Aanhef
ProvinsjaleSteaten fan Fryslân
Nei it lêzen fan it útstel fan Deputearre Steaten fan Fryslân fan 4 oktober 2022 , registraatsjenummer 02035147, oangeande de Beliedsnotysje Ynvasive Eksoaten Fryslân 2023-2029
Mei it each op de bedriging die ynvasive eksoaten foarmje foar it lânseigen bioferskaat en de problemen se feroarsaakje foar de folkssûnens en ekonomy
Oerwagende dat:
•Yn EU-ferbân in Eksoateferoardering fêststeld is. Dy feroardering as doel hat de yntroduksje, fersprieding en ympakt fan ynvasive eksoaten yn Europa te beheinen;
•Ynvasive eksoaten earnstige negative gefolgen foar it bioferskaat hawwe kinne, omdat se lânseigen plante- en bistesoarten ferkringe kinne of it fermidden foar dy soarten ûngeskikt meitsje;
•Yn it bestjoersakkoart 2019-2023 de neikommende ambysje oanjûn stiet: ‘Wy bûge it ferlies fan bioferskaat yn Fryslân om nei ferbettering op langere termyn’.
•De provinsjes sûnt 1 jannewaris 2018 ferantwurdlik binne foar de oanpak fan in grut tal ynvasive eksoaten;
•It winsklik is in dúdlike provinsjale fisy op de oanpak fan ynvasive eksoaten fêst te lizzen;
Beslute:
Yn te stimmen mei de ynhâld fan Beliedsnotysje Ynvasive Eksoaten Fryslân 2023-2029.
Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum)
Foaropwurd
Achte lêzer,
As deputearre fan natuer set ik my yn foar mear bioferskaat. Dizze notysje oer ynvasive eksoaten helpt mei om dat doel te berikken. Dat klinkt faaks tsjinstridich, omdat wy allegear planten en bisten bestride wolle. Mar dat is perfoarst net sa. It giet om frjemde plante- en bistesoarten dy’t harren hiel fluch fuortplantsje en ûntwikkelje. As wy dêr net tsjin optrede, wrotte dy ús besteande bioferskaat út it stee.
Ek de ekonomy en ús folkssûnens kinne reden wêze om yn te gripen. Tink oan it galleblêd dat wettergongen blokkearret, de muskusrôt dy’t diken fernielt en de grutte beareklau dy’t brânwûnen feroarsaket.
Troch minsklike aktiviteiten binne de eksoaten út oere wrâlddielen wei yn ús lân telâne kaam. Dêrnjonken soarget de klimaatferoaring derfoar dat eksoatyske planten en bisten harren hieltyd better thús fiele yn Fryslân.
Yn ’e mande mei oare oerheden en terreinbehearders trede wy op tsjin ûnwinsklike yntroduksjes. Soks is maatwurk. De bestriding moat helber en betelber bliuwe. Fan de iene soarte kinne wy noch ôfkomme, de oare kinne wy allinne yn ’e stringen hâlde.
Meastentiids is it sa dat hoe earder oft wy der by binne, hoe makliker en goedkeaper de bestriding is. Dêrom is it wichtich dat wy sa gau as mooglik op ’e hichte binne fan nije fêstigingen fan ynvasive eksoaten of fan populaasjes op nije plakken. Dêrom wurkje provinsje, Wetterskip Fryslân, gemeenten, terreinbehearende organisaasjes en grûneigeners gear.
It is fansels noch better de yntroduksje fan eksoaten foar te kommen. Wa’t in skyldpodsje, in tropyske fisk of in akwariumplant yn de frije natuer efterlit, beseft faak net wat de gefolgen binne. Yn in foarljochtingskampanje wolle wy dêr op wize. Dat allegear foar it bioferskaat!
Voorwoord
Geachte lezer
Als gedeputeerde van natuur zet ik mij in voor meer biodiversiteit. Deze notitie over invasieve exoten helpt mee om dat doel te bereiken. Dit klinkt misschien tegenstrijdig, omdat we allerlei planten en dieren willen bestrijden. Maar dat is het beslist niet. Het gaat om uitheemse planten- en diersoorten die zich zeer snel voortplanten en ontwikkelen. Als we er niet tegen optreden, verdringen ze onze bestaande biodiversiteit.
