Uitspraak uitgelegd

Bospaden Nonnenbos openbaar: Epe moet opnieuw over handhaving beslissen

Mogen eigenaren bospaden afsluiten die al jarenlang door wandelaars en fietsers worden gebruikt? De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelt op 28 oktober 2026 dat de onderzochte paden in het Nonnenbos in Vaassen openbare wegen zijn. Hun recreatieve functie staat daaraan niet in de weg. Het college van Epe is bevoegd en in beginsel verplicht tegen de hekken op te treden, maar moet daarover een nieuw besluit op bezwaar nemen.

Instantie
Raad van State
Uitspraakdatum
2026-10-28
Publicatie bron
2026-10-28

In het kort

  • De paden in het Nonnenbos zijn wegen onder de Wegenwet: ook hun recreatieve gebruik door een grote, onbepaalde publieksgroep vervult een verkeersfunctie.
  • ’t Vrije Bos heeft dertig jaar toegankelijkheid vóór 2021 aannemelijk gemaakt. Voor een eerder kenbaar gemaakte uitsluiting vond de Afdeling geen grond.
  • De afsluiting schendt artikel 2:10 van de APV Epe 2008. Het college is bevoegd en in beginsel verplicht daartegen handhavend op te treden.
  • De rechtbankuitspraak en het besluit op bezwaar zijn vernietigd. Epe moet binnen tien weken na verzending van de uitspraak opnieuw beslissen; de Afdeling legt niet zelf een verwijderingslast op.

Waarom deze zaak belangrijk is

Recreatief gebruik sluit een verkeersfunctie onder de Wegenwet niet uit. Voor deze Nonnenbospaden waren daarnaast het bewijs van dertig jaar toegankelijkheid en het ontbreken van een eerder kenbaar gemaakte toegangsbeperking doorslaggevend. De uitspraak betekent dus niet dat ieder recreatief bospad automatisch openbaar is.

Waarom de vereniging om handhaving vroeg

’t Vrije Bos vroeg het college van Epe op 9 april 2021 op te treden tegen hekken langs de noord- en westzijde van een perceel bij het Nonnenbos in Vaassen. Het college wees het handhavingsverzoek af. De rechtbank liet die afwijzing in stand: volgens haar waren de paden geen wegen onder de Wegenwet. Daarbij wees zij onder meer op het ontbreken van de paden op de wegenlegger en op hun volgens haar uitsluitend recreatieve functie.

Bronpassages bij deze uitleg

Op 9 april 2021 heeft ‘t Vrije Bos het college verzocht om handhavend op te treden tegen hekken die zijn geplaatst langs de noord- en westzijde van een perceel bij het Nonnenbos in Vaassen.

Bij besluit van 9 juni 2021 heeft het college een verzoek van ‘t Vrije Bos om handhavend op te treden afgewezen.

Bij uitspraak van 4 april 2025 heeft de rechtbank het door ‘t Vrije Bos daartegen ingestelde beroep ongegrond verklaard.

De rechtbank heeft geoordeeld dat de paden geen wegen zijn in de zin van de Wegenwet. De rechtbank neemt hiervoor in aanmerking dat de paden niet voorkomen op de wegenlegger en een louter recreatieve functie hebben.

Feitelijk toegankelijk is niet hetzelfde als openbaar volgens de Wegenwet

Bij toepassing van artikel 2:10 van de APV Epe 2008 maakt de Afdeling onderscheid tussen twee wettelijke begrippen. De paden stonden vóór de afsluiting feitelijk open voor openbaar verkeer zoals bedoeld in artikel 1 van de Wegenverkeerswet 1994; daarover bestond geen geschil. Dat is echter niet voldoende voor handhaving tegen de eigenaar. De waarborgen van de Wegenwet mogen niet worden doorkruist, zodat ook moet worden beoordeeld of de paden openbare wegen zijn volgens artikel 4 van die wet. Aan die openbare status verbindt artikel 14 in beginsel een verplichting voor de rechthebbende en onderhoudsplichtige om verkeer over de weg toe te laten.

