Standaardarrest · Omgevingsrecht / Natuurbeschermingsrecht

PAS-stikstofuitspraak (ECLI:NL:RVS:2019:1603)

Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, 29 mei 2019 — Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) mag niet als toestemmingsbasis voor activiteiten die stikstof uitstoten op Natura 2000-gebieden worden gebruikt, omdat verwachte toekomstige herstelmaatregelen op grond van artikel 6 Habitatrichtlijn niet op voorhand als vaststaand mogen worden ingeboekt.

Roepnaam
PAS-stikstofuitspraak
Instantie & datum
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, 29 mei 2019
ECLI
ECLI:NL:RVS:2019:1603
Rechtsgebied
Omgevingsrecht / Natuurbeschermingsrecht
Geciteerd in
445 latere uitspraken op Legal Momo

Kern en betekenis voor de rechtspraktijk

Een van de maatschappelijk meest ingrijpende bestuursrechtelijke uitspraken voor bouw, landbouw, industrie en infrastructuur in Nederland.

Gekoppelde wetsartikelen

  • Artikel 2.7 Wet natuurbescherming

Latere uitspraken die PAS-stikstofuitspraak aanhalen

  • ECLI:NL:RBNNE:2026:4507Rechtbank Noord-Nederland, 8 oktober 2026 (bestuursrecht)

    Natuurbeschermingsrecht. Gebiedsbescherming. Wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebieden van de minister van 22 november 2022 blijft in stand. De minister is verplicht om alle beschermde habitattypen en soorten aan te…

  • ECLI:NL:RBGEL:2026:7321Rechtbank Gelderland, 28 september 2026 (omgevingsrecht)

    Omgevingsvergunning voor het wijzigen en uitbreiden van een veehouderij met een nieuwe stal die beschikt over meetsensoren. Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet. Milieueffectrapport. BBT. De rechtbank oordeelt dat…

  • ECLI:NL:RBGEL:2026:7322Rechtbank Gelderland, 28 september 2026 (omgevingsrecht)

    Omgevingsvergunning voor het wijzigen en uitbreiden van een veehouderij met nieuwe stallen die beschikken over meetsensoren. Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet. Milieueffectrapport. BBT. De rechtbank oordeelt dat…

  • ECLI:NL:RBGEL:2026:7101Rechtbank Gelderland, 17 september 2026 (omgevingsrecht)

    Weigering intrekking natuurvergunning. Het college heeft onvoldoende gemotiveerd dat met de aangegeven maatregelen uitvoering wordt of zal worden gegeven aan de noodzakelijke daling van stikstofdepositie binnen een…

  • ECLI:NL:RVS:2026:5108Raad van State, 9 september 2026 (omgevingsrecht)

    Bij besluit van 21 september 2021 heeft het college van burgemeester en wethouders van Ommen aan de gemeente Ommen een omgevingsvergunning verleend voor het bouwen van een brug over de Vecht, inclusief aansluitende…

  • ECLI:NL:RBGEL:2026:5264Rechtbank Gelderland, 6 juli 2026 (omgevingsrecht)

    Deze uitspraak gaat over drie besluiten waar eiseres het niet mee eens is. Het eerste besluit is de afwijzing van het verzoek van eiseres om de natuurvergunning die op 19 november 2012 aan de veehouderij is verleend in…

  • ECLI:NL:RBOVE:2026:3610Rechtbank Overijssel, 25 juni 2026 (bestuursprocesrecht)

    Positieve weigering natuurvergunning. Uit de uitspraken van de Afdeling van 18 december 2024 volgt dat intern salderen in de voortoets niet is toegestaan, zodat het bestreden besluit op een onjuiste grondslag berust.…

  • ECLI:NL:RVS:2026:3685Raad van State, 24 juni 2026 (bestuursrecht)

    Bij besluit van 18 januari 2022 heeft het college van gedeputeerde staten van Gelderland aan [appellante] een vergunning op grond van artikel 2.7 van de Wet natuurbescherming (Wnb) verleend voor de uitbreiding en…

  • ECLI:NL:RBGEL:2026:4884Rechtbank Gelderland, 22 juni 2026 (omgevingsrecht)

    Weigering intrekking natuurvergunning. Het college heeft onvoldoende gemotiveerd dat met de aangegeven maatregelen uitvoering wordt of zal worden gegeven aan de noodzakelijke daling van stikstofdepositie binnen een…

