Maatregelenpakket erfgoedlijnen 2025

Tekst

Vast te stellen het ‘Maatregelenpakket erfgoedlijnen 2025’.

De provincie Zuid-Holland zet zich conform het Coalitieakkoord 2023 – 2027 Krachtig Zuid-Holland in voor het behoud en beleefbaar maken van erfgoed voor publiek. De provincie richt zich hierbij op zeven erfgoedlijnen in de provincie Zuid-Holland zoals opgenomen in de Omgevingsvisie Zuid-Holland. De erfgoedlijnen bestaan uit de volgende objecten en elementen:

Atlantikwall

De erfgoedlijn Atlantikwall bestaat uit het samenhangende complex van bunkers/ bunkercomplexen, tankgrachten, maar ook zogenaamde zachte resten, die langs de Noordzeekust door de Duitse bezetter zijn gebouwd of benut als onderdeel van de Atlantikwall. Deze Duitse verdedigingslinie had als doel een Geallieerde invasie aan de Europese westkust tegen te houden en zo een tweefrontenoorlog te voorkomen. Zwaartepunten in Zuid-Holland zijn onder meer de clusters Festung Hoek van Holland, de verdedigingswerken in/ bij Den Haag/ Scheveningen, Katwijk en Noordwijk en enkele verdedigingswerken op de Zuid-Hollandse eilanden.

De Erfgoedlijn Atlantikwall heeft als missie het behouden, beschermen en beleefbaar maken van het Atlantikwall-erfgoed in de provincie Zuid-Holland ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. De aanleg van de Atlantikwall heeft destijds diepe sporen in stad en landschap getrokken met grote gevolgen voor de bewoners. Het is belangrijk deze herinnering levend te houden vanuit het besef dat vrede hier en nu misschien vanzelfsprekend lijkt maar dat allesbehalve is. Aan de hand van zichtbare en tastbare restanten komt de geschiedenis tot leven en wordt bijgedragen aan het creëren van bewustwording en inzicht waarbij ruimte ontstaat voor reflectie en bezinning. De verschillende verhalen en beelden, zowel vanuit het ‘Duitse’ als het ‘Hollandse’ perspectief, vormen hierbij tezamen een gelaagd geheel dat genuanceerder is dan een simpele zwart-wit of goed-fout voorstelling. Dat maakt het beschermen en kunnen beleven van het Atlantikwall-erfgoed vandaag en in de toekomst blijvend relevant. In het voorjaar van 2023 is het Koersdocument 2023-2030 gereedgekomen waarmee het streefbeeld van de Atlantikwall is geactualiseerd. Er zijn 4 hoofddoelstellingen benoemd: Niet meer maar beter; Versterken van de Lijn; Herkenbare en onderscheidende clusters en De blik naar buiten.

Historisch Haringvliet

De erfgoedlijn Historisch Haringvliet, de in 2021 verbrede erfgoedlijn Goeree-Overflakkee naar delen van de Hoeksche Waard en Voorne-Putten - wordt gevormd door elementen en structuren die een relatie hebben met de voormalige zeearm van het Haringvliet en Hollands Diep. Hierin staat het verhaal centraal van ‘het leven tussen en met het water, als vriend en vijand’.

De afbakening omvat een brede ‘oeverzone’ van de eilanden: de noordrand van Goeree-Overflakkee en de zuidrand van zowel Voorne-Putten als de Hoeksche Waard, inclusief Tiengemeten. Binnen deze geografische afbakening zijn zes kansrijke erfgoedthema’s bepaald:

1De havenkanalen en het maritieme verleden;

2De karakteristieke dorpen die in verbinding staan met het Haringvliet, het Hollands Diep en de Bernisse;

3Dijken;

4Kreken (incl. de Bernisse);

5De Watersnoodramp 1953 (inclusief de deltawerken Haringvlietdam en de Volkerakdam);

6De waterlinies: de Stelling van het Hollandsch Diep en het Volkerak, en de Stelling van de Monden der Maas en van het Haringvliet (inclusief de vestingsteden Brielle en Hellevoetsluis).

Deze zogenaamde blauwe waterlijn biedt kansen voor samenwerking met andere gebiedsontwikkelingen en partners, zoals de Regio Deal Zuid-Hollandse Delta en de provincie Noord-Brabant in relatie tot de Stelling van het Hollandsch Diep en het Volkerak.

Landgoederenzone

De erfgoedlijn Landgoederenzone bestaat uit een parelsnoer van landgoederen, buitenplaatsen en kastelen, die als grotendeels aaneengesloten groene zone een belangrijke rust- en recreatieruimte in de Randstad vormt. De Landgoederenzone loopt geografisch langs de binnenduinrand: op de strandwallen vanaf het Westland tot en met Hillegom en langs de trekvaarten Vliet en Haarlemmertrekvaart. Gezamenlijk vertellen deze landgoederen en buitenplaatsen het verhaal van adel en welvarende stedelingen die vanaf de 17de eeuw een zomerverblijf op het platteland bouwden, om hier de drukke en vieze stad tijdelijk te kunnen ontvluchten.

Alle buitenplaatsen vormen van oudsher een ensemble bestaande uit de statige landhuizen met hun (moes)tuinen, parken en waterpartijen, en bijgebouwen zoals oranjerieën, koetshuizen en portierswoningen. Bij de grotere landgoederen behoorden ook de pachtboerderijen met weidegronden en hakhoutbossen, wat we tegenwoordig als waardevolle verbindende cultuurlandschappen zien. De locaties in de Landgoederenzone zijn daarom bijna allemaal voorzien van ruimtelijke bescherming in de provinciale Omgevingsverordening, in de vorm van een landgoed- of kasteelbiotoop. Daarnaast hebben veel van de groene tuinen en parken en historische (bij)gebouwen een status als rijksmonument.

