Uitspraak · Socialezekerheidsrecht

Rechtbank Oost-Brabant, 12 november 2026 – Wht: Verzoek om compensatie kinderopvangtoeslag

ECLI:NL:RBOBR:2026:8060Zaaknummer 26/1267

Instantie
Rechtbank Oost-Brabant
Datum uitspraak
12 november 2026
Publicatiedatum
19 november 2026
Zaaknummer
26/1267
Rechtsgebied
Bestuursrecht, Socialezekerheidsrecht
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
Uitkomst
Beroep ongegrond
Zittingsplaats
's-Hertogenbosch
Soort
Uitspraak

Inhoudsindicatie

Wht. Verzoek om compensatie kinderopvangtoeslag. Terugvordering kinderopvangtoeslag is het gevolg van reguliere afwijkingen. Geen recht op compensatie vanwege hardheid. Beroep op rechtszekerheidsbeginsel en vertrouwensbeginsel slaagt niet.

Beslissing

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

Deze uitspraak is gedaan door mr. J. Woestenburg, rechter, in aanwezigheid van

drs. J.G.J. van Geesink, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 12 november 2026.

griffierrechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. [eiseres], uit [woonplaats], eiseres
  2. Samenvatting
  3. Procesverloop
  4. Beoordeling door de rechtbank
  5. Conclusie en gevolgen
  6. Informatie over hoger beroep

RECHTBANK OOST-BRABANT

Zittingsplaats 's-Hertogenbosch

Bestuursrecht

zaaknummer: SHE 26/1267

uitspraak van de enkelvoudige kamer van 12 november 2026 in de zaak tussen

[eiseres], uit [woonplaats], eiseres

(gemachtigde: mr. H.M.A. van den Boogaard),

en

de Dienst Toeslagen

(gemachtigde: mr. E. Grondman).

Samenvatting

1.1.

Deze uitspraak gaat over de afwijzing van het verzoek van eiseres om compensatie kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018. Eiseres is het niet eens met de afwijzing en voert een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank de afwijzing van het verzoek.

1.2.

De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de afwijzing van het verzoek om compensatie in stand kan blijven. Eiseres krijgt dus geen gelijk en het beroep is daarom ongegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

Procesverloop

2.1.

Met het besluit van 7 juni 2023 heeft de Dienst Toeslagen, voor zover hier van belang, het verzoek van eiseres om compensatie kinderopvangtoeslag op grond van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht) voor het jaar 2018 afgewezen. Met het bestreden besluit van 14 april 2026 op het bezwaar van eiseres is de Dienst Toeslagen bij de afwijzing van het verzoek gebleven.

2.2.

Eiseres heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit. De Dienst Toeslagen heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.

2.3.

De rechtbank heeft het beroep op 27 oktober 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiseres, de gemachtigde van eiseres en de gemachtigde van de Dienst Toeslagen.

Beoordeling door de rechtbank

De feiten

3.1.

Met het besluit van 28 december 2017 heeft de Dienst Toeslagen aan eiseres voor 2018 een voorschot kinderopvangtoeslag toegekend van € 6.487. In de brief van 12 oktober 2018 heeft de Dienst Toeslagen eiseres laten weten dat de opvanglocatie waarvan zij gebruik maakt (gastouder [naam 1]) vanaf 27 september 2018 niet meer is geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Eiseres wordt verzocht de opvang op deze locatie per 27 september 2018 stop te zetten. Op 15 oktober 2018 heeft eiseres de kinderopvangtoeslag per 15 oktober 2018 stopgezet.

3.2.

Met het besluit van 21 november 2018 heeft de Dienst Toeslagen het voorschot kinderopvangtoeslag berekend voor de periode van 1 januari 2018 tot en met 14 oktober 2018 en deze verlaagd naar € 5.109. Met de brief van 6 juni 2019 heeft de Dienst Toeslagen eiseres bericht de kinderopvangtoeslag over 2018 te willen controleren en definitief te berekenen en haar verzocht het bijgevoegde antwoordformulier volledig in te vullen en samen met de jaaropgave(n) van de kinderopvang over 2018 op te sturen. De Dienst Toeslagen heeft de gevraagde stukken niet ontvangen, ook niet nadat op 22 augustus 2019 een rappelbrief is verzonden. Met de brief van 12 maart 2020 heeft de Dienst Toeslagen eiseres bericht de gevraagde opvanggegevens over 2018 niet van haar te hebben gekregen en dat de kinderopvangtoeslag over 2018 definitief zal worden berekend op basis van de gegevens van de kinderopvangorganisatie.

