Conclusie · Strafrecht

Parket bij de Hoge Raad, 27 oktober 2026 – Conclusie AG. Overtreding gedragsaanwijzing

ECLI:NL:PHR:2026:1026Zaaknummer 25/00838

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum conclusie
27 oktober 2026
Publicatiedatum
18 november 2026
Zaaknummer
25/00838
Rechtsgebied
Strafrecht
Hoofdwetsartikel
Artikel 184a Sr
Soort
Conclusie

Inhoudsindicatie

Conclusie AG. Overtreding gedragsaanwijzing (art. 184a Sr) en belaging, meermalen gepleegd (art. 285b Sr). M1: falend middel over de afwijzing van verzoeken tot het horen van twee deskundigen en een getuige. M2: falend middel over de motivering van de oplegging van tbs met dwangverpleging. Ambtshalve opmerking over overschrijding van de redelijke termijn in cassatie. Conclusie strekt tot verwerping van het beroep (art. 81 lid 1 RO).

CONCLUSIE

V.M.A. Sinnige

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1984,

hierna: de verdachte.

1 Inleiding

1.1

Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch heeft bij arrest van 24 februari 2025 (parketnr. 20-001437-24) het vonnis van de rechtbank Oost-Brabant, zittingsplaats ’s-Hertogenbosch, van 14 mei 2024 (parketnr. 01-285760-23) bevestigd met aanvulling van gronden. Daarmee heeft het hof geoordeeld dat de bewezen verklaarde feiten opleveren 1. "overtreding van het bepaalde in artikel 184a van het Wetboek van Strafrecht" en 2. “belaging, meermalen gepleegd”, en de verdachte ontslagen van alle rechtsvervolging, omdat zij volledig ontoerekeningsvatbaar wordt geacht. In verband met feit 2 heeft het hof gelast dat de verdachte ter beschikking wordt gesteld met een bevel tot verpleging van overheidswege en aan haar een maatregel strekkende tot gedragsbeïnvloeding of vrijheidsbeperking opgelegd.

1.2

Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte. R.W. Koevoets, advocaat in Terneuzen, heeft twee middelen van cassatie voorgesteld.

1.3

Het eerste middel richt zich tegen de afwijzing van de verzoeken tot het horen van twee deskundigen en een getuige. In het tweede middel wordt geklaagd over de motivering van de oplegging van de tbs met dwangverpleging.

2 Het eerste middel

2.1

Het middel houdt in dat de afwijzing van de verzoeken tot het horen van a) deskundigen [deskundige 1] en [deskundige 2] en b) getuige [getuige 1] onbegrijpelijk is. Voordat ik toekom aan de bespreking van het middel, geef ik eerst het relevante procesverloop weer.

Het procesverloop

2.2

[deskundige 1] , psychiater, en [deskundige 2] , klinisch psycholoog BIG, zijn in deze zaak als deskundigen benoemd en hebben op 1 maart 2024 gedragskundige rapportage uitgebracht over de verdachten. [deskundige 2] is ter terechtzitting in eerste aanleg van 30 april 2024 als deskundige gehoord. De deskundige heeft toen, voor zover hier relevant, het volgende verklaard:

“De verklaring van verdachte past bij een erotomane waanstoornis. Er is sprake van een ernstig verstoorde realiteitstoetsing en een volledig gebrek aan ziektebesef of inzicht. Ze volhardt ook in die gedachten waardoor confrontaties niet aankomen Ze voelt zich dan onbegrepen en/of verdrietig.

Door psychiater [deskundige 1] wordt hetzelfde omschreven. Anti-psychotica werken bij dit type stoornis niet goed. Het is een ernstige en therapieresistente stoornis. Omdat het zo persisterend blijft, heeft therapie maar een beperkt effect. Duidelijkheid, structuur en een laag niveau aan stresserende prikkels zijn noodzakelijk om te kunnen functioneren. Omdat er geen medewerking is verleend aan het onderzoek, hebben we niet bij eerdere zorgplekken informatie op kunnen vragen waardoor we niet weten wat de effecten daarvan eerder zijn geweest. Schadereductie kan worden bereikt in een forensisch-klinische setting.

De maatregel van terbeschikkingstelling met voorwaarden is niet zinvol omdat ze blijft aangeven dat ze gezond is en geen hulp wil hebben. Ook in het geval van een zorgmachtiging zullen er problemen optreden omdat ze blijft volharden in haar stalking gedrag en er sprake is van een hoog recidiverisico. In het advies is meegewogen dat er zorgen zijn over veiligheid. Ook de (kans op) schade bij de mannelijke persoon zelf weegt mee. Als het besef komt dat de relatie niet tot stand zal komen, dan neemt het risico op geweld door verdachte toe. Door de waanstoornis worden reacties van anderen ook verkeerd geïnterpreteerd. Ze voelt zich ook niet prettig bij detentie en de detentie heeft niet geleid tot een reality check. Dat past bij de stoornis en laat ook het probleem zien. Het is een ernstige stoornis die al jarenlang bij haar aanwezig is. Ook is er sprake van een eerdere identieke zaak en een zorgmachtiging. Die aanpak heeft geen effect gehad.

Een ernstige erotomane waanstoornis is vergelijkbaar met schizofrenie waar je niet van af komt. Als iemand in een duidelijke structuur met weinig prikkels verkeert, dan bestaat er een kans dat iemand er minder heftig last van heeft, maar de stoornis is dan niet weg. Het risico op recidive is hoog en vooral gericht op dezelfde persoon. Wanneer de maatregel van terbeschikkingstelling zal worden opgelegd is de hoop dat de situatie stabiel wordt en zorgt dit voor veiligheid en zekerheid. In een gesloten setting is de kans dat ze het slachtoffer zal kunnen benaderen zeer laag. Na een langere periode kan er een soort beschermd wonen situatie worden gecreëerd. Het risico dat ze het slachtoffer zal benaderen kan in dat geval worden beperkt. Dat is het maximaal haalbare bij deze problematiek. Daarna zou eventueel langdurige monitoring zinvol zijn. Al is het de vraag of ze zich aan een (contact)verbod kan houden omdat er sprake is van een volledig gebrek aan inzicht.”

2.3

In hoger beroep heeft de raadsman van de verdachte aan het hof het verzoek gedaan tot het (wederom) horen van de deskundigen [deskundige 1] en [deskundige 2] , voor het eerst per e-mail van 5 september 2024. Deze e-mail houdt, voor zover hier relevant, het volgende in:

“Er is op zichzelf geen behoefte aan nieuwe onderzoekswensen. Maar gelet op de impact van de rapportage, heeft de verdediging wel dringend behoefte om de opstellers ervan, [deskundige 1] en [deskundige 2] als deskundigen ter zitting enkele vragen te stellen. Verzocht wordt dan ook om dat mogelijk te maken. (…)”

2.4

Bij e-mailbericht van 17 september 2024 is de raadsman bericht dat “de voorzitter van de behandelend kamer het verzoek (...) afwijst”. Blijkens het proces-verbaal is hiervan ter terechtzitting in hoger beroep van 22 oktober 2024 melding gemaakt.

2.5

Het verzoek tot het horen van de deskundigen is nadien door de raadsman herhaald per e-mail aan het hof van 20 januari 2025. Daarin heeft de raadsman tevens voor het eerst het verzoek tot het horen van de getuige [getuige 1] gedaan, die in dat schrijven per abuis [...] wordt genoemd. Het verzoek van 20 januari 2025 vermeldt, voor zover hier van belang, als volgt:

“De verdediging wenst zowel psychiater [deskundige 1] als klinisch psycholoog [deskundige 2] als getuigen te horen en te bevragen met het oog op zowel de proportionaliteit als de subsidiariteit van de mogelijk op te leggen (en wellicht door het OM gevorderde) TBS-maatregel.

Het beeld dat in de rapporten door de beide deskundigen omtrent cliënte wordt geschetst, wordt niet herkend door de raadsman. De verdediging wenst vragen te stellen omtrent de vraag of er een daadwerkelijk en concreet risico is bij cliënte dat ze een gevaar voor de samenleving oplevert, danwel een gevaar voor zichzelf. Met betrekking tot dat laatste is van belang dat niets is gebleken van suïcidaliteit en noch van zelfmutilatie. De verdediging wil graag weten welk mogelijk gevaar er zou zijn en hoe de kans daarop is bepaald, met name door de afwezigheid van een inhoudelijk persoonlijk gesprek met cliënte.

In het kader van de subsidiariteit zijn we bekend met uitgebreide mogelijkheden tot hulpverlening aan patiënten met een psychische aandoening, voor zover cliënte daaraan zou lijden. De hulpverlening varieert van vrijwillig, gestructureerd tot aan lichte en sterkere dwang middelen een zogenaamde rechterlijke machtiging (RM). Niet helder is waarom deze minder ingrijpende oplossingen bij voorbaat uitgesloten dienen te worden. Dat zelfde geldt voor een TBS 'onder voorwaarden'.

Met betrekking tot de 'aandoeningen' van cliënte wenst de verdediging ook antwoorden op de vraag in welke mate ordinaire verliefdheid danwel liefdesverdriet en gekwetstheid — emotionele toestanden die bij eenieder (niet-psychiatrische patiënten) voorkomen, een rol hebben gespeeld. In dit kader is van belang dat het 'hinderlijk gedrag', om het zo maar te noemen, door cliënte enkel is vertoond jegens aangever en niet bij derden danwel in eerdere fasen van haar leven.

Naast de beide deskundigen, wenst de verdediging nog te horen [getuige 1] , waarvan de adresgegevens nog niet voorhanden zijn. [getuige 1] is een jarenlange vriendin van cliënte en is op de hoogte van de relatie tussen cliënte en aangever [aangever] . Dit verzoek zal later formeel nog worden ingediend.”

2.6

Op 29 januari 2025 is namens de voorzitter aan de raadsman bericht dat het verzoek tot het horen van de deskundigen vooralsnog wordt afgewezen, onder verwijzing naar de motivering van de eerdere afwijzing van 17 september 2024. Het verzoek tot het horen van [getuige 1] wordt vooralsnog afgewezen wegens een gebrek aan onderbouwing.

2.7

Per e-mail van 30 januari 2025 heeft de raadsman de advocaat-generaal verzocht de te horen personen te dagvaarden voor de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025. Bij e-mail van 4 februari 2025 heeft de advocaat-generaal medegedeeld hiertoe niet over te gaan. Kortheidshalve zij verwezen naar deze beide stukken. Op 4 februari 2025 is namens de voorzitter het bericht verzonden dat het verzoek tot het horen van de deskundigen vooralsnog wordt afgewezen, onder verwijzing naar de motivering van de eerdere afwijzingen van hetzelfde verzoek van 17 september 2024 en 29 januari 2025. Het verzoek tot het horen van [getuige 1] wordt vooralsnog afgewezen omdat onvoldoende is aangetoond dat een verklaring van deze getuige relevantie heeft in het licht van de vragen van artikel 348 en 350 Sv.

