benadrukt dat artikel 7:658 BW geen risicoaansprakelijkheid inhoudt. Bij schade in de uitoefening van het werk ligt het echter bij de werkgever om naleving van de zorgplicht aan te tonen. Ook kan de werkgever aantonen dat naleving de schade niet zou hebben voorkomen. Volgens de conclusie draagt de werkgever dus ook het bewijs dat een causaal verband ontbreekt. Daarbij telt mee of correcte veiligheidsmaatregelen niet de aanval zelf, maar wél een deel van het letsel hadden kunnen voorkomen.

Bronpassages bij deze uitleg

Art. 7:658 BW bevat géén risicoaansprakelijkheid van de werkgever voor schade die een werknemer lijdt tijdens zijn werkzaamheden.

2. De werkgever is jegens de werknemer aansprakelijk voor de schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt, tenzij hij aantoont dat hij de in lid 1 genoemde verplichtingen is nagekomen of dat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van

Ook op dit punt ligt de bewijslast bij de werkgever; die moet aantonen dat er géén causaal verband is.

Als aannemelijk is dat het achterwege blijven van een normschending ertoe leidt dat weliswaar schade zou zijn geleden, maar in een geringere omvang dan het geval is geweest bij de normschending, is wel degelijk causaal verband (csqn-verband) aanwezig tussen de schade en de normschending.

Een plotselinge aanval sluit beperking van letsel niet uit

Volgens De Bock is de plotselinge, hevige aanval onvoldoende reden om aan te nemen dat betere veiligheidszorg niets had uitgemaakt. Was de werknemer gewaarschuwd voor de patiënt en waren ongeruste signalen gedeeld en diensten zorgvuldig overgedragen, dan had hij beter voorbereid kunnen zijn. Onverwacht patiëntgeweld is juist een risico waarop veiligheidsmaatregelen zijn gericht. Een goed werkend alarmsysteem kan bovendien via snellere hulp de gevolgen beperken, ook als het de aanval niet voorkomt. Het hof heeft volgens de A-G onvoldoende uitgelegd waarom de werknemer bij naleving van de zorgplichten dezelfde schade zou hebben geleden.

Bronpassages bij deze uitleg

In het bijzonder is niet in te zien waarom het niet had uitgemaakt als Werknemer wél zou zijn gewaarschuwd voor patiënt D. en de ‘niet pluis’ gevoelens die bij teamleden leefden, wél met hem zouden zijn gedeeld. Hij zou dan immers meer op zijn hoede zijn geweest.

Hetzelfde geldt voor het niet naleven van de norm van een zorgvuldige overdracht.

Veiligheidsmaatregelen zijn precies bedoeld om dit risico, onverwachte en plotselinge aanvallen door patiënten, te voorkomen of op zijn minst de gevolgen daarvan zoveel als mogelijk te beperken.

Het enkele feit dat een goed werkend piepersysteem een incident niet kan voorkomen, laat onverlet dat als er bij een alarmmelding direct of zeer spoedig andere werknemers te hulp schieten, het incident daardoor wel degelijk minder ernstige gevolgen kan hebben.

Niet begrijpelijk is waarom bij het wel naleven van alle zorgplichten door GGNet de schade bij Werknemer niet minder ernstig zou kunnen geweest, bijvoorbeeld omdat Werknemer zich toch had verweerd of omdat hij meer op zijn hoede zou zijn geweest jegens patiënt D.

Metalen bestek: de concrete zorgplicht blijft open

Dat GGNet de patiënt metalen bestek liet gebruiken, is volgens de A-G evenmin afdoende beoordeeld. Het hof had onder meer moeten ingaan op toezicht en het weer innemen van bestek na de maaltijd. Ook de gedachte dat plastic bestek vergelijkbaar letsel kan veroorzaken, vindt zij onvoldoende onderbouwd. Zij stelt echter niet vast dat uitsluitend plastic bestek was toegestaan. Welke maatregelen redelijkerwijs nodig waren, hangt mede af van de veiligheidspraktijk in de verplichte GGZ ten tijde van het incident. Daarover acht zij deskundige voorlichting nodig; ook het passeren van het bewijsaanbod is volgens haar onvoldoende gemotiveerd.