Onder de noemer Hollands Buiten werkt de erfgoedtafel aan het behouden en verbeteren van de Landgoederenzone, het realiseren van economische dragers en het vergroten van de herkenbaarheid en samenhang tussen de landgoederen. Maar het belangrijkste is het versterken van de beleefbaarheid voor bewoners en bezoekers, uiteraard in balans met behoud van rust en natuurwaarden. Met het visiedocument Hollands Buiten, ruimtelijk beeld voor de landgoederenzone wordt gewerkt aan het realiseren van deze ambities, onder het motto: ‘Hollands Buiten, verrassend rijk aan cultuur, historie, natuur en rust’.

Op de jaarlijkse Dag van het Kasteel (2e Pinksterdag) presenteren alle deelnemende locaties zich succesvol aan het publiek.

Neder-Germaanse Limes

De Neder-Germaanse Limes is het grootste archeologische monument van ons land. Dit monument heeft sinds 2021 de status van Unesco Werelderfgoed. Tweeduizend jaar geleden strekte het Romeinse Rijk zich uit van Engeland tot Syrië en van Roemenië tot Marokko: een oppervlak dat groter is dan de huidige Europese Unie. De grens rond dat enorme rijk, de Limes, had een lengte van 7.000 km. In Zuid-Holland liep deze van Katwijk langs de Oude Rijn via onder meer Alphen aan den Rijn, Zwammerdam en Bodegraven naar Utrecht en Gelderland richting Remagen in Duitsland. De erfgoedlijn bestaat uit archeologische resten van forten (castella), wachttorens en burgernederzettingen (vici), verbonden door de Limesweg. Daarnaast behoren de Vliet (Fossa Corbulonis / Corbulogracht) en Forum Hadriani (Civitas Cananefatium) tot de erfgoedlijn Limes.

Bij de ontwikkeling van de erfgoedlijn wordt ingezet op de Oude Rijn en Vliet als Romeinse waterbaan, met de Romeinse schepen van Zwammerdam als iconen en merk van de Zuid-Hollandse Limes. Gevisualiseerde en beleefbare castella zijn door routes over land en water zichtbaar en beleefbaar en met elkaar verbonden en zijn ingebed in een voor de recreant en toerist interessant Romeins aanbod.

Naast de erfgoedlijn neemt Zuid-Holland deel aan de Nederlandse Limes Samenwerking (NLS) en enkele internationale netwerken met onder anderen de Duitse regio’s Noord Rijn Westfalen en Rijnland Palts én is Zuid-Holland Lead Partner van het Straits project ‘Bridging the North Sea’.

Oude Hollandse Waterlinie

In tijden van oorlog je land onder water zetten, het is een typisch Nederlandse vinding. In het ‘Rampjaar’ 1672 werd water voor het eerst op grote schaal ingezet als verdedigingsmiddel. Toen een Franse legermacht van 120.000 man ons land binnenviel werd een brede strook land tussen de Zuiderzee (het huidige IJsselmeer) en de Biesbosch geïnundeerd (onder water gezet). De (Oude) Hollandse Waterlinie was een feit. De eigenlijke functie van de Oude Hollandse Waterlinie was het verdedigen van de provincie Holland. Hier lag Den Haag, het politieke centrum van de Republiek, maar ook de belangrijkste handelssteden Amsterdam, Leiden, Delft, Gouda en Rotterdam. De Oude Hollandse Waterlinie bestaat uit elementen die het functionele defensiewerk uit de periode van 1672 belichten. Het gaat daarbij om de inundatiekommen en inundatiegebieden. Daarnaast behoren de stedelijke vestingen, de dijken en kades langs de rivieren en rond de te inunderen polders, de inundatiesluizen, forten en schansen tot deze erfgoedlijn. Het cultuurlandschap van de Oude Hollandse Waterlinie is uniek. Op veel plekken is het cultuurlandschap van steden en ommelanden, zoals dat ten tijde van de inwerkingstelling van de Waterlinie in 1672 was, nog goed leesbaar.

Trekvaarten

De erfgoedlijn Trekvaarten gaat over de 'Intercity van de 17e eeuw’, ook wel Gouden Eeuw genoemd. Het vertelt het verhaal van de voor de mens gegraven waterverbinding, met trekschuiten- en jaagpadenstructuur en vervoer van goederen en mensen over water. Het bestaat uit historische transportassen tussen de opkomende Hollandse steden: het water van en de oevers langs de trekvaartverbindingen Trekvaart Haarlem - Leiden, Vliet, Schie en Delflandse trekvaarten. Door de herijking van de erfgoedlijnen zal er mogelijk ook meer aandacht gaan komen voor de trekvaart Leiden-Utrecht en Amsterdam-Gouda. Insteek is om de trekvaartgebonden elementen te herstellen en terug te brengen, trekvaarthaltes te benadrukken, het vaarnetwerk te verbeteren en publieksbereik en promotie. Ook wordt ingezet op de Core Business (handel en economische groei) van de oude Hollandse steden. De historische vaarwegen maken deel uit van onze identiteit als waterrijke provincie. Het waren eeuwenlange hoofdverbindingen tussen steden en van belang als OV-netwerk, voor handel en vervoer van personen. Ze zijn zeer bepalend geweest voor ruimtelijke en economische ontwikkeling van de stad en het landschap.

