Uitspraak · Omgevingsrecht

Rechtbank Gelderland, 16 november 2026 – Beroep tegen omgevingsvergunning voor het realiseren

ECLI:NL:RBGEL:2026:8809Zaaknummer ARN 25/1167

Instantie
Rechtbank Gelderland
Datum uitspraak
16 november 2026
Publicatiedatum
20 november 2026
Zaaknummer
ARN 25/1167
Rechtsgebied
Bestuursrecht, Omgevingsrecht
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
Uitkomst
Beroep gegrond
Hoofdwetsartikel
Artikel 4:84 Awb
Zittingsplaats
Arnhem
Soort
Uitspraak

Inhoudsindicatie

Beroep tegen omgevingsvergunning voor het realiseren van een tiny house. Is onterecht aan het gemeentelijk beleid over Vrijkomende Agrarische Bebouwing voorbij gegaan? Volgens de rechtbank wel. Het college heeft geconstateerd dat het bouwplan in strijd is met de voorschriften van het VAB-beleid, maar niet gemotiveerd waarom hij afwijking van de beleidsregels toestaat. Dat is in strijd met artikel 4:84 van de Awb, zodat sprake is van een motiveringsgebrek. Is dit gebrek hersteld? Ook daarover oordeelt de rechtbank van wel. In het verweerschrift, en later ook op zitting, heeft het college toegelicht dat de voorschriften van het VAB-beleid onderdeel uitmaken van het (tijdelijk deel) van het omgevingsplan. Voor afwijking van het omgevingsplan geldt een ander toetsingskader dat door het college is toegepast. De rechtbank oordeelt dat het college het bouwplan terecht getoetst heeft aan alleen een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. De rechtbank verklaart het beroep gegrond maar laat de rechtsgevolgen van het bestreden besluit in stand.

De rechtbank:

  • verklaart het beroep gegrond;
  • vernietigt de beslissing op bezwaar van 6 februari 2025;
  • bepaalt dat de rechtsgevolgen van de beslissing op bezwaar in stand blijven;
  • bepaalt dat het college het betaalde griffierecht van € 194,- aan eisers moet vergoeden;
  • veroordeelt het college in de proceskosten van eisers tot een bedrag van € 1.868,-.

Deze uitspraak is gedaan door mr. J.M. Emaus, rechter, in aanwezigheid van mr. S.G. Hoijinck, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 16 oktober 2026.

griffierrechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. [eiser 1] en [eiser 2] , uit [plaats] , eisers
  2. Als derde-partij neemt aan de zaak deel: [persoon ] uit [plaats] .
  3. Samenvatting
  4. Procesverloop
  5. Waar gaat deze zaak over?
  6. Beoordeling door de rechtbank
  7. Conclusie en gevolgen
  8. Beslissing
  9. Informatie over hoger beroep

RECHTBANK GELDERLAND

Zittingsplaats Arnhem

Bestuursrecht

zaaknummer: ARN 25/1167

uitspraak van de enkelvoudige kamer van 16 november 2026

in de zaak tussen

[eiser 1] en [eiser 2] , uit [plaats] , eisers

(gemachtigde: mr. M.M. Breukers),

en

het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zevenaar

(gemachtigden: mr. J.R. Smit en [gemachtigde] ).

Als derde-partij neemt aan de zaak deel: [persoon ] uit [plaats] .

Samenvatting

1. Deze uitspraak gaat over de omgevingsvergunning die het college aan de derde-partij heeft verleend voor het realiseren van een tiny house op het perceel [adres] in Herwen. Eisers zijn het niet eens met deze vergunning. Zij voeren daartoe een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank de omgevingsvergunning.

1.1.

De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat sprake is van een motiveringsgebrek in de besluitvorming van het college. Het beroep is daarom gegrond. Dit maakt de uitkomst niet anders, omdat het college met de aanvullende motivering in het verweerschrift dit gebrek heeft hersteld en de rechtbank de rechtsgevolgen van de beslissing op bezwaar in stand laat. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

Procesverloop

2. De derde-partij heeft op 28 juni 2024 een aanvraag ingediend voor een omgevingsvergunning. Het college heeft deze aanvraag met het primaire besluit van 9 augustus 2024 toegewezen. Met het bestreden besluit van 6 februari 2025 op het bezwaar van eisers is het college bij de vergunningverlening gebleven.

