Europese jurisprudentie
Dorobantu | ECLI:EU:C:2019:857
Hof van Justitie van de Europese Unie · 15 oktober 2019 · C-128/18
Over deze bron
Hieronder staat de Nederlandse tekst zoals gepubliceerd op EUR-Lex. De tekst is overgenomen uit de officiële bron; dit is geen door AI geschreven samenvatting. Raadpleeg de bron voor de oorspronkelijke opmaak en andere taalversies.
Volledige tekst van het arrest
Jur isprudentie
ARREST VAN HET HOF (Grote kamer)
15 oktober 2019 *
„Prejudiciële verwijzing – Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit
2002/584/JB Z – Europees aanhoudingsbevel – Gronden tot weigering van de tenuitvoerlegging –
Artikel 4 van het Handvest van de grondrech ten van de Europese Unie – Verbod van onmenselijke of
vernederende behandeling – Detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat – Beoordeling door
de uitvoerende rech terlijke autoriteit – Criteria”
In zaak C-128/18,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krach tens artikel 267 VWEU, ingediend door
het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg (hoogste rech terlijke instantie van de deelstaat
Hamburg, Duitsland) bij beslissing van 8 februari 2018, ingekomen bij het Hof op 16 februari 2018, in
de procedure betreffende de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd
tegen
Dumitru-Tudor Dorobantu
wijst
HET HOF (Grote kamer),
samengesteld als volgt: K . Lenaerts, president , R. Silva de Lapuerta, vicepresident , J.-C . Bonichot ,
A. Arabadjiev, E. Regan, M. Safjan (rapporteur) en P. G. Xuereb, kamerpresidenten, M. Ilešič,
J. Malenovský, L. Bay Larsen, K . Jürimäe, C . Lycourgos en N. Piçarra, rech ters,
advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,
griffier: D. Dit tert , hoofd van een administratieve eenheid,
gezien de stukken en na de terech t zit ting op 5 februari 2019,
gelet op de opmerkingen van:
– Dumitru-Tudor Dorobantu, vertegenwoordigd door G. Strate, J. Rauwald en O.-S. Lucke,
Rech tsanwälte,
– de Generalstaatsanwaltschaft Hamburg, vertegenwoordigd door G. Janson en B . von Laffert als
gemach tigden,
– de Duitse regering, aanvankelijk vertegenwoordigd door T. Henze, M. Hellmann en A. Berg,
vervolgens door M. Hellmann en A. Berg als gemach tigden,
* Procestaal: Duits.
NL
ECLI:EU:C:2019:857 1
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
– de Belgische regering, vertegenwoordigd door C . Van Lul, A. Honhon en J.-C . Halleux als
gemach tigden,
– de Deense regering, vertegenwoordigd door J. Nymann-Lindegren en M. S. Wolff als gemach tigden,
– Ierland, vertegenwoordigd door G. Hodge en A. Joyce als gemach tigden, bijgestaan door G. Mullan,
BL,
– de Spaanse regering, vertegenwoordigd door M. A. Sampol Pucurull als gemach tigde,
– de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door G. Palmieri als gemach tigde, bijgestaan door
S. Fiorentino en S. Faraci, avvocati dello Stato,
– de Hongaarse regering, vertegenwoordigd door M. Z . Fehér, G. Koós, G. Tornyai en M. M. Tátrai
als gemach tigden,
– de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door M. K . Bulterman en J. Langer als gemach tigden,
– de Poolse regering, vertegenwoordigd door B . Majczyna als gemach tigde,
– de Roemeense regering, vertegenwoordigd door C .-R. Canțăr, C .-M. Florescu, A. Wellman en
O.-C . Ichim als gemach tigden,
– de Europese Commissie, vertegenwoordigd door S. Grünheid en R. Troosters als gemach tigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terech t zit ting van 30 april 2019,
het navolgende
Ar rest
1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 4 van het Handvest van de
grondrech ten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) en van kaderbesluit 2002/584/JB Z van de
Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering
tussen de lidstaten (PB 2002, L 190, blz . 1), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JB Z van de Raad
van 26 februari 2009 (PB 2009, L 81, blz . 24) (hierna: „kaderbesluit 2002/584”).
2 Dit verzoek is ingediend in het kader van de tenuitvoerlegging in Duitsland van een Europees
aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd op 12 augustus 2016 door de Judecătorie Medgidia (rech ter in
eerste aanleg Medgidia, Roemenië) tegen Dumitru-Tudor Dorobantu met het oog op strafvervolging in
Roemenië.