Waterdriehoek

De erfgoedlijn Waterdriehoek wordt gevormd door Werelderfgoed Kinderdijk, de Biesbosch en de Drechtsteden en vertelt het verhaal van het water, mensen en machines in Zuid-Holland. De Waterdriehoek bestaat uit de volgende elementen: de rivieren Oude Maas, Merwede en Noord en hun oevers en dijken, historische waterstaatsobjecten zoals molens en gemalen, buitendijkse elementen als griendheuvels en griendketen, eendenkooien en watergebonden industriële objecten als scheepswerven. Speerpunt is het maritiem-industrieel erfgoed. De maritieme industrie bepaalt in grote mate de identiteit van deze zone. Door de herijking van de erfgoedlijnen zal de aandacht hier mogelijk nog meer naar worden gelegd. Focus ligt op de verbinding tussen de afzonderlijke iconen (van losse objecten naar lijn), recreatie/ toerisme en ruimtelijke kwaliteit (oeverkwaliteit). Er wordt voorrang gegeven aan fysieke, robuuste projecten.

Met de Subsidieregeling erfgoedlijnen Zuid-Holland 2020 kunnen uitsluitend subsidies worden aangevraagd voor projecten uit het Maatregelenpakket erfgoedlijnen. In onderstaande tabel worden de projecten, partijen, subsidiebedragen en prestaties genoemd waarvoor subsidies kunnen worden aangevraagd in het kader van de Subsidieregeling erfgoedlijnen Zuid-Holland 2020.

Atlantikwall

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Atlantikwallmuseum Noordwijk

72.500

Planvorming inrichting Noordgang en basisvoorzieningen

Planvorming toekomstvaste inrichting Noordgang en basisvoorzieningen FL246, door:

● Masterplan voor de toekomst van AWM Noordwijk.

● Concreet inrichtingsplan per ruimte in de Noordgang.

● Inrichten van de multifunctionele ruimte van de Munitiebunker.

Stichting Europees Erfgoed Atlantikwall

40.000

Bunkerdag 2025

● Organisatie van de Bunkerdag 2025 (24 mei 2025)

Stichting Bunker Leiden (in oprichting)

14.500

Maatregelen opening en veiligheid Bunker Leiden

● 2 vooronderzoeken opening Bunker Leiden

● Aanleggen voorzieningen elektriciteit i.v.m. openen locatie

● Plaatsen 3 ijzeren toegangsdeuren

Atlantikwallmuseum Den Haag

53.500

Realiseren beveiliging WN67 en voorzieningen

Realiseren beveiliging bunker WN67 en voorzieningen t.b.v. Festungspak, door:

● Aanleggen alarmsysteem met camerabewaking

● Verbeteren beveiliging toegangsdeuren

● Beschermingswand en -glas t.b.v. FestungsPAK

Atlantikwallmuseum Den Haag

63.000

Ontwerpen en realiseren 3D-modellen

Ontwerpen en realiseren 3D-modellen van en voor diverse museumlocaties in Zuid-Holland:

● Ontwerpen 65 3D-modellen / typen bunkers Atlantikwall

● 230 geprinte 3D bunkers (115 bunkers in 2 formaten)

Stichting Biberbunker Oostvoorne

41.500

Historisch verantwoord herstel en onderhoud Widerstandsnest

Historisch verantwoord herstel en onderhoud Widerstandsnest 105H aan de Windgatseweg te Rockanje, door:

● Noodzakelijk korte termijnonderhoud,

● Juridisch advies voor opstellen langdurig gebruikscontract eigenaar locatie.

● Biber fase 2 planontwikkeling (onder voorbehoud)

Stichting iCOON Hoek van Holland

15.000

VOL OVERGAVE

Programma met kunst en cultuur om de erfgoedlijn Atlantikwall, tijdens de viering 80 jaar Vrijheid, te beleven, door:

● 7 uitvoeringen van verschillende vormen van hedendaagse kunst

Gemeente Rotterdam

12.500

Vormgeven en uitwerken van de Festung Hoek van Holland

Vormgeven en uitwerken van de Festung Hoek van Holland zoals omschreven in het Koersdocument Atlantikwall 2023:

● Ambitiedocument Militair Erfgoed Festung Hoek van Holland inclusief uitvoeringsprogramma en convenant betrokken partijen

Historisch Haringvliet

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Streekmuseum Goeree-Overflakkee

35.300

De Watersnood door kinderogen

Kostbare herinneringen bewaren voor toekomstige generaties en benutten voor wetenschappelijk onderzoek door:

● Verzamelen/vastleggen minimaal 250 verhalen

● Beleggen minimaal 8 bijeenkomsten

● Ontsluiting verhalen via website Streekarchief Goeree-Overflakkee

Stichting Fort Buitensluis

12.500

Fort Buitensluis gepresenteerd

Er wordt een gevarieerd pakket ontwikkeld om de doelgroepen te bedienen:

● Bewegwijzering met weerbestendige borden

● Informatie over objecten d.m.v. 15 bordjes met info

● Gids-ondersteunend materiaal

● Twintig informatiepanelen over de geschiedenis van het fort

Gemeente Voorne aan Zee

112.534

Herstel en versterk – Het Hellevoetse kanonnenpark

Het realiseren van een goede presentatie van de groeiende verzameling originele kanonslopen door:

● De lopen in 2 rijen op stellages op de kade van de Vestinghaven geplaceerd;

● Tenminste één informatiebord

● Een interactief belevingsobject

● Tenminste één vlaggenmasthouder met zitgelegenheid

Gemeente Hoeksche Waard

71.775

Geschutsbeddingen en verbindingstunnel fort Buitensluis

Herstellen van twee geschutsbeddingen en de tussenliggende verbinding door:

● Herstel van twee geschutsbeddingen

● Herstel tussen gelegen verbindingstunnel.

