Uitspraak · Burgerlijk procesrecht

Gerechtshof Den Haag, 10 november 2026 – schorsingsincident: Tenuitvoerlegging van het bestreden vonnis

ECLI:NL:GHDHA:2026:3164Zaaknummer 200.370.567/01

Instantie
Gerechtshof Den Haag
Datum uitspraak
10 november 2026
Publicatiedatum
17 november 2026
Zaaknummer
200.370.567/01
Rechtsgebied
Civiel recht, Burgerlijk procesrecht
Procedure
Hoger beroep, Tussenuitspraak
Hoofdwetsartikel
Artikel 351 Rv
Zittingsplaats
Den Haag
Soort
Uitspraak

Inhoudsindicatie

schorsingsincident. Tenuitvoerlegging van het bestreden vonnis geschorst ex art 351 Rv

Het hof:

  • schorst de tenuitvoerlegging van het eindvonnis van de rechtbank Rotterdam van 15 april 2026 tot de einduitspraak in hoger beroep, en wel voor zover de Gemeente in rov. 4.2 van het vonnis is veroordeeld tot het vestigen van een erfpachtrecht geldend tot en met 30 september 2036 ten gunste van [geïntimeerde] op het daarin genoemde perceel en de daarin genoemde voorwaarden; verklaart dit arrest tot zover uitvoerbaar bij voorraad;
  • houdt de beslissing over de kosten van het incident aan tot het eindarrest;
  • verwijst de zaak naar de rol van 22 december 2026 voor memorie van grieven.

Dit arrest is gewezen door mr. F.W.J. Meijer, mr. E.H. Schulten en mr. R.F. Groos en in het openbaar uitgesproken op 10 november 2026 in aanwezigheid van de griffier.

Volledige tekst

Inhoud van de uitspraak
  1. 1 Het schorsingsincident in het kort
  2. 2 Procesverloop in hoger beroep
  3. 3 De feiten
  4. 4 Vordering tot schorsing op grond van artikel 351 Rv en het verweer
  5. 5 Beoordeling van het incident

GERECHTSHOF DEN HAAG

Civiel recht

Team Handel

Zaaknummer hof : 200.370.567/01

Zaak- en rolnummer rechtbank : C/10/671550 / HA ZA 24-24

Arrest van 10 november 2026 in het schorsingsincident

in de zaak van

Gemeente Dordrecht,

zetelend in Dordrecht,

appellante,eiseres in het schorsingsincident,

advocaat: mr. E.A. van der Lugt, kantoorhoudend in Dordrecht,

tegen

[geïntimeerde] ,

wonend in [woonplaats],

geïntimeerde,verweerder in het schorsingsincident,

advocaat: mr. M. van Weeren , kantoorhoudend in Amsterdam.

Het hof noemt partijen hierna de Gemeente en [geïntimeerde].

1 Het schorsingsincident in het kort

1.1

De rechtbank heeft de Gemeente, voor zover thans van belang, veroordeeld om over te gaan tot heruitgifte van het inmiddels verlopen erfpachtrecht van [geïntimeerde] voor een periode tot en met 30 september 2036.

1.2

De Gemeente vordert schorsing van de tenuitvoerlegging van deze beslissing tot de einduitspraak in hoger beroep.

1.3

Het hof wijst de vordering van de Gemeente toe. Dit betekent dat de einduitspraak van het hof moet worden afgewacht.

2 Procesverloop in hoger beroep

2.1

Het verloop van de procedure in hoger beroep blijkt uit de volgende stukken:

  • de dagvaarding van 10 juni 2026, waarmee de Gemeente in hoger beroep is gekomen van het eindvonnis van 15 april 2026 en het tussenvonnis van 29 januari 2025 van de rechtbank Rotterdam;
  • het in de appeldagvaarding opgeworpen incident tot gedeeltelijke schorsing van de tenuitvoerlegging van de einduitspraak;
  • de conclusie van antwoord in het incident.

3 De feiten

3.1

Op een bedrijventerrein van de Gemeente heeft [geïntimeerde] een perceel grond aan de [adres] (hierna: het perceel) in erfpacht gehad voor bepaalde tijd tot 1 april 2024. Op dit perceel staan opstallen. [geïntimeerde] oefent hier zijn garagebedrijf uit (een schadeherstelbedrijf). De Gemeente heeft het erfpachtrecht per genoemde datum opgezegd in verband met plannen voor herontwikkeling van het bedrijventerrein. Aan [geïntimeerde] is de ontruiming aangezegd per 2 april 2024. [geïntimeerde] heeft het perceel niet ontruimd.

