Uitspraak · Omgevingsrecht
Rechtbank Den Haag, 5 november 2026 – Deze uitspraak gaat over het besluit van het college
ECLI:NL:RBDHA:2026:33439Zaaknummer SGR 24/8998
- Instantie
- Rechtbank Den Haag
- Datum uitspraak
- 5 november 2026
- Publicatiedatum
- 19 november 2026
- Zaaknummer
- SGR 24/8998
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht, Omgevingsrecht
- Procedure
- Eerste aanleg - meervoudig
- Hoofdwetsartikel
- Artikel 3:2 Awb
- Zittingsplaats
- Den Haag
- Soort
- Uitspraak
Inhoudsindicatie
Deze uitspraak gaat over het besluit van het college om een natuurvergunning te verlenen voor het uitbreiden van een melkrundveehouderij. Het college heeft de uitbreiding toegestaan, omdat het project – na saldering – geen toename van stikstofdepositie op de nabijgelegen Natura 2000-gebieden tot gevolg heeft. Eiseressen zijn het niet eens met dit besluit. De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de natuurvergunning niet in stand kan blijven. Bij de inzet van extern salderen als mitigerende maatregel is weliswaar getoetst aan het additionaliteitsvereiste, maar die toetsing schiet tekort. Het beroep is gegrond.
De rechtbank:
- verklaart het beroep gegrond;
- vernietigt het bestreden besluit;
- draagt het college op het betaalde griffierecht van € 371,- aan eiseressen te vergoeden;
- veroordeelt het college in de proceskosten van eiseressen tot een bedrag van € 1.868,-.
Deze uitspraak is gedaan door mr. A.C. de Winter, voorzitter, en mr. T.A. Oudenaarden en mr. M.M. Meessen, in aanwezigheid van mr. L.F.A. Bouwens-Bos, griffier.
Uitgesproken in het openbaar op 5 november 2026.
| griffier | voorzitter |
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving
Omgevingswet
Artikel 1.1
1. De bijlage bij deze wet bevat begripsbepalingen voor de toepassing van deze wet en de daarop berustende bepalingen.
In Bijlage bij artikel 1.1 van de Omgevingswet is bepaald:
Natura 2000-activiteit: activiteit, inhoudende het realiseren van een project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied;
Artikel 5.1
1. Het is verboden zonder omgevingsvergunning de volgende activiteiten te verrichten:
e. een Natura 2000-activiteit.
Artikel 16.53c
1. Voor een plan of een project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn maakt het bestuursorgaan dat het plan vaststelt, de aanvrager van de betrokken omgevingsvergunning, of het bevoegd gezag voor het projectbesluit een passende beoordeling als bedoeld in artikel 6, derde lid, van die richtlijn, van de gevolgen voor het Natura 2000-gebied.
2. In afwijking van het eerste lid hoeft geen passende beoordeling te worden gemaakt, als:
a. het plan of het project een herhaling of voortzetting is van een ander plan of project, of
b. het plan deel uitmaakt van een ander plan,
mits voor dat andere plan of project een passende beoordeling is gemaakt en een nieuwe passende beoordeling redelijkerwijs geen nieuwe gegevens en inzichten kan opleveren over de significante gevolgen van dat plan of project.
Besluit kwaliteit leefomgeving
Artikel 8.74b
1. Voor zover een aanvraag om een omgevingsvergunning betrekking heeft op een Natura 2000 activiteit, wordt de omgevingsvergunning alleen verleend als uit de passende beoordeling, bedoeld in artikel 16.53c, eerste lid, van de wet, de zekerheid is verkregen dat het project de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zal aantasten.
2. In afwijking van het eerste lid kan, ondanks het feit dat uit de passende beoordeling de vereiste zekerheid niet is verkregen, de omgevingsvergunning worden verleend, als is voldaan aan de volgende voorwaarden:
a. er zijn geen alternatieve oplossingen;
b. het project is nodig om dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van
redenen van sociale of economische aard; en
c. de nodige compenserende maatregelen worden getroffen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000 bewaard blijft.
Beleidsregel salderen Zuid-Holland 2024
Artikel 5 Voorwaarden extern salderen
(…)
4. Gedeputeerde staten betrekken bij de beoordeling van de aanvraag voor extern salderen uitsluitend de N-emissie van de saldogevende activiteit voor zover intrekking van de daaraan ten grondslag liggende toestemming niet noodzakelijk is in verband met toepassing van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn.
(…).
