Uitspraak uitgelegd

CWS-aanvraag: Gelderland geeft 66 weken extra en legt dwangsom op

Wat levert een beroep op als Dienst Toeslagen niet beslist op een aanvraag om aanvullende schadevergoeding bij de Commissie Werkelijke Schade? De rechtbank Gelderland geeft de dienst in haar uitspraak van 27 augustus 2026 tot en met 24 augustus 2027 om alsnog te beslissen. Zij kiest voor 66 weken na afloop van de wettelijke beslistermijn, met € 50 dwangsom per dag bij overschrijding en een maximum van € 15.000. Daarmee verlaat zij uitdrukkelijk de eerder gevolgde Afdelingslijn van twee weken met een dwangsom van nihil.

Instantie
Rechtbank Gelderland
Uitspraakdatum
2026-08-27
Publicatie bron
2026-08-27

In het kort

  • Het beroep tegen het uitblijven van een besluit is gegrond; Dienst Toeslagen moet uiterlijk op 24 augustus 2027 op de CWS-aanvraag beslissen.
  • Gelderland volgt niet langer de Afdelingslijn van twee weken met een dwangsom van nihil en kiest voor 66 weken na de wettelijke beslistermijn van 52 weken.
  • Bij overschrijding van de nieuwe beslisdatum geldt een rechterlijke dwangsom van € 50 per dag, tot maximaal € 15.000. Daarnaast is al € 1.442 aan bestuurlijke dwangsom verschuldigd.
  • Bijzondere omstandigheden kunnen een andere nadere termijn rechtvaardigen. Is de termijn van 66 weken bij de uitspraak al verstreken, dan geldt in beginsel twee weken na verzending.

Waarom deze zaak belangrijk is

Het beroep geeft deze ouder een concrete uiterste beslisdatum met een dwangsom bij verdere vertraging. De 66 weken worden gerekend vanaf het einde van de wettelijke beslistermijn, niet vanaf de uitspraak. De rechterlijke dwangsom bij toekomstige overschrijding staat los van de al verschuldigde bestuurlijke dwangsom en bepaalt niet hoeveel aanvullende schadevergoeding de ouder krijgt.

Ook na de ingebrekestelling bleef een besluit uit

De ouder vroeg op 19 mei 2025 aanvullende schadevergoeding bij de Commissie Werkelijke Schade aan. De verlengde wettelijke beslistermijn eindigde op 19 mei 2026. Daarna volgde een ingebrekestelling, maar ook meer dan twee weken na ontvangst daarvan was nog geen besluit genomen. Omdat het beroep pas na die wachttijd was ingesteld en de dienst nog steeds niet had beslist, acht de rechtbank het beroep ontvankelijk en gegrond.

Bronpassages bij deze uitleg

Eiser heeft op 19 mei 2025 verzocht om een aanvullende schadevergoeding bij de CWS in het kader van de herstelregeling kinderopvangtoeslag.

Uit de brief van 7 november 2025 blijkt dat de dienst van deze verlengingsmogelijkheid gebruik heeft gemaakt. Uit die brief volgt ook dat de dienst het verzoek van eiser om aanvullende schadevergoeding op 19 mei 2025 heeft ontvangen. Dit betekent dat de beslistermijn eindigde op 19 mei 2026.

Na afloop van de beslistermijn heeft eiser de dienst in gebreke gesteld. Het beroepschrift heeft de rechtbank meer dan twee weken daarna ontvangen.

Omdat de dienst niet binnen twee weken na ontvangst van de ingebrekestelling op 8 juni 2026 op het verzoek om aanvullende schadevergoeding heeft beslist, en nog altijd niet heeft beslist, is het beroep ontvankelijk en gegrond.

Gelderland laat twee weken met een dwangsom van nihil los

De Afdeling bestuursrechtspraak koos op 3 juni 2026 bij deze aanvragen voor twee weken na verzending van de uitspraak en stelde de rechterlijke dwangsom onder de toenmalige omstandigheden op nihil. Gelderland had die aanpak gevolgd, maar wijkt er nu uitdrukkelijk van af. Volgens de rechtbank biedt een termijn van twee weken zonder rechterlijke dwangsom geen reëel perspectief op een besluit. Zij vindt die aanpak moeilijk verenigbaar met effectieve rechtsbescherming en sluit aan bij het andersluidende oordeel van de rechtbank Midden-Nederland.

