Aanhef
Het algemeen bestuur van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden,
gelezen het voorstel van het college d.d.19 december 2023 met nummer DM 1986071.
BESLUIT
1het inspraakrapport vast te stellen (DM1985091) over de ingediende zienswijzen n.a.v. de terinzagelegging van het voorontwerp van de Nota Vaarwegbeleid;
2de Nota Vaarwegbeleid vast te stellen, conform het bij deze besluitnota behorende ontwerp (DM1988292)
NOTA VAARWEGBELEID
Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden
Richting en ruimte voor varen
Samenvatting en leeswijzer
Aanleiding en doel
De Nota Vaarwaterbeleid uit 2015 was de afgelopen jaren de strategische pijler voor het nautisch en vaarwegbeheer van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). Na de inwerkingtreding van de nota is ondervonden dat het beleid onvoldoende is toegerust op de verbrede taakopvatting die, na de overdracht van het nautisch beheer van de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel (GHIJ) van Rijkswaterstaat (RWS) naar HDSR, is ontstaan. Er is behoefte ontstaan aan consistent beleid ten aanzien van vaarwegclassificatie, vaarsnelheid en ligplaatsenbeleid. Ook geeft het beleid onvoldoende richting over de omgang met recreatieve druk en de opgaven rondom waterkwaliteit en de energietransitie. De nota moet worden geactualiseerd.
Deze beleidsnota legt de taakopvatting van HDSR vast ten aanzien van het nautisch en vaarwegbeheer van de vaarwegen. Er wordt visie en richting gegeven aan de tactische en operationele werkzaamheden van het hoogheemraadschap.
Visie op het nautisch en vaarwegbeheer
Varen waar dat verantwoord is
Vanwege de maatschappelijke meerwaarde van het gebruik van het open water om te varen, maakt HDSR het varen mogelijk waar dat verantwoord is. Daarbij zijn de randvoorwaarden dat het varen niet ten koste gaat van de overige waterstaatkundige functies, (ecologische) waterkwaliteitsdoelen en dat het varen mogelijk is binnen de ruimte die nodig is voor de waterstaatkundige functie.
Gemotoriseerde vaartuigen mogen alléén varen op de daarvoor aangewezen vaarwegen. De nautische veiligheid heeft hoge prioriteit. HDSR hanteert daarom de RVW2020 en BRTN2020-2025 als basis hanteren voor het beleid en toetsing van vergunningen.
Inspanningen voor beheer
HDSR voert geen inspanningen uit in het kader van bakbeheer of objectbediening zonder medefinanciering door derden
1Met uitzondering van huidige bediening van sluizen.
. Om de toegankelijkheid van de vaarwegen te borgen voert HDSR maaiwerkzaamheden uit in de vaarwegen indien nodig en mits dit geen nadelige effecten heeft op de ecologie/waterkwaliteit.
Routenetwerken
HDSR wil bijdragen aan het behoud van bestaande vaarroutes (BRTN en Sloepennetwerk) en staat open voor het gesprek over vergroting van deze netwerken. Hierbij zijn de landelijke normen en de eigen aanvullende afwegingskaders uit deze nota leidend in de besluitvorming.
Samenwerken en verduurzamen
HDSR wil samenwerken met de gemeenten langs de aangewezen vaarwegen om te komen tot goede verkeersbesluiten en in goed overleg het toezicht en de handhaving op deze regelgeving uitvoeren. Op die manier kan het hoogheemraadschap beter optreden tegen weesbootjes, handhaven op gebruik van tijdelijke ligplaatsen en zorg dragen voor voldoende aanleg-mogelijkheden.
HDSR wil bijdragen aan de transitie naar duurzaam varen. Emissieloos (elektrisch) varen lijkt de toekomst te hebben, maar alternatieve (bio)brandstoffen hebben mogelijk ook een plek in de huidige fase van de energietransitie. Voor de vaarwegen die onderdeel zijn van het BRTN of Sloepennetwerk volgt HDSR hierin de landelijke ontwikkelingen. Voor de overige, door HDSR aangewezen vaarwegen, kan hiervan worden afgeweken. In de bestuursperiode 2023-2026 wordt verder uitgewerkt hoe HDSR het duurzaam varen wil stimuleren.
Handhaving
HDSR zal, conform het Uitvoeringsbeleid VTH 2021-2026, toezicht houden op naleving van de vaarregels en handhavend optreden waar nodig. Daarnaast wordt ingezet op preventieve communicatie om draagvlak voor naleving van de regels te bevorderen.
Wat er verandert
Een complete lijst aan wijzigingen ten opzichte van het beleid uit 2015 is in Bijlage 2 te vinden.
