Uitspraak uitgelegd
Concernvrijstelling: economisch belang bij vastgoedfondsen
Kunnen vastgoedvennootschappen onder dezelfde juridische fondsbeheerder zonder overdrachtsbelasting worden gereorganiseerd? Deze procedure laat zien waarom ook de economische gerechtigdheid moet worden onderzocht. Het gerechtshof Den Haag stond de vrijstelling op 25 februari 2025 toe. De Hoge Raad vernietigde dat oordeel op 6 november 2026: in deze structuur lag een betekenisvol deel van het risico en rendement bij de beleggers. Hieronder staan het oorspronkelijke oordeel en de uiteindelijke beslissing naast elkaar.
- Primaire bron
- ECLI:NL:GHDHA:2025:369
- Instantie
- Gerechtshof Den Haag
- Uitspraakdatum
- 2025-02-25
- Publicatie bron
- 2025-04-22
In het kort
- Het hof kende in 2025 de interne-reorganisatievrijstelling toe, maar de Hoge Raad vernietigt dat oordeel op 6 november 2026.
- De concernmoeder moet het gehele of nagenoeg gehele economische aandelenbelang hebben. Juridische eigendom en één aandelenklasse volstaan hier niet.
- Het economische risico en rendement lagen in betekenende mate bij de fondsparticipanten. De vrijstelling en de eerder toegewezen teruggaaf vervallen in deze zaak.
Waarom deze zaak belangrijk is
De recente cassatiebeslissing voorkomt dat de oudere, gunstige hofuitspraak als bruikbaar precedent voor dezelfde fondsstructuur wordt gelezen. Voor vastgoedfondsen en hun adviseurs is vooral het onderscheid tussen juridische aandelenbezit, het belastbare feit en de economische voorwaarden voor de concernvrijstelling van belang.
De overdracht tussen twee vastgoedfondsstructuren
Een Nederlandse vennootschap verkreeg op 15 april 2021 alle aandelen in een vastgoedvennootschap bij de liquidatie van een vastgoedfonds. Zij betaalde € 1.266.400 overdrachtsbelasting en vroeg die belasting terug met een beroep op de vrijstelling voor interne reorganisatie. De fondsbeheerder hield juridisch, direct of indirect, alle aandelen in de overdragende en verkrijgende vennootschappen. De twee fondsen hadden geen rechtspersoonlijkheid; beleggers namen deel via units en hadden aanspraken op fondsactiva en inkomsten. De vraag was of overdrager en verkrijger daarmee tot hetzelfde fiscale concern behoorden.
Bronpassages bij deze uitleg
Belanghebbende heeft € 1.266.400 aan overdrachtsbelasting op aangifte voldaan (de voldoening op aangifte).
In het kader van de liquidatie van [Fonds 1] heeft belanghebbende op 15 april 2021 alle aandelen in [Bedrijf 2 B.V.] verkregen van [Bedrijf 3 AG] .
Bij aanschaf van een unit verkrijgt een belegger een vordering op Funds AG ter waarde van het unit-evenredige deel in de activa en de inkomsten van het desbetreffende fonds.
Waarom kende het hof de vrijstelling aanvankelijk toe?
Het gerechtshof Den Haag bevestigde op 25 februari 2025 de voor de belastingplichtige gunstige rechtbankuitspraak. Het hof redeneerde dat bij één soort aandelen die aandelen het gehele daadwerkelijke belang vertegenwoordigen, zowel juridisch als economisch. De betrokken vennootschappen hadden steeds één aandelenklasse. Volgens het hof veranderden de contractuele aanspraken van de fondsbeleggers op het vastgoedrendement daarom niet dat het aandelenbelang geheel bij de beheerder lag. Op die grond paste het hof artikel 15, eerste lid, onderdeel h, Wet op belastingen van rechtsverkeer en artikel 5b Uitvoeringsbesluit belastingen van rechtsverkeer toe. Dit oordeel is inmiddels vernietigd.
Bronpassages bij deze uitleg
Onder ‘belang’ in artikel 5b, lid 2, Uitvoeringsbesluit dient gelet op artikel 5b, lid 8, Uitvoeringsbesluit te worden verstaan ‘aandelenbelang’.
Dit omvat bij één soort aandelen het gehele daadwerkelijke belang, dus zowel het juridische als het economische belang.
Op de verkrijging door belanghebbende van de aandelen in [Bedrijf 2 B.V.] is derhalve de reorganisatievrijstelling van artikel 15, lid 1, aanhef en onderdeel h, WBR van toepassing.
Hoge Raad: wie draagt het risico en ontvangt de opbrengsten?