Marketing OP Voorne-Putten

23.650

Wandelen langs historische haventjes Nissewaard

Het realiseren van een cultuur-historische wandel- en fietsroute door:

● Ontwikkelen fiets- en wandelroute en opnemen op 2 websites

● 15 Bordjes met QR-codes langs de route

● Openingsactiviteit

Waterschap Hollandse Delta

10.000

In Strijense wateren

Een in het havenkanaal gevonden boerenschouw conserveren en tentoonstellen door:

● Technisch conserveren van een boerenschouw

● Tentoonstellen van de boerenschuw in het Museum Hoeksche Waard

Stichting House of ESports

25.000

GameCraft Historic Haringvliet

Het opnemen en behouden van cultureel erfgoed door middel van gamification en digitalisering opent nieuwe mogelijkheden voor het delen en behouden van culturele identiteit, vooral onder jongeren door:

● Bereiken van 30 scholen (10 op Goeree-Overflakkee, 10 op Hoeksche Waard, 10 op Voorne-Putten): groep 7/ 8, 30 klassen onderbouw VO, onderbouw MBO 10 klassen. Totaalbereik: 3.000 kinderen en hun ouders

● Inrichten Mobiele E-zones: locaties met 5 gamecases, 5 switches, 10 VR-brillen en 15 laptops

● Vormgeven van een eigen schooltentoonstelling t.a.v. thema GameCraft

● Opstellen lesbrief

Gemeente Goeree-Overflakkee

25.000

Jaagpad/kunstwerk/infobord Sommelsdijks havenkanaal

Het Jaagpad wordt in oude luister hersteld door:

● Plaatsen van een kunstwerk

● Plaatsen van een informatiebord

● Aanleggen van een jaagpad ten noorden van het Havenkanaal

Gemeente Goeree-Overflakkee

20.000

Veilig gebruik geschutstoren fort Prins Frederik

● Herstellen elektrische installaties in geschutstoren

Landgoederenzone

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Stichting Duivenvoorde

70.000

Bezoekerscentrum in tasschuur

Duivenvoorde ontwikkelen als 'poort' voor de Landgoederenzone en het NPHD, ook voor mindervaliden, door:

● Verbouwing en verduurzaming tasschuur

● Realisatie 'changing place'

● Realisatie fietsenstalling met laadpunten

● Ontwikkeling ten minste 2 wandel- en fietsroutes met verdiepende verhalen

Stichting Monumentenbezit

40.000

Gebiedsontwikkeling Ruïne van Teylingen, fase 1 - uitgraven voorburcht

Het ruïneterrein wordt meer zichtbaar en beleefbaar gemaakt. In fase 1 wordt de oorspronkelijke voorburcht uitgegraven:

● Archeologisch onderzoek

● Uitgraven voorburcht

Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest

30.385

Herbestemming kapel

De kapel wordt geschikt gemaakt voor multifunctioneel gebruik als logies-, vergader- en retraiteruimte en theehuis in de zomer door:

● herstel van het interieur en de buitenruimte

Stichting Calorama-Everwijn-Taets van Amerongen

15.848

Herstel rozentuin

De rozentuin van buitenplaats Calorama is de oudst bekende rozentuin in Nederland. Deze zal worden hersteld door:

● Planvoorbereiding met definitief ontwerp en beplantingsplan

● Uitvoering restauratieplan (onder voorbehoud)

Stichting Calorama-Everwijn-Taets van Amerongen

24.000

Restauratie entreebruggen en hekken landgoed Calorama te Noordwijk

-restauratie entreebrug en -hek Gooweg

-restauratie entreebrug en -hek hoofdingang

Stadsherstel Den Haag en Omgeving N.V.

57.194

Reconstructie exterieur koetshuis Sion - fase 2

Het sterk vervallen koetshuis in Rijswijk wordt hersteld en gereconstrueerd in oude luister. Het project wordt een leerlingwerkplaats waarbij oude technieken worden geleerd. Het nieuwe gebruik wordt kinderdagverblijf. Onderdelen fase 2:

● Reconstructie exterieur koetshuis (luiken, poortdeuren, goot)

● Reconstructie court en boomgaard met herstel en aansluiting waterputten

Stichting Oostduin

47.676

Fase 3 tuinherstel, een historische kas

De vervallen kas in de tuin van buitenplaats Oostduin in Den Haag wordt vervangen door een nieuwe. Deze wordt gebruikt voor opkweken van groente, als koffieruimte voor de vrijwilligers en voor educatieprojecten.

● Bouwrijp maken en fundering aanleggen

● Aanschaf en plaatsen nieuwe kas

Congregatie van de H. Catharina van Siëna zusters Dominicanessen van Voorschoten

80.000

Restauratie Hans- en Grietjehuisje

Herstel van het vervallen 'Hans- en Grietjehuisje' van buitenplaats Bijdorp in Voorschoten.

● Restauratie 'Hans- en Grietjehuisje

Tennispark Marlot B.V.

146.988

Herbouw fruitmuur 6

Voor het herstel van de rijksmonumentale fruitmuren heeft Marlot eerder subsidie ontvangen, maar fruitmuur 6 blijkt in slechtere staat dan verwacht, een deel is al omgevallen. Deze muur moet geheel worden gereconstrueerd.

