Rechtbank Gelderland, 20 oktober 2026

De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat het UWV juiste beslissingen heeft genomen. Eiser krijgt geen gelijk en het beroep is daarom ongegrond. Wel kent de rechtbank aan eiser een schadevergoeding toe wegens overschrijding van de redelijke termijn. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

Eiser heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit 1.

Het UWV heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift en heeft op 2 augustus 2024 een gewijzigde beslissing op bezwaar (bestreden besluit 2) genomen.

Eiser heeft zijn zienswijze gegeven op het bestreden besluit 2. Het UWV heeft daarop gereageerd in een tweede verweerschrift.

Eiser heeft verzocht om een schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn. Naar aanleiding van het verzoek van eiser om schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn door de bestuursrechter heeft de rechtbank de Staat als partij aangemerkt. De Staat heeft afgezien van het voeren van verweer.[_999ef42f-d748-4a00-b03f-82d974410baa]

De rechtbank heeft het beroep op 25 juni 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: de gemachtigde van eiser, de partner van eiser en de gemachtigde van het UWV.

Op de zitting heeft de rechtbank het onderzoek geschorst om het UWV in de gelegenheid te stellen om nadere informatie te verstrekken.

Het UWV heeft op 30 juni 2026 nadere informatie verstrekt. Eiser heeft hier op 15 juli 2026 op gereageerd.

Geen van de partijen heeft, nadat zij zijn gewezen op hun recht nogmaals ter zitting te worden gehoord, binnen de gestelde termijn verklaard gebruik te willen maken van dit recht. De rechtbank heeft vervolgens het onderzoek gesloten.[_992f5bfa-3a6e-4077-a2db-f77557ee417d]

De partner van eiser is met ingang van 10 oktober 2019 gaan werken. Met een brief van 28 september 2023 heeft het UWV eiser meegedeeld dat uit gegevens blijkt dat zijn partner inkomen uit arbeid heeft. Het is niet duidelijk wat dat betekent voor zijn uitkering en toeslag, maar waarschijnlijk worden die lager. Daarom wordt de toeslag met ingang van 1 oktober 2023 omgezet in een voorschot. Bij een besluit van 30 januari 2024 is de toeslag ingaande 1 januari 2024 beëindigd. Met een tweede besluit van 30 januari 2024 heeft het UWV eiser meegedeeld dat hij in de periode van 1 januari 2024 tot en met 31 januari 2024 nog toeslag heeft ontvangen en dat eiser deze toeslag van bruto € 236,86 moet terugbetalen, omdat alleen recht bestaat op toeslag als het inkomen van eiser en zijn partner lager is dan het sociaal minimum.

Met het (in rechtsoverweging 2. vermelde) besluit van 30 januari 2024 heeft het UWV de toeslag over de periode van 10 oktober 2019 tot en met 31 december 2023 herzien. Het ontvangen bedrag is hoger dan waar eiser recht op had en daarom moet hij de teveel betaalde toeslag van bruto € 17.231,16 terugbetalen. Met het (ook in rechtsoverweging 2. vermelde) besluit van 31 januari 2024 heeft het UWV de teveel betaalde toeslag van € 17.231,16 van eiser ingevorderd. Eiser heeft bezwaar gemaakt tegen de besluiten van 30 januari 2024 en 31 januari 2024. Met bestreden besluit 1 is het UWV bij de besluiten van 30 en 31 januari 2024 gebleven. Eiser heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit 1.

Het UWV heeft vervolgens het bestreden besluit 2 genomen. Het UWV heeft het bezwaar van eiser alsnog gegrond verklaard. Het UWV is tot de conclusie gekomen dat wel sprake is van een dringende reden die aanleiding geeft om ten dele van terugvordering af te zien en dat de terugwerkende kracht van de terugvordering daarom moet worden beperkt tot drie jaar. Dat betekent dat de teveel betaalde toeslag over de periode van 1 februari 2021 tot 1 februari 2024 wordt teruggevorderd. Het gaat om een bedrag van € 13.865,60 inclusief vakantietoeslag. Verder heeft het UWV de kosten vergoed die eiser heeft gemaakt om bezwaar te maken.

Bij zijn tussenuitspraak van 18 april 2024[_d617540c-5fa7-41bf-bc00-3cecc610af1f] heeft de Centrale Raad van Beroep (Raad) zijn uitleg van het begrip dringende reden verruimd. De Raad ziet het begrip dringende reden als een open norm waarbinnen het UWV, tegenover het uitgangspunt dat wat ten onrechte is ontvangen in beginsel moet worden terugbetaald, de relevante feiten en omstandigheden zodanig moet afwegen dat die afweging een toetsing aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur zal kunnen doorstaan. Daarbij moet niet alleen rekening worden gehouden met de gevolgen van de herziening en terugvordering, maar ook met de oorzaak daarvan. Daarbij dienen alle relevante feiten en omstandigheden te worden betrokken, waaronder de vraag wat het eigen aandeel van het UWV is in de redenen voor herziening en/of terugvordering. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan eigen fouten van het UWV of trage besluitvorming. Van belang is ook het eigen aandeel van de betrokkene in de ontstane situatie: is sprake van een bewuste schending van de inlichtingenverplichting, een onoplettendheid, of een situatie waarin een betrokkene geen verwijt gemaakt kan worden, maar hij wel heeft moeten begrijpen dat hij teveel aan uitkering ontving.[_459f7eb8-fcbd-4660-a972-099c1cc4b308]

De rechtbank is van oordeel dat het UWV met het bestreden besluit 2 alle feiten en omstandigheden die relevant zijn bij de beoordeling van de oorzaak en de gevolgen van de terugvordering voldoende heeft meegewogen. Het UWV heeft hierin geen aanleiding hoeven zien om op grond van een dringende reden de terugvordering verder te matigen. Hiertoe wordt het volgende overwogen.

