Economische Koers Drenthe

3.2.1 Spoor 1: Basis op orde

Opgave 1: Versterken van het vestigingsklimaat

Wat is de opgave en hoe draagt realisatie daarvan bij aan een toekomstbestendige en vitale economie?

Het vestigingsklimaat is één van de fundamenten van de economie. Het bepaalt voor een belangrijk deel de aantrekkingskracht op ondernemers en de mogelijkheden om hun bedrijf te ontwikkelen. Drenthe is steeds meer in trek als vestigingslocatie voor bedrijven uit zowel binnen- als buitenland, mede door ruimtegebrek elders in het land. Ook hebben diverse bestaande bedrijven in Drenthe uitbreidings- of verhuisplannen. Tegelijkertijd is ook onze ruimte schaars en lopen we tegen knelpunten aan op het gebied van stikstof, beschikbare netcapaciteit, personeelskrapte en de watervoorziening.

Voor een vitale economie is het van belang dat het vestigingsklimaat aansluit bij de voortdurend veranderende eisen van het bedrijfsleven. Toekomstbestendige werklocaties dragen bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en vervullen een belangrijke rol in de energietransitie, circulaire economie en zijn natuurinclusief en klimaatadaptief. Om andere sectoren effectief en efficiënt te laten functioneren, is een toekomstbestendige logistieke sector noodzakelijk. Groningen Airport Eelde is eveneens van belang voor ons vestigingsklimaat. Daarnaast zijn keuzes en een heldere strategie nodig voor de vestiging, verplaatsing en uitbreiding van bedrijven. Met een gerichtere promotie- en acquisitieaanpak sturen wij steeds meer op waarde (kwaliteit) in plaats van volume (kwantiteit). Welke bedrijven zijn koplopers, dragen bij aan de transities, werken samen met kennisinstellingen in de regio, hebben vernieuwende technologieën, passen het beste bij onze beroepsbevolking, zijn de ontbrekende schakels in het regionaal ecosysteem, etcetera? Ofwel: welke soorten bedrijvigheid hebben het meest te bieden voor de Drentse economie?

Wat is onze ambitie?

Wij willen ervoor zorgen dat Drenthe ook de komende jaren een aantrekkelijke vestigingslocatie blijft met voldoende ontwikkelmogelijkheden. Voor de reeds gevestigde bedrijven en instellingen en voor nieuwkomers die iets toevoegen aan de Drentse economie. Om voldoende ontwikkelmogelijkheden te kunnen bieden, moeten onze werklocaties aantrekkelijk, toekomstbestendig en goed bereikbaar zijn en blijven. Zij moeten voldoen aan de veranderende eisen die gebruikers én de maatschappij stellen.

De provinciale inzet richt zich met name op bedrijventerreinen en detailhandelslocaties. Hiervoor hebben wij zowel ruimtelijk omgevingsbeleid als economisch beleid. Vanuit het economisch beleid trekken wij samen op met onze partners (gemeenten, parkmanagementorganisaties, etc.) om de bedrijventerreinen toekomstbestendig en aantrekkelijk te maken en houden. Vanuit ruimtelijk beleid streven wij onder meer naar vitale centrum- en winkelgebieden met goede voorzieningen voor de inwoners. Ook infrastructurele ontwikkelingen, zoals de realisatie van de Nedersaksenlijn, kunnen een aanzienlijke impuls geven aan ons vestigingsklimaat. Als provincie maken wij ons daar hard voor.

Door middel van gerichte promotie en acquisitie willen wij Drenthe op de kaart zetten als aantrekkelijke provincie voor bedrijven om zich te vestigen. Ook willen wij het bestaande bedrijfsleven behouden en versterken. Bij het aantrekken van bedrijven sturen wij met ons acquisitiebeleid op de regionale economische meerwaarde van een bedrijf. En houden wij voor ogen dat een aantrekkelijk en duurzaam werkgelegenheidsaanbod ook de aantrekkingskracht van het woonklimaat in Drenthe kan vergroten.

Wat is nodig om de ambitie te realiseren en welke rol heeft de provincie daarbij?