Bronpassages bij deze uitleg

Verder is niet begrijpelijk op grond waarvan het hof heeft aangenomen “dat met plastic bestek (soortgelijk) letsel kan worden toegebracht”.

heeft het hof onbesproken gelaten of van GGNet kon worden gevergd dat zij zodanige veiligheidsmaatregelen nam, dat erop wordt toegezien dat als een patiënt als D. zonder toezicht op zijn kamer met metalen bestek eet, dit bestek na de maaltijd wordt ingenomen

ligt wat mij betreft nog open. Het antwoord hierop hangt er mede van af wat binnen de verplichte GGZ-zorg, ten tijde van het incident, op dit vlak zorgvuldig werd geacht.

Op basis van het dossier is dat m.i. niet met voldoende zekerheid vast te stellen. Gelet op het feit dat de beantwoording van die vraag deskundige kennis vergt, kan de rechter m.i. de vraag niet beantwoorden zonder deskundige voorlichting.

Het hof heeft m.i. onvoldoende gemotiveerd waarom aan dit bewijsaanbod voorbij kon worden gegaan, zoals Werknemer aanvoert bij onderdeel VI.

Een tweede deur bewijst nog geen veilige vluchtroute

De A-G vindt ook onvoldoende uitgelegd waarom het kantoortje een veilige vluchtmogelijkheid bood. Volgens haar is de aanwezigheid van een tweede deur daarvoor niet genoeg, gelet op de bezwaren van de werknemer over de inrichting en bruikbaarheid van de route. De vraag is of GGNet met de inrichting en toegankelijkheid van die ruimte het hoge veiligheidsniveau had bereikt dat bij de structurele gevaren van een gesloten GGZ-afdeling past. Voor dat oordeel acht zij onafhankelijke deskundige voorlichting nodig. Ook op dit punt kon het hof volgens haar niet zonder nadere motivering voorbijgaan aan het verzoek om nader bewijs.

Bronpassages bij deze uitleg

Partijen zijn het erover eens dat er een tweede deur in het kantoortje was, maar of daarmee ‘in zoverre’ een vluchtmogelijkheid werd geboden, volgt daaruit nog niet.

De vraag is of GGNet voor wat betreft de inrichting en toegankelijkheid van het kantoortje ervoor heeft zorggedragen dat aan het vereiste, op de structurele gevaren van een gesloten GGZ-afdeling toegesneden, hoge veiligheidsniveau van de werkomstandigheden is voldaan

Dat dat het geval is geweest, heeft het hof m.i. niet toereikend gemotiveerd. Ook hier geldt dat de rechter een dergelijk oordeel m.i. niet kan geven zonder onafhankelijke deskundige voorlichting.

M.i. kon het hof niet ongemotiveerd voorbijgaan aan het verzoek van Werknemer om een deskundigenbericht in te winnen, althans getuigen te horen,

Bredere verzekeringsplicht is een voorstel tot rechtsontwikkeling

De conclusie beschrijft een verzekeringsplicht die in de besproken rechtspraak beperkt is tot bepaalde werkgerelateerde verkeersongevallen; het hof wilde die grens hier niet verleggen. De Bock bepleit voor GGNet wél een verzekering die werknemers breed beschermt tegen risico’s tijdens hun werk, in haar voorstel uitgezonderd opzet of grove schuld. Zij vindt daarvoor mede steun in het Afzinkkelder-arrest en noemt dit een stap in de rechtsontwikkeling. Dat pleidooi is dus geen vaststelling dat voor alle werkgevers al een algemene verzekeringsplicht geldt. Verder benadrukt zij dat de verzekerbaarheid naar maart 2016 moet worden beoordeeld. Zij biedt nader onderzoek van de verzekeringsmarkt aan; de benodigde dekking op dat moment kan niet zonder meer uit het huidige aanbod worden afgeleid.

Bronpassages bij deze uitleg

Hiermee is de aansprakelijkheid van een werkgever wegens het niet afsluiten van een verzekering voor arbeidsongevallen tot nu toe beperkt gebleven tot verkeersongevallen van werknemers, meer in het bijzonder tot de in het TNT-arrest onder (a), (b) en (c) genoemde categorieën van arbeidsongevallen.

Het hof ziet geen aanleiding van dit oordeel van de Hoge Raad af te wijken.