3.2

De rechtbank heeft onder meer geoordeeld en beslist (i) dat de Gemeente bij de opzegging in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel en daarmee onrechtmatig tegenover [geïntimeerde] als zittende erfpachter heeft gehandeld door onvoldoende rekening te houden met zijn belangen, (ii) dat de Gemeente daarom moet overgaan tot heruitgifte van het erfpachtrecht voor een periode tot en met 30 september 2036 en (iii) dat de Gemeente tot die tijd het pand op het perceel niet mag slopen. De rechtbank heeft deze beslissingen uitvoerbaar bij voorraad verklaard. De rechtbank heeft daartoe overwogen: “Het vonnis wordt zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad verklaard. De daartoe strekkende vordering (in conventie) is op de wet gegrond en door de gemeente niet bestreden.”

4 Vordering tot schorsing op grond van artikel 351 Rv en het verweer

4.1

De Gemeente vordert schorsing van de tenuitvoerlegging van het eindvonnis tot de einduitspraak in hoger beroep, voor zover het de veroordeling betreft tot vestiging van het erfpachtrecht ten gunste van [geïntimeerde] tot en met 30 september 2036.

Onderbouwing door de Gemeente

4.2

Volgens de Gemeente heeft de rechtbank deze veroordeling uitvoerbaar bij voorraad verklaard zonder dat enige kenbare belangenafweging heeft plaatsgevonden. De Gemeente heeft echter wel degelijk hiertegen uitdrukkelijk verweer gevoerd (bij conclusie van antwoord nr. 149). De rechtbank heeft dit kennelijk gemist of genegeerd. Dit gebrek rechtvaardigt reeds schorsing van de uitvoerbaarheid bij voorraad. Een belangenafweging zou bovendien in het voordeel van de Gemeente moeten uitvallen, nu [geïntimeerde] geen voldoende concreet belang heeft bij onmiddellijke tenuitvoerlegging. De Gemeente heeft bij de rechtbank toegezegd geen sloop- en/of ontruimingsmaatregelen te treffen zolang de procedure loopt. De Gemeente is bij eindvonnis verboden om te slopen voor 1 oktober 2036. Hieraan zal de Gemeente zich houden gedurende het hoger beroep. [geïntimeerde] kon en kan zijn bedrijf gewoon blijven uitoefenen op het perceel en betaalt daar niets voor aan de Gemeente.

4.3

Uitvoering van de veroordeling betekent dat een zakelijk recht wordt gevestigd dat wordt ingeschreven in de openbare registers en aan [geïntimeerde] een sterke goederenrechtelijke positie geeft. Een gevestigd erfpachtrecht werkt tegenover derden en kan worden bezwaard, worden overgedragen en onderdeel worden van verdere rechtsverhoudingen Mocht het hof het eindvonnis vernietigen, dan kan de erfpacht niet zonder meer eenzijdig en zonder financiële gevolgen worden teruggedraaid. Er bestaat kans op schadeplichtigheid van de Gemeente, terwijl de feitelijke situatie gedurende de looptijd van de erfpacht kan veranderen als gevolg van bebouwing en investering. De Gemeente moet kortom worden beschermd tegen moeilijk onomkeerbare juridische en feitelijke gevolgen.

4.4

Hier staat tegenover dat [geïntimeerde] geen voldoende concreet belang heeft bij onmiddellijke tenuitvoerlegging van deze veroordeling. De Gemeente herhaalt dat het zich zal houden aan het sloop- en ontruimingsverbod gedurende de procedure in hoger beroep. [geïntimeerde] kan, zoals gezegd, gedurende deze periode zijn bedrijf gewoon blijven uitoefenen op het perceel en betaalt daar niets voor aan de Gemeente.

Verweer van [geïntimeerde]

4.5

heeft de vordering bestreden. Er is geen sprake van een kennelijke misslag die tot schorsing moet leiden. Een belangenafweging valt in zijn voordeel uit. Hij exploiteert zijn onderneming nu zonder goederenrechtelijke titel of bescherming en is geheel afhankelijk van het gedogen door de Gemeente. Hij bevindt zich aldus in een kwetsbare positie. Als gevolg van de handelwijze van de Gemeente (het laten aflopen van het erfpachtrecht zonder mee te werken aan heruitgifte), is de hypotheekverlening van [geïntimeerde] opgezegd en opgeëist met alle zware gevolgen daarvan voor hem. Zonder erfpacht loopt [geïntimeerde] het risico dat, bij wijzigingen in beleid of de markt, de Gemeente het gedogen van zijn aanwezigheid beëindigt of nieuwe voorwaarden stelt, terwijl hij geen zakelijk recht heeft om zich op te beroepen. Hij heeft bovendien substantiële investeringen gedaan in bebouwing en inrichting (waaronder een vergunde aanbouw), die juist in het kader van een langdurig erfpachtrecht hun waarde hebben. Zijn belang is daarom niet beperkt tot het feitelijk mogen blijven zitten, maar ziet op rechtszekerheid, goederenrechtelijke bescherming en de mogelijkheid om het perceel tot 2036 duurzaam te blijven exploiteren.