Bronpassages bij deze uitleg

Datum uitspraak: 3 juni 2026

De Afdeling is van oordeel dat bij die stand van zaken moet worden teruggevallen op de wettelijke beslistermijn, waarbij een bestuursorgaan binnen twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekend moet maken.

De Afdeling is verder van oordeel dat onder de huidige omstandigheden de nadere dwangsom die aan een uitspraak wordt verbonden op nihil moet worden gesteld.

Tot op heden heeft de rechtbank deze lijn gevolgd.

De rechtbank ziet in de motivering van de uitspraken van de rechtbank Midden-Nederland en in wat zij zelf heeft vastgesteld onder 5.3 reden om de lijn van de Afdeling niet langer te volgen.

De rechtbank sluit aan bij het oordeel van de rechtbank Midden-Nederland dat een beslistermijn van twee weken zonder dat daarbij een dwangsom wordt opgelegd geen reëel perspectief biedt.

Dit staat op gespannen voet met het beginsel van effectieve rechtsbescherming.

De 66 weken beginnen aan het einde van de wettelijke termijn

Artikel 8:55d Awb geeft de rechter ruimte om in bijzondere gevallen een andere nadere beslistermijn vast te stellen. Gelderland sluit nu aan bij Midden-Nederland: 66 weken na afloop van de wettelijke beslistermijn van 52 weken. Samen sluiten die termijnen aan bij de gemiddelde doorlooptijd in 2025 van ruim 118 weken. De rechtbank wil zo een termijn bieden die niet onnodig lang, maar ook niet onrealistisch kort is. Zijn de 66 weken bij de uitspraak al verstreken, dan geldt twee weken na verzending. Bijzondere omstandigheden kunnen aanleiding geven om een andere termijn vast te stellen.

Bronpassages bij deze uitleg

Dit volgt uit artikel 8:55d, eerste en derde lid, van de Awb.

Alleen in bijzondere gevallen kan de rechtbank een andere termijn bepalen.

In haar uitspraken legt de rechtbank Midden-Nederland een beslistermijn op van 66 weken na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn van 52 weken. Deze termijnen bij elkaar opgeteld sluiten aan bij de gemiddelde doorlooptijd van dergelijke aanvragen in 2025 van ruim 118 weken.

Daarom zal de rechtbank bij die beslistermijn aansluiten.

Deze nadere beslistermijn voor bijzondere gevallen mag niet onnodig lang, maar ook niet onrealistisch kort zijn.

Is op het moment van de uitspraak van de bestuursrechter die termijn al verstreken, dan hanteert de rechtbank een termijn van twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden.

De door partijen aangevoerde bijzondere omstandigheden kunnen reden zijn om van de voornoemde nadere beslistermijnen af te wijken.

Waarom de dwangsom € 50 per dag bedraagt

De rechtbank erkent dat kan worden betwijfeld of een dwangsom Dienst Toeslagen daadwerkelijk sneller laat beslissen. Toch vindt zij het aan de wetgever om de dwangsomregeling eventueel buiten toepassing te laten. Zij legt daarom wel een rechterlijke dwangsom op, maar verlaagt het gebruikelijke bedrag van € 100 naar € 50 per dag, met behoud van het maximum van € 15.000. Het doel is druk op de besluitvorming, niet vergoeding van het wachten. Het maximum wordt zo pas na 300 in plaats van 150 dagen bereikt. Volgens de rechtbank vermindert dat de noodzaak van herhaalde beroepen, zonder de financiële prikkel volledig weg te nemen.

Bronpassages bij deze uitleg

De rechtbank erkent dat kan worden betwijfeld of het opleggen van een dwangsom voor de dienst een prikkel geeft om sneller te beslissen. Toch is het naar het oordeel van de rechtbank aan de wetgever om hier desgewenst verandering in te brengen.