Dit resultaat kan worden bereikt door op grond van art. 7:611 BW te oordelen dat op GGNet de verplichting rust om een verzekering af te sluiten die alle risico’s dekt waaraan werknemers tijdens hun werkzaamheden worden blootgesteld (behoudens opzet of grove schuld).

Een deel van de argumentatie uit het Afzinkkelder-arrest biedt steun voor de opvatting dat GGNet de schade van Werknemer behoort te vergoeden.

Aanvaarding van een verzekeringsplicht op grond van art. 7:611 BW in het onderhavige geval zou dan een voorbeeld zijn van rechtsontwikkeling op het terrein van het aansprakelijkheidsrecht.

GGNet heeft dat overigens betwist en voert bovendien – terecht – aan dat de verzekerbaarheid beoordeeld moet worden ten tijde van het ongeval, in maart 2016.

Als de Hoge Raad dat op prijs zou stellen, zou ik specifiek op dit punt nog een nadere conclusie kunnen nemen op basis van een onderzoek van de verzekeringsmarkt.

Advies tot nieuwe behandeling, geen schadevergoeding toegekend

De Bock adviseert de Hoge Raad het hofarrest in het beroep van de werknemer te vernietigen en de zaak voor een nieuwe behandeling te verwijzen. Het voorwaardelijke incidentele beroep moet volgens haar worden verworpen. Op het trainingspunt leest zij het hofarrest niet als een vaststelling dat de werknemer geen fysieke weerbaarheidstraining had gevolgd. Voor zijn causaliteitsoordeel ging het hof volgens haar alleen bij wijze van veronderstelling uit van een tekortkoming op dit punt. De conclusie levert daarmee geen definitieve aansprakelijkheid of toegewezen schadevergoeding op.

Bronpassages bij deze uitleg

De conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest en tot verwijzing.

De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep.

Ik begrijp deze overweging zo, dat het hof slechts veronderstellenderwijs uitgaat van de normschending van het niet gevolgd hebben door Werknemer van weerbaarheidstrainingen, in aanloop naar het causaliteitsoordeel.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De causaliteitsmaatstaf in de conclusie sluit aan bij de historische arresten van de Hoge Raad uit 1999 en 2003: de werkgever kan aansprakelijkheid afweren door aan te tonen dat naleving van de zorgplicht het ongeval niet zou hebben voorkomen. Het verschil met het hofarrest in deze zaak betreft de onderbouwing van die conclusie: de A-G vindt onvoldoende uitgelegd waarom betere veiligheidszorg geen verschil zou hebben gemaakt. Deze vergelijking betreft uitsluitend causaliteit, niet de bepleite uitbreiding van de verzekeringsplicht.

Bronpassages bij deze uitleg

Voor werkgeversaansprakelijkheid op grond van art. 7:658 BW is dus wel vereist dat er een causaal verband is tussen de door de werknemer geleden schade en een schending van de zorgplicht. Ook op dit punt ligt de bewijslast bij de werkgever; die moet aantonen dat er géén causaal verband is.

hetzij dat nakoming van die verplichtingen het ongeval niet zou hebben voorkomen.

kan de werkgever immers ook in dat geval aan zijn aansprakelijkheid ontkomen door aan te tonen dat een risicoinventarisatie die aan de daaraan te stellen eisen voldeed, het ongeval niet zou hebben voorkomen

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de vorderingen van [appellant] op grond van artikel 7:658 BW niet toewijsbaar zijn omdat de zorgplichtschending van GGNet niet in causaal verband staat tot de ondervonden schade.

M.i. wordt bij onderdeel I.5 terecht aangevoerd dat dit oordeel onbegrijpelijk is.

Reikwijdte en beperkingen

  • Deze bespreking betreft een conclusie van een advocaat-generaal. Een daaropvolgend arrest van de Hoge Raad is niet aangeleverd; het advies stelt aansprakelijkheid of schadevergoeding niet definitief vast.
  • De vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken en is niet uitputtend. De arresten uit 2011 over de verzekeringsplicht zijn niet volledig aangeleverd, zodat de voorgestelde verruiming niet zelfstandig aan die volledige arresten is getoetst.
  • De destijds geldende wetsversies zijn niet afzonderlijk gecontroleerd. Voor de veiligheidspraktijk en verzekerbaarheid zijn de omstandigheden ten tijde van het incident in maart 2016 relevant.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.