● cultuurhistorisch verantwoorde reconstructie van fruitmuur 6

Zuid-Hollands Landschap

17.000

Kwaliteitsimpuls landgoed Huys te Warmont, fase 1 - vooronderzoeken

Vooronderzoek voor verbetering van de beleefbaarheid en toegankelijkheid van de entree, oprijlaan en parkeerplaats van het landgoed Huys te Warmont door:

● Historisch onderzoek

● Onderzoek beschermde natuurwaarden

● Archeologisch vooronderzoek

● Effectenanalyse

Stichting Verborgen Stad

17.875

Tijdreis Cronesteijn - De Loo

Door middel van Virtual Reality worden twee verdwenen buitenplaatsen tot leven gebracht voor bezoekers. Het betreft hofstede De Loo in Voorburg en kasteel Cronesteijn in Leiden.

● Ontwikkelen 2 VR-hotspots

● Gebruik van en plaatsing op 3D-platform

● Ontwikkelen achtergrondteksten

● Ontwikkelen 4 luisterverhalen

● Realiseren tegel met QR-code bij De Loo

● Realisatie infobord met QR-code bij Cronesteijn

● Communicatie en marketing d.m.v. flyers, promofilmpje, lezing, stadswandeling

Stichting Buitenplaats Berbice

15.549

Consolidatie zuidwestelijke tuinmuur

De lange rijksmonumentale tuinmuur rond de rozentuin van buitenplaats Berbice in Voorschoten is in slechte staat en dreigt om te vallen.

● Consolidatie van de zuidwestelijke tuinmuur

Te Werve Monumenten BV

39.500

Duurzaam onderkomen vrijwilligers

Voor landgoed Te Werve zijn de circa 60 vrijwilligers van levensbelang, zij maken nu gebruik van het koetshuis dat in slechte staat verkeert.

● Realisatie duurzaam onderkomen vrijwilligers

-restauratie entreebrug en -hek Gooweg

-restauratie entreebrug en -hek hoofdingang

Limes

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Stichting Limes Legacy Katwijk

43.000

Romeins Katwijk op de kaart

Romeins Katwijk op de kaart door uitvoeren archeologisch wetenschappelijk onderzoek naar Romeins Katwijk.

● Inventariseren van de archeologische vondsten aan de hand van video interviews met de amateurarcheologen die genoemde vondsten deden

● Maken van een digitale kaart waarop de vondsten zichtbaar worden gemaakt

● Ontwikkelen van een rondreizende tentoonstelling op 4 locaties:

-Katwijk aan Zee: Katwijks museum;

-Katwijk aan de Rijn: de Roskam;

-Rijnsburg: de Burgt;

-Valkenburg: het Torenmuseum.

● Opstellen en uitgeven van een publieksboek ter opluistering van de opening van het bezoekerscentrum ‘Limes aan Zee’

Stichting Limes Legacy Katwijk

15.050

Romeins theater

Toneelstuk Romeinse verhalen Noordwijk/Katwijk door leerlingen.

● Organiseren en uitvoeren van in totaal zes Romeinse theatervoorstellingen in 2025, 2026 en 2027 door leerlingen van het voortgezet onderwijs in Noordwijk en Katwijk

● Schrijven van script voor Noordwijk en een voor Katwijk aan de hand van aan beide locaties gerelateerde verhalen met inbreng van de leerlingen

Stichting Verborgen Stad

32.000

Tijdreis naar Forum Hadriani

In samenwerking met Xinas, The Missing Link en het Erfgoedhuis Zuid-Holland wordt een digitale verbeelding van Forum Hadriani, de Romeinse stad in Voorburg ontwikkeld.

● Vijf dimensionaal (5D) platform ontwikkeld en ingericht in combinatie met de toepassing van de Time Travel app

● Realisatie drie hotspots

● Zes verhalen voor jongeren ontwikkeld als educatief programma

● Promotiecampagne

● Publieksactiviteit in de vorm van een Historisch Café inclusief begeleidde wandeling

Gemeente Alphen a/d Rijn

60.200

Pleisterplaats Albaniana

● Verbreden en vermarkten Pleisterplaats Albaniana en verbinden van de Wereldstad- De Limes, place to be, fase III.

● Verbinden van de Limes Presentatie Units in Alphen aan den Rijn door het organiseren van het Romeins Weekend

● Marketingcampagne gericht op het verbinden van de Limes Presentatie Units (LPU’s)

● Opleiden en begeleiden van de Alphense Wereldstad gidsen

● Koppelen van de Limes verhalen aan onderwijs/ educatie door het aanbieden van minstens 2 stageplaatsen

● Geschikt maken van minstens 2 informatiepakketten/ wandel-, fiets- en vaartochten

Stichting NIGRVM PVLLVM Ad Vitam

70.950

Romeins leven

De realisatie van een valetudinarium – een Romeins ziekenhuis- en de verbeelding van het Romeinse leven in NIGRVM PVLLVM als onderdeel van een ontwerp voor de herinrichting van de Castellumtuin in Zwammerdam.

● Vooronderzoek en ontwerpplan valetudinarium

● Bouw van het valetudinarium

● Organiseren van evenementen met 5 lezingen / workshops en een permanente expositie/ tentoonstelling

Stichting NIGRVM PVLLVM Ad Vitam

28.380

Roman pottery; old & new

Verbeelding van Romeinse vondsten.