Op hoofdlijnen zien wij voor onszelf de volgende rollen en taken:

-Stimuleren en faciliteren van partijen die werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen

Schaarste aan ruimte, energie en water, de klimaat- en natuuropgave en de overgang naar een circulaire en digitale samenleving maken dat de (inrichtings-)eisen aan bedrijventerreinen veranderen. Vanuit een integraal programma ‘Toekomstbestendige bedrijventerreinen’ ondersteunt de provincie initiatieven die bijdragen aan het versterken van de organisatiegraad op bedrijventerreinen. Ook stimuleren we partijen om maatregelen te nemen om de inrichting van bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken.

-Sterkere provinciale sturing op (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen

In lijn met de Omgevingsvisie en het Rijksbeleid om samen met decentrale overheden de regie op de ruimtelijke ordening in Nederland te vergroten, geven wij samen met de gemeenten sturing aan de kwantitatieve en de kwalitatieve ruimtevraag. Zo sturen wij om de juiste bedrijven op de juiste plekken te laten landen, te behouden en te laten groeien. Behoud van voldoende ruimte om te werken is hierbij een belangrijk onderdeel. Ter ondersteuning van herstructurering en herontwikkeling van panden, of (delen van) bedrijventerreinen worden de mogelijkheden van een herstructureringsfonds verkend. Deze kan eventueel worden ondergebracht in een herstructureringsmaatschappij.

-Gerichte promotie en acquisitie

Onze acquisitiestrategie voor de vestiging, verplaatsing en uitbreiding van (internationale) bedrijven gaan wij herijken (zie ook paragraaf 4.3). Het accent bij het aantrekken van bedrijven zal daarbij verschuiven van volume naar waarde. Op basis van de evaluatie van TopDutch in 2024 bepalen wij hoe wij de internationale promotie van Drenthe in de komende jaren gaan vormgeven. Deze promotie zal worden afgestemd op nader te maken afspraken met gemeenten en regio’s over hun economische profiel (lokaal, regionaal, nationaal).

Naast de hierboven beschreven rollen en taken die wij oppakken vanuit het economisch domein, worden ook vanuit andere domeinen in het provinciehuis volop bijdragen geleverd aan het vestigingsklimaat. Zo wordt bijvoorbeeld vanuit het ruimtelijke domein gewerkt aan een aantrekkelijk woningaanbod, landschappelijke inpassing en de infrastructuur (zoals de Nedersaksenlijn). Ook wordt vanuit het Steden- en dorpenfonds bijgedragen aan vitale centrum- en winkelgebieden van de vier grote steden en van grotere kernen. Vanuit de Cultuuragenda wordt gewerkt aan een aantrekkelijk cultureel aanbod. De Agenda Recreatie en Toerisme gaat in op de recreatiemogelijkheden.

Opgave 2: Samenwerken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt

Wat is de opgave en hoe draagt realisatie daarvan bij aan een toekomstbestendige en vitale economie?

De krapte op de arbeidsmarkt raakt alle sectoren. Van industrie tot zorg en van horeca tot logistiek, overal is behoefte aan (extra) werknemers. Als gevolg van schommelingen in de economische situatie, kan het zijn dat de schaarste in een aantal sectoren de komende jaren iets minder nijpend wordt. Toch is het vrijwel zeker dat, gezien de bevolkingsprognoses, de krapte blijft bestaan en op langere termijn groter wordt.

Een groot deel van de vraag naar personeel betreft namelijk ‘vervangingsvacatures’ als gevolg van de vergrijzing. De krapte raakt ook Drentse inwoners. Er rijden minder treinen, technologische ontwikkelingen (in het bijzonder die van kunstmatige intelligentie en beveiliging van elektronische gegevens) lopen achter, huizen worden later opgeleverd en de energietransitie stagneert door gebrek aan personeel in de installatie- en bouwsector. Ook kunnen de wachtlijsten in de zorg niet worden weggewerkt.

