Rechtbank Overijssel, 20 oktober 2026

Tegen dit besluit heeft [eiser 2] bezwaar gemaakt. Volgens [eiser 2] heeft het college ten onrechte compensatieplicht A van toepassing verklaard. Naar de mening van [eiser 2] is compensatieplicht B van toepassing.

In de beslissing op bezwaar van 17 oktober 2025 (bestreden besluit I) heeft het college het primaire besluit van 4 juni 2025 herroepen voor wat betreft de van toepassing verklaarde compensatieplicht A. Het college heeft tevens een nieuwe last onder dwangsom opgelegd. [eiser 1] moet uiterlijk 15 december 2025 compensatieplicht B geheel hebben uitgevoerd.

Het college heeft de tegen bestreden besluit I gerichte brief van 18 november 2025 van [eiser 1] als beroepschrift naar de rechtbank doorgestuurd. Dit beroep is geregistreerd onder zaaknummer ZWO 25/3579.

Bij besluit van 11 december 2025 (bestreden besluit II) heeft het college - vanwege het door [eiser 1] ingestelde beroep - de begunstigingstermijn uit bestreden besluit I verlengd tot zes weken na de uitspraak van de rechtbank op het beroep tegen de last. De rechtbank merkt bestreden besluit II aan als een besluit, zoals bedoeld in artikel 6:19 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

[eiser 2] heeft op 13 maart 2026 beroep ingesteld tegen de verruimde begunstigingstermijn. Dit beroep is geregistreerd onder zaaknummer ZWO 26/951.

Op 19 april 2023 is een aanvraag bij het college ingediend om een omgevingsvergunning voor het bouwen van een overkapping en het kappen van vijf eiken op het perceel van [eiser 1]. Deze vijf eiken staan op/nabij de locatie waar de overkapping zal worden gerealiseerd. Bij de aanvraag is een compensatieplan voor de te kappen bomen gevoegd.

Bij besluit van 8 juni 2023 heeft het college de omgevingsvergunning, voor zover deze ziet op het bouwen van de overkapping, geweigerd omdat de overkapping vergunningvrij is op grond van artikel 3, aanhef en onder 1, van bijlage II van het Besluit omgevingsrecht. De omgevingsvergunning voor het kappen van de vijf eiken is verleend. Aan deze omgevingsvergunning is een herplantplicht verbonden die is neergelegd in de voorschriften bij de vergunning. De herplantplicht houdt in dat vijf winterlinden moeten worden aangeplant conform het bij de aanvraag gevoegde compensatieplan.

[eiser 2] heeft bij brief van 26 maart 2025 aan het college gevraagd om handhavend op te treden tegen [eiser 1]. Volgens [eiser 2] zijn de vijf eiken op 24 februari 2024 gekapt, maar heeft er geen compensatie plaatsgevonden terwijl dat vóór 15 maart 2025 had gemoeten.

Namens het college is een controle uitgevoerd en de bevindingen van deze controle staan beschreven in een controlerapport van 29 april 2025.

Het college is vervolgens overgegaan tot de besluitvorming, zoals beschreven onder Procesverloop.

Het college heeft de begunstigingstermijn van de herplantplicht, zoals opgelegd in bestreden besluit I, verlengd tot zes weken na de uitspraak van de rechtbank op het tegen bestreden besluit I door [eiser 1] ingestelde beroep.

[eiser 2] heeft op 13 maart 2026 beroep ingesteld tegen bestreden besluit II. Naar het oordeel van de rechtbank is de termijn voor het instellen van beroep tegen bestreden besluit II voor [eiser 2] aangevangen op 13 februari 2026. Daarmee heeft [eiser 2] tijdig dit beroep ingesteld. Het beroep met zaaknummer ZWO 26/951 is ontvankelijk.

De rechtbank komt daarom toe aan een inhoudelijke beoordeling van beide beroepen.

De rechtbank stelt voorop dat de omgevingsvergunning voor het kappen van de vijf eiken op het perceel van [eiser 1] is verleend, omdat deze bomen de bouw van de aangevraagde overkapping onmogelijk maakten. Om te voorkomen dat er wel wordt gekapt maar niet wordt gebouwd, heeft het college in reactie op het bezwaar van [eiser 2] de voorschriften over de compensatieplichten A en B opgenomen in de (gewijzigde) omgevingsvergunning van 14 november 2023. Om te bepalen welke compensatieplicht aan de orde is, moet de rechtbank beoordelen of aan de voorwaarde is voldaan. Uit artikel 1.2, lid 2 en 3, van de gewijzigde omgevingsvergunning volgt dat het daarbij gaat om ‘de aangevraagde overkapping’. Naar het oordeel van de rechtbank staat vast dat wat [eiser 1] gerealiseerd heeft, niet de aangevraagde overkapping is. Hoewel de overkapping zelf in de omgevingsvergunning slechts summier is omschreven (er staat enkel dat het gaat om ‘een bouwplan met een oppervlakte van 73,60 m2 en een bouwhoogte van 3.00 meter (platdak))’ en ook op de bijgevoegde tekening is slechts een vierkant van 8000 x 9200 cm met een dichte zijde ingetekend, heeft [eiser 1] ter zitting erkend dat hij aanvankelijk niet van plan was om enkel een overkapping van steigerbuizen en zeil neer te zetten. Dat zou ook zeer onaannemelijk zijn. Dit betekent dat [eiser 1] de aangevraagde overkapping niet heeft gerealiseerd en dat compensatieplicht A niet van toepassing is. De vraag waar en wanneer [eiser 1] de constructie van steigerbuizen en zeil heeft neergezet, is daarmee niet meer van belang.