Naar het oordeel van de rechtbank heeft het UWV geen aandeel gehad in het ontstaan van de terugvordering. Eiser wordt niet gevolgd in zijn standpunt dat de oorzaak van de terugvordering mede aan het UWV is te wijten, omdat het UWV niet eerder controlemechanismen heeft ingericht voor partnerinkomsten. Het UWV heeft uiteengezet dat er als gevolg van de start van de uitbreiding van de abonnementenservice, die nieuwe inkomsten signaleert van een partner van een verzekerde met toeslag, een veegactie heeft plaatsgevonden in september 2023. Er zijn niet eerder partnercontroles verricht, omdat er in het kader van de Algemene verordening gegevensbescherming geen toestemming was om zonder directe aanleiding onderzoek te doen naar andere personen dan de verzekerde. Er is geen rechtsregel aan te wijzen op grond waarvan het UWV gehouden was om de bestaande abonnementenservice eerder uit te breiden met het signaleren van inkomsten van de partner van een verzekerde. Direct nadat het UWV bekend raakte met de inkomsten van de partner heeft het UWV onderzoek verricht naar het recht op toeslag van eiser en zijn er over dat recht binnen enkele maanden beslissingen genomen waardoor de toeslag binnen een redelijke termijn is beëindigd. Dat eiser na 2010 geen brieven heeft ontvangen waarin hij werd gewaarschuwd dat veranderingen in zijn inkomsten of die van zijn partner van invloed konden zijn op de toeslag, ontslaat eiser niet van de verplichting om uit eigen beweging wijzigingen door te geven. Verder is niet aannemelijk geworden dat de partner van eiser naar het UWV heeft gebeld met de mededeling dat zij zou gaan werken en dat aan haar is meegedeeld dat haar inkomsten geen invloed zouden hebben op de uitkering van eiser.

Het UWV heeft in de persoonlijke omstandigheden, waaronder het feit dat eiser en zijn partner ziek zijn, en de financiële omstandigheden, zoals dat het inkomen van de partner van eiser lager is nu haar loon is omgezet naar ziekengeld, aanleiding gezien om de terugvordering tot drie jaar te beperken. Hiermee heeft het UWV naar het oordeel van de rechtbank voldoende gewicht toegekend aan de gevolgen van de terugvordering voor eiser. Ook is er rekening mee gehouden, zo heeft het UWV uiteengezet, dat sprake was van verminderde alertheid bij eiser in de periode nadat zijn partner inkomsten had en de toeslag daarna niet is gewijzigd. Bovendien is de eerder afgesproken terugbetalingsregeling op nihil gezet. Naar het oordeel van de rechtbank heeft het UWV daarom in de oorzaak en de gevolgen van de terugvordering geen aanleiding hoeven zien om de terugvordering verder te matigen.

Als uitgangspunt geldt dat de bezwaar- en beroepsfase samen niet langer mogen duren dan twee jaar. Daarbij mag de behandeling van het bezwaar maximaal een half jaar en de behandeling van het beroep maximaal anderhalf jaar duren. De omstandigheden van het geval kunnen aanleiding geven een langere behandelingsduur te rechtvaardigen. Tot de omstandigheden die een langere behandelingsduur kunnen rechtvaardigen worden onder meer gerekend de invloed van de belanghebbende en/of diens gemachtigde op de duur van het proces, bijvoorbeeld door het doen van herhaalde verzoeken om verlenging van gestelde termijnen of om uitstel voor (het voldoen aan) uitnodigingen of oproepingen. Zulke omstandigheden doen zich hier niet voor.

In deze zaak is het bezwaarschrift ontvangen op 7 februari 2024. Het bestreden besluit 1 is genomen op 10 mei 2024. Het beroepschrift is ontvangen op 24 mei 2024. Uitgaande van de datum van deze uitspraak heeft de fase van bezwaar en beroep in totaal twee jaar en ruim acht maanden geduurd. Dat is een overschrijding van de redelijke termijn van acht maanden. Daarmee correspondeert een vergoeding van immateriële schade van € 1.000. De behandeling van het bezwaar is binnen de termijn van zes maanden gebleven. Dat betekent dat de oorzaak van de te lange duur van de procedure in de beroepsprocedure ligt en de overschrijding van de redelijke termijn in het geheel wordt toegerekend aan de Staat. De Staat moet dus de schadevergoeding van € 1.000 betalen.

Ook de proceskosten van het verzoek om schadevergoeding in verband met de overschrijding van de redelijke termijn moet de Staat betalen. Deze bedragen € 467 (1 punt voor het indienen van het verzoek met een wegingsfactor 0,5 en een waarde van € 934 per punt).