Uitspraak · Insolventierecht
Hoge Raad, 20 november 2026 – Insolventierecht: Wsnp
ECLI:NL:HR:2026:1954Zaaknummer 26/02267
- Instantie
- Hoge Raad
- Datum uitspraak
- 20 november 2026
- Publicatiedatum
- 20 november 2026
- Zaaknummer
- 26/02267
- Rechtsgebied
- Civiel recht, Insolventierecht
- Procedure
- Cassatie
- Uitkomst
- Vernietiging
- Hoofdwetsartikel
- Artikel 288 Fw
- Soort
- Uitspraak
Inhoudsindicatie
Insolventierecht. Wsnp. Afwijzing verzoek o.g.v. art. 288 lid 1, onder b en onder c, Fw. Verwerping beroep op hardheidsclausule (art. 288 lid 3 Fw). Rechts- en motiveringsklachten over afwijzing o.g.v. art. 288 lid 1, onder c, Fw en afwijzing beroep op hardheidsclausule.
De Hoge Raad:
- vernietigt het arrest van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch van 4 juni 2026;
- verwijst het geding naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden ter verdere behandeling en beslissing.
Dit arrest is gewezen door de raadsheren T.H. Tanja-van den Broek, als voorzitter, F.J.P. Lock en S.J. Schaafsma, en in het openbaar uitgesproken door de raadsheer F.R. Salomons op 20 november 2026.
Volledige tekst
Inhoud van de uitspraak
HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
CIVIELE KAMER
Nummer 26/02267
Datum 20 november 2026
ARREST
In de zaak van
[verzoeker],
wonende te [woonplaats],
VERZOEKER tot cassatie,
hierna: [verzoeker],
advocaat: T.E. Booms.
1 Procesverloop
Voor het verloop van het geding in feitelijke instanties verwijst de Hoge Raad naar:
a. het vonnis in de zaak 421238 FT RK 25.684 van de rechtbank Oost-Brabant van 7 april 2026;
b. het arrest in de zaak 200.368.124/01 van het gerechtshof 's-Hertogenbosch van 4 juni 2026.
[verzoeker] heeft tegen het arrest van het hof beroep in cassatie ingesteld.
De conclusie van de Advocaat-Generaal R.H. de Bock strekt tot vernietiging van het arrest van 4 juni 2026 en tot verwijzing.
2 Uitgangspunten en feiten
In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.
(i) In oktober 2023 heeft [verzoeker], samen met zijn toenmalige echtgenote, een nieuwbouwhuis gekocht. Het huis moest nog worden gebouwd. Rabobank heeft een hypotheek verstrekt voor de aankoop van de grond en € 391.348,20 verstrekt als bouwbudget ter financiering van de nog te bouwen woning. Het bouwbudget is gestort op een bouwrekening en [verzoeker] kon daarmee de facturen van het bouwbedrijf voldoen.
(ii) Enkele dagen later is [verzoeker] via LinkedIn benaderd door een zogenoemde costumer service en vervolgens overgehaald om USD 100,-- te betalen en in opdracht producten te reviewen. Hij kon hiermee winst maken. In eerste instantie gebruikte hij eigen geld om te investeren. Dit leverde een positief rendement op en de winst kwam in zijn crypto-wallet terecht. Vervolgens werd gevraagd om steeds opnieuw de eigen inleg in te zetten. [verzoeker] bleef geld storten, gelet op de belofte dat er meer geld verdiend kon worden. Toen het eigen geld op was, heeft [verzoeker], die bang was zijn eerdere investeringen te verliezen, het geld van de bouwrekening gebruikt om te investeren. [verzoeker] is hierdoor in betalingsproblemen geraakt.
(iii) Vanwege de ontstane betalingsproblemen is de woning in november 2024 verkocht. Daaruit is een restschuld van € 412.358,31 aan Rabobank ontstaan. [verzoeker] heeft daarnaast een preferente belastingschuld van € 33.239,--, omdat hij belastingaanslagen over de jaren 2023, 2024 en 2025 onbetaald heeft gelaten. De totale schuldenlast bedraagt € 445.597,31.