3.3.

Met het besluit van 3 april 2020 heeft de Dienst Toeslagen de kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018 definitief vastgesteld op € 2.074 en bepaald dat eiseres een bedrag van € 3.126 moet terugbetalen. De definitieve vaststelling is gebaseerd op de volgende gegevens uit de KOI-viewer (dit is het systeem waarin informatie van de kinderopvanginstelling wordt verzameld):

Kind 1

Opvang: Gastouder [naam 1],

Periode: 1 januari 2018 tot en met 31 maart 2018

Uren: 64 uur per maand

Tarief: € 5,26 per uur

Kind 2

Opvang: Gastouder [naam 1]

Periode: 1 januari 2018 tot en met 31 maart 2018

Uren: 64 uur per maand

Tarief: € 5,26 per uur

Opvang: [naam 2]

Periode: 3 april 2018 tot en met 26 juli 2018

Uren: 46 uur per maand

Tarief: € 6,95 per uur

Het gehanteerde gezamenlijk toetsingsinkomen bedroeg € 78.254.

3.4.

Eiseres heeft tegen het besluit van 3 april 2020 bezwaar gemaakt. Met het besluit van 22 juni 2020 op het bezwaar van eiseres is de Dienst Toeslagen gebleven bij de definitieve vaststelling van de kinderopvangtoeslag op € 2.074 voor het jaar 2018.

3.5.

Eiseres heeft zich op 12 januari 2021 gemeld bij de Dienst Toeslagen als gedupeerde van de toeslagenaffaire en een verzoek gedaan om herbeoordeling van de kinderopvangtoeslag voor de jaren 2010 tot en met 2017. In overleg met eiseres is bepaald dat het verzoek ziet op de jaren 2011, 2012, 2015 en 2018.

3.6.

Met het besluit van 8 mei 2021 heeft de Dienst Toeslagen vastgesteld dat eiseres op basis van de zogenoemde lichte toets recht heeft op een bedrag van € 30.000 (bekend als de Catshuisregeling).

3.7.

Vervolgens heeft de Dienst Toeslagen een integrale beoordeling van de kinderopvangtoeslag gedaan en onderzocht of eiseres over de jaren 2011, 2012, 2015 en 2018 schade heeft geleden als gevolg van institutioneel vooringenomen handelen, hardheid en of in deze jaren ten onrechte sprake is geweest van een kwalificatie opzet/grove schuld. De Dienst Toeslagen heeft advies gevraagd aan de Commissie van Wijzen en het verkregen advies betrokken bij zijn beoordeling. Dit heeft geleid tot de besluiten zoals die zijn opgenomen onder het kopje ‘Procesverloop’.

De besluitvorming

4. De Dienst Toeslagen heeft het verzoek van eiseres om compensatie kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018 afgewezen, omdat niet aannemelijk is geworden dat sprake is geweest van institutioneel vooringenomen handelen door de Dienst Toeslagen, hardheid van het stelsel of een onterechte kwalificatie opzet/grove schuld. De terugvordering van de kinderopvangtoeslag over 2018 was gelegen in een te hoog voorschot dat op basis van reguliere wijzigingen opnieuw is berekend. Deze bijstelling is volgens de wet uitgevoerd, aldus de Dienst Toeslagen. De Dienst Toeslagen volgt hiermee het advies van de Bezwaarschriftenadviescommissie van 25 maart 2026.

Beoordeling van de door eiseres aangevoerde beroepsgronden

Het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel

5.1.