Habitatrichtlijn
Artikel 6
1. De Lid-Staten treffen voor de speciale beschermingszones de nodige instandhoudingsmaatregelen; deze behelzen zo nodig passende specifieke of van ruimtelijke-ordeningsplannen deel uitmakende beheersplannen en passende wettelijke, bestuursrechtelijke of op een overeenkomst berustende maatregelen, die beantwoorden aan de ecologische vereisten van de typen natuurlijke habitats van bijlage I en de soorten van bijlage II die in die gebieden voorkomen.
2. De Lid-Staten treffen passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten in de speciale beschermingszones niet verslechtert en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor de zones zijn aangewezen voor zover die factoren, gelet op de doelstellingen van deze richtlijn een significant effect zouden kunnen hebben.
3. Voor elk plan of project dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van het gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor zo’n gebied, wordt een passende beoordeling gemaakt van de gevolgen voor het gebied, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen van dat gebied. Gelet op de conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied en onder voorbehoud van het bepaalde in lid 4, geven de bevoegde nationale instanties slechts toestemming voor dat plan of project nadat zij de zekerheid hebben verkregen dat het de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied niet zal aantasten en nadat zij in voorkomend geval inspraakmogelijkheden hebben geboden.
Volledige tekst
Inhoud van de uitspraak
- Samenvatting
- Procesverloop
- Beoordeling door de rechtbank
- Conclusie en gevolgen
- Beslissing
- Informatie over hoger beroep
- Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving
- Omgevingswet
- Artikel 1.1
- Besluit kwaliteit leefomgeving
- Artikel 8.74b
- Beleidsregel salderen Zuid-Holland 2024
- Habitatrichtlijn
- Artikel 6
RECHTBANK DEN HAAG
Bestuursrecht
zaaknummer: SGR 24/6856
uitspraak van de meervoudige kamer van 5 november 2026 in de zaak tussen
Coöperatie Mobilisation for the Environment U.A.,
Stichting Mobilisation for the Environment, beide uit Nijmegen,
samen: eiseressen
(gemachtigde: mr. D. Delibes)
en
het college van gedeputeerde staten van Zuid-Holland
(gemachtigde: mr. I.W.A. Blom en mr. T. van Ooijen).
Als derde-partij neemt aan de zaak deel: Maatschap [vergunninghoudster] uit [plaats], vergunninghoudster
(gemachtigden: [gemachtigde 1] en [gemachtigde 2]).
Samenvatting
1. Deze uitspraak gaat over het besluit van het college om een natuurvergunning[_a169b4ec-d0f7-4b35-9676-9b93bbc8c269] te verlenen voor het uitbreiden van een melkrundveehouderij. Het college heeft de uitbreiding toegestaan, omdat het project – na saldering – geen toename van stikstofdepositie op de nabijgelegen Natura 2000-gebieden tot gevolg heeft. Eiseressen zijn het niet eens met dit besluit. Zij voeren daartoe een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank de verlening van de vergunning.
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de natuurvergunning niet in stand kan blijven. Het beroep is dus gegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
Procesverloop
2. Met het bestreden besluit van 12 juni 2024 heeft het college aan vergunninghoudster een natuurvergunning verleend.
Eiseressen hebben beroep ingesteld tegen het bestreden besluit.
De rechtbank heeft het beroep op 4 juni 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: de gemachtigde van eiseressen, de gemachtigden van het college, bijgestaan door [naam 1], en [naam 2] namens vergunninghoudster met gemachtigde [gemachtigde 2].
De rechtbank heeft aanleiding gezien om de uitspraaktermijn twee keer te verlengen, laatstelijk tot 5 november 2026. De reden hiervoor was dat naar aanleiding van een nieuwe aanvraag om een natuurvergunning een ontwerpbesluit ter inzage was gelegd dat onder meer strekte tot intrekking van het bestreden besluit. Daarnaast was gebleken dat tussen partijen gesprekken gaande waren. Omdat niet vóór 5 november 2026 is overgegaan tot intrekking van het bestreden besluit of intrekking van het hiertegen gerichte beroep, doet de rechtbank thans uitspraak.
Beoordeling door de rechtbank
Totstandkoming van het bestreden besluit
3. Vergunninghoudster exploiteert sinds 1998 een melkrundveehouderij op het perceel [adres].
De veehouderij ligt in de omgeving van de Natura 2000-gebieden Lingegebied & Diefdijk-Zuid, Biesbosch, Uiterwaarden Lek, Langstraat, Zouweboezem, en Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem.
Vergunninghoudster wil de dieraantallen van haar bedrijf uitbreiden naar 291 stuks melkvee en 25 stuks vrouwelijk jongvee. Ook wil zij een extra stal realiseren. Dit zorgt voor een toename van stikstofdepositie op de nabijgelegen Natura 2000-gebieden. Vergunninghoudster heeft hiervoor een natuurvergunning aangevraagd.