2.8

Op de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025, alwaar de zaak inhoudelijk is behandeld, heeft de raadsman het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige laatstelijk herhaald. Uit het proces-verbaal van die terechtzitting volgt dat de raadsman het verzoek heeft toegelicht aan de hand van de daaraan gehechte “Notitie verzoek horen getuigen ter zitting 10.02.2025”. Deze houdt, voor zover van belang met het oog op de bespreking van het middel, het volgende in:

“Vandaag ter zitting van het Gerechtshof, de eerste inhoudelijke zitting in dit hoger beroep, herhaalt de verdediging de onderzoekswensen. Op 20 januari jl. herhaalde ik mijn wens d.d. 5 september 2024 om de getuigen/deskundigen [deskundige 1] en [deskundige 2] te kunnen horen ik aan de Poortraadsheer. Daarbij gaf ik een uitvoerige motivering, waarnaar ik kortheidshalve verwijs aangezien dit stuk zich in het procesdossier bevindt.

Resumerend en aanvullend in dit verband:

- Door de rechtbank is TBS met dwangverpleging opgelegd op basis van het rapport van voornoemde 2 deskundigen. Geen van beide deskundigen heeft met cliënte gesproken, waardoor geen van beiden een anamnese hebben afgenomen. Ze hebben zich slechts gebaseerd op schriftelijke stukken, welke slechts justitiële stukken van niet-deskundigen betroffen alsmede gedateerde stukken. Het psychiatrisch/psychologisch rapport van voornoemde getuigen/deskundigen, waar de rechtbank zich destijds op heeft gebaseerd, is inmiddels zelf al dusdanig gedateerd dat dit wat de verdediging betreft niet meer actueel is en in ieder geval niet meer geschikt op basis daarvan zwaarwegende beslissingen te nemen. TBS is de zwaarste en meest ingrijpende maatregel die in het strafrecht kan worden opgelegd, welke in de praktijk als een veel zwaardere 'straf' wordt ervaren dan zeer langdurige gevangenisstraffen aangezien men niet weet wanneer of dat men überhaupt ooit nog vrij komt.

- Met name vanwege het relatief zeer lichte delict waarvan cliënte wordt verdacht - geen gewelds- of zedendelict maar een overlastdelict (overtreding aanwijzing en 'stalking') en de omstandigheid dat cliënte in het geheel niet gewelddadig noch suïcidaal is, dienen de voorwaarden 'proportionaliteit' en 'subsidiariteit' zeer nauwgezet afgewogen te worden. Een rapport van nagenoeg een jaar oud dat zich enkel baseert op (veelal nog oudere) schriftelijke stukken, volstaat niet voor een dergelijke afweging door uw hof.

- Inmiddels weten we van [getuige 1] (om welke getuige de verdediging eveneens heeft verzocht) dat zij als verhuurster en huisgenote de kamer van cliënte heeft aangehouden en bereid is een zekere mantelzorg te bieden.

- Als raadsman heb ik een ontwikkeling bij cliënte gezien. Tijdens de eerste bezoeken, toen ik de strafzaak had overgenomen, was het contact moeizaam en huilde zij veel. De afgelopen 2 maanden gaat de communicatie goed en lijkt zij besef te hebben dat zij [aangever] niet lastig mag vallen. Naar verluid krijgt ze momenteel ook een maandelijks medicatie depot en functioneert ze normaal op de afdeling van de penitentiaire inrichting, los van dat ze zeer veel heimwee naar huis heeft. Mede met het oog hierop, lijken de bevindingen van de deskundigen onvoldoende actueel.

(…)

Ten aanzien van de wens getuige [getuige 1] te horen, zoals verzocht door mij aan de Advocaat-Generaal, is het volgende nog van belang.

Toelichting getuige [getuige 1]

heeft zich tot mij gewend en haar visie en waarnemingen met mij gedeeld. [getuige 1] kent cliënte al jarenlang en deelden samen 1 huis. Zij geeft aan dat zij ook het een en ander mee heeft gekregen over de situatie toen cliënte in het restaurant van [aangever] werkte. Het zou zo zijn geweest dat cliënte boven het restaurant sliep en haar slaapkamer naast die van [aangever] was gelegen. Cliënte zou haar op enige avond hebben gebeld omdat [aangever] in haar slaapkamer was gekomen en met haar had willen slapen. Cliënte zou hem hebben afgewezen en getuige [getuige 1] om advies hebben gevraagd. Na die avond werd zij ontslagen. Getuige zou nog wel hebben geprobeerd te bemiddelen, in die zin dat zij aan [aangever] heeft gevraagd om aan cliënte duidelijk te maken dat hij niets met haar wil. Het feit dat [getuige 1] contact heeft gehad met [aangever] hierover, wordt bevestigd door aangever [aangever] .

[getuige 1] geeft aan dat cliënte, nadat zij weg was bij het restaurant van [aangever] , jarenlang probleemloos op andere plekken heeft gewerkt en niemand heeft lastig gevallen. Zij zegt bereid te zijn een zekere vorm van zorg te bieden aan cliënte wanneer zij weer terug thuis komt. Omdat een dergelijke thuissituatie van belang kan zijn voor de vraag of een rechterlijke machtiging overwogen kan worden als alternatief, wenst de verdediging [getuige 1] hierop te bevragen.”

2.9

In het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 is over het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige opgenomen, voor zover hier relevant:

“In aanvulling bepleit de raadsman als volgt:

(…)

De verzoeken tot het horen van de deskundigen zijn mede in het licht van de ontwikkeling die cliënte heeft doorgemaakt. Het horen van haar buurvrouw is zodat zij kan bevestigen wat ik heb gehoord. Het voorwaardelijk verzoek is enkel aan de orde op het moment dat uw hof de rapporten daadwerkelijk wil gaan gebruiken.

(…)

De jongste raadsheer deelt mede:

De kritiek van de raadsman ziet op het onderzoek van de deskundigen omdat niet gesproken is met de verdachte. Wat heeft het dan voor zin om deze deskundigen te horen?

De raadsman brengt naar voren:

Ik zou ze vragen willen stellen omtrent de proportionaliteit en subsidiariteit voor de maatregel onvoorwaardelijke terbeschikkingstelling. De deskundigen waren heel duidelijk zonder de cliënte te spreken en te zien. Het is een voorwaardelijk verzoek, maar zover zijn we nog niet.”[_0995bea8-2757-495c-863a-17bb46df49f9]

2.10

Het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 vermeldt als standpunt van de advocaat-generaal over het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige:

“De advocaat-generaal brengt naar voren:

In het algemeen kan ik niets zeggen over het voorwaardelijk verzoek. Je wilt iets of je doet afstand. Dit is niet de juiste volgorde. Het is heel erg ingewikkeld. (…) Het verzoek van de verdediging om de deskundigen te horen op zitting, heeft niet veel nut nu ze haar niet op zitting zullen onderzoeken. Ze kunnen hooguit iets zeggen over de kentering in het gedrag van de verdachte. Met deze stand van zaken heeft het weinig zin (…) de deskundigen te horen. De verdediging heeft te kennen gegeven de deskundigen te willen horen vanwege de proportionaliteit en subsidiariteit. Dat is een juridisch oordeel waar uw hof over gaat en niet de deskundigen. (…) Met betrekking tot het horen van de buurvrouw gaat het de raadsman erom dat ze kan bevestigen dat de verdachte werkte en dat er geen zorgmachtiging was. Ik kan dat niet volgen. De zorgmachtiging is een machtiging aan de geneesheerdirecteur om bepaalde vormen van verplichte zorg te verstrekken op het moment dat de verdachte deze zorg zelf niet wil ontvangen terwijl er sprake is van ernstig nadeel. Vaak is daarbij opgenomen het verplicht innemen van medicatie, maar je kan niet gedwongen opgenomen worden. Het is het doel om de mensen zo veel mogelijk ambulant thuis te laten zijn. De machtiging is alleen om bepaalde vormen van verplichte zorg te verlenen en om die reden heeft het horen van de getuigen geen toegevoegde waarde. Ik verzoek uw hof om de verzoeken af te wijzen. Ik vraag me af of er echt een kentering in het gedrag van de verdachte is gekomen of dat er sprake is van een repeterend patroon in het hoofd van de verdachte die de toverformule is om naar huis te kunnen.”

2.11

Het hof heeft het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige op de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 andermaal afgewezen, zoals blijkt uit het daarvan opgemaakte proces-verbaal:

“De voorzitter deelt mede:

Met betrekking tot het horen van getuige [getuige 1] blijft het hof bij haar eerdere oordeel, te weten dat het horen niet relevant is voor de vragen van artikel 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering. (…) Tot slot wijst het hof het horen van de deskundigen af conform eerdere mededelingen. Het hof acht zich voldoende voorgelicht.”

2.12

Het hof heeft zich blijkens het bestreden arrest aangesloten bij de overwegingen van de rechtbank over de strafbaarheid van de verdachte en de oplegging van de maatregelen. Het vonnis houdt dienaangaande in, voor zover hier van belang:

“De strafbaarheid van de verdachte.

De officier van justitie en de verdediging hebben de rechtbank verzocht om de feiten bij een bewezenverklaring niet aan verdachte toe te rekenen en verdachte te ontslaan van alle rechtsvervolging. De rechtbank overweegt dienaangaande als volgt.

Verdachte is door een psychiater en een psycholoog onderzocht. Psychiater [deskundige 1] heeft op 1 maart 2024 in het pro justitia rapport van psychiatrisch onderzoek onder meer het volgende geschreven:

1. Is betrokkene lijdende aan een psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening en zo ja, hoe is dat in diagnostische zin te omschrijven?

Betrokkene heeft een waanstoornis.

2. Hoe was dat ten tijde van het plegen van de tenlastegelegde feiten?

Deze waanstoornis was tijdens beide feiten aanwezig.

3. Beïnvloedde de eventuele psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening betrokkenes gedragskeuzes en gedragingen ten tijde van de tenlastegelegde feiten?

Ja.

4. Zo ja, kunt u dan gemotiveerd aangeven:

a. Op welke manier dat gebeurde.

Vanuit de erotomane waanstoornis heeft betrokkene de overtuiging dat aangever verliefd op haar is en dat zij een intieme relatie met hem heeft. Haar realiteitstoetsing aangaande haar relatie met aangever is echter volledig gestoord, omdat er van een mogelijke intieme relatie nooit sprake is geweest. Betrokkene heeft echter sterke liefdesgevoelens voor aangever ontwikkeld, waardoor zij van hem houdt en zij meent dat zij niet zonder hem kan. Aangaande het contact met aangever leidt dit tot ernstige oordeel- en kritiekstoornissen waardoor haar handelen en gedrag volledig gestuurd wordt door de waanstoornis, en zij aangever blijft bezoeken ondanks de eerdere veroordelingen en het opgelegde locatieverbod.

b. Of dit leidt tot het advies om de tenlastegelegde feiten in een verminderde mate dan wel in het geheel niet toe te rekenen, en

Geadviseerd wordt om beide feiten niet aan betrokkene toe te rekenen.

Klinisch psycholoog [deskundige 2] heeft in het pro justitia rapport van psychologisch onderzoek van 1 maart 2024 onder meer het volgende geschreven:

1. Is onderzochte lijdende aan een psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening en zo ja, hoe is dat in diagnostische zin te omschrijven?

Bij betrokkene is in ieder geval sprake van een ernstige erotomane waanstoornis.

2. Hoe was dit ten tijde van het plegen van het ten laste gelegde?

De erotomane waanstoornis was ook aan de orde ten tijde van het ten laste gelegde.

3. Beïnvloedde de eventuele psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening onderzochte zijn gedragskeuzes en gedragingen ten tijde van het ten laste gelegde?