Naast de kwantitatieve opgave signaleren wij ook in toenemende mate een meer kwalitatieve opgave. Door transities en technologische ontwikkelingen worden voortdurend andere eisen gesteld aan werknemers. Om hier tijdig op te kunnen inspelen, is het zaak dat zowel werkgevers als werknemers inzicht hebben in de aard en omvang van deze ontwikkelingen. Daarnaast zijn systeemveranderingen noodzakelijk om werkgevers en werknemers in staat te stellen voortdurend te kunnen meebewegen. Ingrijpende aanpassingen in de onderwijsstructuur zijn nodig om ‘Leven Lang Ontwikkelen’ als uitgangspunt te kunnen integreren in de leercultuur van werkgevers en werknemers. Om te kunnen profiteren van de economische kansen die transities bieden, moeten bestaande knelpunten in loopbaanveranderingen worden opgelost. Zodanig dat het niet alleen makkelijker wordt om van baan, maar ook van carrière te veranderen. Beleid om mensen die aan de zijlijn staan aan een baan te helpen, blijft daarbij van groot belang. Niet alleen omdat de productiefactor arbeid schaars is, maar vooral omdat het hebben van een baan een belangrijke randvoorwaarde is voor de bestaanszekerheid en bijdraagt aan een gevoel van eigenwaarde.

Wat is onze ambitie?

Vanwege de tekorten op de arbeidsmarkt moet de arbeidsproductiviteit omhoog. Een goed uitgeruste en toekomstbestendige arbeidsmarkt is daarvoor essentieel. Zowel op de korte als de lange termijn is er een groeiende behoefte aan een goed opgeleide en flexibel inzetbare beroepsbevolking. Als provincie kijken wij voorbij de waan van de dag om samen met onze partners te werken aan een vitale arbeidsmarkt met wendbare en weerbare mensen en organisaties. Een vitale arbeidsmarkt die minder gevoelig is voor economische schommelingen waar werkenden, werkzoekenden, studenten en ondernemers hun talenten benutten, zich blijven ontwikkelen en kunnen meebewegen met de uitdagingen van vandaag en morgen. Daarnaast willen wij het arbeidspotentieel van migranten beter benutten.

Wat is nodig om de ambitie te realiseren en welke rol heeft de provincie daarbij?

De provincie heeft geen formele of wettelijke taak op het terrein van arbeidsmarkt. De uitvoering van arbeidsmarktbeleid is in handen van de Rijksoverheid, het UWV, (centrum)gemeenten en sociale partners. Voor de provincie liggen er voornamelijk taken om kennisoverdracht te bevorderen, het organiserend vermogen te versterken en de samenwerking van partijen op de arbeidsmarkt te verbeteren. Er is nadrukkelijk geen sprake van een uitvoerende rol. Als partner willen wij aanvullend zijn ten opzichte van de activiteiten van de genoemde partijen en toegevoegde waarde creëren. Daarom ondersteunen we organisaties die primair verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid.

Op hoofdlijnen doen wij dit door:

-­bij te dragen aan de kennisontwikkeling over en inzicht te bieden in de werking van de regionale arbeidsmarkt en de opgaven die wij daarbinnen zien;

-­initiatieven aan te jagen, te stimuleren of op te zetten die de werking van de arbeidsmarkt versterken. Wij helpen bij het leggen van slimme verbindingen in de onderwijsketen, wij versterken het kennisecosysteem en bouwen mee aan publiek-private samenwerkingen;

-­samen met onze partners in te zetten op de integratie van Leven Lang Ontwikkelen in de leercultuur bij werkgevers, werknemers en werkzoekenden. Wij stimuleren talentontwikkeling en -behoud. Leven Lang Ontwikkelen is de centrale opgave voor de komende jaren.

Opgave 3: Versterken van het ondernemerschap

Wat is de opgave en hoe draagt realisatie daarvan bij aan een toekomstbestendige en vitale economie?

Bedrijven zorgen voor werk, welzijn en ontmoeting. Zij zijn een bindmiddel in onze samenleving. Bovendien hebben wij de innovatiekracht van onze ondernemers nodig om maatschappelijke veranderingen, die ondersteunend zijn aan het verhogen van de brede welvaart, te versnellen. Internationaal ondernemen is van belang voor duurzame ontwikkeling van bedrijvigheid in de regio. Bedrijven die internationaal opereren zijn productiever innovatiever en kunnen risico’s beter spreiden.