(iv) [verzoeker] heeft in de jaren 2023 en 2024 gewerkt als zelfstandige. Sinds 1 september 2024 werkt hij als IT-consultant in loondienst bij zijn huidige werkgever.
(v) [verzoeker] is in 2025 gescheiden. Hij is bij zijn ouders gaan inwonen.
(vi) Sinds 18 juni 2025 volgt [verzoeker] een minnelijk schuldsaneringstraject. Een buitengerechtelijke schuldregeling is niet bereikt, onder meer wegens het uitblijven van een reactie van Rabobank en het weigeren van medewerking door de belastingdienst.
[verzoeker] heeft de rechtbank verzocht de toepassing van de wettelijke schuldsaneringsregeling uit te spreken, met vaststelling van 18 juni 2025 als ingangsdatum. De rechtbank heeft het verzoek afgewezen.
Het hof[_593cd370-5c94-4435-a414-4dcab7f82e62] heeft het vonnis van de rechtbank bekrachtigd.
Het heeft geoordeeld dat [verzoeker] ten aanzien van het ontstaan van zijn schulden niet te goeder trouw is geweest in de zin van art. 288 lid 1, onder b, Fw. Het heeft in dat kader onder meer overwogen dat niet is gebleken dat aan de crypto-activiteiten van [verzoeker] enige noodzaak of uitzichtloosheid ten grondslag heeft gelegen en ook niet dat [verzoeker] zou zijn bedreigd of afgeperst. De uit deze activiteiten voortvloeiende financiële problematiek dient dan ook geheel voor rekening en risico van [verzoeker] te komen, aldus het hof. (rov. 3.6.2-3.6.4)
Daarnaast heeft het hof geoordeeld dat onvoldoende aannemelijk is dat [verzoeker] de voor hem uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen naar behoren zal gaan nakomen en zich zal gaan inspannen zoveel mogelijk baten voor de boedel te verwerven, zodat ook niet is voldaan aan de toelatingsvoorwaarde van art. 288 lid 1, onder c, Fw. Het hof heeft daartoe overwogen (rov. 3.6.5):
“[verzoeker] woont op dit moment bij zijn ouders in en betaalt hiervoor maandelijks een kostgeld van nagenoeg € 1.850,-. Deze afdracht is uitzonderlijk hoog en komt er in de praktijk op neer dat [verzoeker] niet alleen in de kosten van zijn levensonderhoud bijdraagt, maar daarnaast in feite zijn ouders financieel ondersteunt bij het aflossen van hun hypotheekschuld, een aflossing die zijn ouders voorafgaand aan de inwoning van [verzoeker] klaarblijkelijk op eigen kracht konden verrichten. Zonder daarbij te verwijzen naar enig schriftelijk bewijs heeft [verzoeker] bij gelegenheid van de mondelinge behandeling in hoger beroep gesteld dat de hoogte van dit kostgeld op advies, dan wel met goedkeuring van de gemeentelijke schuldhulpverlener zou zijn vastgesteld. [verzoeker] heeft voorts aangevoerd dat het kostgeld conform Nibud-normen is. Wat hier ook van zij, het hof is van oordeel dat [verzoeker] door het afdragen van een dergelijk buitensporig hoog bedrag aan kostgeld zijn schuldeisers benadeelt, daargelaten nog dat [verzoeker] bij gelegenheid van de mondelinge behandeling in hoger beroep nadrukkelijk te kennen heeft gegeven voornemens te zijn de afdrachten in de huidige vorm en omvang te continueren. Het hof is van oordeel dat een en ander onvoldoende blijk geeft van een saneringsgezinde grondhouding.”