2.1.

Eisers hebben op 10 maart 2025 beroep ingesteld tegen het bestreden besluit. Het college heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.

2.2.

De rechtbank heeft het beroep op 16 april 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eisers, de gemachtigde van eisers, de gemachtigden van het college en de derde-partij, die een [vriend] mee heeft genomen.

Waar gaat deze zaak over?

3. De derde-partij is eigenaar van het perceel [adres][_b56735a9-be21-4e12-b8f9-625aa4069f3e] in Herwen. Hij heeft op 28 juni 2024 een aanvraag ingediend voor het realiseren van een tiny house met een vloeroppervlakte van 58 m2 en een bouwhoogte van 3,365 m. De plaatsing van het bouwwerk is aan de noordwestzijde op minimaal 5 m en aan de zuidoostzijde op minimaal 3,352 m van de perceelsgrens beoogd. Het college heeft op 9 augustus 2024 vergunning verleend voor de ‘bouwactiviteit’ en voor het ‘afwijken van de regels in het omgevingsplan’ een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit verleend. In dat kader heeft het college overwogen dat de aangevraagde activiteit niet in strijd is met instructieregels en projectbesluiten van provincie en Rijk en dat sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

3.1.

Eisers wonen ten noordwesten, op het naastgelegen perceel aan de [adres] . Zij zijn het met de verleende omgevingsvergunning niet eens, omdat hun uitzicht en privacy met de komst van een tiny house wordt belemmerd. Daarnaast vrezen eisers dat deze vergunning zal leiden tot de door hen ongewenste komst van steeds meer tiny houses in de directe omgeving. Zij hebben daarom bezwaar gemaakt tegen het primaire besluit. Dat bezwaar is op 20 september 2024 bij het college binnengekomen.

3.2.

Eisers hebben het college op 4 februari 2025 in gebreke gesteld vanwege het niet tijdig beslissen op het bezwaarschrift.

3.3.

Op 6 februari 2025 heeft het college beslist op het bezwaar. In deze beslissing heeft het college, in navolging van het advies van de commissie bezwaarschriften, het primaire besluit in stand gelaten. Hiertegen zijn eisers in beroep gekomen.

Beoordeling door de rechtbank

Wettelijk kader

4. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Met de inwerkingtreding van deze wet heeft elke gemeente vanaf dat moment een omgevingsplan van rechtswege dat regels geeft over de fysieke leefomgeving voor het gehele grondgebied van de gemeente.[_6f281e5d-ae9a-4c37-a600-d2aa11973aec] Dat omgevingsplan bestaat voor nu uit een tijdelijk deel, waarin onder meer alle bestemmingsplannen zijn opgenomen die vóór 1 januari 2024 golden. Op het perceel [adres] was vóór 1 januari 2024 het bestemmingsplan ‘Buitengebied 2008’ van kracht. Dat bestemmingsplan maakt dus onderdeel uit van het tijdelijk deel van het omgevingsplan van de gemeente Zevenaar.

4.1.

Volgens het tijdelijke deel van het omgevingsplan Zevenaar - Buitengebied 2008 hebben de gronden waarop de woning is beoogd de bestemming ‘Agrarisch gebied’. Op deze gronden is een woning niet rechtstreeks toegestaan, omdat uit de plankaart en de toepasselijke planregels volgt dat op het perceel van de derde-partij geen woning mag worden gerealiseerd.[_35814c6b-f56e-4ee7-b314-febdaaf4db43] Dit is tussen partijen ook niet in geschil.

4.2.

