Wat betekent de AI-verordening voor advocaten­kantoren?

Wat is de AI-verordening?

De AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) is de Europese wet voor kunstmatige intelligentie. De verordening werkt met risiconiveaus: sommige toepassingen zijn verboden, voor toepassingen met een hoog risico gelden strenge eisen, en voor de meeste andere toepassingen gelden vooral transparantie- en zorgvuldigheidsregels.

De verordening maakt onderscheid tussen de aanbieder (wie de AI ontwikkelt en op de markt brengt) en de gebruiksverantwoordelijke (wie de AI professioneel gebruikt). Een advocatenkantoor dat een AI-assistent gebruikt, is meestal gebruiksverantwoordelijke.

De belangrijkste data

• 1 augustus 2024: de verordening is in werking getreden.
• 2 februari 2025: verboden AI-praktijken en de plicht tot AI-geletterdheid gelden.
• 2 augustus 2025: regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, zoals de modellen achter bekende chatbots.
• 2 augustus 2026: de meeste overige verplichtingen, waaronder de transparantieplichten.
• 2 augustus 2027: regels voor bepaalde hoog-risicosystemen die in producten zijn ingebouwd.

In november 2025 stelde de Europese Commissie in het zogeheten digitale omnibuspakket voor om een aantal termijnen te verschuiven, vooral voor hoog-risicosystemen, en om de plicht tot AI-geletterdheid anders vorm te geven. Termijnen kunnen dus nog veranderen. Controleer daarom altijd de actuele stand.

AI-geletterdheid: wat moet u regelen?

Artikel 4 van de verordening vraagt dat organisaties die AI gebruiken, zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun medewerkers. Dat betekent: wie met AI werkt, moet begrijpen wat de tool kan en niet kan, welke risico’s er zijn, en hoe de uitvoer te controleren is.

Voor een kantoor kan dat bijvoorbeeld zijn: een korte interne uitleg of training, een kantoorbeleid over welke tools mogen, en afspraken over het controleren van bronnen. Leg vast wat u doet, zodat u het kunt laten zien.

Is juridische AI “hoog risico”?

De verordening noemt AI-systemen die bedoeld zijn om een rechterlijke instantie te helpen bij het onderzoeken en uitleggen van feiten en recht als hoog risico (bijlage III, punt 8). Een AI-assistent die een advocaat helpt bij onderzoek en conceptstukken valt daar in de regel niet onder, omdat de advocaat zelf het oordeel vormt en geen rechterlijke beslissing neemt.

Maar het gebruik bepaalt de uitkomst. Gebruikt u AI voor iets wat wel in een hoog-risicocategorie valt, dan gelden zwaardere eisen. Twijfelt u, laat het dan toetsen.

Transparantie naar cliënten

Voor bepaalde toepassingen geldt een transparantieplicht (artikel 50). Zet uw kantoor bijvoorbeeld een chatbot in waarmee cliënten rechtstreeks praten, dan moet voor hen duidelijk zijn dat ze met AI te maken hebben. De aanbieder moet de chatbot daarop inrichten; als kantoor let u erop dat dat ook zo gebeurt. Voor intern gebruik, zoals onderzoek of een conceptbrief die u zelf naleest, geldt die plicht niet op dezelfde manier. Transparant zijn naar uw cliënt over hoe u werkt, is wel altijd verstandig.

Wat Legal Momo doet

Legal Momo is als aanbieder verantwoordelijk voor een zorgvuldig ontwikkeld systeem. De certificering voor ISO 42001, de internationale norm voor een managementsysteem voor verantwoorde AI, is in uitvoering. Alles wat Legal Momo maakt, is een concept met controleerbare bronnen, zodat u als advocaat het oordeel houdt.

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Wetgeving en beleid kunnen veranderen; controleer altijd de actuele stand.