  • ECLI:NL:GHARL:2026:452Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 28 januari 2026 (strafrecht)

    Strafzaak. Verdachte heeft zich in de kalenderjaren 2020 tot en met 2023 schuldig gemaakt aan overtreding van de Meststoffenwet door in die jaren opzettelijk meer fosfaat te produceren dan het op zijn bedrijf rustende…

  • ECLI:NL:RVS:2025:6396Raad van State, 24 december 2025 (bestuursrecht)

    Bij tussenuitspraak van 26 juni 2024, ECLI:NL:RVS:2024:2595, heeft de Afdeling bepaald dat het beroep van MOB tegen het besluit van het college van gedeputeerde staten van Zeeland van 21 maart 2023 onder zaaknummer…

  • ECLI:NL:RBGEL:2025:10191Rechtbank Gelderland, 26 november 2025 (civiel recht)

    Kort geding. Farmers Defence Force als lastgever van zeven PAS-melders tegen de Staat. De Staat is niet verplicht om de PAS-melders te legaliseren. Er is geen causaal verband tussen de gestelde onrechtmatige gedraging…

  • ECLI:NL:RVS:2025:5426Raad van State, 12 november 2025 (bestuursrecht)

    Bij besluit van 9 september 2021 heeft het college van gedeputeerde staten van Utrecht het verzoek van Loonbrouwerij en anderen van 12 mei 2021 om de vergunning van 25 januari 2017 van de rechtsvoorganger van Kanadevia…

  • ECLI:NL:RVS:2025:5090Raad van State, 22 oktober 2025 (bestuursrecht)

    Bij besluit van 3 oktober 2019 heeft het college van gedeputeerde staten van Utrecht het verzoek van MOB en Leefmilieu van 17 juli 2019 om de vergunning van 1 mei 2019 van [vergunninghouder], verleend op grond van…

  • ECLI:NL:RVS:2025:2969Raad van State, 2 juli 2025 (bestuursrecht)

    Bij besluit van 1 april 2021 heeft het college het verzoek van Stichting Brabantse Milieufederatie om de vergunning van DOVO B.V. van 16 januari 2016 op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 gedeeltelijk in te…

  • ECLI:NL:RVS:2025:2973Raad van State, 2 juli 2025 (bestuursrecht)

    Bij besluit van 23 juli 2020 heeft het college van gedeputeerde staten van Gelderland het verzoek van de stichting van 1 augustus 2019 om de vergunning van 7 december 2015 op grond van de Wet natuurbescherming van…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2763Rechtbank Oost-Brabant, 14 mei 2025 (bestuursprocesrecht)

    Vervolg op ECLI:NL:RBOBR:2023:5927. Verzoek gedeeltelijke intrekking PAS vergunning bij Natura 2000 gebied met verslechtering. Uitvoering van de vergunning zelf kan leiden tot verdere verslechtering en zou een…

  • ECLI:NL:RVS:2025:1971Raad van State, 30 april 2025 (bestuursrecht)

    Bij besluit van 17 november 2020 heeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat het tracébesluit "A27/A12 Ring Utrecht 2020" vastgesteld. Het project A27/A12 Ring Utrecht maakt een verbreding mogelijk van de A27…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2324Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2325Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2326Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2327Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2328Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2329Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

  • ECLI:NL:RBOBR:2025:2330Rechtbank Oost-Brabant, 16 april 2025 (bestuursprocesrecht)

    Uitspraken over een serie verzoeken om de vergunningen van een aantal veehouderijen vlakbij Natura 2000-gebieden in te trekken of te beperken op grond van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. De rechtbank…

Veelgestelde vragen over PAS-stikstofuitspraak

Wat is de rechtsregel van PAS-stikstofuitspraak?

Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) mag niet als toestemmingsbasis voor activiteiten die stikstof uitstoten op Natura 2000-gebieden worden gebruikt, omdat verwachte toekomstige herstelmaatregelen op grond van artikel 6 Habitatrichtlijn niet op voorhand als vaststaand mogen worden ingeboekt.

Welke ECLI, instantie en datum horen bij PAS-stikstofuitspraak?

De uitspraak is gewezen door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 29 mei 2019 en gepubliceerd onder ECLI:NL:RVS:2019:1603.