Ook de economie en de volksgezondheid kunnen reden zijn voor ingrijpen. Denk aan de grote waternavel die watergangen blokkeert, de muskusrat die dijken vernielt en de reuzenberenklauw die brandwonden veroorzaakt.
Door menselijke activiteiten zijn de exoten, vanuit andere werelddelen, in ons land terechtgekomen. Daarnaast zorgt de klimaatverandering er voor dat exotische planten en dieren zich steeds beter thuis voelen in Fryslân.
Samen met andere overheden en terreinbeheerders treden we op tegen ongewenste introducties. Dat is maatwerk. De bestrijding moet haalbaar en betaalbaar blijven. Van de ene soort kunnen we nog af komen, de andere kunnen we alleen beheersbaar houden.
Vaak is het zo dat hoe eerder we er bij zijn, hoe gemakkelijker en goedkoper bestrijden wordt. Daarom is het belangrijk dat we zo snel mogelijk op de hoogte zijn van nieuwe vestigingen van invasieve exoten of van populaties op nieuwe plekken. Daarom werken provincie, Wetterskip Fryslân, gemeenten, terrein beherende organisaties en grondeigenaren samen.
Nog beter is het natuurlijk de introductie van exoten te voorkomen. Wie een schildpadje, een tropische vis of een aquariumplant in de vrije natuur achterlaat, beseft vaak niet wat de gevolgen zijn. In een voorlichtingscampagne willen we daar op wijzen. Dat alles voor de biodiversiteit!
Douwe Hoogland, gedeputeerde provincie Fryslân
Treurmaina (Acridotheres tristis)
2. Beleid Fryslân 2023-2029
2.4 Categorieën en rollen
2.4.1. Categorie 1: te verwijderen Unielijstsoorten
Artikel 17-soorten
Dit zijn nog niet in Nederland gevestigde invasieve exoten. Zodra er een populatie is of gaat ontstaan, dan moet deze volledig verwijderd worden. Een groot aantal soorten valt onder dit artikel, zoals Aziatische hoornaar, treurmaina en wasbeer.
Artikel 19a-soorten
Exoten die zich al in ons land gevestigd hebben, maar slechts op één of enkele locaties voorkomen. Dergelijke soorten kunnen met de nodige inspanning nog volledig worden verwijderd. Het gaat onder meer om de beverrat, rosse stekelstaart, moeraslantaarn, wasbeerhond en zijdeplant.
Het doel is om de populatie van deze Unielijstsoorten volledig te verwijderen. GS neemt het initiatief voor de maatregelen voor zover het provinciale Unielijstsoorten betreft. Terreineigenaren of -beheerders worden benaderd om actie te ondernemen of een derde partij opdracht te geven de exoot te verwijderen. Als dit in het reguliere beheer past, zijn de kosten voor de eigenaar of beheerder. In andere gevallen kan de provincie hier aan bijdragen. GS kan de Faunabeheereenheid, of een andere partij, opdrachten (artikel 3.18 en 3.19 van de Wnb) en/of ontheffingen verlenen voor de aanpak van deze invasieve exoten.
2.4.2 Categorie 2: te beheersen Unielijstsoorten
Artikel 19b-soorten
De invasieve exoten van deze categorie hebben zich na vestiging dermate wijd verspreid dat volledige verwijdering in Nederland niet meer realistisch is. Doel van het beheer is om de populatie van een invasieve uitheemse soort uit deze categorie te beheersen of te beperken. Veelal betreft dit maatwerk. Welke maatregel GS inzet, is afhankelijk van factoren als:
1Agressiviteit en opkomstsnelheid van de betreffende exoot;
2Voorzienbare schade aan de omgeving en de biodiversiteit;
3Mate waarin maatregelen effectief zijn;
4Hoogte van de voorzienbare kosten en baten;
5Nevenschade van de betreffende maatregelen.
Het gaat hierbij om de bestrijding en het beheer van soorten zoals de landplanten reuzenberenklauw en reuzenbalsemien en van aquatische soorten zoals lettersierschildpad en van diverse waterplanten, zoals grote waternavel. De terreineigenaar of -beheerder is verantwoordelijk voor de te nemen bestrijdings- of beheersmaatregelen.