De wetgever heeft er niet voor gekozen om de dwangsomregeling in deze zaken buiten toepassing te laten en de rechtbank acht het dan niet haar taak om dit alsnog te doen.

De rechtbank beseft dat zij hiermee afwijkt van het beleid van het Landelijk Overleg Vakinhoud Bestuursrecht over de hoogte van dwangsommen, namelijk een dwangsom van € 100 per dag met een maximum van € 15.000.

De rechtbank zal daarom in navolging van de rechtbank Midden-Nederland de hoogte van deze dwangsom bepalen op € 50 per dag met een maximum van € 15.000.

Voorop staat dat het doel van de dwangsom is om het bestuursorgaan te bewegen om verdere vertraging in de besluitvorming te voorkomen. De dwangsom is geen vorm van genoegdoening of een compensatie voor lang wachten op een beslissing.

Hierdoor wordt het maximum niet al na 150 dagen maar pas na 300 dagen bereikt.

Hiermee wordt de noodzaak tot het instellen van een herhaald beroep tegen het niet tijdig beslissen over hetzelfde uitblijvende besluit verminderd, maar wordt het middel om de dienst te bewegen een besluit te nemen niet volledig weggenomen.

Uiterlijk 24 augustus 2027 beslissen, daarnaast € 1.442 verschuldigd

In de beslissing verklaart de rechtbank het beroep gegrond en vernietigt zij het uitblijven van een besluit, dat voor deze procedure met een besluit wordt gelijkgesteld. Dienst Toeslagen moet uiterlijk op 24 augustus 2027 een besluit op het schadeverzoek bekendmaken. De rechterlijke dwangsom van € 50 per dag geldt pas als die datum wordt overschreden, tot maximaal € 15.000. Daarnaast stelt de rechtbank de al verschuldigde bestuurlijke dwangsom vast op € 1.442. Dat is een afzonderlijke dwangsom wegens het eerdere niet tijdig beslissen, niet een vaststelling van de aanvullende schadevergoeding.

Bronpassages bij deze uitleg

verklaart het beroep gegrond;

vernietigt het, met een besluit gelijk te stellen, niet tijdig nemen van een besluit;

draagt de dienst op om uiterlijk op 24 augustus 2027 alsnog een besluit op het verzoek om aanvullende schadevergoeding aan eiser bekend te maken;

bepaalt dat de dienst aan eiser een dwangsom van € 50 moet betalen voor elke dag waarmee de dienst de hiervoor genoemde termijn overschrijdt, met een maximum van € 15.000;

De rechtbank stelt ook de door de dienst al verschuldigde bestuurlijke dwangsom vast zoals onder 7 berekend.

stelt de door de dienst te betalen dwangsom vast op € 1.442;

Als een bestuursorgaan een besluit niet tijdig neemt, moet het bestuursorgaan aan de aanvrager een dwangsom betalen voor elke dag dat het te laat is, voor maximaal 42 dagen.

omdat de gemachtigde van eiser een beroepschrift heeft ingediend en de zaak alleen gaat over de vraag of de dienst de beslistermijn heeft overschreden.

De dwangsom geldt breder dan de CWS-termijn

De aangekondigde reikwijdte verschilt per onderdeel. De termijn van 66 weken betreft beroepen over aanvullende schadevergoeding bij de CWS. De verlaagde rechterlijke dwangsom wil Gelderland ook toepassen bij niet tijdig beslissen op andere aanvragen en bezwaren tegen besluiten op grond van de Wet hersteloperatie toeslagen. Dat maakt de termijn van 66 weken dus niet tot een algemene termijn voor alle herstelprocedures. De rechtbank koos ervoor haar oordeel alvast te geven, hoewel zij wist dat de Afdeling op korte termijn hoger beroep tegen een uitspraak van Midden-Nederland zou behandelen.

Bronpassages bij deze uitleg

in beroepen tegen het niet tijdig nemen van een besluit op aanvragen voor aanvullende schadevergoeding bij de Commissie Werkelijke Schade (CWS) in het kader van de herstelregeling kinderopvangtoeslag.

