NOTA WATERBODEMBEHEER

2.1 Onderhoud in het bebouwde gebied.

Van oudsher werd het waterbeheer in het bebouwde gebied uitgevoerd door de gemeenten. Zij voerden het onderhoud uit, bedienden de kunstwerken (peilbeheer) en richtten het watersysteem in bij uitbreiding- en herinrichtingsplannen. Met de invoering van de waterschapswet in 1992 is ook het waterbeheer in de bebouwde kom een formele taak van de waterschappen geworden. Dat betekent, dat het waterschap beheerder is van alle watergangen in het bebouwde gebied. Dit beheer omvat mede het onderhoud van bepaalde watergangen en kunstwerken.

In het bebouwde gebied is, om wateroverlast eventueel gevolgd door schade te voorkomen, naast de aanvoer en afvoer van water ook de aanwezigheid van voldoende berging van water van groot belang. In het bebouwde gebied is vaak niet duidelijk wie welke taken met betrekking tot waterbodems moet uitvoeren. Hierdoor komt efficiënte uitvoering van het onderhoudsbaggerwerk mogelijk in het gedrang. Door het ontbreken van de hiervoor benodigde fysieke ruimte is het verspreiden van baggerslib op de oever van de aangrenzende percelen in veel gevallen niet mogelijk.

Uiterlijk in 2010 wil Wetterskip Fryslân met alle gemeenten in het beheergebied afspraken hebben gemaakt over het onderhoud van wateren in het bebouwde gebied. Deze formele afspraken worden vastgelegd in een zogenaamd overdrachtsdocument. De feitelijke overdracht van het onderhoud is uiterlijk in 2015 ook in de laatste gemeente afgerond, als de gemeenten hieraan hun medewerking verlenen.

De uitgangspunten voor de overname van het onderhoud zijn vastgelegd in de notitie “Uitgangspunten voor de overname van het onderhoud in het bebouwde gebied”. De belangrijkste uitgangspunten met betrekking tot het onderhoudsbaggeren zijn:

•Hoofdwateren worden onderhouden door het waterschap. Schouwwateren worden onderhouden door de gemeente. De aanwijzing van beide typen wateren vindt plaats in overleg met de gemeente;

•Waar de verspreiding van baggerslib op de oever niet mogelijk is, wordt de ontvangstplicht in het bebouwde gebied niet geëffectueerd. Het baggerslib wordt hergebruikt of elders als bodem toegepast;

•Hoofdwateren, die niet voldoen aan de in de legger vastgestelde afmetingen, worden voor de overdracht naar het waterschap op de vereiste afmetingen gebracht door deze te baggeren. Alle kosten voor het baggeren, het transporteren en de verwerking van het baggerslib worden 50 %-50 % verdeeld tussen de gemeente en het waterschap;

•Alle kosten met betrekking tot het baggeren, het transporteren en de verwerking van het baggerslib na de overdracht zijn voor het waterschap, mits de gemeente planologische medewerking verleent aan de inrichting van een baggerdepot binnen de gemeentegrenzen. Wil of kan de gemeente dit niet, dan worden nadere afspraken gemaakt over de verrekening van de kosten.

De afspraken over het onderhoud in bebouwde gebieden hebben betrekking op het waterkwantiteitsbeheer. Daarnaast worden er in bebouwde gebieden ook baggerwerkzaamheden ten behoeve van de (recreatie)scheepvaart uitgevoerd. Het uitvoeren van deze baggerwerkzaamheden blijft een taak van de gemeente of de provincie.