4.6

Het belang van de Gemeente bij schorsing is in feite beperkt tot uitstel van de vestiging van erfpacht. De Gemeente wijst slechts op abstracte, hypothetische risico’s (moeilijkheid van terugdraaiing, mogelijke schadeplichtigheid en mogelijke verandering door bebouwing). Concrete financiële problemen of restitutierisico worden niet gesteld en onderbouwd. Bebouwing is slechts mogelijk na publiekrechtelijke en privaatrechtelijke toestemming, hetgeen juist in de erfpachtvoorwaarden is bepaald.

5 Beoordeling van het incident

Maatstaf [_e5af85d8-ea7a-49a8-ba0c-072e2c373e1f]

5.1

Uitgangspunt is dat een uitgesproken veroordeling, hangende een hogere voorziening, uitvoerbaar dient te zijn en ten uitvoer kan worden gelegd.

5.2

Afwijking van dit uitgangspunt kan worden gerechtvaardigd door omstandigheden die meebrengen dat het belang van de veroordeelde bij behoud van de bestaande toestand zolang niet op het door hem ingestelde rechtsmiddel is beslist, ook gegeven dit uitgangspunt, zwaarder weegt dan het belang van degene die de veroordeling in de ten uitvoer te leggen uitspraak heeft verkregen. Bij de toepassing hiervan moet worden uitgegaan van de beslissingen in de ten uitvoer te leggen uitspraak en van de daaraan ten grondslag liggende vaststellingen en oordelen, en blijft de kans van slagen van het tegen die beslissing aangewende rechtsmiddel buiten beschouwing, met dien verstande dat de rechter in zijn oordeelsvorming kan betrekken of de ten uitvoer te leggen beslissing(en) berust(en) op een kennelijke misslag.

5.3

Indien de beslissing over de uitvoerbaarheid bij voorraad in de ten uitvoer te leggen uitspraak is gemotiveerd, moet de eiser of verzoeker, afgezien van het geval dat deze beslissing berust op een kennelijke misslag, aan zijn vordering of verzoek feiten en omstandigheden ten grondslag leggen die bij het nemen van deze beslissing niet in aanmerking konden worden genomen doordat zij zich eerst na de betrokken uitspraak hebben voorgedaan en die kunnen rechtvaardigen dat van die eerdere beslissing wordt afgeweken.

Toepassing in dit geval

5.4

De omstandigheid dat de rechtbank niet, althans niet kenbaar, is ingegaan op het verweer van de Gemeente tegen de gevorderde tenuitvoerlegging bij voorraad, betekent niet dat reeds hierom (vanwege een kennelijke misslag) de uitvoerbaar bij voorraadverklaring moet worden geschorst. Het betekent slechts dat de in rov. 5.3 omschreven situatie zich niet voordoet. Het hof zal daarom de belangen van partijen afwegen om te beoordelen of van het onder 5.1 vermelde uitgangspunt moet worden afgeweken.

Belangenafweging valt uit in het voordeel van de Gemeente

De belangen van de Gemeente

5.5

De Gemeente heeft met juistheid aangevoerd dat uitvoering van de veroordeling betekent dat een zakelijk recht van erfpacht wordt gevestigd dat wordt ingeschreven in de openbare registers, werkt tegenover derden, kan worden bezwaard, worden overgedragen en onderdeel kan worden van verdere rechtsverhoudingen; dat dit recht bij vernietiging van het vonnis niet zonder meer eenzijdig en zonder financiële gevolgen en mogelijke verplichting tot schadevergoeding kan worden teruggedraaid. Dit vormen naar het oordeel van het hof zwaarwegende belangen. De omstandigheid dat voren omschreven risico’s tot dusver abstract en hypothetisch zijn, volgt uit de aard van de zaak en maakt deze risico’s zeker niet denkbeeldig.

De belangen van [geïntimeerde]

5.6

Daartegenover zijn de door [geïntimeerde] aangevoerde concrete belangen bij (onmiddellijke) uitvoering van de veroordeling tot vestiging van het erfpachtrecht, naast zijn beroep op het onder 5.1 vermelde uitgangspunt, onvoldoende.

5.7

[geïntimeerde] miskent met zijn verweer onder meer dat de door de rechtbank verleende mogelijkheid tot tenuitvoerlegging van het nog niet onherroepelijke eindvonnis niet verder reikt dan de looptijd van de procedure in hoger beroep. Het hof gaat immers een nieuwe eindbeslissing nemen. Onbekend is wat deze zal zijn. Uitvoering van het eindvonnis van de rechtbank geeft aan [geïntimeerde] daarom niet de zekerheid dat hij het perceel tot in het jaar 2036 duurzaam kan blijven exploiteren op basis van een recht van erfpacht. Dit laatste is dus niet een belang dat in dit schorsingsincident moet worden afgewogen tegenover het belang van de Gemeente.