Een activiteit die in strijd is met het (tijdelijk deel van het) omgevingsplan wordt een omgevingsplanactiviteit genoemd.[_6c3dc29a-eff0-4de8-be93-2d04b72ebc9e] Op grond van artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder a, van de Omgevingswet is het verboden om zonder omgevingsvergunning een omgevingsplanactiviteit te verrichten. In het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan beoordelingsregels. Deze beoordelingsregels vormen het toetsingskader dat geldt wanneer het college de omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit verleent. Artikel 8.0a, tweede lid, van het Bkl bepaalt dat een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit alleen wordt verleend met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (hierna: etfal). Daarbij heeft het college beleidsruimte om te beslissen of het gebruik zal maken van zijn bevoegdheid om tot vergunningverlening over te gaan.

Opmerkingen vooraf

5. Eisers hebben op zitting toegelicht dat hun stelling dat zij, door de plaatsing van het tiny house op korte afstand van het perceel en de woning van eisers, in hun privacy worden beperkt, niet als een beroepsgrond hoeft te worden beschouwd. Volgens eisers maakt dit geen onderdeel uit van hun betoog waarom het besluit van het college onrechtmatig is. De rechtbank zal hier dan ook geen inhoudelijk oordeel over geven.

Is onterecht aan gemeentelijke beleidsregels voorbijgegaan?

6. Eisers betogen dat het college bij de toekenning van de omgevingsvergunning voorbij is gegaan aan het eigen beleid over Vrijkomende Agrarische Bebouwing (‘VAB-beleid’). Op grond van dat beleid is de vergunningverlening alleen mogelijk als daar 750 m2 aan slooprechten van agrarische bouwopstallen tegenover wordt gesteld, wat door de derde-partij niet aangeboden is. Hieruit volgt volgens eisers dat het college met het verlenen van de omgevingsvergunning op grond van artikel 4:84 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is afgeweken van de eigen beleidsregels, maar heeft verzuimd om deze afwijking deugdelijk te motiveren zoals op grond van dit artikel verwacht mag worden. Eisers betogen dat de toets van de ruimtelijke bouwactiviteit aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties daarvoor niet kan dienen, omdat dat een onjuist toetsingskader is.

6.1.

Deze beroepsgrond slaagt. De rechtbank licht dat hierna verder toe.

6.2.

In het primaire besluit heeft het college overwogen dat de mogelijkheden voor realisatie van een woning in het buitengebied op dit moment beleidsmatig beperkt zijn tot nieuwbouw van woningen na sloop van voormalige agrarische bebouwing en splitsing van monumentale panden. Eisers hebben niet voldaan aan het in het ‘VAB-beleid’ opgenomen voorschrift met betrekking tot het slopen van (voorheen) agrarische opstallen.[_885cbf0d-3309-454e-9a35-3d24c58146cb] Toch heeft het college besloten om de verzochte omgevingsvergunning te verlenen. Eisers merken terecht op dat het college daarmee afwijkt van haar eigen beleidsregels. Op grond van artikel 4:84 van de Awb is dat alleen toegestaan als handelen overeenkomstig de beleidsregel voor één of meer belanghebbenden gevolgen zou hebben die vanwege bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot de met de beleidsregels te dienen doelen. Ook in de beslissing op bezwaar, door overname van het advies van de commissie, stelt het college zich op het standpunt dat het door eisers ingediende bouwplan in strijd is met beleidsregels van het ‘VAB-beleid’. Desondanks handhaaft het college het besluit om de omgevingsvergunning te verlenen, omdat sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. De rechtbank volgt het betoog van eisers dat het college onvoldoende heeft gemotiveerd waarom hij de afwijking van de beleidsregel toestaat. In de beslissing op bezwaar zijn geen bijzondere omstandigheden genoemd of is anderszins beargumenteerd waarom naleving van de beleidsregel voor de derde-partij onevenredig zou zijn. Dit klemt vooral omdat eiser (onweersproken) heeft gesteld dat hij tijdens de hoorzitting bij de commissie bezwaarschriften expliciet aandacht heeft gevraagd voor artikel 4:84 van de Awb. De rechtbank constateert dat noch de commissie bezwaarschriften in haar advies, noch het college in zijn beslissing op bezwaar heeft gemotiveerd waarom afwijking van de beleidsregels op grond van artikel 4:84 van de Awb gerechtvaardigd zou zijn, of waarom toetsing aan dit wetsartikel niet noodzakelijk zou zijn terwijl het wel stelt dat sprake is van afwijking van beleid. Omdat dit wel van het college verwacht had mogen worden, oordeelt de rechtbank dat de beslissing op bezwaar op dit punt een motiveringsgebrek bevat. Het betoog van eisers slaagt.

