Uitspraak uitgelegd

ANBI-status ingetrokken bij stichting met normstellende rol

De Rechtbank Den Haag liet op 19 oktober 2026 de intrekking van de ANBI-status van een stichting in stand. De stichting ontwikkelde normen en kaders voor woningbouw en duurzaamheid, maar maakte volgens de rechtbank niet aannemelijk dat haar concrete werkzaamheden rechtstreeks het algemeen nut dienden. Ook haar beroep op opgewekt vertrouwen en bezwaren tegen de terugwerkende kracht slaagden niet.

Instantie
Rechtbank Den Haag
Uitspraakdatum
2026-10-19
Publicatie bron
2026-11-02

In het kort

  • De inspecteur trok de ANBI-status in; de rechtbank verklaart het beroep daartegen ongegrond.
  • De stichting maakte het rechtstreekse algemene nut van haar concrete normstellende werkzaamheden onvoldoende aannemelijk.
  • Een gestelde telefonische afspraak over de anti-oppoteis bewees geen toezegging tot behoud van de ANBI-status.
  • De intrekking met terugwerkende kracht tot 24 oktober 2019 blijft in stand.

Waarom deze zaak belangrijk is

De uitspraak laat zien dat een maatschappelijk geformuleerd doel niet genoeg is: de instelling moet ook het rechtstreekse algemene nut van haar feitelijke werkzaamheden aannemelijk maken. Voor deze stichting schoot de onderbouwing daarvan tekort. Daarnaast onderscheidt de rechtbank een mogelijke afspraak over één voorwaarde van een toezegging over behoud van de volledige ANBI-status.

De kwalitatieve toets voor ANBI-status

Om in aanmerking te komen voor de ANBI-status moet een instelling aantonen dat haar werkzaamheden rechtstreeks het algemeen nut dienen. Dit betekent dat er een directe link moet zijn tussen de activiteiten en het beoogde maatschappelijke doel. De rechter toetst dit streng aan de hand van de feitelijke gang van zaken.

Bronpassages bij deze uitleg

10. Om te kunnen aannemen dat met de feitelijke werkzaamheden uitsluitend of nagenoeg uitsluitend het algemeen nut is beoogd, moet in de eerste plaats kunnen worden vastgesteld dat die werkzaamheden rechtstreeks erop zijn gericht enig algemeen belang te dienen (de kwalitatieve toets).

Normstelling zonder eigen uitvoering

De stichting koos voor normstelling en kaders voor allerlei publieke en private partijen. De rechtbank vond onvoldoende aangetoond dat juist deze feitelijke werkzaamheden rechtstreeks enig algemeen belang dienden. Evenmin was vooraf vast te stellen welke partijen de kaders zouden volgen en in hoeverre zij algemeen nut beoogden. Het oordeel ziet op deze onderbouwing en sluit normstelling als activiteit niet categorisch uit.

Bronpassages bij deze uitleg

14. Naar het oordeel van de rechtbank heeft eiseres hiermee niet aannemelijk gemaakt dat haar feitelijke werkzaamheden er rechtstreeks op gericht waren enig algemeen belang te dienen.

Grenzen van het vertrouwensbeginsel

De stichting stelde dat een inspecteur telefonisch akkoord was gegaan met een voorstel over de anti-oppoteis. Dat werd betwist. Zelfs als dit akkoord was gegeven, was daarmee volgens de rechtbank geen uitdrukkelijke, ondubbelzinnige en onvoorwaardelijke toezegging gedaan dat de ANBI-status zou blijven bestaan. De afwijzing berust dus op de inhoud en bewijsbaarheid van de gestelde toezegging, niet alleen op het mondelinge karakter.

Bronpassages bij deze uitleg

Zelfs als de inspecteur op 28 juni 2022 telefonisch zou hebben ingestemd met het voorstel inzake de anti-oppoteis – hetgeen door verweerder is weersproken – maakt dit het voorgaande niet anders.

Terugwerkende kracht van intrekking

De inspecteur trok de status op 24 juni 2023 in met terugwerkende kracht tot 24 oktober 2019. De rechtbank toetst de terugwerkende kracht afzonderlijk aan evenredigheid. De gestelde nadelen hielden volgens de rechtbank verband met de intrekking zelf en niet specifiek met de terugwerking. Het beroep wordt ongegrond verklaard, waardoor de intrekking in stand blijft.

Bronpassages bij deze uitleg

Met dagtekening 24 juni 2023 heeft verweerder de ANBI-status van eiseres met terugwerkende kracht tot 24 oktober 2019 ingetrokken

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

De rechtbank noemt eerdere rechtspraak bij haar juridische kader. Deze bespreking behandelt uitsluitend haar concrete toepassing in deze hoofdzaak; een zelfstandige vergelijking of vaststelling van een nieuwe lijn is niet uitgevoerd.

Reikwijdte en beperkingen

  • De geldende wetsversie is niet afzonderlijk onderzocht op wijzigingen na de uitspraakdatum.
  • Deze bespreking is gebaseerd op de aangeleverde tekst en vormt geen vervanging voor professioneel juridisch advies.
  • De uitspraak sluit niet iedere normstellende of ondersteunende organisatie uit van ANBI-status; de concrete werkzaamheden en onderbouwing zijn bepalend.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.