Met het bestreden besluit heeft het college de aangevraagde natuurvergunning verleend. Daarin is vermeld dat in de beoogde situatie met de uitbreiding van de dieraantallen sprake zal zijn van stikstofemissie door het houden van vee, het gebruik van mobiele werktuigen, verkeersbewegingen en gasverbruik. Het project veroorzaakt een maximale toename van stikstofdepositie van 0,71 mol/ha/jaar op Natura 2000-gebied Biesbosch en een kleinere toename van stikstofdepositie op de vijf andere Natura 2000-gebieden. Om de effecten van de beoogde activiteiten te mitigeren, wordt gebruik gemaakt van extern salderen. Hiervoor worden negen saldogevende agrarische bedrijven (deels) beëindigd. De hieruit volgende afname van stikstofdepositie is, na afroming van 30%, groter dan de stikstofdepositie als gevolg van de vergunde uitbreiding van de melkrundveehouderij. De beoogde situatie op het perceel veroorzaakt na extern salderen volgens het college daarom geen toename van stikstofdepositie op daarvoor gevoelige Natura 2000-gebieden. De beoogde situatie zal volgens het college dan ook niet leiden tot significant negatieve effecten op de nabijgelegen Natura 2000-gebieden, zodat de natuurvergunning kon worden verleend.
Extern salderen en het additionaliteitsvereiste
4. Eiseressen betogen dat het college, in strijd met artikel 5 van de Beleidsregel salderen Zuid-Holland 2024 en met artikel 6 van de Habitatrichtlijn, ten onrechte extern heeft gesaldeerd zonder te toetsen aan het additionaliteitsvereiste.
De rechtbank overweegt dat het college bij de inzet van extern salderen als mitigerende maatregel weliswaar heeft getoetst aan het additionaliteitsvereiste, maar dat die toetsing tekortschiet. In het bestreden besluit heeft het college slechts toegelicht dat de te beëindigen activiteiten van de saldogevers niet ingezet kunnen worden als passende maatregel, aangezien de bedrijven gelet op hun ligging en de omvang van de depositie hiervoor een te gering effect hebben. Die motivering is onvoldoende. Volgens vaste rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is het beperken of beëindigen van een bestaande vergunde situatie een maatregel die naar zijn aard ingezet kan worden als instandhoudingsmaatregel of passende maatregel. De stikstofruimte die vrijkomt door de (gedeeltelijke) beëindiging van een saldogevend bedrijf, kan als mitigerende maatregel worden ingezet als in de betrokken Natura 2000-gebieden, gelet op de instandhoudingsdoelstelling, het behoud van natuurwaarden is geborgd of, als een verbeter- of hersteldoelstelling geldt, dat doel ook op andere wijze kan worden gerealiseerd.[_6fbef00a-0764-4d5a-857e-5b25df97d3fe] Dat het beperken of beëindigen van de saldogevende bedrijven volgens het college slechts leidt tot een zeer geringe afname van stikstofdepositie op de betrokken Natura 2000-gebieden, betekent niet dat het beperken of beëindigen van deze bedrijven reeds daarom niet kan worden gezien als een instandhoudingsmaatregel of passende maatregel. Zoals deze rechtbank eerder heeft overwogen, leidt ook het wegnemen van geringe deposities tot een afname van stikstofdepositie en is dit daarmee naar zijn aard een maatregel die ook als instandhoudings- of passende maatregel kan worden ingezet.[_b35a1237-6b3d-4a6d-acfd-018d3aa146d8]
Het betoog van eiseressen slaagt.
Conclusie en gevolgen
5. Het bestreden besluit is in strijd met de artikelen 3:2 en 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid en onvoldoende gemotiveerd. Het beroep is gegrond. De rechtbank zal het bestreden besluit daarom vernietigen.
Omdat het beroep gegrond is, moet het college het griffierecht aan eiseressen vergoeden en krijgen eiseressen ook een vergoeding van hun proceskosten. De vergoeding is met toepassing van het Besluit proceskosten bestuursrecht als volgt berekend. Voor de rechtsbijstand door een gemachtigde krijgen eiseressen een vast bedrag per proceshandeling. In beroep heeft elke proceshandeling een waarde van € 934,-. Namens eiseressen is door een professionele rechtsbijstandverlener een beroepschrift ingediend en is aan de zitting van de rechtbank deelgenomen. De rechtbank gaat uit van wegingsfactor 1. De vergoeding voor proceskosten bedraagt in totaal (2 x € 934,- = ) € 1.868,-.