GS kan ondersteuning bieden met een subsidieregeling. De financiële ondersteuning is voor onderzoek en bestrijding of beheer van invasieve exoten uit deze categorie en voor gebiedsgerichte samenwerking. Daarnaast faciliteert de provincie de beschikbaarheid of inzet van instrumenten als voorlichting, kennisdeling en monitoring. Ook faciliteert ze bij het verstrekken van opdrachten en ontheffingen voor het faunabeheer. De inzet van maatregelen en instrumenten wordt toegelicht in paragraaf 2.5.
2.4.3 Categorie 3: Friese zorgsoorten
Friese zorgsoorten zijn invasieve exoten die (nog) niet op de Unielijst staan, maar wel een aanzienlijk actueel of potentieel risico vormen voor de biodiversiteit
21Koopmans, M. & M. Feldbrugge. 2022. Friese zorgsoorten – invasieve exoten. A&W-rapport 22-081. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden
. Deze invasieve exoten worden aangepakt om Europees aangewezen beschermde habitattypen, (inter)nationaal beschermde soorten, Rode Lijst- soorten en soorten van Fries belang te behouden, te beschermen en te ontwikkelen. Ander doel is het voorkomen van de achteruitgang van de (ecologische) waterkwaliteit, zoals verplicht gesteld in de Europese Kaderrichtlijn Water.
De soortenlijst voor deze categorie is samen opgesteld met partijen die betrokken zijn bij de uitvoering van de bestrijding, waaronder gemeenten, terreinbeheerders, Wetterskip Fryslân, weg- en spoorwegbeheerders. Belangen van volksgezondheid en economie worden meegewogen. Enkele voorbeelden zijn: Aziatische duizendknopen (schade aan infrastructuur), watercrassula (bevaarbaarheid vaarwegen) en alsemambrosia (veroorzaakt hooikoorts).
De provincie ondersteunt grondgebruikers bij de aanpak van invasieve exoten uit deze categorie in Natura 2000-gebieden, in Natuurnetwerk Nederland, in KRW-waterlichamen én in het kader van gebiedsbescherming en actieve soortenbescherming, mits bestrijding van deze soorten zinvol en effectief is. Belangrijk criterium is de aanwezigheid van een duidelijk handelingsperspectief.
Tabel 2. Categorieën en rollen
* ) Bijvoorbeeld gemeente, particulier of tbo;
#) Als kosten niet passen bij het reguliere beheer van de eigenaar of beheerder;
+) Uitgezonderd beverrat, die valt onder verantwoordelijkheid van het waterschap.
Ondersteuning door de provincie betekent dat ze instrumenten beschikbaar stelt of inzet. Denk aan subsidies voor gebiedsgerichte samenwerking, het uitvoeren van onderzoek, het delen van kennis, het geven van voorlichting en het verstrekken van protocollen, opdrachten en ontheffingen faunabeheer, vergunningen gebiedsbescherming en monitoring. De inzet van maatregelen en instrumenten wordt nader toegelicht in paragraaf 2.5.
Bijlage 1: invasieve exoten per provinciale categorie
Opgenomen: De soorten die sinds 3 augustus 2016 zijn waargenomen in Fryslân (blauwe tekst).
Niet opgenomen: De Unielijstsoorten
24https://www.nvwa.nl/onderwerpen/invasieve-exoten/unielijst-invasieve-exoten
die onder het Rijk vallen (exotische rivierkreeften, Chinese wolhandkrab, gestreepte koraalmeerval) en onder de verantwoordelijkheid van Wetterskip Fryslân (beverrat, muskusrat).
Artikel 17 en 19 zijn onderdeel van de EU-exotenverordening
25Stb. 2021, 381
, de onderverdeling in artikel 17 en 19 is afkomstig van de onderbouwing van de strategie m.b.t. Unielijstsoorten6 en de onderverdeling in artikel 19a en 19b is afkomstig van het Masterplan11.
* Deze soort is in 2019 aan de Unielijst toegevoegd maar nog niet via een ministeriële regeling onder verantwoordelijkheid van de provincies gebracht.
Categorie 1: Unielijstsoorten verwijdering
Categorie 2: Unielijstsoorten beheersing
Categorie 3: Zorgsoorten eliminatie (E) of beheersen (B)
Uitbreiding Unielijst 2 augustus 2022