De onduidelijkheid over de uitvoering van onderhoudsbaggerwerk in het bebouwde gebied heeft geleid tot een achterstand in de uitvoering. Met het verwijderen van het (achterstallige) baggerslib wordt een verbetering van de waterkwaliteit in het bebouwde gebied en daarmee van de waterkwaliteit in het beheergebied van Wetterskip Fryslân behaald. Om deze inhaalslag uit te kunnen voeren is het noodzakelijk dat er voldoende betaalbare bestemmingen voor het vrijkomende baggerslib voorhanden zijn. Baggerslib, dat niet over aangrenzende percelen verspreid wordt, kan worden toegepast binnen door de gemeente vast te stellen gebiedsspecifiek beleid of in een grootschalige bodemtoepassing. Daarnaast kan het slib naar een erkende verwerker of een baggerdepot afgevoerd worden. Niet verspreidbaar slib, dat voldoet aan de lokale maximale waarden, kan binnen het in deze nota vastgestelde beleid in de aangewezen zandwinplassen als bodem toegepast worden.

2.2 Onderhoud in het landelijke gebied.

Onderhoud in het landelijke gebied wordt uitgevoerd volgens de regelgeving in het Besluit bodemkwaliteit en volgens de werkwijze uit het Beleidsplan onderhoudsbaggeren Wetterskip Fryslân. Een groot deel van het vrijkomende baggerslib wordt over de aangrenzende percelen verspreid. Het verhogen van kades op aan de te baggeren watergang grenzende percelen en eventueel het verhogen van hele aan de watergang grenzende percelen worden eveneens onder het verspreidingsbeleid uitgevoerd. Het toetsingskader voor het verspreidingsbeleid wordt gevormd door de risicobeoordeling msPAF (meer stoffen potentieel aangetaste fractie). Indien vrijkomend baggerslib niet over aangrenzende percelen verspreid, maar op een andere locatie als bodem toegepast wordt, geldt het toetsingskader voor het toepassen van baggerslib als bodem uit het Besluit bodemkwaliteit. Binnen het generieke beleid uit het Besluit bodemkwaliteit is in het landelijke gebied de Achtergrondwaarde de bovengrens voor het toepassen van baggerslib als bodem. Mogelijk biedt door gemeenten vast te stellen gebiedsspecifiek beleid in de toekomst ruimte op slib, dat niet aan de Achtergrondwaarden voldoet, op de landbodem als bodem toe te passen. Hierover is op dit moment nog geen duidelijkheid.

Niet al het in het landelijke gebied vrijkomende licht verontreinigde baggerslib kan over aangrenzende percelen verspreid of op een andere plaats als bodem toegepast worden. Deze situatie doet zich vooral voor in de bredere (boezem)vaarten. Bij het uitvoeren van onderhoudsbaggerwerk in deze vaarten kan er per strekkende meter zo veel baggerslib vrijkomen, dat dit niet allemaal over de aangrenzende percelen verspreid kan worden. Ook voor het in het landelijke gebied vrijkomende niet verspreidbare baggerslib dient uit doelmatigheidsoverwegingen een betaalbare bestemming voorhanden te zijn. Ook dit slib kan, als het aan de normering uit deze nota voldoet, in de aangewezen zandwinplassen als bodem toegepast worden. Bij de vaststelling van de lokale maximale waarden zal daarom niet alleen met de gemeten gehalten in de bebouwde gebieden, maar ook met die in het landelijke gebied rekening gehouden worden.

6.1 Kengetallen.

Voor de berekening van het gemiddelde, de mediaan en de percentielwaarden is het beheergebied in de deelgebieden ‘bebouwd gebied’ en ‘landelijk gebied’ verdeeld. Met behulp van de sinds 1999 in het verkennend waterbodemonderzoek verzamelde gegevens zijn voor een groot aantal stoffen, waaronder alle stoffen uit het standaardpakket Besluit bodemkwaliteit, van zowel de gemeten gehalten als van de gecorrigeerde waarden het gemiddelde, de mediaan, de 75-, de 80-, de 90- en de 95-percentielwaarden van de beide gebieden berekend. Bij de berekeningen zijn de overschrijdingen van de kwaliteitsklasse B niet meegenomen. De lokale maximale waarden zijn afgeleid van de naar standaardbodem gecorrigeerde waarden. In bijlage 3 zijn het gemiddelde, de mediaan en de percentielwaarden van de gemeten gehalten weergegeven. In bijlage 4 zijn het gemiddelde, de mediaan en de percentielwaarden van de naar standaardbodem omgerekende waarden opgenomen.