Afwegingskaders
De nota geeft een praktische uitwerking van het strategische vaarwegbeleid voor het aanwijzen van vaarwegen, het toestaan van bepaalde vaartuig-klasses, vaarsnelheid, ligplaatsen, objecten in en op de vaarweg en bijzondere situaties. De invulling per vaarweg zal op tactisch niveau verder uitgewerkt worden.
Dit betekent bijvoorbeeld dat:
➔ op de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel het voornemen is om de toegestane vaarsnelheid binnen de bebouwde kom te verhogen naar 6 km/h, daar waar deze nu nog 4,5 km/h is;
➔ onderzocht zal worden of, aan de hand van de afwegingskaders, de watergang Bijleveld naar Kockengen kan worden aangewezen als vaarweg.
Duurzaamheid
HDSR wil bijdragen aan de transitie naar duurzaam varen. Hierbij wordt in eerste instantie ingezet op de Kromme Rijn (benedenloop). Hier is, in afstemming met de gemeenten Utrecht en Bunnik, besloten om gemotoriseerd varen enkel emissieloos (elektrisch) toe te staan.
Beheer en handhaving
Om de toegankelijkheid van de vaarwegen te kunnen borgen, kunnen watergangen uitgemaaid worden mits het maaien geen nadelige effecten heeft op de ecologie/waterkwaliteit. Tot op heden maait HDSR niet extra op de vaarwegen voor de recreatievaart. Mogelijk dat dat in de toekomst wel noodzakelijk gaat worden als bijvoorbeeld bepaalde exoten de recreatievaart hinderen.
Er is een hoofdstuk mensen en middelen toegevoegd waarin de richtlijnen voor de mensen en middelen voor de organisatie van het vaarwegbeleid van HDSR op het strategische niveau uitgewerkt is. Daarbij wordt de wens geuit om de inzet op handhaving te vergroten. De exacte taken van het vaarwegbeheer worden op tactisch en operationeel niveau uitgevoerd.
Leeswijzer
In hoofdstuk 1 worden kort de vaarwegtaken uitgelegd en de aanleiding, de totstandkoming en het doel van de nota. Hoofdstuk 2 gaat in op het volledige kader waarbinnen de nota gezien moet worden. In hoofdstuk 3 worden de aangewezen vaarwegen in nautisch beheer bij HDSR uiteengezet, het huidig gebruik en de verwachte ontwikkelingen van het recreatief gebruik in de toekomst. De algemene beleidsuitgangspunten en afwegingskaders t.a.v. het nautisch beheer en de toelichting hierop worden beschreven in hoofdstuk 4. De taken, inzet en middelen om het nautisch beheer uit te voeren worden beschreven in hoofdstuk 6. De uitwerking van dit beleidsstuk, de vervolgacties, zijn opgenomen in hoofdstuk 7.
Bijlage 1. Aangewezen vaarwegen bij Verkeersbesluit
De onderstaande tabel betreft de niet door de provincie aangewezen vaarwegen.
De bovenstaande tabel is afkomstig uit het Verkeersbesluit voor de niet-aangewezen vaarwegen (DM1851498). In deze tabel staan een aantal omissies/aandachtspunten:
■ Enge IJssel: loopt tussen de Lopikerwetering en Kromme IJssel (i.p.v. Enge IJssel)
■ In de tabel is niet aangeven of de sluizen wel of niet onderdeel uitmaken van de aangewezen vaarwegen
■ Kromme Rijn bovenloop en Enkele Wiericke zijn door HDSR aangewezen.
De aangewezen vaarwegen in Woerden en Utrecht zijn door de provincie Utrecht aangewezen. Dit is vastgelegd in de Interim Omgevingsverordening provincie Utrecht
41De Omgevingsverordening provincie Utrecht 2022 is op 30 maart 2022 vastgesteld door Provinciale Staten. Totdat de Omgevingswet ingevoerd wordt, geldt de Interim Omgevingsverordening. Dit is naar verwachting 1 januari 2024
.
Bijlage 2. Wijzigingen ten opzichte van vaarwaterbeleid 2015
In deze bijlage zijn de wijzigingen t.o.v. het vaarwaterbeleid 2015 samengevat.
Algemene wijzigingen vaarwaterbeleid
In de Nota vaarwaterbeleid 2015 is het vaarwaterbeleid alleen op hoofdlijnen uitgewerkt met algemene beleidspunten voor varen en het aanwijzen van vaarwegen en overige vaarwateren. Het onderliggende rapport Vaarwegbeleid 2023 geeft een verdergaande praktische uitwerking van het strategische vaarwegbeleid met daarbij een nadere uitwerking voor het aanwijzen van vaarwegen, het toestaan van vaartuigen, vaarsnelheid, ligplaatsen, objecten in en op de vaarweg en bijzondere situaties. De invulling per vaarweg zal op tactisch niveau uitgewerkt worden.