Het voorgaande leidt ertoe dat [eiser 1] compensatieplicht B moet uitvoeren en dat hij drie winterlinden moet aanplanten op de plek van de gekapte eiken. Wat [eiser 1] heeft aangevoerd over de uitvoering van compensatieplicht A is niet meer relevant. [eiser 1] heeft immers niet bestreden dat hij niet aan compensatieplicht B heeft voldaan.

Ter zitting heeft [eiser 1] een brief overgelegd van 13 mei 2026 van de gemeente, waarin staat dat een toezichthouder een controle heeft uitgevoerd naar de herplant die is opgelegd in de vergunning van 8 juni 2023, dat op grond van voorschrift 2.2.1 ter compensatie vijf winterlinden aangeplant moeten worden, en dat geconstateerd is dat daaraan is voldaan. Voor zover [eiser 1] met verwijzing naar deze brief heeft beoogd te stellen dat geen sprake is van een overtreding of dat hij er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat compensatieplicht B niet meer uitgevoerd hoefde te worden, volgt de rechtbank dat niet. Vooropgesteld zij dat in de brief verwezen wordt naar de ‘oude’ herplantplicht uit de vergunning voordat deze is gewijzigd bij de beslissing op bezwaar en de vergunningvoorschriften zijn aangevuld. [eiser 1] was van deze wijziging op de hoogte. De brief zegt daarmee niets over de situatie die hier van belang is, namelijk de situatie ten tijde van het opleggen van de last op 17 oktober 2025. Nu [eiser 1] compensatieplicht B niet heeft uitgevoerd, voldoet hij niet aan de voorwaarden die zijn verbonden aan de aan hem verstrekte omgevingsvergunning en is sprake van een overtreding. Gelet op deze overtreding was het college bevoegd om met de opgelegde last onder dwangsom handhavend op te treden tegen [eiser 1]. Ook heeft [eiser 1] aan de brief niet het gerechtvaardigd vertrouwen kunnen ontlenen dat compensatieplicht B niet langer van toepassing zou zijn.

[eiser 1] heeft zich op het standpunt gesteld dat het onevenredig is om van hem te eisen dat hij compensatieplicht B uitvoert. Hij heeft compensatieplicht A ondertussen uitgevoerd en hiermee is voldaan aan compensatie van natuurwaarden. [eiser 1] ziet niet in welke belangen zijn gediend met het verplaatsen van de door hem reeds aangeplante bomen naar een andere locatie op zijn perceel. Ter zitting heeft [eiser 1] ook gewezen op zijn financiële belang.

Gelet op het algemeen belang dat gediend is met handhaving, zal het bestuursorgaan dat bevoegd is om met een last onder dwangsom op te treden, in de regel van deze bevoegdheid gebruik moeten maken. Handhavend optreden is alleen onevenredig als er in het concrete geval omstandigheden zijn waaraan een zodanig zwaar gewicht toekomt dat het algemeen belang dat gediend is met handhaving daarvoor moet wijken. Dan is er een bijzonder geval waarin toch van handhavend optreden moet worden afgezien. Een bijzonder geval kan zich bijvoorbeeld voordoen bij concreet zicht op legalisatie, maar ook andere omstandigheden van het concrete geval kunnen leiden tot het oordeel dat er een bijzonder geval is. Andere redenen om van handhavend optreden af te zien kunnen zich bijvoorbeeld voordoen bij een schending van het gelijkheidsbeginsel of het vertrouwensbeginsel.

Naar het oordeel van de rechtbank is niet gebleken van omstandigheden die zouden moeten leiden tot het oordeel dat het handhavend optreden van het college in dit geval gelet op het doel daarvan onevenredig is ten opzichte van de belangen van [eiser 1]. Het college hoefde daarom niet van handhaving af te zien. Zoals ook door het college is meegewogen, kon [eiser 1] weten dat bezwaar was gemaakt tegen de last waarin compensatieplicht A was opgenomen en had hij er rekening mee moeten houden dat de eerdere last niet in stand zou blijven en dat een andere/nieuwe last zou worden opgelegd. Door de beslissing op dit bezwaar niet af te wachten maar de eerder opgelegde last uit te voeren, heeft [eiser 1] vooruitgelopen op de uitkomst van de bezwaarprocedure. De gevolgen van dit handelen komen voor rekening en risico van [eiser 1]. De stelling van [eiser 1] dat compensatieplan A voldoende natuurwaarde heeft, laat onverlet dat de onherroepelijke omgevingsvergunning voor het kappen van de vijf eiken voorschrijft hoe het herstel van natuurwaarden op het betrokken perceel moet worden gewaarborgd.