● Ontwikkelen van een expositie (6 maanden) over diverse archeologische vondsten (2700 vondsten gedaan)

● Vier lezingen en vier workshops in 2025, 2026 en 2027 inclusief materiaalkosten

● Archeologische begeleiding/ advisering

Stichting Museumpark Archeon

43.000

Coast to Coast/lichtfestival

Verbeelding van de Romeinse periode in de kustregio’s rondom de Noordzee.

● Lichtfestival met een hoofdrol voor de Romeinse schepen van Zwammerdam als essentieel transportmiddel voor de verspreiding van levensmiddelen langs de Oude Rijn

Erfgoedhuis Zuid-Holland

20.142

Actualisering Time Travel app

Uitrol van de Time Travel app in de Zuid-Hollandse Limes Presentatie Units.

● Actualisering van verouderde fotobeelden in de apps door nieuwe panoramafoto’s

● Hosting van de apps inclusief beheer en onderhoud voor een periode van minimaal drie jaar

● Markering van uitzichtpunten in de app op locatie via QR-codes

● Promotie van de apps in de vorm van videofilms, drukwerk en digitale communicatiekanalen ter uitbreiding van de presentatiemiddelen op locatie

Studio Ester van de Wiel

39.560

Limes verweven met nu

● Uitwerking van projectideeën van zes studenten van de Design Academy Eindhoven (DAE) als vervolg op het ‘Limes, Weaving Times’ project door begeleiding en advisering van de studenten met als doel het Romeinse verleden zichtbaar en toegankelijk maken voor alle belangstellenden in Zuid-Holland

Oude Hollandse Waterlinie

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Liniebureau

35.726

OHW-Routeborden

Van de ca 75 lokale routeborden wordt de helft weggehaald. De andere helft zal worden vernieuwd en vervangen. Ook worden ze opgenomen in een gezamenlijk routebewegwijzerings- en informatiesysteem met een aantal innovatieve aspecten.

● Weghalen helft van de lokale routeborden

● Vernieuwen andere helft routeborden

● Opnemen vernieuwde borden in gezamenlijk informatiesysteem

Stichting Forten Nederland

44.371

Publiekscommunicatie OHW 2025

Publiekscommunicatie Oude Hollandse Waterlinie door het:

● Verzenden Z-cards + routegidsen 2x per jaar naar 100 adressen

● Acht pagina's tellend artikel OHW inclusief schuilkerk Zwammerdam in het FORT! en Vesting magazine inclusief verspreiding

● 2x per maand bericht op FB en Insta kanaal Forten & Waterlinies plaatsen over aanbod in de Oude Hollandse Waterlinie

● Ontwikkelen en verspreiden van een inspiratiegids

Stichting OHWL

26.200

Coördinatie Marketing & Communicatie Oude Hollandse Waterlinie

● 6 nieuwbrieven voor geïnteresseerden en 6 nieuwsbrieven voor partners

● Stijging van 10% websitebezoeken

● Doorontwikkeling website met de landingspagina’s voor bezoekers die de QR codes gebruiken

● Het inzetten van onze social media accounts om:

1het aantal volgers te vergroten: Facebook van 1900 volgers met een stijging van 10% naar 2090 volgers, Instagram van 1800 volgers met een stijging van 10% naar 1980 volgers.

2Het daarmee het verhogen van bezoekers aan de OHW.

● Een doorontwikkelde en met 30 nieuwe en actuele foto’s gevulde beeldbank

● Organiseren van het Waterlinieberaad of ander symposium voor bestuurders en ambassadeurs

● Het voeren van een gesprek per jaar met partners tbv gezamenlijke (gebieds)visie en koppelkansen.

● Het uitbouwen van (gedeelde) evenementen met de NHW en de ZWL en/of andere linies met minimaal 1 kennisdag

Cruxquest

15.670

Hotspots Nieuwpoort

Creëren van een aantal belangrijke historische belevingspunten in Nieuwpoort door:

● Aanpassing van de bestaande Nieuwpoort game

● Maken 360 clip Beer en Monnik en stadspoort en inpassen in route en VR-paal

● Maken 360 clips reconstructie kasteel Langerak en plaatsen QR-paaltjes

● Organiseren van een openingsfestival

Stichting Museum Nieuwpoort

10.000

Kidsproof maken Museum Nieuwpoort (vervolg project 2024)

Met moderne technologie wordt het museum aantrekkelijker voor de jeugd. Dit door middel van een VR Fauteuil.

● Realiseren VR Fauteuil

Stichting Struinen en Vorsen

18.400

Waterliniefood

Dit project bouwt voort op Waterlinie Voedt. De volgende stap is om de leringen uit het verleden toe te passen en nieuwe samenwerkingsverbanden te creëren.

● Netwerkbijeenkomst reguliere- en stadslandbouw

● Workshop ‘het geheim van Waterlinie Food

● 6 Foodkenners portretten met link naar 1672

● Foodkaartjes (6000), posters (1000)

● 20 Waterlinie Food Punten koppeling met routekaart Schanskorf Wanderen

● Interactieve Waterlinie Foodkenners Meet & Great omgeving

● Mediacampagne

Stichting Vestingstad Nieuwpoort

10.000

Vestingkaas

Het vertellen van verhalen van het gebied OHW via kaasgebruikers via QR-code op de kaas.