Ja.

4. Zo ja, kunt u dan gemotiveerd aangeven:

a. op welke manier dat gebeurde, en

Er is volgens rapporteur sprake van volledige doorwerking van de erotomane waanstoornis in de aan betrokkene ten laste gelegde feiten (overtreding gedragsaanwijzing en stalking).

De vrijheid voor het maken van eigen gedragskeuzes en het in een adequater richting sturen van haar gedrag ontbreekt volgens rapporteur aangezien er ten gevolge van de erotomane waanstoornis sprake is van een verstoorde realiteitstoetsing en forse oordeels- en kritiekstoornissen omtrent het eigen en andermans gedrag bij ontbrekend ziektebesef en inzicht.

b. of dit leidt tot het advies om het ten laste gelegde in een verminderde mate dan wel in het geheel niet toe te rekenen.

Rapporteur adviseert om de aan betrokkene ten laste gelegde feiten, indien en voor zover als deze bewezen worden geacht, niet aan haar toe te rekenen.

Op grond van de hiervoor weergegeven conclusies van de gedragsdeskundigen, die de rechtbank volgt en aan haar oordeel over de strafbaarheid van verdachte ten grondslag legt, stelt de rechtbank vast dat bij verdachte tijdens het begaan van de ten laste gelegde feiten sprake was van een ziekelijke stoornis van de geestesvermogens omdat verdachte lijdt aan een erotomane waanstoornis.

Gelet op deze vaststelling acht de rechtbank aannemelijk dat verdachte ten tijde van het ten laste gelegde volledig werd beheerst door de uit deze stoornis voortvloeiende waanbeelden en dat zij handelde vanuit deze ziekelijke stoornis. De rechtbank is dan ook van oordeel dat op grond van het strafdossier voldoende is vast komen te staan dat verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar is, zodat de ten laste gelegde en bewezen verklaarde feiten niet aan haar kunnen worden toegerekend. De rechtbank acht verdachte derhalve niet strafbaar en zal haar om die reden ontslaan van alle rechtsvervolging.

Oplegging van maatregelen.

De eis van de officier van justitie.

De officier van justitie heeft gevorderd om aan verdachte op te leggen de gemaximeerde maatregel van terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege en daarbij de gedragsbeïnyloedende en vrijheidsbeperkende maatregel in de zin van artikel 38z Wetboek van Strafrecht.

Een kopie van de vordering van de officier van justitie is aan dit vonnis gehecht.

Het standpunt van de verdediging.

De verdediging heeft de rechtbank primair verzocht af te zien van de oplegging van een straf of maatregel en in plaats daarvan een zorgmachtiging op grond van artikel 2.3 Wet forensische zorg (Wfz) af te geven. Indien de rechtbank toch de maatregel van terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege zal opleggen heeft de verdediging bepleit dat de duur daarvan gemaximeerd is.

Het oordeel van de rechtbank.

Verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan het overtreden van een gedragsaanwijzing en het stalken van aangever. Verdachte heeft gedurende een lange periode gepoogd om met aangever in contact te komen omdat zij in de waan leeft een relatie te hebben met aangever. Zij hield zich op in de nabije omgeving van het restaurant van aangever, ging naar binnen en probeerde aangever en zijn personeel aan te spreken. Ondanks dat zij veelvuldig is verzocht om weg te gaan en te stoppen, bleef verdachte doorgaan om in contact te komen met aangever. Ook een stopgesprek met de politie mocht niet balen. Aan verdachte is vervolgens een gedragsaanwijzing uitgereikt waar zij zich eveneens niet aan heeft gehouden. Haar handelen heeft grote impact gehad op het leven van aangever. Zo is aangever bang om verdachte tegen te komen en vindt hij het lastig om relaties aan te gaan. De rechtbank rekent het verdachte zeer aan dat zij met haar handelen een zeer ernstige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van aangever heeft gemaakt.

De rechtbank heeft acht geslagen op het Uittreksel Justitiële Documentatie van 2 april 2024 betreffende verdachte, waaruit blijkt dat verdachte eerder is veroordeeld voor soortgelijke feiten.

Op 1 maart 2024 heeft de psychiater [deskundige 1] een rapport omtrent verdachte uitgebracht. De conclusie en het advies luiden:

5. a. Welke verwachting heeft u, gelet op de hiervoor beschreven stoornis, ten aanzien van het risico op recidive?

Doordat de erotomane waanstoornis het gedrag van betrokkene volledig bepaalt is het risico op volharding van de belaging naar aangever hoog, met een als gemiddeld ingeschat risico op geweld naar omstanders in de omgeving van aangever.

(…)

6. a. Welke aanbevelingen van gedragsdeskundige en van andere aard zijn te doen voor interventies die het eventuele recidivegevaar kunnen beperken?

De behandeling dient zich te richten op de erotomane waanstoornis, waarbij de mogelijkheden en de effecten van medicatie, van psychotherapie, van dagbesteding en van sociale contacten dienen te worden onderzocht.

.b. Binnen welk(e) juridisch(e) kader(s) zouden deze gerealiseerd kunnen worden?

Geadviseerd wordt om de behandeling in het kader van een tbs-maatregel met dwangverpleging op te leggen omdat zij behandeling afwijst en de eerdere gedwongen behandelingen geen (blijvend) resultaat hebben gegeven.

Op 1 maart 2024 heeft de psycholoog [deskundige 2] een rapport omtrent verdachte uitgebracht. De conclusie en het advies luiden:

5a. Welke verwachting heeft u, gelet op de hiervoor beschreven stoornis, ten aanzien van het risico op recidive?

Middels de SRP is het risico op geweld momenteel als laag ingeschat, het risico op volharding in stalking als (zeer) hoog, het risico op terugval in de stalking als hoog en het risico op psychosociale schade bij betrokkene eveneens als hoog ingeschat.

(…)

6a. Welke aanbevelingen van gedragsdeskundige en van andere aard zijn te doen voor interventies die het eventuele recidivegevaar kunnen beperken?

Met het oog op vermindering van het als hoog ingeschatte recidiverisico acht rapporteur bovenal langdurige behandeling van de erotomane waanstoornis noodzakelijk. Maar, een waanstoornis blijkt moeilijk behandelbaar middels antipsychotische medicatie en cognitief gedragstherapeutische interventie-opties zijn waarschijnlijk beperkt wegens betrokkenes gebrek aan ziektebesef en inzicht naast haar anderstaligheid. Pre-occupatie met overtuigingen die niet overeenstemmen met de realiteit kunnen vaak hardnekkig aanwezig blijven. Betrokkene benodigt volgens rapporteur een hoge mate van duidelijkheid en structuur qua levensgebieden middels bv. dagbesteding en een woonomgeving waarbij toezicht aanwezig is. Dit zou vorm gegeven kunnen worden binnen een (aanvankelijk) gesloten forensisch klinische setting met een gemiddeld beveiligingsniveau waardoor betrokkene qua veiligheid aangever fysiek niet kan benaderen.

b. Binnen welk(e) juridisch(e) kader(s) zouden deze gerealiseerd kunnen worden?

Rapporteur adviseert om de beschreven interventieadviezen, vanwege de aanwezige psychopathologie met gebrek aan ziektebesef en inzicht naast de vermijding van zorg en het als hoog ingeschatte recidiverisico, in te zetten middels het kader van een maatregel tbs met bevel tot verpleging van overheidswege.

Een tbs-maatregel met voorwaarden is volgens rapporteur niet haalbaar omdat betrokkene, vanuit het gebrek aan ziektebesef en inzicht, zorg niet nodig acht en uit de weg gaat. De reeds circa tien jaar (in meer of minder mate) aanwezige stalkinggedragingen hebben aanzienlijke (psychische) impact op aangever, zijn gezin en tevens zorgt het voor onrust bij de collega’s van aangever die met betrokkenes gedrag geconfronteerd zijn bij het restaurant. Betrokkene verdraagt het moeizaam wanneer vrouwelijke collega’s van aangever in zijn nabijheid verkeren.

Een zorgmachtiging wordt door rapporteur niet als geschikt kader beschouwd aangezien vermindering van het hoge recidiverisico nadrukkelijk onder de aandacht dient te zijn en dat is in de reguliere GGZ niet het geval.

De rechtbank neemt de bovenstaande conclusies en adviezen over. Met de psycholoog en de psychiater is de rechtbank van oordeel dat de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen het opleggen van de maatregel van terbeschikkingstelling noodzakelijk maakt.

De rechtbank overweegt voorts dat is voldaan aan de formele voorwaarden om de maatregel van terbeschikkingstelling op te leggen. Het hierna te kwalificeren feit 2 betreft een misdrijf als vermeld in artikel 37a Sr. Voorts merkt de rechtbank op dat het geen geweldsdelict betreft, waardoor de maatregel een maximumduur kent van vier jaar.

Anders dan de verdediging heeft bepleit, zal de rechtbank de maatregel van terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege opleggen. De verdediging heeft de rechtbank verzocht om ambtshalve een zorgmachtiging te verlenen. De rechtbank zal daar van af zien omdat reeds eerder een zorgmachtiging is verleend en verdachte zich ondanks deze behandeling opnieuw schuldig heeft gemaakt aan soortgelijke strafbare feiten. Maatregelen van minder verstrekkende aard hebben in hel geval van verdachte geen duurzaam resultaat opgeleverd. Verdachte heeft met haar handelen opnieuw een zeer ernstige inbreuk op het leven van het slachtoffer gemaakt De rechtbank acht om die reden een behandeling in een strikter forensisch kader noodzakelijk.

Bij het voorgaande komt dat een zo duurzaam mogelijke beperking van het recidiverisico en de bescherming van het slachtoffer bij de maatregel van terbeschikkingstelling nadrukkelijker een (eind)doel zijn dan bij een zorgmachtiging. Wanneer gekozen zou worden voor een zorgmachtiging, raakt verdachte bovendien uit beeld van de strafrechtsketen. De officier van justitie verliest daarmee tevens de mogelijkheid het slachtoffer goed te informeren.

Gelet op het vorenstaande zal de rechtbank verdachte ter beschikking stellen. De rechtbank zal voorts bevelen dat verdachte van overheidswege verpleegd zal worden.

De rechtbank overweegt dat uit de rapportage van de psycholoog en haar toelichting ter zitting blijkt dat de erotomane waanstoornis moeilijk behandelbaar is. Het recidiverisico is dan ook, na afloop van de maatregel van terbeschikkingstelling, mogelijk onvoldoende teruggedrongen. Ter bescherming van het slachtoffer zal de rechtbank tevens een gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel in de zin van artikel 38z van hel Wetboek van Strafrecht opleggen.”

2.13

In aanvulling daarop heeft het hof over de sanctieoplegging in het arrest overwogen:

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. 1 Inleiding
  2. 2 Het eerste middel
  3. 3 Slotsom

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/00838

Zitting 27 oktober 2026

CONCLUSIE

V.M.A. Sinnige

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1984,

hierna: de verdachte.