Bronpassages bij deze uitleg

De vraag die speelt is of het afsluiten in strijd is met artikel 2:10 van de Algemene plaatselijke verordening Epe 2008 (hierna: de Apv).

Voor de bevoegdheid van het college om handhavend op te treden is bepalend of de paden dienen te worden aangemerkt als voor het openbaar verkeer openstaande wegen als bedoeld in artikel 1, aanhef en onder b, van de WVW 1994.

Beslissend is dus of deze paden ten tijde van de afsluiting feitelijk voor het openbaar verkeer openstonden. Dat dit het geval is, is niet in geschil.

is het college slechts bevoegd tot handhavend optreden jegens de rechthebbenden op een weg wegens door hen aangebrachte belemmeringen, indien daarmee het stelsel van de Wegenwet en de daarin vervatte waarborgen voor de rechthebbenden niet worden doorkruist.

Daarvoor dient te worden beoordeeld of de weg ook een openbare weg is in de zin van artikel 4 van de Wegenwet

Indien sprake is van een openbare weg in de zin van de Wegenwet, heeft de rechthebbende op en de onderhoudsplichtige van die weg ingevolge artikel 14 van de Wegenwet in beginsel alle verkeer over die weg te dulden.

Ook recreatief gebruikte bospaden kunnen een verkeersfunctie hebben

Eerst moet vaststaan dat sprake is van wegen onder artikel 1 van de Wegenwet. Ook bospaden kunnen daaronder vallen wanneer zij naar hun aard of functie een grote, onbepaalde publieksgroep bedienen. De Nonnenbospaden verbinden de Elburgerweg en Elspeterweg en ontsluiten de Nieuwe Beek en grafheuvels. Wandelaars en fietsers gebruikten de vrij toegankelijke paden, die ook in toeristische wandelroutes waren opgenomen. Volgens de Afdeling vervult dit recreatieve voetgangersverkeer een verkeersfunctie. Anders dan de rechtbank merkt zij deze paden daarom wél aan als wegen in de zin van de Wegenwet.

Bronpassages bij deze uitleg

Ingevolge artikel 1, eerste en tweede lid, van de Wegenwet is deze wet uitsluitend van toepassing op openbare wegen en wordt onder wegen mede verstaan voetpaden, rijwielpaden, jaagpaden, dreven, molenwegen, kerkwegen en andere verkeerspaden voor beperkt gebruik en bruggen.

verkeersbanen die een functie vervullen voor de afwikkeling van het openbaar verkeer en die ‘derhalve naar hun aard of functie een grote, onbepaalde publieksgroep dienen’

De paden verbinden de openbare weg met kenmerkende plaatsen, zoals de Nieuwe Beek en de grafheuvels. Ook vormen de paden een verbinding tussen de Elburgerweg en de Elspeterweg.

Niet in geschil is dat vóór de afsluiting door [partij] wandelaars en fietsers die paden gebruikten.

De paden waren voor de fysieke afsluiting vrij toegankelijk en ook opgenomen in toeristische wandelroutes.

De functie van deze paden is daarom het afwikkelen van onder meer recreatief voetgangersverkeer van een grote, onbepaalde publieksgroep. Daarom concludeert de Afdeling, anders dan de rechtbank, dat deze paden wegen zijn in de zin van de Wegenwet

De vereniging bewijst dertig jaar toegankelijkheid vóór de hekken

Vervolgens moest ’t Vrije Bos de openbaarheid aannemelijk maken. Voor de hier toegepaste dertigjaarregel van artikel 4 van de Wegenwet is fysieke toegankelijkheid alleen niet genoeg: het betreden moet ook rechtmatig zijn geweest en mag niet tegen de kenbaar gemaakte wil van de rechthebbende zijn ingegaan. De eigenaar maakte haar uitsluitingswil vanaf 2021 met de hekken kenbaar; voor een eerdere kenbaar gemaakte uitsluiting vond de Afdeling geen grond. Met kaarten van Topotijdreis, verklaringen en haar toelichting op de zitting maakte de vereniging aannemelijk dat de paden in elk geval gedurende de dertig jaar vóór 2021 voor iedereen toegankelijk waren. Daarmee staat hun openbare karakter vast.