Een bloeiend ondernemersklimaat in Drenthe, waarin bedrijven toekomstgericht kunnen ondernemen en groeien, is essentieel voor onze welvaart en ons welzijn. De schaarste aan productiefactoren, nieuwe economische modellen, maatschappelijke opgaven, technologische ontwikkelingen en internationalisering vragen steeds meer van ondernemers. Om op al deze ontwikkelingen te kunnen inspelen en voor het voortbestaan van hun bedrijf, moeten ondernemers in toenemende mate wendbaar en weerbaar zijn. Om hen hierbij te ondersteunen is het cruciaal dat het ondernemersklimaat in Drenthe optimaal is ingericht op de uitdagingen waarvoor ondernemers staan en de hulp die zij daarbij nodig hebben.

Wat is onze ambitie?

Binnen en buiten Drenthe is een ondersteuningsstructuur aanwezig van waaruit Drentse ondernemers geholpen worden bij het inspelen op de voortdurende veranderingen van de economie en samenleving. Zo worden ondernemers bijvoorbeeld geholpen met de toegang tot financiering, netwerken en kennis(instellingen). Of worden zij ondersteund bij specifieke vraagstukken over circulariteit, digitalisering of internationalisering. Een beperkt deel van het ondersteuningsaanbod ontsluiten en/of financieren wij vanuit de provincie. Dat gebeurt bijvoorbeeld via de eerstelijnsdienstverlening vanuit het programma Ik Ben Drents Ondernemer (IBDO), ondernemersprogramma’s vanuit de organisaties als de IT Hub, TechHub en Health Hub Roden en vanuit het MKB Fonds Drenthe. Daarnaast wordt ook een deel van de ondersteuning door andere partijen aangeboden.

Onze ambitie is dat de beschikbare ondersteuningsstructuur – de optelsom van ons eigen aanbod en het aanbod van anderen – zodanig op elkaar aansluit, dat ondernemers in Drenthe optimaal in staat worden gesteld te werken aan een toekomstgericht en bestendig businessmodel. Wij hebben daarbij ook oog voor de specifieke vraagstukken die spelen bij de retail en de vele familiebedrijven in Drenthe.

Samen met de andere noordelijke provincies en organisaties willen wij een beter aanbod realiseren voor bedrijven die internationaal actief zijn of willen worden.

Wat is nodig om de ambitie te realiseren en welke rol heeft de provincie daarbij?

Met het programma IBDO vult de provincie samen met de Drentse gemeenten en kennisinstellingen een belangrijk deel van de eerstelijnsdienstverlening voor ondernemers in. In dit programma worden ondernemers door onafhankelijke adviseurs op weg geholpen bij het vinden van antwoorden op hun vragen. Een adviesraad met daarin de betrokken partners en ook enkele ondernemers ondersteunt het programma. Vanuit de uitvoering van dit programma hebben we zicht op vraagstukken van ondernemers en de mate waarin de beschikbare ondersteuningsinfrastructuur hierop aansluit.

Dit inzicht zetten wij proactief in om de ondersteuningsinfrastructuur verder te optimaliseren. Dat doen wij door data te verzamelen over de mate waarin de vraag en het aanbod op elkaar aansluiten en deze data systematisch te analyseren en te delen met onze partners. Zo zijn wij in staat om samen met verschillende dienstverleners een ondersteuningsinfrastructuur te bieden, die optimaal inspeelt op de vraagstukken van het generieke mkb. Witte vlekken in de dienstverlening rondom specifieke ondernemersvraagstukken (bijvoorbeeld over export) of in de dienstverlening aan specifieke doelgroepen van ondernemers (start- en scale-ups) weten wij zo samen met onze partners alsnog in te vullen.

3.2.2 Spoor 2: Creëren van nieuwe economische kansen

Opgave 4: Benutten van de economische kansen rondom transities en maatschappelijke opgaven

Wat is de opgave en hoe draagt realisatie daarvan bij aan toekomstbestendige en vitale economie?

De transities en maatschappelijke opgaven bieden niet alleen uitdagingen, maar ook kansen voor de Drentse economie. Innovatieve bedrijven die oplossingen bieden voor maatschappelijke vraagstukken leveren economische en maatschappelijke meerwaarde. Daarmee dragen zij bij aan het verdienvermogen. Digitalisering heeft bijvoorbeeld invloed op veel aspecten in ons bestaan. Het zorgt ervoor dat huidige economische activiteiten veranderen of overbodig worden. Tegelijkertijd ontstaan er vanuit dezelfde transitie ook mogelijkheden om nieuwe verdienmodellen te realiseren. Ook in het landelijk gebied zien wij ontwikkelingen die vragen om nieuwe economische mogelijkheden.