1 Inleiding

1.1

Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch heeft bij arrest van 24 februari 2025 (parketnr. 20-001437-24) het vonnis van de rechtbank Oost-Brabant, zittingsplaats ’s-Hertogenbosch, van 14 mei 2024 (parketnr. 01-285760-23) bevestigd met aanvulling van gronden. Daarmee heeft het hof geoordeeld dat de bewezen verklaarde feiten opleveren 1. "overtreding van het bepaalde in artikel 184a van het Wetboek van Strafrecht" en 2. “belaging, meermalen gepleegd”, en de verdachte ontslagen van alle rechtsvervolging, omdat zij volledig ontoerekeningsvatbaar wordt geacht. In verband met feit 2 heeft het hof gelast dat de verdachte ter beschikking wordt gesteld met een bevel tot verpleging van overheidswege en aan haar een maatregel strekkende tot gedragsbeïnvloeding of vrijheidsbeperking opgelegd.

1.2

Het cassatieberoep is ingesteld namens de verdachte. R.W. Koevoets, advocaat in Terneuzen, heeft twee middelen van cassatie voorgesteld.

1.3

Het eerste middel richt zich tegen de afwijzing van de verzoeken tot het horen van twee deskundigen en een getuige. In het tweede middel wordt geklaagd over de motivering van de oplegging van de tbs met dwangverpleging.

2 Het eerste middel

2.1

Het middel houdt in dat de afwijzing van de verzoeken tot het horen van a) deskundigen [deskundige 1] en [deskundige 2] en b) getuige [getuige 1] onbegrijpelijk is. Voordat ik toekom aan de bespreking van het middel, geef ik eerst het relevante procesverloop weer.

Het procesverloop

2.2

[deskundige 1] , psychiater, en [deskundige 2] , klinisch psycholoog BIG, zijn in deze zaak als deskundigen benoemd en hebben op 1 maart 2024 gedragskundige rapportage uitgebracht over de verdachten. [deskundige 2] is ter terechtzitting in eerste aanleg van 30 april 2024 als deskundige gehoord. De deskundige heeft toen, voor zover hier relevant, het volgende verklaard:

“De verklaring van verdachte past bij een erotomane waanstoornis. Er is sprake van een ernstig verstoorde realiteitstoetsing en een volledig gebrek aan ziektebesef of inzicht. Ze volhardt ook in die gedachten waardoor confrontaties niet aankomen Ze voelt zich dan onbegrepen en/of verdrietig.

Door psychiater [deskundige 1] wordt hetzelfde omschreven. Anti-psychotica werken bij dit type stoornis niet goed. Het is een ernstige en therapieresistente stoornis. Omdat het zo persisterend blijft, heeft therapie maar een beperkt effect. Duidelijkheid, structuur en een laag niveau aan stresserende prikkels zijn noodzakelijk om te kunnen functioneren. Omdat er geen medewerking is verleend aan het onderzoek, hebben we niet bij eerdere zorgplekken informatie op kunnen vragen waardoor we niet weten wat de effecten daarvan eerder zijn geweest. Schadereductie kan worden bereikt in een forensisch-klinische setting.

De maatregel van terbeschikkingstelling met voorwaarden is niet zinvol omdat ze blijft aangeven dat ze gezond is en geen hulp wil hebben. Ook in het geval van een zorgmachtiging zullen er problemen optreden omdat ze blijft volharden in haar stalking gedrag en er sprake is van een hoog recidiverisico. In het advies is meegewogen dat er zorgen zijn over veiligheid. Ook de (kans op) schade bij de mannelijke persoon zelf weegt mee. Als het besef komt dat de relatie niet tot stand zal komen, dan neemt het risico op geweld door verdachte toe. Door de waanstoornis worden reacties van anderen ook verkeerd geïnterpreteerd. Ze voelt zich ook niet prettig bij detentie en de detentie heeft niet geleid tot een reality check. Dat past bij de stoornis en laat ook het probleem zien. Het is een ernstige stoornis die al jarenlang bij haar aanwezig is. Ook is er sprake van een eerdere identieke zaak en een zorgmachtiging. Die aanpak heeft geen effect gehad.

Een ernstige erotomane waanstoornis is vergelijkbaar met schizofrenie waar je niet van af komt. Als iemand in een duidelijke structuur met weinig prikkels verkeert, dan bestaat er een kans dat iemand er minder heftig last van heeft, maar de stoornis is dan niet weg. Het risico op recidive is hoog en vooral gericht op dezelfde persoon. Wanneer de maatregel van terbeschikkingstelling zal worden opgelegd is de hoop dat de situatie stabiel wordt en zorgt dit voor veiligheid en zekerheid. In een gesloten setting is de kans dat ze het slachtoffer zal kunnen benaderen zeer laag. Na een langere periode kan er een soort beschermd wonen situatie worden gecreëerd. Het risico dat ze het slachtoffer zal benaderen kan in dat geval worden beperkt. Dat is het maximaal haalbare bij deze problematiek. Daarna zou eventueel langdurige monitoring zinvol zijn. Al is het de vraag of ze zich aan een (contact)verbod kan houden omdat er sprake is van een volledig gebrek aan inzicht.”

2.3

In hoger beroep heeft de raadsman van de verdachte aan het hof het verzoek gedaan tot het (wederom) horen van de deskundigen [deskundige 1] en [deskundige 2] , voor het eerst per e-mail van 5 september 2024. Deze e-mail houdt, voor zover hier relevant, het volgende in:

“Er is op zichzelf geen behoefte aan nieuwe onderzoekswensen. Maar gelet op de impact van de rapportage, heeft de verdediging wel dringend behoefte om de opstellers ervan, [deskundige 1] en [deskundige 2] als deskundigen ter zitting enkele vragen te stellen. Verzocht wordt dan ook om dat mogelijk te maken. (…)”

2.4

Bij e-mailbericht van 17 september 2024 is de raadsman bericht dat “de voorzitter van de behandelend kamer het verzoek (...) afwijst”. Blijkens het proces-verbaal is hiervan ter terechtzitting in hoger beroep van 22 oktober 2024 melding gemaakt.

2.5

Het verzoek tot het horen van de deskundigen is nadien door de raadsman herhaald per e-mail aan het hof van 20 januari 2025. Daarin heeft de raadsman tevens voor het eerst het verzoek tot het horen van de getuige [getuige 1] gedaan, die in dat schrijven per abuis [...] wordt genoemd. Het verzoek van 20 januari 2025 vermeldt, voor zover hier van belang, als volgt:

“De verdediging wenst zowel psychiater [deskundige 1] als klinisch psycholoog [deskundige 2] als getuigen te horen en te bevragen met het oog op zowel de proportionaliteit als de subsidiariteit van de mogelijk op te leggen (en wellicht door het OM gevorderde) TBS-maatregel.

Het beeld dat in de rapporten door de beide deskundigen omtrent cliënte wordt geschetst, wordt niet herkend door de raadsman. De verdediging wenst vragen te stellen omtrent de vraag of er een daadwerkelijk en concreet risico is bij cliënte dat ze een gevaar voor de samenleving oplevert, danwel een gevaar voor zichzelf. Met betrekking tot dat laatste is van belang dat niets is gebleken van suïcidaliteit en noch van zelfmutilatie. De verdediging wil graag weten welk mogelijk gevaar er zou zijn en hoe de kans daarop is bepaald, met name door de afwezigheid van een inhoudelijk persoonlijk gesprek met cliënte.

In het kader van de subsidiariteit zijn we bekend met uitgebreide mogelijkheden tot hulpverlening aan patiënten met een psychische aandoening, voor zover cliënte daaraan zou lijden. De hulpverlening varieert van vrijwillig, gestructureerd tot aan lichte en sterkere dwang middelen een zogenaamde rechterlijke machtiging (RM). Niet helder is waarom deze minder ingrijpende oplossingen bij voorbaat uitgesloten dienen te worden. Dat zelfde geldt voor een TBS 'onder voorwaarden'.

Met betrekking tot de 'aandoeningen' van cliënte wenst de verdediging ook antwoorden op de vraag in welke mate ordinaire verliefdheid danwel liefdesverdriet en gekwetstheid — emotionele toestanden die bij eenieder (niet-psychiatrische patiënten) voorkomen, een rol hebben gespeeld. In dit kader is van belang dat het 'hinderlijk gedrag', om het zo maar te noemen, door cliënte enkel is vertoond jegens aangever en niet bij derden danwel in eerdere fasen van haar leven.

Naast de beide deskundigen, wenst de verdediging nog te horen [getuige 1] , waarvan de adresgegevens nog niet voorhanden zijn. [getuige 1] is een jarenlange vriendin van cliënte en is op de hoogte van de relatie tussen cliënte en aangever [aangever] . Dit verzoek zal later formeel nog worden ingediend.”

2.6

Op 29 januari 2025 is namens de voorzitter aan de raadsman bericht dat het verzoek tot het horen van de deskundigen vooralsnog wordt afgewezen, onder verwijzing naar de motivering van de eerdere afwijzing van 17 september 2024. Het verzoek tot het horen van [getuige 1] wordt vooralsnog afgewezen wegens een gebrek aan onderbouwing.

2.7

Per e-mail van 30 januari 2025 heeft de raadsman de advocaat-generaal verzocht de te horen personen te dagvaarden voor de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025. Bij e-mail van 4 februari 2025 heeft de advocaat-generaal medegedeeld hiertoe niet over te gaan. Kortheidshalve zij verwezen naar deze beide stukken. Op 4 februari 2025 is namens de voorzitter het bericht verzonden dat het verzoek tot het horen van de deskundigen vooralsnog wordt afgewezen, onder verwijzing naar de motivering van de eerdere afwijzingen van hetzelfde verzoek van 17 september 2024 en 29 januari 2025. Het verzoek tot het horen van [getuige 1] wordt vooralsnog afgewezen omdat onvoldoende is aangetoond dat een verklaring van deze getuige relevantie heeft in het licht van de vragen van artikel 348 en 350 Sv.

2.8

Op de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025, alwaar de zaak inhoudelijk is behandeld, heeft de raadsman het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige laatstelijk herhaald. Uit het proces-verbaal van die terechtzitting volgt dat de raadsman het verzoek heeft toegelicht aan de hand van de daaraan gehechte “Notitie verzoek horen getuigen ter zitting 10.02.2025”. Deze houdt, voor zover van belang met het oog op de bespreking van het middel, het volgende in:

“Vandaag ter zitting van het Gerechtshof, de eerste inhoudelijke zitting in dit hoger beroep, herhaalt de verdediging de onderzoekswensen. Op 20 januari jl. herhaalde ik mijn wens d.d. 5 september 2024 om de getuigen/deskundigen [deskundige 1] en [deskundige 2] te kunnen horen ik aan de Poortraadsheer. Daarbij gaf ik een uitvoerige motivering, waarnaar ik kortheidshalve verwijs aangezien dit stuk zich in het procesdossier bevindt.

Resumerend en aanvullend in dit verband:

- Door de rechtbank is TBS met dwangverpleging opgelegd op basis van het rapport van voornoemde 2 deskundigen. Geen van beide deskundigen heeft met cliënte gesproken, waardoor geen van beiden een anamnese hebben afgenomen. Ze hebben zich slechts gebaseerd op schriftelijke stukken, welke slechts justitiële stukken van niet-deskundigen betroffen alsmede gedateerde stukken. Het psychiatrisch/psychologisch rapport van voornoemde getuigen/deskundigen, waar de rechtbank zich destijds op heeft gebaseerd, is inmiddels zelf al dusdanig gedateerd dat dit wat de verdediging betreft niet meer actueel is en in ieder geval niet meer geschikt op basis daarvan zwaarwegende beslissingen te nemen. TBS is de zwaarste en meest ingrijpende maatregel die in het strafrecht kan worden opgelegd, welke in de praktijk als een veel zwaardere 'straf' wordt ervaren dan zeer langdurige gevangenisstraffen aangezien men niet weet wanneer of dat men überhaupt ooit nog vrij komt.