5.8

Het belang van [geïntimeerde] is wél dat hij in ieder geval voorlopig (totdat het hof eindarrest wijst) de mogelijkheid houdt om zijn bedrijf op het perceel te blijven uitoefenen. Hiervoor is heruitgifte van het erfpachtrecht niet vereist, mede gelet op de uitdrukkelijke toezegging van de Gemeente dat zij gedurende het hoger beroep geen sloop- en/of ontruimingsmaatregelen zal treffen en dat [geïntimeerde] zijn bedrijf gewoon mag blijven uitoefenen op het perceel. Het hof gaat ervan uit dat de Gemeente (als overheidslichaam) zich aan deze toezegging zal houden. Dit betekent dat de voortzetting van het bedrijf van [geïntimeerde] in zoverre is gewaarborgd.

5.9

Naast dit ‘rechtszekerheidbelang’ heeft [geïntimeerde] als zijn belangen aangevoerd (a) dat hij aanzienlijke investeringen heeft gedaan in de bebouwing en inrichting van zijn pand (waaronder een vergunde aanbouw) die juist in het kader van een langdurig erfpachtrecht hun waarde hebben. Verder (b) dat de hypotheekverlening van [geïntimeerde] is opgezegd en opgeëist met alle zware gevolgen daarvan voor hem, terwijl (c) hij zich zonder goederenrechtelijke bescherming in een kwetsbare positie bevindt.

5.10

Het hof overweegt over (a) en (b) en (c) nog als volgt. [geïntimeerde] heeft zijn investeringen gedaan op basis van een recht van erfpacht dat afliep op 1 april 2024, terwijl in de hypotheekakte was voorzien dat de erfpacht op het onderpand eindigde op genoemde datum. De geldlening is [geïntimeerde] toentertijd onder deze voorwaarden aangegaan. De omstandigheid dat de bank de uitstaande financiering met rente heeft opgeëist (volgens rov. 3.8 tussenvonnis € 58.009,75 + P.M) is hiervan een logisch gevolg. [geïntimeerde] heeft niet toegelicht in hoeverre het vestigen van een nieuw erfpachtrecht dat bij een ander oordeel in hoger beroep zal moeten vervallen of zal wijzigen hem (financieel) in een gunstiger situatie zou brengen dan voorzetting van zijn bedrijf op basis van gedogen door de Gemeente. De door hem gestelde kwetsbaarheid maakt dit niet anders. [geïntimeerde] heeft voor het overige zijn financiële problemen niet onderbouwd, zodat het hof met eventuele andere omstandigheden ter zake geen rekening kan houden.

Conclusie

5.11

Al met al weegt het belang van de Gemeente bij behoud van de bestaande situatie, zolang niet op het door haar ingestelde rechtsmiddel is beslist, aanmerkelijk zwaarder dan het belang van [geïntimeerde] bij voorlopige tenuitvoerlegging van het vonnis. Dit betekent dat het hof de vordering van de Gemeente zal toewijzen.

5.12

Het hof zal de beslissing over de kosten van het incident aanhouden totdat in hoger beroep een eindarrest wordt gewezen.

Beslissing

Het hof:

  • schorst de tenuitvoerlegging van het eindvonnis van de rechtbank Rotterdam van 15 april 2026 tot de einduitspraak in hoger beroep, en wel voor zover de Gemeente in rov. 4.2 van het vonnis is veroordeeld tot het vestigen van een erfpachtrecht geldend tot en met 30 september 2036 ten gunste van [geïntimeerde] op het daarin genoemde perceel en de daarin genoemde voorwaarden; verklaart dit arrest tot zover uitvoerbaar bij voorraad;
  • houdt de beslissing over de kosten van het incident aan tot het eindarrest;
  • verwijst de zaak naar de rol van 22 december 2026 voor memorie van grieven.

Dit arrest is gewezen door mr. F.W.J. Meijer, mr. E.H. Schulten en mr. R.F. Groos en in het openbaar uitgesproken op 10 november 2026 in aanwezigheid van de griffier.

Voetnoten

  1. HR 20-12-2019,ECLI:NL:HR:2019:2026, rov 5.8.

Wetsartikelen in deze uitspraak

Deze uitspraak verwijst naar

Gepseudonimiseerd gepubliceerd door de Rechtspraak (open data, publiek domein). Bron: uitspraken.rechtspraak.nl. Dit is geen juridisch advies.