Welke economische kansen zich precies voor zullen doen, kunnen wij nu nog niet precies voorzien. Wel gaan wij ervoor zorgen dat de randvoorwaarden in Drenthe dusdanig op orde zijn, dat het Drentse bedrijfsleven optimaal in staat wordt gesteld kansen te creëren en te verzilveren.

Wat is onze ambitie?

Door nieuwe economische kansen die ontstaan vanuit de grote maatschappelijke veranderingen en opgaven te benutten, willen we het verdienvermogen in Drenthe versterken. Ook willen wij het bedrijfsleven in staat stellen om te komen tot innovaties. Onze ambitie is de economische kansen die passen bij Drenthe én aansluiten bij de RIS3-transities en ons motto ‘slim, groen en met impact’ zoveel mogelijk tot ontwikkeling te laten komen.

Wat is nodig om de ambitie te realiseren en welke rol heeft de provincie daarbij?

Deze opgave gaan wij als provincie niet alleen realiseren, dit doen we samen met bedrijven, kennisinstellingen, andere organisaties en overheden van binnen en buiten Drenthe. Hierbij is een belangrijke rol weggelegd voor de samenwerking met de provincies Groningen, Fryslân en Overijssel. Om binnen deze opgave het verschil te (blijven) maken, moeten wij keuzes maken. Niet elk initiatief kan worden ondersteund. Hoe de provincie deze afweging maakt staat beschreven in hoofdstuk 4.

Voor zowel het ontstaan van kansen als het verzilveren ervan is de kwaliteit van het innovatie-ecosysteem in Drenthe van groot belang. Om te zorgen dat er economische kansen zullen ontstaan en om deze te benutten, ziet de provincie voor zichzelf op hoofdlijnen de volgende rollen en taken.

-Bijdragen en verder helpen van economische kansen vanuit de markt, door:

•te ondersteunen bij het ontwikkelen van projecten en het leggen van verbindingen met bijvoorbeeld kennisinstellingen en andere partijen in het innovatie-ecosysteem. Bijvoorbeeld door innovatieve bedrijven te koppelen aan vraagstukken vanuit defensie;

•cofinanciering te verstrekken aan projecten in het kader van Europese en Rijkssubsidieprogramma’s, waaronder EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling), JTF (Just Transition Fund) en INTERREG (bundeling van interregionale subsidieprogramma’s vanuit Europa).

-Bijdragen aan een optimale kennis- en innovatie-infrastructuur, door:

•deze infrastructuur door te ontwikkelen op zo’n manier dat nieuwe economische kansen ontstaan. Dit kan door het stimuleren van de samenwerking tussen bedrijfsleven en kennisinstellingen, zoals bijvoorbeeld binnen de Greenwise Campus is gerealiseerd. Maar ook door het uitbouwen en verdiepen van bestaande samenwerking rondom nieuwe marktkansen en/of sleuteltechnologieën

2Technologieën waar Nederland wetenschappelijk in uitblinkt en waarin de komende jaren wetenschappelijke en economische groei wordt verwacht.

;

•te zorgen voor optimale randvoorwaarden om te kunnen ondernemen, vanuit de opgaven in spoor 1.

-Inspireren en verleiden om kansen rondom de transities en Drentse opgaven te pakken, door:

•als launching customer kansen voor het bedrijfsleven te bieden, door zelf als eerste klant op te treden bij innovatieve producten en diensten;

•de verbinding met andere beleidsterreinen binnen de provincie te zoeken en deze te koppelen aan innovaties en bedrijven. Bijvoorbeeld de eiwittransitie, waterstof, medicijnresten uit water en circulaire woningbouw.

3.2.3 Spoor 3: Economische kracht van Drenthe

Opgave 5: Ontwikkelen van de economische kracht van Drenthe

Wat is de opgave en hoe draagt realisatie daarvan bij aan een toekomstbestendige en vitale economie?