- Met name vanwege het relatief zeer lichte delict waarvan cliënte wordt verdacht - geen gewelds- of zedendelict maar een overlastdelict (overtreding aanwijzing en 'stalking') en de omstandigheid dat cliënte in het geheel niet gewelddadig noch suïcidaal is, dienen de voorwaarden 'proportionaliteit' en 'subsidiariteit' zeer nauwgezet afgewogen te worden. Een rapport van nagenoeg een jaar oud dat zich enkel baseert op (veelal nog oudere) schriftelijke stukken, volstaat niet voor een dergelijke afweging door uw hof.

- Inmiddels weten we van [getuige 1] (om welke getuige de verdediging eveneens heeft verzocht) dat zij als verhuurster en huisgenote de kamer van cliënte heeft aangehouden en bereid is een zekere mantelzorg te bieden.

- Als raadsman heb ik een ontwikkeling bij cliënte gezien. Tijdens de eerste bezoeken, toen ik de strafzaak had overgenomen, was het contact moeizaam en huilde zij veel. De afgelopen 2 maanden gaat de communicatie goed en lijkt zij besef te hebben dat zij [aangever] niet lastig mag vallen. Naar verluid krijgt ze momenteel ook een maandelijks medicatie depot en functioneert ze normaal op de afdeling van de penitentiaire inrichting, los van dat ze zeer veel heimwee naar huis heeft. Mede met het oog hierop, lijken de bevindingen van de deskundigen onvoldoende actueel.

(…)

Ten aanzien van de wens getuige [getuige 1] te horen, zoals verzocht door mij aan de Advocaat-Generaal, is het volgende nog van belang.

Toelichting getuige [getuige 1]

heeft zich tot mij gewend en haar visie en waarnemingen met mij gedeeld. [getuige 1] kent cliënte al jarenlang en deelden samen 1 huis. Zij geeft aan dat zij ook het een en ander mee heeft gekregen over de situatie toen cliënte in het restaurant van [aangever] werkte. Het zou zo zijn geweest dat cliënte boven het restaurant sliep en haar slaapkamer naast die van [aangever] was gelegen. Cliënte zou haar op enige avond hebben gebeld omdat [aangever] in haar slaapkamer was gekomen en met haar had willen slapen. Cliënte zou hem hebben afgewezen en getuige [getuige 1] om advies hebben gevraagd. Na die avond werd zij ontslagen. Getuige zou nog wel hebben geprobeerd te bemiddelen, in die zin dat zij aan [aangever] heeft gevraagd om aan cliënte duidelijk te maken dat hij niets met haar wil. Het feit dat [getuige 1] contact heeft gehad met [aangever] hierover, wordt bevestigd door aangever [aangever] .

[getuige 1] geeft aan dat cliënte, nadat zij weg was bij het restaurant van [aangever] , jarenlang probleemloos op andere plekken heeft gewerkt en niemand heeft lastig gevallen. Zij zegt bereid te zijn een zekere vorm van zorg te bieden aan cliënte wanneer zij weer terug thuis komt. Omdat een dergelijke thuissituatie van belang kan zijn voor de vraag of een rechterlijke machtiging overwogen kan worden als alternatief, wenst de verdediging [getuige 1] hierop te bevragen.”

2.9

In het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 is over het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige opgenomen, voor zover hier relevant:

“In aanvulling bepleit de raadsman als volgt:

(…)

De verzoeken tot het horen van de deskundigen zijn mede in het licht van de ontwikkeling die cliënte heeft doorgemaakt. Het horen van haar buurvrouw is zodat zij kan bevestigen wat ik heb gehoord. Het voorwaardelijk verzoek is enkel aan de orde op het moment dat uw hof de rapporten daadwerkelijk wil gaan gebruiken.

(…)

De jongste raadsheer deelt mede:

De kritiek van de raadsman ziet op het onderzoek van de deskundigen omdat niet gesproken is met de verdachte. Wat heeft het dan voor zin om deze deskundigen te horen?

De raadsman brengt naar voren:

Ik zou ze vragen willen stellen omtrent de proportionaliteit en subsidiariteit voor de maatregel onvoorwaardelijke terbeschikkingstelling. De deskundigen waren heel duidelijk zonder de cliënte te spreken en te zien. Het is een voorwaardelijk verzoek, maar zover zijn we nog niet.”[_0995bea8-2757-495c-863a-17bb46df49f9]

2.10

Het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 vermeldt als standpunt van de advocaat-generaal over het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige:

“De advocaat-generaal brengt naar voren:

In het algemeen kan ik niets zeggen over het voorwaardelijk verzoek. Je wilt iets of je doet afstand. Dit is niet de juiste volgorde. Het is heel erg ingewikkeld. (…) Het verzoek van de verdediging om de deskundigen te horen op zitting, heeft niet veel nut nu ze haar niet op zitting zullen onderzoeken. Ze kunnen hooguit iets zeggen over de kentering in het gedrag van de verdachte. Met deze stand van zaken heeft het weinig zin (…) de deskundigen te horen. De verdediging heeft te kennen gegeven de deskundigen te willen horen vanwege de proportionaliteit en subsidiariteit. Dat is een juridisch oordeel waar uw hof over gaat en niet de deskundigen. (…) Met betrekking tot het horen van de buurvrouw gaat het de raadsman erom dat ze kan bevestigen dat de verdachte werkte en dat er geen zorgmachtiging was. Ik kan dat niet volgen. De zorgmachtiging is een machtiging aan de geneesheerdirecteur om bepaalde vormen van verplichte zorg te verstrekken op het moment dat de verdachte deze zorg zelf niet wil ontvangen terwijl er sprake is van ernstig nadeel. Vaak is daarbij opgenomen het verplicht innemen van medicatie, maar je kan niet gedwongen opgenomen worden. Het is het doel om de mensen zo veel mogelijk ambulant thuis te laten zijn. De machtiging is alleen om bepaalde vormen van verplichte zorg te verlenen en om die reden heeft het horen van de getuigen geen toegevoegde waarde. Ik verzoek uw hof om de verzoeken af te wijzen. Ik vraag me af of er echt een kentering in het gedrag van de verdachte is gekomen of dat er sprake is van een repeterend patroon in het hoofd van de verdachte die de toverformule is om naar huis te kunnen.”

2.11

Het hof heeft het verzoek tot het horen van de deskundigen en de getuige op de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 andermaal afgewezen, zoals blijkt uit het daarvan opgemaakte proces-verbaal:

“De voorzitter deelt mede:

Met betrekking tot het horen van getuige [getuige 1] blijft het hof bij haar eerdere oordeel, te weten dat het horen niet relevant is voor de vragen van artikel 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering. (…) Tot slot wijst het hof het horen van de deskundigen af conform eerdere mededelingen. Het hof acht zich voldoende voorgelicht.”

2.12

Het hof heeft zich blijkens het bestreden arrest aangesloten bij de overwegingen van de rechtbank over de strafbaarheid van de verdachte en de oplegging van de maatregelen. Het vonnis houdt dienaangaande in, voor zover hier van belang:

“De strafbaarheid van de verdachte.

De officier van justitie en de verdediging hebben de rechtbank verzocht om de feiten bij een bewezenverklaring niet aan verdachte toe te rekenen en verdachte te ontslaan van alle rechtsvervolging. De rechtbank overweegt dienaangaande als volgt.

Verdachte is door een psychiater en een psycholoog onderzocht. Psychiater [deskundige 1] heeft op 1 maart 2024 in het pro justitia rapport van psychiatrisch onderzoek onder meer het volgende geschreven:

1. Is betrokkene lijdende aan een psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening en zo ja, hoe is dat in diagnostische zin te omschrijven?

Betrokkene heeft een waanstoornis.

2. Hoe was dat ten tijde van het plegen van de tenlastegelegde feiten?

Deze waanstoornis was tijdens beide feiten aanwezig.

3. Beïnvloedde de eventuele psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening betrokkenes gedragskeuzes en gedragingen ten tijde van de tenlastegelegde feiten?

Ja.

4. Zo ja, kunt u dan gemotiveerd aangeven:

a. Op welke manier dat gebeurde.

Vanuit de erotomane waanstoornis heeft betrokkene de overtuiging dat aangever verliefd op haar is en dat zij een intieme relatie met hem heeft. Haar realiteitstoetsing aangaande haar relatie met aangever is echter volledig gestoord, omdat er van een mogelijke intieme relatie nooit sprake is geweest. Betrokkene heeft echter sterke liefdesgevoelens voor aangever ontwikkeld, waardoor zij van hem houdt en zij meent dat zij niet zonder hem kan. Aangaande het contact met aangever leidt dit tot ernstige oordeel- en kritiekstoornissen waardoor haar handelen en gedrag volledig gestuurd wordt door de waanstoornis, en zij aangever blijft bezoeken ondanks de eerdere veroordelingen en het opgelegde locatieverbod.

b. Of dit leidt tot het advies om de tenlastegelegde feiten in een verminderde mate dan wel in het geheel niet toe te rekenen, en

Geadviseerd wordt om beide feiten niet aan betrokkene toe te rekenen.

Klinisch psycholoog [deskundige 2] heeft in het pro justitia rapport van psychologisch onderzoek van 1 maart 2024 onder meer het volgende geschreven:

1. Is onderzochte lijdende aan een psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening en zo ja, hoe is dat in diagnostische zin te omschrijven?

Bij betrokkene is in ieder geval sprake van een ernstige erotomane waanstoornis.

2. Hoe was dit ten tijde van het plegen van het ten laste gelegde?

De erotomane waanstoornis was ook aan de orde ten tijde van het ten laste gelegde.

3. Beïnvloedde de eventuele psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening onderzochte zijn gedragskeuzes en gedragingen ten tijde van het ten laste gelegde?

Ja.

4. Zo ja, kunt u dan gemotiveerd aangeven:

a. op welke manier dat gebeurde, en

Er is volgens rapporteur sprake van volledige doorwerking van de erotomane waanstoornis in de aan betrokkene ten laste gelegde feiten (overtreding gedragsaanwijzing en stalking).

De vrijheid voor het maken van eigen gedragskeuzes en het in een adequater richting sturen van haar gedrag ontbreekt volgens rapporteur aangezien er ten gevolge van de erotomane waanstoornis sprake is van een verstoorde realiteitstoetsing en forse oordeels- en kritiekstoornissen omtrent het eigen en andermans gedrag bij ontbrekend ziektebesef en inzicht.

b. of dit leidt tot het advies om het ten laste gelegde in een verminderde mate dan wel in het geheel niet toe te rekenen.

Rapporteur adviseert om de aan betrokkene ten laste gelegde feiten, indien en voor zover als deze bewezen worden geacht, niet aan haar toe te rekenen.

Op grond van de hiervoor weergegeven conclusies van de gedragsdeskundigen, die de rechtbank volgt en aan haar oordeel over de strafbaarheid van verdachte ten grondslag legt, stelt de rechtbank vast dat bij verdachte tijdens het begaan van de ten laste gelegde feiten sprake was van een ziekelijke stoornis van de geestesvermogens omdat verdachte lijdt aan een erotomane waanstoornis.