Het beroep van [verzoeker] op de hardheidsclausule (art. 288 lid 3 Fw) heeft het hof verworpen. Daartoe heeft het overwogen dat [verzoeker] niet voldoet aan de vereisten van art. 288 lid 1, onder c, Fw. Toepassing van de hardheidsclausule kan uitsluitend betrekking hebben op omstandigheden als bedoeld in art. 288 lid 1, onder b, Fw, dan wel art. 288 lid 2, onder c, Fw. Een beoordeling van de door [verzoeker] in het kader van zijn beroep op de hardheidsclausule aangedragen omstandigheden ten aanzien van art. 288 lid 1, onder b, Fw kan volgens het hof dan ook in beginsel achterwege blijven. (rov. 3.6.6, eerste alinea) Vervolgens heeft het hof overwogen (rov. 3.6.6, tweede alinea):
“Derhalve ten overvloede overweegt het hof dat de in het kader van het beroep op de hardheidsclausule aangevoerde omstandigheden ook ontoereikend zijn voor een welslagen van dit beroep. Het hof is immers van oordeel dat er niet zozeer sprake is van bepaalde omstandigheden welke aan het ontstaan van de (deels) niet te goeder trouw ontstane schuldenlast hebben gelegen, maar (mogelijk ondoordachte) gedragingen en bijzonder riskante keuzes waarvan de nadelige financiële gevolgen geheel en al voor rekening en risico van [verzoeker] dienen te komen. Daarbij komt dat zelfs als sprake zou zijn van de door [verzoeker] geschetste panieksituatie waarin deze keuze gemaakt zou zijn, deze panieksituatie voortkomt uit het eerdere weloverwogen besluit van [verzoeker] tot het aangaan [van] een risicovol “crypto-avontuur”.”
3 Beoordeling van het middel
3.1.1 Onderdeel 1 van het middel bestrijdt het oordeel van het hof in rov. 3.6.5 (zie hiervoor in 2.3, derde alinea) dat onvoldoende aannemelijk is dat [verzoeker] de uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen naar behoren zal nakomen en zich zal inspannen zoveel mogelijk baten voor de boedel te verwerven, zodat niet is voldaan aan de toelatingsvoorwaarde van art. 288 lid 1, onder c, Fw.
3.1.2 Onderdeel 1.1 betoogt allereerst dat het hof uitgaat van een te strenge rechtsopvatting over de vraag wanneer iemand saneringsgezind is in de zin van art. 288 lid 1, onder c, Fw. Het hof heeft miskend dat iemand die zich volledig gedraagt in lijn met de door zijn schuldhulpverleners gestelde kaders (in beginsel) niet kan worden geweigerd op de grond dat hij toerekenbaar tekort zal schieten in het nakomen van zijn verplichtingen, aldus de toelichting op de klacht.
Dit betoog gaat niet op. Uit de omstandigheid dat een schuldenaar zich tot dusverre heeft gedragen in overeenstemming met de hem door zijn schuldhulpverleners gestelde kaders, volgt niet zonder meer dat de schuldenaar de verplichtingen die voortvloeien uit de toepassing van de schuldsaneringsregeling zal nakomen. Voor die beoordeling zijn alle omstandigheden van het geval van belang.
3.1.3 Onderdeel 1.1 en onderdeel 1.2 betogen verder dat het oordeel van het hof dat niet is voldaan aan de toelatingsvoorwaarde van art. 288 lid 1, onder c, Fw, onvoldoende begrijpelijk is gemotiveerd, omdat het hof voorbijgaat aan een aantal essentiële stellingen van [verzoeker]. Het gaat onder meer om de volgende stellingen:
- het kostgeld dat [verzoeker] maandelijks aan zijn ouders afdraagt, wordt volledig betaald uit het vrij te laten bedrag en niet uit het inkomen dat gereserveerd wordt voor de schuldeisers, zodat zij niet worden benadeeld;
- het vrij te laten bedrag is voor [verzoeker] berekend door zijn schuldhulpverlener;
- de originele kostgeldberekening van € 1.850,-- is – op instructie en met goedkeuring van de gemeentelijke schuldhulpverlener – gemaakt op basis van de daarvoor beschikbare Nibud-richtlijnen;
- inmiddels heeft de schuldhulpverlener een nieuwe berekening voor het vrij te laten bedrag gemaakt, waarbij dit naar beneden is bijgesteld;
- [verzoeker] heeft daarop, na onderhandeling met zijn ouders, nog dezelfde maand ook het door hem betaalde kostgeld verlaagd van € 1.850,-- naar € 1.300,-- per maand, zodat hij binnen het vrij te laten bedrag blijft.