6.3.

In het verweerschrift heeft het college alsnog gemotiveerd dat toetsing aan artikel 4:84 van het Awb niet aan de orde is. Volgens het college is namelijk geen sprake van op zichzelf staand, extern beleid, maar maakt het ‘VAB-beleid’ onderdeel uit van het tijdelijke deel van het omgevingsplan Zevenaar - Buitengebied 2008.[_af2f9435-af41-495f-9693-a83a4edfe608] Daarin staat, voor zover hier relevant:

“Artikel 20. Ontheffings- en wijzigingsbevoegdheden

Ontheffings- en wijzigingsbevoegdheid

1. Burgemeester en wethouders zijn bevoegd overeenkomstig artikel 3.6 van de Wet ruimtelijke ordening respectievelijk ontheffing te verlenen dan wel het plan te wijzigen volgens het onderstaande schema (…)

Ontheffingsbevoegdheden
Nr.Plankaart / artikelOmschrijving van het artikelTen behoeve van de functie/gebruik/toegelaten bebouwing/zoneAlgemene/specifieke criteria
25.art. 3 en 4 en plankaartbebouwingsregeling agrarische bedrijven of woningen W (zijnde voormalige agrarische bedrijven)functiewijziging waarbij agrarische bedrijfsbebouwing of voormalige agrarische bedrijfsbebouwing wordt vervangen door één of twee vrijstaande woningen;1. Als hergebruik van de bestaande voormalige bedrijfsbebouwing voor wonen niet mogelijk is kan na sloop van minimaal 750 m² van de bedrijfsbebouwing één vrijstaande woning worden gebouwd;

”

6.4.

In het gegeven dat het ‘VAB-beleid’ en de daarmee gepaard gaande beleidsregels niet in een openbaar zelfstandig document zijn terug te vinden, ziet de rechtbank steun voor het standpunt van het college. Omdat voor het toestaan van afwijkingen van planregels een ander toetsingskader geldt dan voor het toestaan van afwijkingen van beleidsregels, volgt de rechtbank het college in zijn betoog dat voor de beoordeling van de vergunningaanvraag alleen relevant is of afwijking van de (hiervoor geciteerde) planregels de toets van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties kan doorstaan. In het primaire besluit heeft het college overwogen dat er voor de aspecten stedenbouw, welstand, verkeer en parkeren, groen en landschap en cultureel erfgoed, sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Deze beoordeling is door eisers ook niet weersproken. Wat betreft het toch toestaan van een nieuwe woning in het buitengebied, zonder de daarvoor benodigde sloopmeters heeft het college in het primaire besluit in het kader van de etfal toets nog concreet en voldoende gemotiveerd dat het vanwege de volgende redenen positief staat tegenover de afwijking:

“- het gaat om een locatie midden in lintbebouwing in het buitengebied, niet om een open locatie in het landschap;

- in de omgeving zijn voornamelijk woningen aanwezig, bedrijven in de directe omgeving worden niet belemmerd omdat er al woningen op kortere afstand liggen;

- behoud van het doorzicht op het achterliggende landschap is vanuit ruimtelijke kwaliteit niet noodzakelijk (er staat ook al bebouwing);

- beoogd is de bouw van een woning (één bouwlaag met kap), waarbij het oppervlak gelijkwaardig zal zijn aan te slopen bestaande bebouwing waardoor er geen toename van bebouwing is (de resterende bestaande bebouwing gaat als bijgebouw bij de woning gebruikt worden);

- initiatiefnemer wil de locatie landschappelijk inpassen, aansluitend op de kwaliteiten van het Nationaal Landschap.”