Bronpassages bij deze uitleg

Omdat ’t Vrije Bos betoogt dat het onttrekken van de paden in het Nonnenbos door [partij] in strijd is met de APV, draagt ’t Vrije Bos de bewijslast en is het aan haar om aannemelijk te maken dat die paden openbaar zijn.

Op grond van artikel 4, eerste lid, onder I, van de Wegenwet is een weg openbaar wanneer de weg, na het tijdstip van dertig jaren vóór het in werking treden van deze wet, gedurende dertig achtereenvolgende jaren voor eenieder toegankelijk is geweest.

Dat betreden moet ook niet wederrechtelijk zijn geweest en met name dus niet tegen de kenbaar gemaakte wil van de rechthebbende zijn gebeurd.

[partij] heeft met het plaatsen van de hekken vanaf 2021 haar wil kenbaar gemaakt aan derden dat de bospaden niet voor eenieder toegankelijk zijn. Voor het oordeel dat dit al eerder kenbaar zou zijn gemaakt, bestaat geen grond.

de kaarten van Topotijdreis, de door haar overlegde verklaringen en haar onderbouwing op de zitting

heeft zij aannemelijk gemaakt dat de paden in het Nonnenbos waarschijnlijk al voor 1975, maar in elk geval dertig jaar voorafgaand aan 2021 voor eenieder toegankelijk zijn geweest en dat er dus sprake is van openbare wegen in de zin van artikel 4, van de Wegenwet.

Waarom andere padzaken anders kunnen uitpakken

De aangeleverde uitspraken uit 2020 en 2025 laten zien hoe belangrijk de concrete verkeersfunctie is. In 2020 vond de Afdeling een algemene verkeersfunctie niet aannemelijk, omdat het betrokken pad niet voor een onbepaalde publieksgroep was bedoeld. In 2025 kwalificeerde een doorgaand pad tussen twee openbare wegen juist wél als weg, mede gezien de toegankelijkheid voor uiteenlopende verkeersdeelnemers. De Nonnenbospaden sluiten met hun verbindingen en recreatieve gebruik door een onbepaalde groep bij dat laatste aan. Verschillende uitkomsten laten zich hier dus verklaren door verschillen in functie en gebruik.

Bronpassages bij deze uitleg

Daarmee is echter niet aannemelijk geworden dat het pad een algemene verkeersfunctie vervult. Het pad is namelijk niet bedoeld voor een onbepaalde publieksgroep.

Het pad waar het in deze zaak om gaat, vormt een doorgaande verbinding tussen de wegen Boven Heining en de Zandstraat. Beide wegen zijn openbare wegen in de zin van de Wegenwet.

Verder heeft de rechtbank onbestreden geoordeeld dat [wederpartij] aannemelijk heeft gemaakt dat het pad in ieder geval openbaar toegankelijk is geweest tussen 1990 en 2020, voor wandelaars, fietsers, ruiters, menwagens en automobilisten.

Het pad moet daarom worden aangemerkt als een weg in de zin van de Wegenwet.

De paden verbinden de openbare weg met kenmerkende plaatsen, zoals de Nieuwe Beek en de grafheuvels. Ook vormen de paden een verbinding tussen de Elburgerweg en de Elspeterweg.

De functie van deze paden is daarom het afwikkelen van onder meer recreatief voetgangersverkeer van een grote, onbepaalde publieksgroep.

Epe moet binnen tien weken opnieuw over handhaving beslissen

Omdat de paden openbare wegen zijn, vormen de hekken een belemmering die in strijd is met artikel 2:10 van de APV Epe 2008. Het college mag daarom handhaven en is daartoe in beginsel ook verplicht. De Afdeling verklaart zowel het hoger beroep als het beroep gegrond en vernietigt de rechtbankuitspraak en het besluit op bezwaar van 22 december 2021. Het college moet binnen tien weken na verzending van de uitspraak een nieuw besluit nemen en bekendmaken. De Afdeling legt niet zelf een verwijderingslast op. Tegen het nieuwe besluit kan uitsluitend bij de Afdeling beroep worden ingesteld.