In haar uitspraken legt de rechtbank Midden-Nederland een beslistermijn op van 66 weken na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn van 52 weken.

Daarom zal de rechtbank bij die beslistermijn aansluiten.

De rechtbank zal deze rechterlijke dwangsom ook toepassen in beroepen tegen het niet tijdig beslissen op andere aanvragen en bezwaren tegen besluiten die zijn genomen op grond van de Wht.

Op de zitting is verder aan de orde geweest dat de Afdeling op korte termijn (in september) het hoger beroep tegen (een van) de uitspraken van de rechtbank Midden-Nederland zal behandelen en in dat kader aan de dienst veel aanvullende informatie heeft gevraagd.

Dat de Afdeling op korte termijn op het hoger beroep zal beslissen is voor deze rechtbank geen reden om nu niet tot een uitspraak te komen.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De vergelijking betreft uitsluitend de rechterlijke beslistermijn en dwangsom bij aanvragen om aanvullende werkelijke schade via de CWS. De Afdeling koos op 3 juni 2026 voor twee weken na verzending en een dwangsom van nihil, en hield herbeoordeling na 3 juni 2027 open. Gelderland zegt uitdrukkelijk deze eerder gevolgde lijn niet langer te volgen. De rechtbank sluit aan bij Midden-Nederland van 27 juli 2026: 66 weken na de wettelijke termijn van 52 weken, met bij overschrijding € 50 per dag tot € 15.000. Daarmee is sprake van een bewuste juridische afwijking, niet slechts van een andere uitkomst door andere zaakfeiten. Uit deze beperkte vergelijking volgt niet dat de Afdeling haar eigen lijn heeft verlaten.

Bronpassages bij deze uitleg

Datum uitspraak: 3 juni 2026

De Afdeling is van oordeel dat bij die stand van zaken moet worden teruggevallen op de wettelijke beslistermijn, waarbij een bestuursorgaan binnen twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekend moet maken.

De Afdeling is verder van oordeel dat onder de huidige omstandigheden de nadere dwangsom die aan een uitspraak wordt verbonden op nihil moet worden gesteld.

Het ligt daarom voor de hand dat dit oordeel een tijdelijk karakter heeft, waarbij na een periode van een jaar, na 3 juni 2027, opnieuw kan worden bezien of met een dwangsom aan de Dienst Toeslagen een effectieve prikkel kan worden opgelegd.

Tot op heden heeft de rechtbank deze lijn gevolgd.

De rechtbank ziet in de motivering van de uitspraken van de rechtbank Midden-Nederland en in wat zij zelf heeft vastgesteld onder 5.3 reden om de lijn van de Afdeling niet langer te volgen.

In haar uitspraken legt de rechtbank Midden-Nederland een beslistermijn op van 66 weken na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn van 52 weken.

De rechtbank zal daarom in navolging van de rechtbank Midden-Nederland de hoogte van deze dwangsom bepalen op € 50 per dag met een maximum van € 15.000.

uitspraak van de meervoudige kamer van 27 juli 2026 in de zaak tussen

De wettelijke beslistermijn bedraagt 52 weken, zodat Dienst Toeslagen na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn nog een nadere beslistermijn van 66 weken heeft om alsnog een besluit te nemen.

De rechtbank bepaalt dat Dienst Toeslagen een dwangsom van € 50,- moet betalen voor elke dag dat Dienst Toeslagen de hiervoor bepaalde termijnen niet haalt. Daarbij geldt een maximum van € 15.000,-.

Reikwijdte en beperkingen

  • Deze procedure gaat over het uitblijven van een besluit en de daaraan verbonden gevolgen, niet over het recht op of de hoogte van aanvullende schadevergoeding.
  • Het gaat om een uitspraak van de rechtbank in eerste aanleg. De aangeleverde bronnen tonen niet hoe het aangekondigde hoger beroep tegen de Midden-Nederlandse aanpak is afgelopen.
  • De vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken; er is geen uitputtend jurisprudentieonderzoek gedaan.
  • De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk gecontroleerd.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.