● Ontwikkelen marketingplan en materiaal incl. projectcommunicatie

● Content voor het verhaal van de OHWL achter de QR-code

Stichting Schuilkerk Zwammerdam

17.529

Schuilkerk Zwammerdam

Zichtbaar maken schuilkerk op de erfgoedlijn OHW door:

● Ontwikkelen nieuwe website en aanpassen huidige website

● Kunstwerk met QR-paal bij de kerk

● Ontwikkelen autoroute en zowel digitaal met een app als fysiek met een boekje aanbieden

● 6 ritten per jaar begeleiden

Stichting Struinen en Vorsen

24.500

Schanskorf Wanderen

Door routes door het inundatiegebied uit te zetten, gemarkeerd door grote schanskorven wordt er een link gemaakt met het Rampjaar 1672, toen de schanskorven veelvuldig als verdedigingsmiddel werden gebruikt en ter plaatse konden worden gevlochten, omdat de wilgentenen overal voor handen waren in het natte land.

● Multimediaal schanskorvenroutenetwerk uitzetten

● 6 schanskorven routemarkers maken en plaatsen bij linie-attractiepunten

● 2 educatieve workshops ontwikkelen

● Routekaart (oplage 5000) en distributie

● Sociale mediacampagne i.s.m. erfgoed- en marketingpartners

● Presentatiemoment

Museum Nieuwkoop

13.500

Kind Interactieve Linie (Het sprekend schilderij van Nieuwkoop)

Het sprekende schilderij wordt een interactieve hub waardoor jonge bezoekers uitgedaagd worden interactief het museum en haar omgeving te verkennen.

● Ontwikkelen sprekend schilderij

Trekvaarten

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Vereniging Hendrick de Keyser

219.718

Restauratie en herbestemming van ’t Reedershuys te Vlaardingen

Naast het behoud van cultuurhistorie middelen genereren voor toekomstig onderhoud

● Er worden twee woningen gerealiseerd met bijbehorende historische vertrekken

● Historische stijlkamers worden na restauratie opengesteld

Gemeente Delft

200.000

Restauratie Kruithuiskade

De kades, overkluizing, brug en het fietspad worden grondig gerestaureerd.

Stichting Cultureel Forum Schiedam

47.000

Trekvaart Schiedam

Tijdens de manifestatie ‘Zie de Schie’ worden georganiseerd:

● 4x een lange informatieve vaartocht

● 5x een kortere informatieve vaartocht

● Aan boord vertellen verhalenvertellers

● Vooraf een kenniscafé

Stichting Historische Scheepswerf Klaas Hennewerf

40.000

Opleidingsplek jonge vaklieden op traditionele scheepstimmerwerf

Het bieden van voltijd professionele begeleiding voor een opleidingsplek in het (scheeps)timmervak van 4-12 jongeren.

Stichting Beleving Kasteel Keenenburg

65.000

Beleving Waterburcht Keenenburg

Relatie tussen Keenenburg en de trekvaart versterken:

● Cortenstalen loopbrug

● Reconstructie van het schuitenhuis en het muurwerk van de slotgracht

● Reconstructie waterput

● Renoveren en actualiseren van informatiebord

● Website actualiseren

● Belevingsverhalen zowel op locatie als digitaal

● Lesprogramma

Gemeente Rotterdam

24.000

Gedeeltelijk herstel Koetshuis en pop-up expositie De Tempel

Koetshuis op buitenplaats De Tempel zal gebruikt gaan worden als expositieruimte en als horeca- en informatiepunt.

● Provisorische verbetering van het interieur en het aanzien van het exterieur

● Een uitgebreidere expositie met aandacht voor trekvaarten en buitenplaatsen

Regionaal Samenwerkingsverband Water-Stad-Land

30.000

Beleef het trekvaartverleden in Den Haag!

De resultaten van het project ‘Den Haag als knooppunt van vaarverbindingen’ voor het brede publiek toegankelijk maken, in het bijzonder wat de trekvaarten betreft.

● 360-gradenvisualisatie “à la Panorama Mesdag” in de Haagse Toren

● Een belevenisroute vanuit een folder of onder begeleiding van een gids maken

Hofcultuur

22.500

Atlas van Jan Steen

In opvolging van het project ‘Jan Steen in Holland’ zullen de resultaten in een uit te geven boek worden vermeld.

● Boek met belevenisroute die fysiek kan worden afgelegd alsook met het boek op schoot.

● Bijbehorende audio-informatie online

Stichting Onderwater Producties

22.000

Schuyt-praatjes

Dit 17e-eeuws literair genre zal nieuw leven worden ingeblazen.

● 12x een audio- of luisterverhaal als podcast online

● 16x een theatervoorstelling op locatie

Stichting Open Monumentendag Rotterdam

30.000

Het gezicht van Delfshaven

Voorafgaand en tijdens de Open Monumentendagen wordt de geschiedenis van Delfshaven onderzocht, vertaald en gedeeld.

● In twee ‘Huizen van de Wijk’ zullen bijeenkomsten worden georganiseerd

● In het monumentenweekend vertaalt zich dat in een publieksprogramma

● De rondleidingen en/of theatervoorstellingen zullen ook daarna nog ten minste tweemaal worden uitgevoerd.