Ook is het hoofdstuk mensen en middelen toegevoegd waarin de richtlijnen voor de mensen en middelen voor de organisatie van het vaarwegbeleid van HDSR op het strategische niveau uitgewerkt is. Daarbij wordt de wens geuit de inzet op handhaving te vergroten. De invulling van de exacte taken van het vaarwegbeheer is het tactische en operationele niveau.
In deze nota is toegevoegd dat HDSR duurzaam varen wil stimuleren en dat dit in de bestuursperiode 2023-2026 verder uitgewerkt zal worden.
Om de toegankelijkheid van de vaarwegen te kunnen borgen, kunnen watergangen uitgemaaid worden mits het maaien geen nadelige effecten heeft op de ecologie/waterkwaliteit. Tot op heden maait HDSR niet extra op de vaarwegen voor de recreatievaart. Mogelijk dat dat in de toekomst wel noodzakelijk gaat worden als bijvoorbeeld bepaalde exoten de recreatievaart hinderen.
Wijzigingen m.b.t. aangewezen vaarwegen door HDSR
42in Vaarwaternota 2015 overig vaarwater genoemd
-De Bovenloop van de Kromme Rijn, Enkele Wiericke en Vlist stonden in het vaarwaterbeleid 2015 in de tabel overige vaarwateren met daarbij de voetnoot dat er geen of zeer incidenteel en onder stringente voorwaarden gemotoriseerde recreatievaart is toegestaan. In het vaarwegbeleid 2023 zijn De Bovenloop van de Kromme Rijn, Enkele Wiericke en Vlist niet meer opgenomen bij de aangewezen vaarwegen door HDSR.
-Onderzoek watergang Bijleveld naar Kockengen als nieuw aan te wijzen vaarweg
Wijzigingen m.b.t. toegestane scheepsafmetingen
Op de website van HDSR zijn de volgende afmetingen voor de schepen opgenomen (zie onderstaande tabel.) De afmetingen zijn niet vastgelegd in het Vaarwaterbeleid 2015.
Gewijzigde afmetingen 2023
•Kromme Rijn: Lengte 9 m en breedte niet bepaald
•Leidsche Rijn: Lengte 9 m en breedte niet bepaald
•Oude Rijn Oost: Lengte 12 m en breedte 3,75m
•Jaap Bijzerwetering: Lengte 9 m en breedte niet bepaald
•Korte Linschoten: Lengte 9 m en breedte niet bepaald
•Lange Linschoten: Lengte 9 m en breedte niet bepaald
•Montfoortse Vaart: Lengte 9 m en breedte niet bepaald
•Dubbele Wiericke Oost: Lengte 12 m en breedte 3,75m
•Grecht: Lengte 15 m en breedte 4,25/4,5 m
•Gekanaliseerde Hollandsche IJssel: Lengte 38,50 m en breedte 5,05 m
Voor de Kromme Rijn zijn in het Verkeersbesluit d.d. 16 februari 2023 afwijkende scheepsafmetingen t.o.v. afmetingen op de website opgenomen.
In dit vaarwegbeleid zijn gestandaardiseerde afmetingen op basis van de RVW2020/BRTN opgenomen.
Voor de Enge IJssel/Kromme IJssel zijn in het vaarwaterbeleid 2015 geen maximale lengte/breedte van vaartuigen en benodigde waterdiepte geadviseerd. In onderhavige vaarwegbeleid 2023 wel.
Wijzigingen m.b.t. vaarsnelheid
In het voorliggende vaarwegbeleid is vastgelegd dat HDSR kiest voor de vaarwegen BM, DM en E binnen bebouwde kom of ter plaatse van kwetsbare oevers, ligplaatsen of natuurwaarden en voor F en G vaarwegen voor een maximale snelheid van 6 km/uur. HDSR kiest voor maximale snelheid van 9 km/uur voor BM, DM en E vaarwegen buiten de bebouwde kom en waar geen kwetsbare oevers, ligplaatsen of natuurwaarden zijn. Voor de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel wordt niet vastgehouden aan een snelheid van 4,5 km/uur binnen de bebouwde kom.
Bijlage 3. Onderbouwing maatgevend schip per vaarweg
Vaarweg
Vaarweg-klasse
Maatgevend schip (lxb)
Bevaarbare breedte BRTN
Diepte BRTN
Doortvaart-hoogte BRTN
Beschikbare vaarweg breedte
Legger diepte Waterdiepte
Brug-hoogtes
43De brughoogtes van een aantal vaarwegen van HDSR staan niet op digitale waterkaarten of de website van HDSR vermeld. Deze zullen nader bepaald worden bij de tactische uitwerking van het vaarwegbeleid.