6.5.

Gelet op het voorgaande oordeelt de rechtbank dat het motiveringsgebrek met de nadere toelichting in het verweerschrift (en later nog op de zitting) is hersteld en dat het college de omgevingsvergunning heeft kunnen verlenen, zodat de rechtsgevolgen van het besluit wel in stand kunnen blijven.

Conclusie en gevolgen

7. Het beroep is gegrond, omdat het bestreden besluit in strijd is met het motiveringsbeginsel zoals hiervoor in 6.3 en 6.4 uiteen is gezet. De rechtbank vernietigt daarom de beslissing op bezwaar van 6 februari 2025. Omdat het college in zijn verweerschrift en op de zitting het motiveringsgebrek heeft hersteld, laat de rechtbank de rechtsgevolgen van het bestreden besluit in stand met toepassing van artikel 8:72, derde lid, aanhef en onder a, van de Awb. Dit betekent dat de omgevingsvergunning in stand kan blijven.

7.1.

Omdat de rechtbank het beroep gegrond verklaart, moet het college aan eisers het door hen betaalde griffierecht van € 194,- vergoeden. Ook krijgen eisers een vergoeding voor hun proceskosten. Het college moet die vergoeding betalen. De proceskostenvergoeding wordt met toepassing van het Besluit proceskosten bestuursrecht als volgt berekend. Voor de rechtsbijstand door een gemachtigde krijgen eisers een vast bedrag per proceshandeling. In beroep heeft elke proceshandeling een waarde van € 934,-. De bijstand door een gemachtigde levert punten op voor de verschillende proceshandelingen: 1 punt voor het indienen van het beroepschrift en 1 punt voor het verschijnen op de zitting. Dat betekent dat eisers een bedrag van in totaal € 1.868,- aan proceskosten vergoed krijgen.

Beslissing

De rechtbank:

  • verklaart het beroep gegrond;
  • vernietigt de beslissing op bezwaar van 6 februari 2025;
  • bepaalt dat de rechtsgevolgen van de beslissing op bezwaar in stand blijven;
  • bepaalt dat het college het betaalde griffierecht van € 194,- aan eisers moet vergoeden;
  • veroordeelt het college in de proceskosten van eisers tot een bedrag van € 1.868,-.

Deze uitspraak is gedaan door mr. J.M. Emaus, rechter, in aanwezigheid van mr. S.G. Hoijinck, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 16 oktober 2026.

griffierrechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

Voetnoten

  1. Dit is de nummering na wijziging. Voorafgaand aan de vergunningverlening stond dit perceel bekend als [adres] .
  2. Zie artikel 22.1, aanhef en onder a, van de Omgevingswet in samenhang met artikel 4.6, eerste lid, van de Invoeringswet Omgevingswet.
  3. Het beoogde bouwwerk is in strijd met artikel 3 van de planregels, waaruit blijkt dat op de als ‘Agrarisch gebied’ aangewezen gronden alleen woningen zijn toegestaan als op de plankaart de aanduiding ‘W’ staat, met daarvoor zo nodig een cijfer dat het aantal woningen aanduidt. In dit geval is op het perceel geen woning toegestaan, omdat er geen woningaanduiding staat en de eerst nabije aanduiding van 9W ziet op de al aanwezige woningen.
  4. Dit volgt uit bijlage A behorend bij artikel 1.1 van de Omgevingswet, waarin het begrip ‘omgevingsplanactiviteit’ is gedefinieerd.
  5. Concreet is in het betreffende besluit het volgende vermeld: “Het huidige beleid bevat geen ruimte om op basis van sloop van de twee bestaande (niet monumentale) gebouwen een nieuwe woning te realiseren. Daarmee is realisatie van een woning beleidsmatig alleen mogelijk als er elders voldoende agrarische opstallen worden gesloopt en de woontitel […] aan de [adres] wordt ingezet.”
  6. Zie artikel 20 van de planregels samen gelezen met de daarbij horende tabel.

Wetsartikelen in deze uitspraak

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.