De Hoge Raad corrigeert die uitleg op 6 november 2026. Voor het concernbegrip moet de concernmoeder het gehele of nagenoeg gehele economische belang in de dochters hebben. Dat betekent dat zij geheel of nagenoeg geheel het risico van waardeverandering en tenietgaan van de aandelen draagt en de opbrengsten ervan geniet. Wie juridisch eigenaar is, is daarvoor niet beslissend. In deze zaak droegen de fondsparticipanten in betekenende mate het risico en ontvingen zij in betekenende mate de opbrengsten. Daarom kon niet worden aangenomen dat het vereiste economische belang geheel of nagenoeg geheel bij de beheerder lag. Ook geen afzonderlijke participant kon als concernmoeder dienen: niemand bezat 90 procent of meer van de units.
Bronpassages bij deze uitleg
de concernmoedervennootschap het gehele of nagenoeg gehele risico van waardeverandering en tenietgaan van de aandelen in de concerndochtervennootschappen draagt, en dat zij de opbrengsten ervan geheel of nagenoeg geheel geniet.
Omdat geen van de fondsparticipanten 90 procent of meer van de units houdt (zie hiervoor in 2.3) behoren belanghebbende en [G] AG evenmin tot een concern met een van de fondsparticipanten.
Waarom juridische eigendom bij belastingheffing toch relevant kan zijn
De heffing over een aandelenverkrijging en de voorwaarden voor een vrijstelling zijn verschillende vragen. Het arrest uit 2021 over artikel 4 WBR bevestigt dat ook de verkrijging van uitsluitend de juridische eigendom van aandelen in een onroerendezaakrechtspersoon belast kan zijn. Daaruit volgt niet dat die juridische eigendom automatisch voldoende is voor een concernvrijstelling. Bij die vrijstelling verwijst de Hoge Raad in 2026 juist naar zijn arrest uit 2010 over certificering: certificaathouders kunnen voor de concernregeling als bezitters van aandelen gelden wanneer het economische belang bij hen berust. Het arrest van 2026 past die economische benadering toe op deze fondsstructuur.
Bronpassages bij deze uitleg
Er is daarom geen reden om te veronderstellen dat als belastbaar feit niet zou moeten worden aangemerkt de verkrijging van (uitsluitend) de juridische eigendom van OZ-aandelen.
Van bezit van aandelen in de zin van deze bepaling is ook sprake bij bezit van certificaten van aandelen, indien het economische belang bij de aandelen berust bij de houder van de certificaten.
Uitkomst: geen teruggaaf op grond van deze concernvrijstelling
De Hoge Raad doet de zaak zelf af. Hij vernietigt zowel de hofuitspraak als de rechtbankuitspraak en verklaart het beroep tegen de uitspraak van de inspecteur ongegrond. De concernvrijstelling is dus niet van toepassing op deze aandelenverkrijging; de eerder door de rechtbank toegekende teruggaaf houdt geen stand. De praktische betekenis is dat een juridische groepsstructuur en één aandelenklasse op zichzelf onvoldoende zijn. Bij de beoordeling van een interne reorganisatie moet ook blijken bij wie het economische aandelenbelang ligt. Het arrest sluit de vrijstelling niet voor ieder vastgoedfonds uit: de relevante rechten, risico’s en opbrengsten moeten per structuur worden onderzocht.
Bronpassages bij deze uitleg
Dit brengt mee dat de concernvrijstelling niet van toepassing is op de verkrijging van de aandelen in [J] door belanghebbende.
De Hoge Raad zal daarom de uitspraak van de Rechtbank, waarbij het beroep gegrond is verklaard, vernietigen en het beroep alsnog ongegrond verklaren.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
Dit is de procesketen van rechtbank en hof naar de Hoge Raad, geen vastgestelde breuk met een algemene jurisprudentielijn. Het arrest van 2026 corrigeert het hof en verwijst voor de economische benadering naar het arrest over certificering uit 2010. De uitspraak uit 2021 betreft een andere vraag: wanneer een aandelenverkrijging belast is.
Bronpassages bij deze uitleg
Het middel slaagt in zoverre en behoeft voor het overige geen behandeling.
Van bezit van aandelen in de zin van deze bepaling is ook sprake bij bezit van certificaten van aandelen, indien het economische belang bij de aandelen berust bij de houder van de certificaten.
Reikwijdte en beperkingen
- De hoofdbron is de hofuitspraak van 25 februari 2025. Het arrest van 6 november 2026 is daarom uitdrukkelijk meegenomen: het hofresultaat is vernietigd.
- Deze bespreking ziet op de verkrijging van 15 april 2021 en de vrijstellingsvoorwaarden zoals beoordeeld in deze procedure. Zij is geen bevestiging dat iedere fondsreorganisatie onder de huidige wetgeving dezelfde uitkomst heeft.
- Het arrest uit 2021 betreft heffing over juridische aandelenverkrijging; dat is niet dezelfde toets als de concernvrijstelling.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:GHDHA:2025:369
- ECLI:NL:HR:2026:1814
- ECLI:NL:RBDHA:2023:21828
- ECLI:NL:HR:2010:BL5558
- ECLI:NL:HR:2021:504
- Artikel 15 WBRV
- Artikel 5b Uitv besl RV
- Artikel 4 WBRV
- Artikel 8:75 Awb
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.