Eiseres is van mening dat zij recht heeft op compensatie kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018, omdat zij na de beoordeling van de kinderopvangtoeslag over 2018 voor de Catshuisregeling is aangemerkt als gedupeerde. Volgens eiseres is er geen wezenlijk verschil tussen de Catshuisbeoordeling en de integrale beoordeling en was alle relevante informatie ook al aanwezig op het moment van de Catshuisbeoordeling. Door op basis van dezelfde gegevens bij de integrale beoordeling tot een andere conclusie te komen, handelt de Dienst Toeslagen volgens eiseres in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel. Daarnaast stelt eiseres dat de tekst in het besluit van 8 mei 2021 (de toekenning van de Catshuisregeling) bij haar het vertrouwen heeft gewekt dat zij een gedupeerde was en dat zij daarom recht heeft op compensatie voor 2018.

5.2.

De rechtbank volgt eiseres niet in dit standpunt. De systematiek van de Wht maakt een duidelijk onderscheid tussen de eerste, lichte toets en de daaropvolgende integrale beoordeling. De lichte toets is destijds in het leven geroepen om ouders snel financiële duidelijkheid te geven. Hierbij wordt een ruimhartige aannemelijkheidstoets gehanteerd: bij de minste aanwijzing van institutionele vooringenomenheid of hardheid van het stelsel wordt het forfaitaire bedrag van € 30.000 toegekend. Pas bij de daaropvolgende integrale beoordeling vindt een diepgaand en grondig onderzoek plaats naar alle feiten en omstandigheden. Bij het daaruit voortvloeiende besluit wordt pas definitief beoordeeld of een ouder als gedupeerde kan worden aangemerkt.[_97b8f5a0-913d-4436-b896-f7ac39ab18cf]

5.3.

Zoals de Dienst Toeslagen terecht stelt, is van schending van het rechtszekerheidsbeginsel geen sprake. De rechtszekerheid verzet zich er namelijk niet tegen dat de Dienst Toeslagen bij de diepgaandere integrale beoordeling tot een andere conclusie komt dan bij de lichte toets. Dat de informatie in het dossier in de tussentijd niet is gewijzigd, maakt dit niet anders. De intensiteit van de twee opeenvolgende beoordelingen verschilt immers wezenlijk. Bovendien is tijdens de integrale beoordeling gebleken dat de feiten anders liggen dan waarvan bij de lichte toets is uitgegaan. Bij de eerste, lichte controle is de Dienst Toeslagen uitgegaan van de juistheid van de stelling van eiseres dat zij altijd op vraagbrieven heeft gereageerd. Eiseres kreeg het voordeel van de twijfel. Uit het grondige onderzoek bij de integrale beoordeling is echter gebleken dat eiseres in het toeslagjaar 2018 twee verzoeken om informatie van de Dienst Toeslagen onbeantwoord heeft gelaten.

5.4.

Het beroep van eiseres op het vertrouwensbeginsel slaagt evenmin. De Dienst Toeslagen heeft er terecht op gewezen dat in het besluit van 8 mei 2021 uitdrukkelijk staat vermeld dat de situatie van eiseres nog volledig moest worden beoordeeld. Eiseres kon aan dit besluit dan ook niet het gerechtvaardigd vertrouwen ontlenen dat zij ook bij de latere integrale beoordeling voor het jaar 2018 als gedupeerde zou worden aangemerkt. Van een concrete en ondubbelzinnige toezegging waaraan eiseres rechten zou kunnen ontlenen, is daarom geen sprake.

Is voor het jaar 2018 sprake geweest van hardheid?

6.1.

Eiseres voert aan dat het met terugwerkende kracht stopzetten van de kinderopvangtoeslag wegens het ontbreken van een LRK-registratie getuigt van hardheid. Zij wijst erop dat zij pas met de brief van de Dienst Toeslagen van 12 oktober 2018 op de hoogte is gesteld van het vervallen van de registratie, waarna zij de toeslag direct heeft stopgezet. Eiseres stelt dat zij hiermee zonder voorafgaande aankondiging in grote problemen is gebracht, omdat zij met terugwerkende kracht geen recht meer had op kinderopvangtoeslag. De situatie betreft een omstandigheid waarop zij geen invloed had. Van haar kan niet worden verwacht dat zij bijhoudt of een instelling is geregistreerd, aangezien het LRK een zaak is tussen de Dienst Toeslagen en de kinderopvanginstelling.