Gelet op deze vaststelling acht de rechtbank aannemelijk dat verdachte ten tijde van het ten laste gelegde volledig werd beheerst door de uit deze stoornis voortvloeiende waanbeelden en dat zij handelde vanuit deze ziekelijke stoornis. De rechtbank is dan ook van oordeel dat op grond van het strafdossier voldoende is vast komen te staan dat verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar is, zodat de ten laste gelegde en bewezen verklaarde feiten niet aan haar kunnen worden toegerekend. De rechtbank acht verdachte derhalve niet strafbaar en zal haar om die reden ontslaan van alle rechtsvervolging.

Oplegging van maatregelen.

De eis van de officier van justitie.

De officier van justitie heeft gevorderd om aan verdachte op te leggen de gemaximeerde maatregel van terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege en daarbij de gedragsbeïnyloedende en vrijheidsbeperkende maatregel in de zin van artikel 38z Wetboek van Strafrecht.

Een kopie van de vordering van de officier van justitie is aan dit vonnis gehecht.

Het standpunt van de verdediging.

De verdediging heeft de rechtbank primair verzocht af te zien van de oplegging van een straf of maatregel en in plaats daarvan een zorgmachtiging op grond van artikel 2.3 Wet forensische zorg (Wfz) af te geven. Indien de rechtbank toch de maatregel van terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege zal opleggen heeft de verdediging bepleit dat de duur daarvan gemaximeerd is.

Het oordeel van de rechtbank.

Verdachte heeft zich schuldig gemaakt aan het overtreden van een gedragsaanwijzing en het stalken van aangever. Verdachte heeft gedurende een lange periode gepoogd om met aangever in contact te komen omdat zij in de waan leeft een relatie te hebben met aangever. Zij hield zich op in de nabije omgeving van het restaurant van aangever, ging naar binnen en probeerde aangever en zijn personeel aan te spreken. Ondanks dat zij veelvuldig is verzocht om weg te gaan en te stoppen, bleef verdachte doorgaan om in contact te komen met aangever. Ook een stopgesprek met de politie mocht niet balen. Aan verdachte is vervolgens een gedragsaanwijzing uitgereikt waar zij zich eveneens niet aan heeft gehouden. Haar handelen heeft grote impact gehad op het leven van aangever. Zo is aangever bang om verdachte tegen te komen en vindt hij het lastig om relaties aan te gaan. De rechtbank rekent het verdachte zeer aan dat zij met haar handelen een zeer ernstige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van aangever heeft gemaakt.

De rechtbank heeft acht geslagen op het Uittreksel Justitiële Documentatie van 2 april 2024 betreffende verdachte, waaruit blijkt dat verdachte eerder is veroordeeld voor soortgelijke feiten.

Op 1 maart 2024 heeft de psychiater [deskundige 1] een rapport omtrent verdachte uitgebracht. De conclusie en het advies luiden:

5. a. Welke verwachting heeft u, gelet op de hiervoor beschreven stoornis, ten aanzien van het risico op recidive?

Doordat de erotomane waanstoornis het gedrag van betrokkene volledig bepaalt is het risico op volharding van de belaging naar aangever hoog, met een als gemiddeld ingeschat risico op geweld naar omstanders in de omgeving van aangever.

(…)

6. a. Welke aanbevelingen van gedragsdeskundige en van andere aard zijn te doen voor interventies die het eventuele recidivegevaar kunnen beperken?

De behandeling dient zich te richten op de erotomane waanstoornis, waarbij de mogelijkheden en de effecten van medicatie, van psychotherapie, van dagbesteding en van sociale contacten dienen te worden onderzocht.

.b. Binnen welk(e) juridisch(e) kader(s) zouden deze gerealiseerd kunnen worden?

Geadviseerd wordt om de behandeling in het kader van een tbs-maatregel met dwangverpleging op te leggen omdat zij behandeling afwijst en de eerdere gedwongen behandelingen geen (blijvend) resultaat hebben gegeven.

Op 1 maart 2024 heeft de psycholoog [deskundige 2] een rapport omtrent verdachte uitgebracht. De conclusie en het advies luiden:

5a. Welke verwachting heeft u, gelet op de hiervoor beschreven stoornis, ten aanzien van het risico op recidive?

Middels de SRP is het risico op geweld momenteel als laag ingeschat, het risico op volharding in stalking als (zeer) hoog, het risico op terugval in de stalking als hoog en het risico op psychosociale schade bij betrokkene eveneens als hoog ingeschat.

(…)

6a. Welke aanbevelingen van gedragsdeskundige en van andere aard zijn te doen voor interventies die het eventuele recidivegevaar kunnen beperken?

Met het oog op vermindering van het als hoog ingeschatte recidiverisico acht rapporteur bovenal langdurige behandeling van de erotomane waanstoornis noodzakelijk. Maar, een waanstoornis blijkt moeilijk behandelbaar middels antipsychotische medicatie en cognitief gedragstherapeutische interventie-opties zijn waarschijnlijk beperkt wegens betrokkenes gebrek aan ziektebesef en inzicht naast haar anderstaligheid. Pre-occupatie met overtuigingen die niet overeenstemmen met de realiteit kunnen vaak hardnekkig aanwezig blijven. Betrokkene benodigt volgens rapporteur een hoge mate van duidelijkheid en structuur qua levensgebieden middels bv. dagbesteding en een woonomgeving waarbij toezicht aanwezig is. Dit zou vorm gegeven kunnen worden binnen een (aanvankelijk) gesloten forensisch klinische setting met een gemiddeld beveiligingsniveau waardoor betrokkene qua veiligheid aangever fysiek niet kan benaderen.

b. Binnen welk(e) juridisch(e) kader(s) zouden deze gerealiseerd kunnen worden?

Rapporteur adviseert om de beschreven interventieadviezen, vanwege de aanwezige psychopathologie met gebrek aan ziektebesef en inzicht naast de vermijding van zorg en het als hoog ingeschatte recidiverisico, in te zetten middels het kader van een maatregel tbs met bevel tot verpleging van overheidswege.

Een tbs-maatregel met voorwaarden is volgens rapporteur niet haalbaar omdat betrokkene, vanuit het gebrek aan ziektebesef en inzicht, zorg niet nodig acht en uit de weg gaat. De reeds circa tien jaar (in meer of minder mate) aanwezige stalkinggedragingen hebben aanzienlijke (psychische) impact op aangever, zijn gezin en tevens zorgt het voor onrust bij de collega’s van aangever die met betrokkenes gedrag geconfronteerd zijn bij het restaurant. Betrokkene verdraagt het moeizaam wanneer vrouwelijke collega’s van aangever in zijn nabijheid verkeren.

Een zorgmachtiging wordt door rapporteur niet als geschikt kader beschouwd aangezien vermindering van het hoge recidiverisico nadrukkelijk onder de aandacht dient te zijn en dat is in de reguliere GGZ niet het geval.

De rechtbank neemt de bovenstaande conclusies en adviezen over. Met de psycholoog en de psychiater is de rechtbank van oordeel dat de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen het opleggen van de maatregel van terbeschikkingstelling noodzakelijk maakt.

De rechtbank overweegt voorts dat is voldaan aan de formele voorwaarden om de maatregel van terbeschikkingstelling op te leggen. Het hierna te kwalificeren feit 2 betreft een misdrijf als vermeld in artikel 37a Sr. Voorts merkt de rechtbank op dat het geen geweldsdelict betreft, waardoor de maatregel een maximumduur kent van vier jaar.

Anders dan de verdediging heeft bepleit, zal de rechtbank de maatregel van terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege opleggen. De verdediging heeft de rechtbank verzocht om ambtshalve een zorgmachtiging te verlenen. De rechtbank zal daar van af zien omdat reeds eerder een zorgmachtiging is verleend en verdachte zich ondanks deze behandeling opnieuw schuldig heeft gemaakt aan soortgelijke strafbare feiten. Maatregelen van minder verstrekkende aard hebben in hel geval van verdachte geen duurzaam resultaat opgeleverd. Verdachte heeft met haar handelen opnieuw een zeer ernstige inbreuk op het leven van het slachtoffer gemaakt De rechtbank acht om die reden een behandeling in een strikter forensisch kader noodzakelijk.

Bij het voorgaande komt dat een zo duurzaam mogelijke beperking van het recidiverisico en de bescherming van het slachtoffer bij de maatregel van terbeschikkingstelling nadrukkelijker een (eind)doel zijn dan bij een zorgmachtiging. Wanneer gekozen zou worden voor een zorgmachtiging, raakt verdachte bovendien uit beeld van de strafrechtsketen. De officier van justitie verliest daarmee tevens de mogelijkheid het slachtoffer goed te informeren.

Gelet op het vorenstaande zal de rechtbank verdachte ter beschikking stellen. De rechtbank zal voorts bevelen dat verdachte van overheidswege verpleegd zal worden.

De rechtbank overweegt dat uit de rapportage van de psycholoog en haar toelichting ter zitting blijkt dat de erotomane waanstoornis moeilijk behandelbaar is. Het recidiverisico is dan ook, na afloop van de maatregel van terbeschikkingstelling, mogelijk onvoldoende teruggedrongen. Ter bescherming van het slachtoffer zal de rechtbank tevens een gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel in de zin van artikel 38z van hel Wetboek van Strafrecht opleggen.”

2.13

In aanvulling daarop heeft het hof over de sanctieoplegging in het arrest overwogen:

“Aanvullende strafoverweging

Ter terechtzitting in hoger beroep lijkt de verdachte enig inzicht te hebben verkregen in het bewezenverklaarde handelen. Daar waar zij tijdens het opsporingsonderzoek en de procedure in eerste aanleg nog volledig bevangen lijkt door de liefdesrelatie die zij met de aangever denkt te onderhouden en de wens met hem te trouwen, verklaart zij ter terechtzitting van het hof herhaaldelijk dat ze ‘de man’ (het hof: aangever [aangever] ) niet meer zal lastigvallen en dat het haar spijt. Naast het bovenstaande blijft de verdachte op vragen van het hof als een soort mantra herhalen: 'Ik wil naar huis, ik ga een baantje vinden en goed werken, ik ga een goed normaal leven leiden, ik ga niet meer naar hem toe, ik ben gezond ’.

Naar aanleiding van deze mogelijk veranderde procespositie van de verdachte, meer in het bijzonder het inzicht dat de verdachte in het strafwaardige van haar handelen zegt te hebben verkregen en de mogelijke repercussies hiervan op de kans op herhaling, heeft het hof de verdachte gevraagd of zij bereid is aan gedragsdeskundig pro justitia onderzoek haar medewerking te verlenen. In het verleden heeft de verdachte haar medewerking geweigerd aan psychologisch en psychiatrisch onderzoek. Ter terechtzitting in hoger beroep heeft de verdachte na overleg met haar raadsman te kennen gegeven nu wel mee te werken aan een nieuw onderzoek door een psychiater en psycholoog. Wanneer het hof doorvraagt en de verdachte uitlegt wat het onderzoek inhoudt, zegt de verdachte dat ze heel gezond is, geen behandeling nodig heeft en er niet hoeft te worden gepraat. Expliciet geeft de verdachte te kennen niet over het verleden te willen praten en blijft zij de eerder weergegeven mantra herhalen. Naar het oordeel van het hof is onvoldoende gebleken dat de verdachte daadwerkelijk bereid is aan gedragsdeskundig pro justitia onderzoek medewerking te verlenen. Het hof acht een nieuw onderzoek naar de persoon van de verdachte onder deze omstandigheden niet van meerwaarde en derhalve niet noodzakelijk. Het hof neemt de overwegingen van de rechtbank omtrent de toerekenbaarheid van de verdachte alsmede de overwegingen tot oplegging van de gemaximeerde maatregel terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege over Met de rechtbank ziet het hof geen andere mogelijkheid het gevaar voor herhaling dat de verdachte, gelet op de erotomane waanstoornis waaraan zij lijdt, in zich bergt in te dammen.”