Bronpassages bij deze uitleg

Nu de bospaden openbare wegen in de zin van de Wegenwet zijn is de afsluiting daarvan een belemmering in de zin van artikel 2:10, van de Apv. Het college is dan ook bevoegd en in beginsel ook verplicht om tegen de afsluiting van deze paden handhavend op te treden.

Het hoger beroep is gegrond. De Afdeling vernietigt de uitspraak van de rechtbank.

Het beroep is gegrond en het besluit van 22 december 2021 moet worden vernietigd. Het college dient een nieuw besluit op bezwaar te nemen met inachtneming van deze uitspraak.

V. draagt het college op om binnen 10 weken na verzending van deze uitspraak met inachtneming van wat daarin is overwogen een nieuw besluit te nemen en dit op de wettelijke voorgeschreven wijze bekend te maken;

VI. bepaalt dat tegen het te nemen nieuwe besluit alleen bij de Afdeling beroep kan worden ingesteld;

Verhouding tot eerdere rechtspraak

Binnen de vijf aangeleverde vergelijkingsuitspraken past dit oordeel bij de eerder toegepaste maatstaven. De uitspraak uit 2019 onderscheidt feitelijke openstelling volgens de Wegenverkeerswet 1994 van openbaarheid volgens de Wegenwet. De zaken uit 2020 en 2025 gebruiken dezelfde toets van de verkeersfunctie voor een grote, onbepaalde publieksgroep; hun verschillende uitkomsten hangen samen met de concrete functie van de paden. De bewijslastverdeling sluit aan bij 2013 en de eis van niet-wederrechtelijke toegankelijkheid bij 2022. Deze begrensde vergelijking biedt geen grond om de Nonnenbosuitspraak als een afwijking van die benadering te presenteren en is geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.

Bronpassages bij deze uitleg

Daarvoor dient te worden beoordeeld of de weg ook een openbare weg is in de zin van artikel 4 van de Wegenwet

Voor de vaststelling dat een weg openbaar is in de zin van de Wegenwet is dus, anders dan [appellant] betoogt, niet voldoende dat het terrein voor het openbaar verkeer toegankelijk is, zoals bedoeld in de WVW 1994.

verkeersbanen die een functie vervullen voor de afwikkeling van het openbaar verkeer en die ‘derhalve naar hun aard of functie een grote, onbepaalde publieksgroep dienen’

verkeersbanen die een functie vervullen ten behoeve van het afwikkelen van het openbaar verkeer en die derhalve naar hun aard of functie een grote, onbepaalde publieksgroep dienen

Daarmee is echter niet aannemelijk geworden dat het pad een algemene verkeersfunctie vervult. Het pad is namelijk niet bedoeld voor een onbepaalde publieksgroep.

De Afdeling is daarom van oordeel dat het pad een grote onbepaalde publieksgroep dient en derhalve een functie vervult ten behoeve van het afwikkelen van het openbare verkeer.

dient degene die zich op de openbaarheid van een weg beroept, die openbaarheid aannemelijk te maken.

Omdat ’t Vrije Bos betoogt dat het onttrekken van de paden in het Nonnenbos door [partij] in strijd is met de APV, draagt ’t Vrije Bos de bewijslast en is het aan haar om aannemelijk te maken dat die paden openbaar zijn.

Dat betreden moet tevens niet wederrechtelijk zijn geweest en met name dus niet tegen de kenbaar gemaakte wil van de rechthebbende zijn gebeurd.

Dat betreden moet ook niet wederrechtelijk zijn geweest en met name dus niet tegen de kenbaar gemaakte wil van de rechthebbende zijn gebeurd.

Reikwijdte en beperkingen

  • De Afdeling legt niet zelf een last tot verwijdering van de hekken op. Het college moet met inachtneming van de uitspraak opnieuw over handhaving beslissen.
  • De vergelijking is beperkt tot vijf aangeleverde uitspraken uit 2013, 2019, 2020, 2022 en 2025 en geeft geen volledig overzicht van de rechtspraak.
  • De volledige historische wetteksten, waaronder de twee historische APV-versies, zijn niet afzonderlijk inhoudelijk vergeleken. De bespreking volgt de uitleg en toepassing door de Afdeling.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.