Beslissing
De rechtbank:
- verklaart het beroep gegrond;
- vernietigt het bestreden besluit;
- draagt het college op het betaalde griffierecht van € 371,- aan eiseressen te vergoeden;
- veroordeelt het college in de proceskosten van eiseressen tot een bedrag van € 1.868,-.
Deze uitspraak is gedaan door mr. A.C. de Winter, voorzitter, en mr. T.A. Oudenaarden en mr. M.M. Meessen, in aanwezigheid van mr. L.F.A. Bouwens-Bos, griffier.
Uitgesproken in het openbaar op 5 november 2026.
| griffier | voorzitter |
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving
Omgevingswet
Artikel 1.1
1. De bijlage bij deze wet bevat begripsbepalingen voor de toepassing van deze wet en de daarop berustende bepalingen.
In Bijlage bij artikel 1.1 van de Omgevingswet is bepaald:
Natura 2000-activiteit: activiteit, inhoudende het realiseren van een project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied;
Artikel 5.1
1. Het is verboden zonder omgevingsvergunning de volgende activiteiten te verrichten:
e. een Natura 2000-activiteit.
Artikel 16.53c
1. Voor een plan of een project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn maakt het bestuursorgaan dat het plan vaststelt, de aanvrager van de betrokken omgevingsvergunning, of het bevoegd gezag voor het projectbesluit een passende beoordeling als bedoeld in artikel 6, derde lid, van die richtlijn, van de gevolgen voor het Natura 2000-gebied.
2. In afwijking van het eerste lid hoeft geen passende beoordeling te worden gemaakt, als:
a. het plan of het project een herhaling of voortzetting is van een ander plan of project, of
b. het plan deel uitmaakt van een ander plan,
mits voor dat andere plan of project een passende beoordeling is gemaakt en een nieuwe passende beoordeling redelijkerwijs geen nieuwe gegevens en inzichten kan opleveren over de significante gevolgen van dat plan of project.
Besluit kwaliteit leefomgeving
Artikel 8.74b
1. Voor zover een aanvraag om een omgevingsvergunning betrekking heeft op een Natura 2000 activiteit, wordt de omgevingsvergunning alleen verleend als uit de passende beoordeling, bedoeld in artikel 16.53c, eerste lid, van de wet, de zekerheid is verkregen dat het project de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zal aantasten.
2. In afwijking van het eerste lid kan, ondanks het feit dat uit de passende beoordeling de vereiste zekerheid niet is verkregen, de omgevingsvergunning worden verleend, als is voldaan aan de volgende voorwaarden:
a. er zijn geen alternatieve oplossingen;
b. het project is nodig om dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van
redenen van sociale of economische aard; en
c. de nodige compenserende maatregelen worden getroffen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000 bewaard blijft.
Beleidsregel salderen Zuid-Holland 2024
Artikel 5 Voorwaarden extern salderen
(…)
4. Gedeputeerde staten betrekken bij de beoordeling van de aanvraag voor extern salderen uitsluitend de N-emissie van de saldogevende activiteit voor zover intrekking van de daaraan ten grondslag liggende toestemming niet noodzakelijk is in verband met toepassing van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn.
(…).
Habitatrichtlijn
Artikel 6
1. De Lid-Staten treffen voor de speciale beschermingszones de nodige instandhoudingsmaatregelen; deze behelzen zo nodig passende specifieke of van ruimtelijke-ordeningsplannen deel uitmakende beheersplannen en passende wettelijke, bestuursrechtelijke of op een overeenkomst berustende maatregelen, die beantwoorden aan de ecologische vereisten van de typen natuurlijke habitats van bijlage I en de soorten van bijlage II die in die gebieden voorkomen.
2. De Lid-Staten treffen passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten in de speciale beschermingszones niet verslechtert en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor de zones zijn aangewezen voor zover die factoren, gelet op de doelstellingen van deze richtlijn een significant effect zouden kunnen hebben.
3. Voor elk plan of project dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van het gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor zo’n gebied, wordt een passende beoordeling gemaakt van de gevolgen voor het gebied, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen van dat gebied. Gelet op de conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied en onder voorbehoud van het bepaalde in lid 4, geven de bevoegde nationale instanties slechts toestemming voor dat plan of project nadat zij de zekerheid hebben verkregen dat het de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied niet zal aantasten en nadat zij in voorkomend geval inspraakmogelijkheden hebben geboden.
Voetnoten
- De vergunning bedoeld in artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Omgevingswet.
- Zie bijvoorbeeld de uitspraak van 6 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:951.
- Vergelijk de uitspraak van deze rechtbank van 21 mei 2024, ECLI:NL:RBDHA:2024:7554.
Wetsartikelen in deze uitspraak
Deze uitspraak verwijst naar
Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.