De rechtbank komt kortom tot de conclusie dat het college de last onder dwangsom terecht aan [eiser 1] heeft opgelegd.

De rechtbank overweegt dat de aan een last verbonden begunstigingstermijn ertoe strekt om de overtreding op te heffen. Als uitgangspunt voor de lengte van de begunstigingstermijn geldt dat deze niet wezenlijk langer mag worden gesteld dan noodzakelijk is om de overtreding te kunnen opheffen. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State[_d704cda5-4307-4ddd-bec6-80dfee0b4d92] heeft aanvaard dat onder omstandigheden de begunstigingstermijn kan worden verlengd in afwachting van de uitkomst van een procedure. Of dat in een concreet geval mogelijk is, hangt af van de omstandigheden van het geval, zoals onder andere de aard van de overtreding, de duur van de met regelgeving strijdige situatie, de vraag of een vergunning is aangevraagd voor de strijdige activiteiten, en wat de belangen van de overtreder en andere betrokken belangen zijn

Naar het oordeel van de rechtbank heeft het college in bestreden besluit II geen kenbare belangenafweging uitgevoerd. Reeds hierom is het beroep van [eiser 2] gegrond en zal de rechtbank bestreden besluit II vernietigen. Het is vervolgens de vraag of de rechtsgevolgen van dit vernietigde besluit in stand kunnen worden gelaten. Daartoe beoordeelt de rechtbank de in het verweerschrift opgenomen belangenafweging.

Het college heeft in het verweerschrift toegelicht dat, als [eiser 1] uitvoering zou geven aan compensatieplan B en de rechtbank vervolgens zou oordelen dat het bestreden besluit geen stand kan houden, de aangeplante bomen mogelijk weer moeten worden verwijderd of verplaatst. De begunstigingstermijn is daarom verlengd ter voorkoming van onomkeerbare gevolgen en uit zorgvuldigheidsoverwegingen. Het college heeft aan de belangen van [eiser 1] een groter gewicht toegekend dan aan het belang van [eiser 2] bij een spoedige uitvoering van de herplantplicht.

Naar het oordeel van de rechtbank heeft het college niet aannemelijk gemaakt dat voor het moeten aanplanten van drie winterlinden op/nabij de locatie van de gekapte eiken de uitspraak van de rechtbank in deze procedure moet worden afgewacht. Met deze aanplant zijn voor [eiser 1] geen buitensporig hoge kosten gemoeid. Ook zijn er geen onomkeerbare gevolgen als bestreden besluit I zou worden vernietigd. De drie geplante winterlinden kunnen worden verwijderd, verplaatst of kunnen blijven staan. Niet wordt gevolgd waarom aan de belangen van [eiser 1] een groter gewicht moet worden toegekend dan aan de belangen die gemoeid zijn bij een correcte uitvoering van de opgelegde herplantplicht. De rechtbank is dan ook van oordeel dat in strijd met artikel 5:32a, tweede lid, van de Awb een te lange begunstigingstermijn is opgenomen in bestreden besluit II.

De vernietiging van bestreden besluit II en de conclusie dat de rechtsgevolgen niet in stand kunnen worden gelaten zouden ertoe leiden dat de begunstigingstermijn, zoals opgenomen in bestreden besluit I, van toepassing is op de opgelegde last. Omdat deze begunstigingstermijn inmiddels is verstreken en [eiser 1] geen mogelijkheid heeft om alsnog aan de opgelegde last te voldoen, ziet de rechtbank aanleiding om zelf in de zaak te voorzien door de begunstigingstermijn te bepalen op 15 december 2026 en te bepalen dat deze uitspraak in de plaats treedt van bestreden besluit II.

Het beroep van [eiser 2] (zaaknummer ZWO 26/951) tegen bestreden besluit II is gegrond. De rechtbank vernietigt daarom bestreden besluit II en voorziet zelf in de zaak door de begunstigingstermijn te bepalen op 15 december 2026.

Omdat het beroep van [eiser 2] gegrond is, krijgt hij een vergoeding van zijn proceskosten. Het college moet deze vergoeding betalen. Deze vergoeding bedraagt € 1.868,- omdat de gemachtigde van [eiser 2] een beroepschrift heeft ingediend en aan de zitting heeft deelgenomen.

Omdat het beroep van [eiser 2] gegrond is, moet het college ook het griffierecht aan [eiser 2] vergoeden.