De lokale maximale waarden zijn gelijkgesteld aan de afgeronde 95-percentieelwaarden van de resultaten van het waterbodemonderzoek in het bebouwde- of in het landelijke gebied. Daarmee is gekozen voor de hoogste waarden uit de beide series. Een uitzondering hierop zijn de normen voor barium en de som PAK’s. Voor barium en voor de som 10 PAK’s zijn de 90-percentielwaarden in bebouwd gebied (458 mg/kg respectievelijk 23 mg/kg) aangehouden. Bij waterbodemonderzoek bestaande uit bemonsteringen en analyses is er altijd sprake van enige spreiding. De 95-percentielwaarden voor barium in het landelijke gebied (549 mg/kg) en voor de som PAK’s in bebouwd gebied (36 mg/kg) liggen te dicht bij de maximale waarden voor de kwaliteitsklasse B (625 mg/kg respectievelijk 40 mg/kg) om deze waarden als bovengrenzen voor het gebiedspecifieke beleid te hanteren. Per parameter wordt de maximale waarde voor de kwaliteitsklasse A als ondergrens aangehouden. Voor PAK’s, PCB’s, drins en HCH’s is alleen een norm voor de som vastgesteld. De normering dient voldoende ruimte te bieden voor het milieuhygiënisch verantwoord toepassen van een groot deel van het in beheergebied van Wetterskip Fryslân aanwezige verontreinigde baggerslib, zonder dat er lokaal sprake is van risico’s. Omdat bij de berekeningen alle overschrijdingen van de kwaliteitsklasse B buiten beschouwing gelaten zijn, is, met uitzondering van de parameters barium en de som 10 PAK’s, de keuze van de 95- percentielwaarden verantwoord. In bijlage 5 zijn de lokale maximale waarden opgenomen.

De lokale maximale waarden gelden voor de naar standaardbodem omgerekende gehalten (de gecorrigeerde waarden). Uit het beheergebied van Wetterskip Fryslân afkomstige grond en baggerslib, dat voldoet aan de lokale maximale waarden kan, rekening houdend met de in deze nota geformuleerde voorwaarden, als bodem in de aangewezen zandwinplassen toegepast worden. De maximale waarde voor de kwaliteitsklasse A is de ondergrens voor de lokale maximale waarden. Deze normering geldt voor de licht verontreinigde grond en het licht verontreinigde baggerslib afkomstig uit het beheergebied van Wetterskip Fryslân, ongeacht de aanbieder daarvan. Het toepassen van baggerslib als bodem binnen de regels uit deze Nota waterbodembeheer kan alleen plaatsvinden als tenminste alle stoffen uit het standaardpakket van het Besluit bodemkwaliteit geanalyseerd zijn. De normen gelden alleen voor baggerslib en grond uit het beheergebied van Wetterskip Fryslân. Daarmee wordt invulling gegeven aan standstill op gebiedsniveau.

6.2 Risicotoolbox.

Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft voor het toepassen van grond en baggerslib in oppervlaktewater de risicotoolbox waterbodems vastgesteld. Rekening houdend met de gebruiksfuncties en de doelen van het oppervlaktewater zijn maximale waarde voor toe te kennen normen bepaald. Voorbeelden van gebruiksfuncties en doelen zijn: beroepsvisserij, drinkwater, zwemwater, oeverrecreatie en sportvisserij, water voor de landbouw en waterkwaliteit en ecologie.

Met behulp van de (concept) risicotoolbox is vastgesteld dat, rekening houdend met de gebruiksfuncties en de doelen van het oppervlaktewater, de lokale maximale waarden, zoals die weergegeven zijn in bijlage 5, als norm voor het toepassen van baggerslib als bodem in de vier aangewezen zandwinplassen aangehouden kan worden. Bij de toetsing met de risicotoolbox is bij de beoordeling van de humane risico’s rekening gehouden met de functies recreatie in combinatie met visconsumptie.