De bespreking van het eerste middel

2.14

Met het eerste middel wordt zoals gezegd geklaagd over de motivering van de afwijzing van de verzoeken tot het horen van de deskundigen en de getuige. De uitvoerige motivering van de verdediging, de gedateerdheid van de rapportages, de door partijen vastgestelde gedragswijziging van de verdachte en de omstandigheid dat het hof de rapportage niettemin heeft gebezigd ter motivering van de tbs-maatregel en het feit dat de oplegging van de maatregel vrijwel uitsluitend is gebaseerd op deze rapportages, maakt de enkele motivering van het hof dat de noodzaak ontbreekt niet begrijpelijk, aldus de steller van het middel. Dat geldt tevens voor het verzoek tot het horen van de getuige [getuige 1] , waarvan de verdediging heeft aangegeven haar te willen horen in het kader van de proportionaliteit en subsidiariteit en de zorg die deze getuige beweerdelijk kan geven.

2.15

De door de verdediging op de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 herhaalde verzoeken tot het horen van de deskundigen en de getuige hebben te gelden als verzoeken als bedoeld in art. 328 Sv tot het nemen van een rechterlijke beslissing op grond van art. 315 lid 3, eerste volzin, Sv respectievelijk art. 315 lid 1 Sv. Tot het doen van een dergelijk verzoek is ook de raadsman uit hoofde van art. 331 lid 1 Sv bevoegd. Zoals uit de tekst van art. 315 leden 1 en 3 Sv volgt, moet de rechter zo’n verzoek beoordelen aan de hand van de maatstaf of hij het horen van de deskundige of getuige noodzakelijk acht (‘het noodzakelijkheidscriterium’).[_041c3636-0752-4b72-b4e0-eae277d94a38] Dit betekent dat het verzoek kan worden afgewezen op de grond dat de rechter zich door het verhandelde ter terechtzitting voldoende ingelicht acht en hem dus de noodzakelijkheid van het gevraagde verhoor niet is gebleken.[_075ea138-1fdf-4a2c-9de7-4d81d848239d] Ingevolge art. 415 lid 1 Sv zijn de hiervoor genoemde bepalingen eveneens van toepassing op het geding in hoger beroep.[_a940b030-b31f-49c1-a7bb-618b11793d48]

a) Verzoek tot het horen van de deskundigen

2.16

Het hof heeft het op de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 gedane verzoek van de verdediging om de deskundigen te horen, afgewezen.[_209370f0-5a6c-4ae8-84b0-7a82f70b56c1] Daaraan heeft het hof ten grondslag gelegd dat het zich voldoende voorgelicht acht. Aldus heeft het hof bij de beoordeling van het verzoek terecht het noodzakelijkheidscriterium gehanteerd. Als ik het goed begrijp, klaagt de steller van het middel daar ook niet over. De klacht is enkel gericht tegen de motivering van de afwijzende beslissing. Deze treft echter geen doel, waarbij ik acht sla op het volgende.

2.17

Uit het proces-verbaal van de zitting van het hof maak ik op dat het verzoek tot het horen van de rapporterende psychiater en psycholoog voornamelijk betrekking had op de vraag of tbs met dwangverpleging diende te worden opgelegd. In dat kader heeft de raadsman gewezen op de “positieve gedragsverandering” van de verdachte, die zou maken dat de rapporten gedateerd zijn. Het kennelijke oordeel van het hof dat de bij de verdachte waargenomen gedragsverandering niet noodzaakt tot het horen van de deskundigen, vind ik navolgbaar. Daarbij benadruk ik dat het hof in de aanvullende strafoverweging heeft gesproken van een “mogelijk veranderde procespositie van de verdachte”, die het even verderop in het arrest heeft gerelativeerd door te concluderen dat in ieder geval onvoldoende is gebleken dat de verdachte bereid is aan nieuw gedragsdeskundig onderzoek mee te werken. Op zichzelf bezien vormt dat een tamelijk smalle basis om te veronderstellen dat de in de rapportages neergelegde adviezen achterhaald zijn en behoren te worden herzien. Wat betreft de deskundigenrapportages geldt bovendien dat deze dateren van 1 maart 2024, terwijl het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep voor het laatst op 10 februari 2025 opnieuw is aangevangen (vanwege de gewijzigde samenstelling van het hof) en het arrest is gewezen op 24 februari 2025. De rapportages waren daarmee ten tijde van het opnieuw aanvangen van het onderzoek ter terechtzitting dat tot oplegging van tbs met dwangverpleging heeft geleid[_10286b20-3eed-4b0a-b3ff-0d9ae899606a] en op het moment van oplegging van de maatregel zelf, minder dan een jaar oud. Dat het hof in de datering van de rapportages geen noodzaak heeft gezien tot het horen van de deskundigen, acht ik daarom ook niet onbegrijpelijk en behoefde geen nadere motivering. Voor zover het verzoek tot het horen van de deskundigen ermee verband houdt dat in het kader van het opstellen van de rapportages niet met de verdachte is gesproken[_fbd9971e-343a-4b59-ab2b-e9371f102be2], geldt dat het horen van de deskundigen daarin geen verandering zou brengen.[_515214df-0ecd-4b09-964a-5b5b6baa6861] Bovendien hebben zowel [deskundige 1] als [deskundige 2] in de rapportages beargumenteerd uiteengezet welk juridisch kader het meest aangewezen zou zijn ter realisatie van de door hen beschreven interventieadviezen. Beiden zijn er daarbij op ingegaan waarom doorgaans als minder ingrijpend beschouwde alternatieven, zoals tbs met voorwaarden of een zorgmachtiging, in het geval van de verdachte niet adequaat zouden zijn. Daar komt nog bij dat [deskundige 2] op de terechtzitting in eerste aanleg van 30 april 2024 reeds is gehoord, waarbij zij ook namens de verdachte is bevraagd over haar in de rapportage neergelegde conclusies en adviezen.[_2c3e7e43-f78d-4ea3-9a46-85fae5fa8639] Zij heeft onder meer verklaard dat sprake is van een ernstige en therapieresistente stoornis, dat er zorgen zijn over de veiligheid (waaronder de kans op schade bij – ik begrijp – de aangever), dat het recidiverisico hoog is en vooral gericht op dezelfde persoon. Zij heeft er voorts op gewezen dat en waarom tbs met voorwaarden niet zinvol is en dat bij een zorgmachtiging problemen zullen blijven optreden. In dat verband heeft zij erop gewezen dat de stoornis al jarenlang aanwezig is, dat sprake is van een eerdere identieke zaak (jegens, zo begrijp ik, dezelfde aangever) en dat een eerdere aanpak in de vorm van een zorgmachtiging geen effect heeft gehad. Tegen die achtergrond en in aanmerking genomen hetgeen aan het verzoek ten grondslag is gelegd, heeft het hof kunnen oordelen dat een verhoor van de deskundigen niet noodzakelijk was.

b) Verzoek tot het horen van de getuige

2.18

Op het verzoek tot het horen van [getuige 1] als getuige heeft het hof eveneens afwijzend beslist. Daartoe heeft het hof overwogen dat het horen van de getuige “niet relevant is voor de vragen van artikel 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering”. Daarin ligt als oordeel van het hof besloten dat de noodzaak van het horen van de getuige niet is gebleken en het zich voldoende ingelicht heeft geacht. Dat is, zo begrijp ik de steller van het middel, niet begrijpelijk ten aanzien van deze getuige, “waarvan de verdediging aangaf haar in het kader van de proportionaliteit en subsidiariteit en de zorg die deze getuige beweerdelijk kan geven wilde horen”. Dat zie ik anders. De onderwerpen waarover de getuige zou kunnen verklaren, zouden met name van belang zijn voor de beslissing over de aan de verdachte op te leggen sanctie. In het bijzonder zou de verklaring van de getuige volgens de verdediging relevant zijn voor de vraag of niet met een lichtere sanctie zou kunnen worden volstaan dan tbs met dwangverpleging, zoals een zorgmachtiging. In dat kader waren echter al een gedragsdeskundige rapportages voorhanden, waarin een psychiater en een psycholoog hebben geconcludeerd over verdachtes psychische toestand en advies hebben uitgebracht over de manier waarop het recidiverisico zo goed mogelijk kan worden beperkt. Daarin is tevens gerapporteerd over de geschiktheid en effectiviteit van alternatieven voor tbs met dwangverpleging. Dat het hof het – tegen die achtergrond bezien – niet noodzakelijk achtte de getuige [getuige 1] te horen over “de proportionaliteit en subsidiariteit en de zorg die deze getuige beweerdelijk kan geven”, lijkt mij niet onbegrijpelijk.

2.19

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

Het tweede middel

2.20

Het middel is gericht tegen de motivering van de oplegging van tbs met dwangverpleging. Die zou onbegrijpelijk dan wel ontoereikend zijn, mede in het licht van hetgeen in dat verband door de verdediging is aangevoerd. Ik schets eerst het pleidooi van de verdediging en de bestreden beslissing, alvorens het middel te bespreken.

Het pleidooi van de verdediging en de bestreden beslissing

2.21

Blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 heeft de raadsman van de verdachte gepleit overeenkomstig de daaraan gehechte pleitnota. Deze pleitnota houdt, voor zover hier van belang, het volgende in:

“Strafmaat en afdoening.

Cliënte heeft al zeer lange tijd in voorarrest gezeten, inmiddels meer dan 15 maanden. We hebben het - zoals eerder door de verdediging betoogd - over storende doch eenvoudige, geweldloze delicten. Overtreding van een gedragsaanwijzing en stalking zonder enige notie van geweld en/of bedreiging en/of beschimping valt ook in die categorie tot de minst ernstige vorm.

Tegenover de relatieve lichtheid van de vergrijpen, staat het OM met de meest ingrijpende maatregel denkbaar in ons strafrecht.

Met name vanwege het relatief zeer lichte delict waarvan cliënte wordt verdacht - geen gewelds- of zedendelict maar een overlastdelict (overtreding aanwijzing en 'stalking') en de omstandigheid dat cliënte in het geheel niet gewelddadig noch suïcidaal is, dienen de voorwaarden 'proportionaliteit' en 'subsidiariteit' zeer nauwgezet afgewogen te worden. Een rapport van nagenoeg een jaar oud dat zich enkel baseert op (veelal nog oudere) schriftelijke stukken, volstaat niet voor een dergelijke afweging door uw hof. Ik heb dat vandaag eerder betoogd en verwijs daar naar.