6.2.

Op grond van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder b, van de Wht kent de Dienst Toeslagen een compensatie toe aan een aanvrager van kinderopvangtoeslag die schade heeft geleden doordat de toepassing van de regelgeving bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag heeft geleid tot onbillijkheden van overwegende aard die voortkomen uit de hardheid van de toepassing van het wettelijk systeem.

6.3.

Uit de memorie van toelichting (MvT) bij dit artikelonderdeel[_0f507dc6-9025-4a88-8b74-8962a333dbff] volgt dat sprake is van hardheid van het stelsel als de kinderopvangtoeslag op nul euro is vastgesteld in plaats van naar rato van de tijdig betaalde opvangkosten. Ook is sprake van hardheid bij bijzondere omstandigheden waarbij de gehele terugvordering van de toeslag onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen doelen. Daarnaast is in de MvT expliciet opgenomen dat er géén sprake is van een bijzondere omstandigheid als de terugvordering het gevolg is van:

  • een afwijking tussen het daadwerkelijk afgenomen aantal uren kinderopvang en het aantal uren op grond waarvan het voorschot kinderopvangtoeslag is berekend;
  • een afwijking tussen het daadwerkelijke toetsingsinkomen en het geschatte inkomen op basis waarvan het voorschot is berekend.
6.4.

De terugvordering van de kinderopvangtoeslag over het jaar 2018 is naar het oordeel van de rechtbank het gevolg van reguliere afwijkingen. Uit de gedingstukken blijkt dat de terugvordering grotendeels voortvloeit uit een verschil tussen het daadwerkelijk afgenomen aantal uren kinderopvang en het aantal uren waarop het voorschot was gebaseerd. Voor het overige is de terugvordering het gevolg van een afwijking tussen het daadwerkelijk vastgestelde toetsingsinkomen en het vooraf geschatte inkomen. Zoals onder 6.3 al is uitgelegd, heeft de wetgever bepaald dat dit soort verschillen in uren en inkomen geen bijzondere omstandigheid of hardheid opleveren. Nu in het geval van eiseres geen sprake is geweest van een nihilstelling of een volledige terugvordering die onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen doelen, doet de situatie van hardheid zich hier niet voor.

6.5.

Ook de door eiseres geschetste gang van zaken rondom de LRK-registratie levert geen bijzondere omstandigheid op die aanleiding geeft om uit te gaan van hardheid van het stelsel. De Dienst Toeslagen heeft eiseres op 12 oktober 2018 laten weten dat de LRK-registratie van de gastouder per 27 september 2018 was vervallen. Het advies was om de opvang stop te zetten, omdat er zonder registratie geen recht meer is op toeslag. Eiseres heeft de toeslag daarna per 15 oktober 2018 stopgezet. Los daarvan staat vast dat eiseres na 31 maart 2018 feitelijk al gestopt was met de kinderopvang bij deze gastouder. Omdat er na maart 2018 al geen feitelijke opvang meer heeft plaatsgevonden, heeft het vervallen van de registratie in september 2018 geen invloed gehad op het recht op toeslag.

6.6.

Dit betekent dat eiseres voor 2018 geen recht heeft op compensatie vanwege hardheid.

Conclusie en gevolgen

7. Het beroep is ongegrond. Dat betekent dat de afwijzing van het verzoek om compensatie kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018 in stand blijft. Eiseres krijgt daarom het griffierecht niet terug. Zij krijgt ook geen vergoeding van haar proceskosten.

Beslissing

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

Deze uitspraak is gedaan door mr. J. Woestenburg, rechter, in aanwezigheid van

drs. J.G.J. van Geesink, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 12 november 2026.

griffierrechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

Voetnoten

  1. Zie ook de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 25 februari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:720, r.o. 7.1.
  2. Zie Kamerstukken II, 2021-2022, 36 151, nr. 3, p. 71-72.

Deze uitspraak verwijst naar

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.