● Reportageserie door omroep OPEN Rotterdam

● Verspreiden van publieksprogramma via de mediakanalen van OPEN Rotterdam

Levend Erfgoed

19.500

Publieksbereik Heren van de Oude Rijn

-reizende expositie langs 5 bibliotheken in Zuid-Holland (en 3 in Utrecht)

-14 route-apps voor fiets-, wandel- en vaarroutes

-website met publicatie, route-apps en recreatieve knooppunten

Stichting Struinen en Vorsen

24.935

Trekvaart Experience Gouda

-brainstorm en presentatiebijeenkomst

-historisch onderzoek

-trekvaartroute experience video

-storytelling tour

-een wandelroute- en een vaarroute-arrangement (smartphoneproof)

-zes historische verhalen

-vier tot zes toeristische attracties zijn verbonden aan de routes

-flyer (oplage 7.500)

-digitaal platform

-social mediacampagne

Vereniging Hendrick de Keyser

12.000

Onderzoek Admiraalshuis Gouda

-historisch onderzoek

-waardestelling

-kleurhistorisch onderzoek

Historisch Museum Hazerswoude

13.750

Langs de trekvaart Leiden-Utrecht in Hazerswoude Rijndijk

-drie informatieborden

-inspectie en reiniging historische schutdeuren

-oral historyfilm

-presentatie film in museum en op locatie

-twee wandel-, een fiets- en een vaarroute

Gemeente Gouda

15.000

Het verhaal van de Goudse trekvaart op de kaart zetten

-bondige rapportage

-GIS-shapefile (evt. via StoryMaps)

Waterdriehoek

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Leefwerf de Biesbosch

50.000

Baken voor Maritiem Drechtsteden

Inrichting van Historisch Informatie Punt in de stuurhut van veerpont, met audiovisueel kunstproject en programmering:

● Onderzoek

● Ontsluiting

● Realisatie

Vereniging De Binnenvaart

36.000

Het Klokhuis over de Binnenvaart

Tweedelige serie met verhalen over de Binnenvaart voor jeugdprogramma Het Klokhuis van de NTR:

● 2 afleveringen

Stichting Werelderfgoed Kinderdijk

100.000

Educatieruimte in het J.U. Smitgemaal

Een modern werkend gemaal als bezoekerslocatie bij Werelderfgoed Kinderdijk:

● Educatieruimte/ tentoonstelling

● Trap

Stichting Deltaconcerten

18.000

Deltaconcerten 2025

Twee buitenconcerten, met in totaal 400 bezoekers.

MTD Landschapsarchitecten

75.000

Herstel en inpassing Stolk Peiner kraan

Herstel en inpassing van kraan van voormalige scheepssloperij:

● Onveilige elementen verwijderen

● Herstel oude elementen

● Conservering

● Inpassing

Dordrechts Museum

30.000

Turner Facing Waters

Tentoonstelling over Britse schilder Turner, met thema water en Dordrecht:

● Tentoonstelling in het Dordrechts Museum (7 feb – 17 mei 2026)

● Publieksprogramma

● Themanummer van museummagazine Culthure, over deze tentoonstelling

● Herdruk wandelboekje (1500 stuks)

stichting Dichter bij de polder

20.000

Kunstproject Anker/ kluisgat

Kunstproject van maritiem-industrieel artefact:

● Ontwerp en afvormen van modellen

● Brons gieten

● Afwerking

● Plaatsing

Waterschap Hollandse Delta

10.000

Herstel Haniasluis Biesbosch

Fase 1 van het herstel van de Haniasluis (gemeentelijk monument):

● Onderzoek

● Inspectie

● Kostenraming

Maritieme Industrie

Subsidieontvanger

Maximale subsidie

Projectnaam

Prestaties

Stichting stadswerf Koningspoort

30.000

Restauratie van de kraan op werf Koningspoort

restauratie van hijskraan op stadswerf, met:

-demontage en montage

-inspectie

-reparatie

Stichting Promotie Krimpenerwaard

10.000

Beleef maritiem-industrieel erfgoed Krimpenerwaard

-15 QR mo(nu)mentschildjes

-content, publicatie route

-website en promotie

Vlaardingen Fishery Ventures B.V.

16.000

De Visfabriek Sillevis

mini-museum over visserij in VMV-pakhuis, met:

-5 kunstobjecten en content

-route

-communicatie en website

Stichting Wateratelier

21.000

Schiedam, stad met twee gezichten

N.a.v. Themajaar 750 bestaan Schiedam:

-buitententoonstelling met 7 zuilen, inclusief route

Gemeente Schiedam

15.000

Onderzoek scheepsbouw en waardenkaart Schiedam

onderzoek naar Scheepsbouw in Schiedam:

-inventarisatie Scheepsbouw

-waardenkaart

BOEi

35.000

Erfgoedspektakel en het maritieme erfgoed

uitvoering erfgoedspektakel, met:

-audioroute voor 5 locaties, voor 2 jaar

-5 performances

-1 theaterweekend

Stichting ideeën fabriek Nissewaard

11.000

Zien, leren en ontdekken

-belevingstafel voor online museum

-contentcreatie en communicatie

Stichting event partners

20.000

Sharing The City (STC)

Vlaardings evenement over haring, haven en de rivier, met:

-programmering op 5 locaties

-uitdragen maritieme historie op 5 locaties

Stichting 10 tégen 1

18.000

Cruquius en de Nieuwe Waterweg

-ontwerp en materialen beeld

-fundering en plaatsing

-folder en QR code

Stichting Wow keet

29.000

Verteltheater en baggeren in de Oost

6theatervoorstellingen, met:

-ontwikkeling (onderzoek, content, lesbrief)

-uitvoering (locatie, licht en geluid)

-PR

Vlaardingen Fishery Ventures B.V.

17.000

Restauratie Poortgebouw

restauratie rijksmonumentaal Poortgebouw, behorende bij VMV-pakhuis in Vlaardingen, met:

-aanpak kozijn, vloer, gevel en dak.

Vereniging van Eigenaars Entrepotgebouw

442.000

Restauratie hijskranen Entrepothaven Rotterdam

restauratie van 3 rijksmonumentale portaalkranen, met:

-demontage en montage

-aanpak houtwerk en staal

-aanpak glas en dak van het huisje

-stralen, coaten en schilderen.