De collectieve uitgaven zullen sterker oplopen dan de inkomsten, als er geen maatregelen worden getroffen. Dit komt onder andere door de toenemende vergrijzing, milieuvraagstukken en de afgenomen productiviteitsgroei. Deze ontwikkeling zou betekenen dat een steeds groter deel van onze welvaart besteed wordt aan collectieve voorzieningen. Daardoor profiteren huishoudens nauwelijks van welvaartsgroei.

Daarom is het belangrijk dat we aandacht hebben en houden voor ons verdienvermogen. In opgave 4 zetten wij in op het stimuleren en benutten van economische kansen, zodat nieuwe verdienmodellen kunnen ontstaan. Maar dit is niet voldoende. Er ligt voor Drenthe ook een grote opgave om het huidige verdienvermogen in stand te houden. Dit doen wij door het verder ontwikkelen en uitbouwen van de economische kracht van Drenthe. Het gaat hier specifiek om de reeds aanwezige bedrijven en clusters rond een aantal sterke sectoren, die van groot belang zijn voor het verdienvermogen van onze provincie. Bijvoorbeeld omdat er binnen de aanwezige clusters en bedrijven veel inwoners werkzaam zijn (zoals bijvoorbeeld bij de aanwezige Rijksdiensten in Drenthe). Of omdat het specifieke cluster of bedrijf een bovengemiddelde bijdrage levert aan de toegevoegde waarde die in Drenthe wordt gerealiseerd of de potentie heeft dit binnen afzienbare tijd te doen.

Onze inzet richt zich met name op het faciliteren van de doorontwikkeling van Drentse bedrijven, organisaties en clusters die zich bezighouden met bijzondere innovatieve en technologische economische activiteiten. En die dit doen binnen wereldwijde groeimarkten. Vaak ligt er een duidelijke relatie met de vier transities uit de RIS3. Deze bedrijven en clusters zijn daarmee een belangrijke kracht achter het (toekomstige) regionale verdienvermogen.

Wat is onze ambitie?

De kracht van Drenthe beschouwen we als de optelsom van bedrijven en clusters die voldoen aan eerdergenoemde kenmerken. Kijkend naar de nationale analyse van groeimarkten en sleuteltechnologieën zijn dit momenteel bedrijven en clusters die voornamelijk actief zijn rondom: groene chemie, circulaire plastics, medische en biotechnologie, agrofood en in de (maak)industrie. Ook ASTRON is een voorbeeld van een organisatie die voldoet aan de geschetste kenmerken.

Onze ambitie is de bedrijven en clusters die samen de economische kracht van Drenthe vormen, optimaal te faciliteren in hun ontwikkeling en stevig te verankeren in de economische structuur van de regio. Zodanig dat de toegevoegde waarde die binnen deze bedrijven en clusters in Drenthe wordt gecreëerd, kan worden uitgebouwd. Onder meer door onze inzet van de afgelopen jaren voort te zetten en samen met onze partners in te zetten op de bouw van sterke ecosystemen rond deze bedrijven en clusters.

Wat is nodig om de ambitie te realiseren en welke rol heeft de provincie daarbij?

Met als doel ecosystemen te versterken rondom de economische kracht van Drenthe, zijn in de afgelopen jaren verschillende hub’s of andere publiek-private samenwerkingsvormen opgezet, zoals de Greenwise Campus. Vanuit deze samenwerkingsverbanden vergroten we samen met onze partners de toegang van bedrijven tot kennis, financiering, talent en netwerk, waardoor de concurrentie- en innovatiekracht van de partijen binnen het ecosysteem toeneemt.

Wij willen samen met de betrokken partners de opgebouwde samenwerkingsverbanden uitbouwen. De provincie ziet daarbij voor zichzelf op hoofdlijnen de volgende rollen en taken.

-Zorgen dat wij een goed beeld hebben van wat deze bedrijven, organisaties en clusters nodig hebben om zich verder te ontwikkelen.

-Binden en verbinden door:

•het verder (ver)binden van bedrijven, organisaties en clusters aan elkaar en aan bestaande Drentse en regionale ecosystemen en ketens;

•onze bedrijven, organisaties en clusters te (ver)binden aan (inter)nationale ontwikkelingen en ecosystemen.