We hebben een tweeledig rapport van de rapporteurs [deskundige 1] en [deskundige 2] . Geen van beiden hebben cliënte gezien of gesproken. Zij hebben derhalve niet vanuit hun deskundigheid zelf een indruk kunnen krijgen van cliënte en op basis daarvan een gerechtvaardigde conclusie kunnen trekken omtrent haar geestesgesteldheid. Ze hebben zich gebaseerd op enkel schriftelijke stukken van derden die bovendien gedateerd waren. Hun rapport zelf is inmiddels ook gedateerd, op een paar dagen na een jaar oud. Het doet geen recht meer aan de actuele situatie.

Er is onvoldoende onderzocht of er mogelijkheden zijn buiten het strafrecht om de eventuele psychische tekortkomingen van cliënte te ondervangen. Cliënte heeft in ieder geval aangetoond dat zij ook prima kan functioneren in de samenleving, gelet op haar staat van dienst bij haar laatste werkgever.

Het opleggen van een onvoorwaardelijke dwangverpleging doet geen recht aan de feiten en de persoon van cliënte, voldoet niet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit en staat qua leedtoevoeging - wat die maatregel onmiskenbaar impliceert - in geen verhouding tot het belang dat er beweerdelijk mee beschermd zou worden. De verdediging doet dan ook een klemmend verzoek aan uw hof om daar van af te zien.”

2.22

Uit het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 10 februari 2025 volgt verder dat de raadsman daar buiten de pleitnota om het volgende heeft aangevoerd, voor zover hier relevant:

“1. De advocaat-generaal heeft vandaag ook te kennen gegeven dat ze niet weet of er sprake is geweest van zorgmachtigingen;

2. Er is een gebiedsverbod opgelegd, maar deze is slechts één keer overtreden.”

2.23

Zoals hiervoor al is gebleken, heeft het hof zich wat betreft de sanctieoplegging onder aanvulling van gronden verenigd met de beslissing en de overwegingen van de rechtbank dienaangaande. Daarenboven heeft het hof in het arrest een aanvullende strafoverweging opgenomen. Om herhaling te voorkomen verwijs ik voor de overgenomen beslissing en overwegingen van de rechtbank alsook de aanvullende strafoverweging van het hof naar de weergave daarvan onder randnummers 2.12 en 2.13.

De bespreking van het tweede middel

2.24

Meer concreet is de klacht dat het hof heeft nagelaten in te gaan op het standpunt van de verdediging dat de rapportages van de deskundigen gedateerd, niet meer actueel en ondeugdelijk zijn om nu – althans nu nog – te dienen ter motivering van de oplegging van de tbs met dwangverpleging. Daarnaast wordt er een punt van gemaakt dat het hof zich heeft aangesloten bij de overwegingen van de rechtbank dat eerdere zorgmachtigingen niet het beoogde effect hebben gehad, terwijl het openbaar ministerie het standpunt dat sprake is geweest van eerdere zorgmachtigingen in hoger beroep niet heeft gehandhaafd. Een en ander leidt de steller van het middel tot de conclusie dat de oplegging van de tbs met dwangverpleging onbegrijpelijk dan wel ontoereikend gemotiveerd is.

2.25

Het hof heeft aan de verdachte tbs met dwangverpleging opgelegd. Daartoe heeft het hof overwogen dat het geen andere mogelijkheid ziet het van de verdachte, vanwege haar erotomane waanstoornis, uitgaande herhalingsgevaar in te dammen. Het hof heeft de overwegingen van de rechtbank over de oplegging van de tbs met dwangverpleging tot de zijne gemaakt. Die overwegingen houden onder meer in dat de conclusies en adviezen uit de deskundigenrapportages worden overgenomen, aan de formele voorwaarden voor oplegging van tbs met dwangverpleging is voldaan, maatregelen van minder verstrekkende aard in het geval van de verdachte geen duurzaam resultaat hebben opgeleverd, en tbs met dwangverpleging aangewezen is met het oog op een zo duurzaam mogelijke beperking van het recidiverisico en ter bescherming van het slachtoffer. In een aanvullende strafoverweging heeft het hof voorts beschreven dat de verdachte in hoger beroep enig inzicht leek te hebben gekregen in het bewezen verklaarde handelen en na overleg met haar raadsman te kennen heeft gegeven mee te willen werken aan nieuw gedragsdeskundig onderzoek. Daaropvolgend heeft het hof evenwel overwogen dat, wanneer het hof doorvraagt en de verdachte uitlegt wat het onderzoek inhoudt, de verdachte zegt dat ze heel gezond is, geen behandeling nodig heeft en er niet hoeft te worden gepraat. Op grond daarvan heeft het hof geoordeeld dat onvoldoende is gebleken dat de verdachte daadwerkelijk bereid is aan gedragsdeskundig pro justitia onderzoek medewerking te verlenen. Een nieuw onderzoek naar de persoon van de verdachte heeft het hof daarom niet van meerwaarde en derhalve niet noodzakelijk geacht.

2.26

Daarmee heeft het hof de oplegging van tbs met dwangverpleging mijns inziens niet onbegrijpelijk en bovendien toereikend gemotiveerd. Het is juist dat in het arrest niet in het bijzonder is ingegaan op de gebreken die volgens de verdediging aan de deskundigenrapportage zouden kleven. Hetgeen in dat verband is aangevoerd heeft het hof kennelijk niet opgevat als uitdrukkelijk onderbouwd standpunt, op grond waarvan het uit hoofde van art. 359 lid 2, tweede volzin, Sv responsieplichtig zou zijn. Dat impliciete oordeel komt mij evenmin onbegrijpelijk voor. Anders dan het middel veronderstelt, lees ik in de stukken van het geding namelijk niet dat de verdediging op de terechtzitting in hoger beroep het standpunt heeft betrokken dat de rapportages niet kunnen “dienen ter motivering van de oplegging van de maatregel van TBS”. Weliswaar is door de verdediging kritiek geuit op de gedateerdheid en de wijze van totstandkoming van de rapportages, maar een ondubbelzinnige conclusie is daaraan niet verbonden. Verder geldt – zoals ik bij het eerste middel reeds besprak - dat de deskundigenrapportages dateren van 1 maart 2024, terwijl het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep voor het laatst op 10 februari 2025 opnieuw is aangevangen en het arrest is gewezen op 24 februari 2025. De rapportages waren daarmee ten tijde van het onderzoek ter terechtzitting dat tot oplegging van tbs met dwangverpleging heeft geleid en op het moment van oplegging van de maatregel zelf, dus minder dan een jaar oud. Daarmee is voldaan aan de eisen die art. 37a lid 3 Sr daaraan stelt.

2.27

Het punt over de overneming van de overwegingen van de rechtbank dat – in de woorden van de steller van het middel – “eerdere zorgmachtigingen niet gewerkt zouden hebben”, snijdt tot besluit geen hout. Daarbij zij allereerst aangetekend dat de overgenomen overwegingen inhouden dat wordt afgezien van het verlenen van een zorgmachtiging, “omdat reeds eerder een zorgmachtiging is verleend en verdachte zich ondanks deze behandeling schuldig heeft gemaakt aan soortgelijke feiten”. In het vonnis wordt dus gerept van één eerdere zorgmachtiging die niet het beoogde effect heeft gehad, niet van meerdere zorgmachtigingen. De klacht miskent voorts dat het hof tot dat oordeel heeft kunnen komen, onafhankelijk van het door het openbaar ministerie ten aanzien daarvan ingenomen standpunt. Immers heeft deskundige [deskundige 2] , als medeopsteller van de rapportage, op de terechtzitting in eerste aanleg van 30 april 2024 verklaard dat “sprake is van een eerdere identieke zaak en een zorgmachtiging” en dat die aanpak geen effect heeft gehad. Daar komt nog bij dat het hof, door zich aan te sluiten bij de overwegingen van de rechtbank, tevens heeft afgezien van het verlenen van een zorgmachtiging omdat “een zo duurzaam mogelijke beperking van het recidiverisico en de bescherming van het slachtoffer bij de maatregel van terbeschikkingstelling nadrukkelijker een (eind)doel zijn dan bij een zorgmachtiging”. Die gronden kunnen de beslissing om tbs met dwangverpleging te verkiezen boven een zorgmachtiging zelfstandig dragen, om welke reden de klacht hoe dan ook niet tot cassatie kan leiden.

2.28

Ook het tweede middel faalt integraal.

3 Slotsom

3.1

Beide middelen falen en kunnen worden afgedaan met een aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering.

3.2

Ambtshalve merk ik op dat de Hoge Raad uitspraak zal doen nadat de redelijke termijn voor de behandeling van de zaak, zoals bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM, na 6 juli 2026 is overschreden. Aangezien aan de verdachte sancties zijn opgelegd die zich naar hun aard niet lenen voor vermindering, kan de Hoge Raad volstaan met het oordeel dat sprake is van overschrijding van de redelijke termijn.[_11eb01a9-3ed7-4b45-85d0-aa522810db3d] Andere gronden die ambtshalve tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven heb ik evenmin aangetroffen.

3.3

Deze conclusie strekt verwerping van het beroep.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG

Voetnoten

  1. Met weglating van voetnoten.
  2. Toetsing aan (enkel) het verdedigingsbelang is niet aan de orde. Het verzoek is niet bij appelschriftuur gedaan – er is geen appelschriftuur ingediend -, en evenmin zijn de deskundigen en getuige mee naar de zitting genomen.
  3. Vgl. HR 1 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1496, rov. 2.8, NJ 2014/441, m. nt. M.J. Borgers.
  4. Vgl. HR 1 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1496, rov. 2.61, NJ 2014/441, m. nt. M.J. Borgers.
  5. De raadsman heeft zijn verzoek een voorwaardelijk verzoek genoemd, dat enkel aan de orde is als het hof de rapporten daadwerkelijk wil gebruiken. In de reeds ter terechtzitting genomen beslissing van het hof ligt besloten dat het hof zal overgaan tot het gebruik van die rapportages. Dat heeft het hof bij arrest ook daadwerkelijk gedaan.
  6. Dat is conform de in art. 37a lid 3 Sr opgenomen termijn voor dagtekening van gedragsdeskundig advies dat in beginsel nodig is voor de oplegging van tbs.
  7. Een blik over de papieren muur leert dat dit niet helemaal juist is. Uit de rapportages blijkt dat zowel de psychiater als de psycholoog met de verdachte heeft gesproken, maar dat zij weigerde mee te werken aan gedragsdeskundig onderzoek. De psychiater rapporteert dat de psychopathologie zo duidelijk aanwezig is dat – ondanks deze beperking – de in de opdracht gestelde vragen toch kunnen worden beantwoord. De psycholoog schrijft dat een deel van de diagnose wel helder is geworden en dat het mogelijk is om de doorwerking van de stoornis op de ten laste gelegde stalking te analyseren.
  8. Daaraan zou enkel tegemoet gekomen kunnen worden door een nieuw onderzoek, waaraan de verdachte zou moeten willen meewerken. Dat verzoek is evenwel door het hof afgewezen, terwijl over die beslissing in cassatie niet wordt geklaagd.
  9. Zie randnummer 2.2.
  10. Vgl. HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, rov. 3.6.2, NJ 2008/358, m. nt. P.A.M. Mevis.

Wetsartikelen in deze uitspraak

Samenhangende uitspraken

Deze uitspraak verwijst naar

Aangehaald in

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.