3.1.4 De hiervoor in 3.1.3 weergegeven klachten slagen. Het hof gaat in rov. 3.6.5 ervan uit dat [verzoeker] nog steeds € 1.850,-- per maand aan kostgeld aan zijn ouders betaalt. [verzoeker] heeft echter voorafgaand aan de mondelinge behandeling in hoger beroep aanvullende stukken ingediend. Deze maken, naar blijkt uit rov. 2.3 van het bestreden arrest, deel uit van het procesdossier. Bijlage 3 van deze stukken houdt in dat het vrij te laten bedrag per maart 2026 is verlaagd en dat [verzoeker] sindsdien een bedrag van € 1.300,-- per maand aan kostgeld aan zijn ouders betaalt. Tijdens de mondelinge behandeling heeft [verzoeker] dienovereenkomstig verklaard dat het vrij te laten bedrag is aangepast, zodat ook het kostgeld moest worden aangepast. In het licht van deze stukken en verklaring is onbegrijpelijk dat het hof ervan uitgaat dat [verzoeker] ten tijde van de beslissing nog altijd € 1.850,-- per maand aan zijn ouders betaalde.
De overwegingen van het hof (i) dat wat er ook zij van de stelling van [verzoeker] dat de hoogte van het kostgeld op advies, dan wel met goedkeuring van de gemeentelijke schuldhulpverlener en volgens de Nibud-normen is vastgesteld, [verzoeker] door het afdragen van “een dergelijk buitensporig hoog bedrag” aan kostgeld zijn schuldeisers benadeelt en (ii) dat [verzoeker] bij gelegenheid van de mondelinge behandeling nadrukkelijk te kennen heeft gegeven voornemens te zijn de afdrachten in de huidige vorm en omvang te continueren, kunnen evenmin in stand blijven, reeds op de grond dat ook deze overwegingen berusten op de aanname dat het om een bedrag van € 1.850,-- per maand gaat.
Voor het overige behoeven de onderdelen 1.1 en 1.2 geen behandeling.
3.2.1 Nu het oordeel dat [verzoeker] niet voldoet aan de eisen van art. 288 lid 1, onder c, Fw niet in stand blijft (zie hiervoor in 3.1.4), heeft [verzoeker] belang bij behandeling van onderdeel 2, dat zich richt tegen de verwerping van het beroep op de hardheidsclausule in rov. 3.6.6, tweede alinea, van het bestreden arrest. Immers, dat oordeel draagt de afwijzing van het verzoek op grond van art. 288 lid 1, onder b, Fw.
3.2.2 Onderdeel 2 is gericht tegen het oordeel van het hof dat het beroep van [verzoeker] op de hardheidsclausule niet kan slagen, omdat niet zozeer sprake is van bepaalde omstandigheden die aan het ontstaan van de (deels) niet te goeder trouw ontstane schuldenlast hebben gelegen, maar (mogelijk ondoordachte) gedragingen en bijzonder riskante keuzes waarvan de nadelige financiële gevolgen geheel en al voor rekening en risico van [verzoeker] dienen te komen.
Onderdeel 2.1 klaagt dat het oordeel van het hof blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting, omdat het een te nauw begrip hanteert van de voor de toepassing van de hardheidsclausule vereiste omstandigheden. Met de door het hof gehanteerde interpretatie van de term ‘omstandigheden’ wordt een beroep op de hardheidsclausule afgesneden in een veelheid van gevallen waarin de wetgever dat beroep heeft willen openstellen, aldus de klacht.
Onderdeel 2.2 klaagt dat het oordeel van het hof ook blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting omdat het hof de verwerping van het beroep op de hardheidsclausule baseert op het niet te goeder trouw (laten) ontstaan van de schulden, hetgeen juist is wat met een beroep op de hardheidsclausule kan worden geheeld. Verder klaagt het onderdeel dat het oordeel onvoldoende begrijpelijk is gemotiveerd, omdat het hof niet uiteenzet welke andere redenen ertoe leiden dat het beroep op de hardheidsclausule wordt afgewezen.