Aangewezen vaarwegen door Provincie
Grecht
BM (staande mast route)
15m x 4,25-4,5 m
17m
1,7 m
44Provincie Utrecht, Besluit minimaal benodigde vaarwegdiepten 2016, Grecht: 1,7 m, Gekanaliseerde Hollandse IJssel tussen Nieuwegein en Oudewater 2,05m en Oudewater kruising Enkele Wiericke 2,20 m, Dubbele Wiericke: 1,40 m
3m
(30 m)
45Provincie Utrecht, Besluit minimaal benodigde doorvaarthoogten, 15 september 2015, nr. 81633562E Grecht: 30 m, Gekanaliseerde Hollandse IJssel 4,6m, Dubbele Wiericke:2,60 m
13-20 m
1,7 m
Dubbele Wiericke
DM
12m x 3,75 m
15m
1,3 m (1,40)46
2,6 m47
20-25 m
1,8 m
2,3 m
Gekanaliseerde Hollandsche IJssel en Doorslag
BM/
beroeps
CEMT 0/I
15m x 4,25-4,5 m
38,50 m x 5,05 m
17m
18,3 m
1,7 m
2,9 m
(2,05/2,20)46
3m (4,6m)47
14-20 m
2,25 m
(2,45 m)
46Provincie Utrecht, Besluit minimaal benodigde doorvaarthoogten, 15 september 2015, nr. 81633562E Grecht: 30 m, Gekanaliseerde Hollandse IJssel 4,6m, Dubbele Wiericke:2,60 m
4,7 m
Aangewezen vaarwegen door HDSR
Kromme Rijn benedenloop (Waterlinieweg Utrecht – Sluis Werkhoven)
E
L= 9 m
10m
1m
1m
15-20 m
1,7 m
Leidsche Rijn
E
L= 9 m
10m
1m
1m
10-15 m
0,7-1,4 m
2,5 m
Oude Rijn Oost
DM
12m x 3,75 m
15m
1,3 m
2,6 m
15-20 m
1,9 m
2,0
47Meanderbrug is bepalend en is 2,0 m. De andere bruggen zijn minimaal 2,5 m m.u.v. spoorbrug 2,4 m den de Kwakelbrug 2,1 m
m
Jaap Bijzerwetering
E
L= 9 m
10m
1m
1m
10-15 m
1,5 m
Korte Linschoten
E
L= 9 m
10m
1m
1m
8-12 m
1,5 m
Lange Linschoten
E
L= 9 m
10m
1m
1m
8-12 m
1,5 m
Montfoortse Vaart
E
L= 9 m
10m
1m
1m
8-12 m
1,5 m
Enge IJssel
E
L= 9 m
10m
1m
1m
8-10 m
1,4 m
Kromme IJssel
E
L= 9 m
10m
1m
1m
8-10 m
1,4 m
Bijlage 4. Resultaat sessies HDSR
Op 30 januari 2023 heeft een sessie plaatsgevonden om de issues m.b.t. het vaarwegbeleid voor HDSR in kaart te brengen. Deze bijlage geeft een samenvatting van de naar voren gebrachte issues. Voor deze issues zijn in onderliggende Nota voor het strategische vaarwegbeleid kaders/richtlijnen opgenomen en zullen op tactisch en operationeel niveau nader uitgewerkt worden.
Samenvatting van de issues:
•Behoefte aan visie van bestuur op de toekomst van de vaarwegen: behouden wat je hebt of stimuleren?
•Aanwijzing van vaarwegen
o Er is een behoefte voor een onderbouwing voor de vaarwegen: recreatie versus ecologie
o Intensiteit van gebruik van de vaarwegen is onbekend
o Welke schip kan toegestaan worden op welke vaarweg?
o Voor Enkele Wiericke, Vlist en Bovenloop van de Kromme Rijn zijn Verkeersbesluiten met verbod op gemotoriseerd varen. Hoe hier mee om te gaan?
•Bakbeheer
o Wel of niet maaien vanuit de functie varen?
•Vaarsnelheid
o Op dit moment drie verschillende snelheden binnen HDSR: 4,5 km/uur, 6 km/uur en 9 km/uur. Dit is onduidelijk voor de gebruikers. Er ontbreekt een visie met criteria.
•Ligplaatsen
o Op sommige vaarwegen liggen allerlei boten. Voor GHIJ is er ligplaatsenbeleid, maar voor de overige vaarwegen niet.
o Overkoepelende verhaal en nadere onderbouwing voor waar wel en niet af te meren ontbreekt
o Hoe om te gaan met afmeervoorzieningen?
o Gemeentes hebben een verschillende visie op de 3x24 uursligplaatsen
•Serviceniveau voor de vaarweggebruikers (handhaving, sluisbediening, website, etc.)
•Andere issues:
o Zwemmers op de vaarwegen. Dit is formeel niet toegestaan. Het gebeurt wel.
o Hoe om te gaan met Fauna Uittreeplaatsen (FUP’s)