Onderdeel 2.3 klaagt tot slot dat het hof niet is ingegaan op de volgende stellingen:
- de omstandigheden die aanleiding hebben gegeven tot het ontstaan van de schulden zijn gelegen in een problematisch huwelijk en de gevolgen van cybercriminaliteit;
- het huwelijk is inmiddels beëindigd via een echtscheiding;
- [verzoeker] maakt geen nieuwe schulden;
- [verzoeker] heeft zijn financiële situatie verder gestabiliseerd, door zijn onderneming in te ruilen voor een goede vaste fulltime baan, bij zijn ouders in te wonen, zich strikt te houden aan de geldende financiële afspraken en feitelijk al te leven conform de verplichtingen die gelden binnen de wettelijke schuldsaneringsregeling, onder meer door te leven van het vrij te laten bedrag en al het meerdere structureel te reserveren voor zijn schuldeisers; en
- deze structurele gedragsverandering wordt bevestigd door de betrokken schuldhulpverleners.
3.2.3 De hiervoor in 3.2.2 weergegeven klachten slagen. Op grond van art. 288 lid 3 Fw kan een schuldenaar die niet te goeder trouw is ten aanzien van het ontstaan of onbetaald laten van zijn schulden, en dus niet aan de toelatingsvoorwaarde van art. 288 lid 1, onder b, Fw voldoet, toch worden toegelaten tot de schuldsaneringsregeling, als voldoende aannemelijk is dat hij de omstandigheden die bepalend zijn geweest voor het ontstaan of onbetaald laten van zijn schulden, onder controle heeft gekregen. Het oordeel van het hof komt erop neer dat de door [verzoeker] gemaakte keuzes die tot het ontstaan van de schulden hebben geleid en die meebrengen dat niet is voldaan aan de toelatingsvoorwaarde van art. 288 lid 1, onder b, Fw, tevens in de weg staan aan een beroep op de hardheidsclausule. Voor zover in dat oordeel besloten ligt dat de door [verzoeker] omtrent zijn huidige leefwijze aangevoerde omstandigheden (zie hiervoor in 3.2.2, laatste alinea) niet van belang zijn, heeft het hof blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. Hieruit zou immers kunnen worden afgeleid dat [verzoeker] de omstandigheden die bepalend zijn geweest voor het ontstaan of onbetaald laten van zijn schulden, onder controle heeft gekregen. Indien het hof de door [verzoeker] aangevoerde omstandigheden van belang heeft geacht, maar niet toereikend voor een geslaagd beroep op de hardheidsclausule, heeft het zijn oordeel onvoldoende gemotiveerd.[_e28972c0-bb14-4d75-aa76-c0b1473747df]
4 Beslissing
De Hoge Raad:
- vernietigt het arrest van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch van 4 juni 2026;
- verwijst het geding naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden ter verdere behandeling en beslissing.
Dit arrest is gewezen door de raadsheren T.H. Tanja-van den Broek, als voorzitter, F.J.P. Lock en S.J. Schaafsma, en in het openbaar uitgesproken door de raadsheer F.R. Salomons op 20 november 2026.
Voetnoten
- Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 4 juni 2026, ECLI:NL:GHSHE:2026:1484.
- Vgl. HR 28 januari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BO4931, rov. 3.5 en HR 20 november 2015, ECLI:NL:HR:2015:3338, rov. 3.4.3.
Wetsartikelen in deze uitspraak
Samenhangende uitspraken
- ECLI:NL:PHR:2026:913 http://psi.rechtspraak.nl/conclusie
- ECLI:NL:GHSHE:2026:1484 http://psi.rechtspraak.nl/cassatie
Deze uitspraak verwijst naar
Aangehaald in
- ECLI:NL:PHR:2026:913 Parket bij de Hoge Raad, 25 september 2026 (insolventierecht)
- ECLI:NL:GHSHE:2026:1484 Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 4 juni 2026 (insolventierecht)
Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.