Toepasselijk rec ht
EVRM
3 Het Europees Verdrag tot bescherming van de rech ten van de mens en de fundamentele vrijheden,
ondertekend te Rome op 4 november 1950 (hierna: „EVRM”), bepaalt in artikel 3, „Verbod van
foltering”:
„Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende
behandelingen of bestraffingen.”
ECLI:EU:C:2019:857 2
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
Recht van de Unie
Handvest
4 Artikel 4 van het Handvest , dat als opschrift „Het verbod van folteringen en van onmenselijke of
vernederende behandelingen of bestraffingen” draagt , bepaalt:
„Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende
behandelingen of bestraffingen.”
5 De toelich tingen bij het Handvest van de grondrech ten (PB 2007, C 303, blz . 17; hierna: „toelich tingen
bij het Handvest”) verduidelijken, wat betreft artikel 4 van het Handvest , dat „[h]et rech t van [dat
artikel] correspondeert met het rech t dat in het gelijkluidende artikel 3 van het EVRM is
gewaarborgd” en dat het „[o]vereenkomstig artikel 52, lid 3, van het Handvest [. . .] derhalve dezelfde
inhoud en reikwijdte als voornoemd artikel” heeft .
6 Artikel 52 van het Handvest , met als opschrift „Reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rech ten
en beginselen”, bepaalt in lid 3:
„Voor zover dit Handvest rech ten bevat die corresponderen met rech ten welke zijn gegarandeerd door
het [EVRM] zijn de inhoud en reikwijdte ervan dezelfde als die welke er door genoemd verdrag aan
worden toegekend. Deze bepaling verhindert niet dat het rech t van de Unie een ruimere bescherming
biedt .”
7 De toelich tingen bij het Handvest maken wat betreft artikel 52, lid 3, ervan duidelijk dat „[d]e
verwijzing naar het EVRM geldt zowel voor het Verdrag als voor de eraan gehech te protocollen”, dat
„[d]e inhoud en reikwijdte van de gewaarborgde rech ten [. . .] niet alleen [worden] bepaald door de
tekst van die instrumenten, maar ook door de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rech ten
van de Mens en door het Hof van Justitie van de Europese Unie”, dat „[d]e laatste zin van dit lid [. . .]
ertoe [strekt] de [Europese] Unie in staat te stellen ruimere bescherming te waarborgen”, en dat „[h]et
door het Handvest geboden beschermingsniveau [. . .] in ieder geval nooit lager [mag] zijn dan het
niveau dat door het EVRM wordt gewaarborgd”.
8 Artikel 53 van het Handvest , met het opschrift „Beschermingsniveau”, bepaalt:
„Geen van de bepalingen van dit Handvest mag worden uitgelegd als zou zij een beperking vormen van
of afbreuk doen aan de rech ten van de mens en de fundamentele vrijheden welke binnen hun
respectieve toepassingsgebieden worden erkend door het rech t van de Unie, het internationaal rech t
en de internationale overeenkomsten waarbij de Unie of alle lidstaten partij zijn, met name het
[EVRM], alsmede door de grondwet ten van de lidstaten.”
Kaderbesluit 2002/584
9 Artikel 1 van kaderbesluit 2002/584, met het opschrift „Verplich ting tot tenuitvoerlegging van het
Europees aanhoudingsbevel”, bepaalt:
„1. Het Europees aanhoudingsbevel is een rech terlijke beslissing die door een lidstaat wordt
uitgevaardigd met het oog op de aanhouding en de overlevering door een andere lidstaat van een
persoon die gezoch t wordt met het oog op strafvervolging of uitvoering van een tot vrijheidsbeneming
strekkende straf of maatregel.
ECLI:EU:C:2019:857 3
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
2. De lidstaten verbinden zich ertoe om, op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning en
overeenkomstig de bepalingen van dit kaderbesluit , elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te
leggen.
3. Dit kaderbesluit kan niet tot gevolg hebben dat de verplich ting tot eerbiediging van de grondrech ten
en de fundamentele rech tsbeginselen, zoals die zijn neergelegd in artikel 6 [VEU], wordt aangetast .”
10 In de artikelen 3, 4 en 4 bis van kaderbesluit 2002/584 worden de gronden tot verplich te en
facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel vermeld.
11 Artikel 5 van kaderbesluit 2002/584 bevat de garanties die de uitvaardigende lidstaat in bijzondere
gevallen dient te verstrekken.
12 Artikel 6 van kaderbesluit 2002/584 draagt het opschrift „Bevoegde rech terlijke autoriteiten” en luidt
als volgt:
„1. De uitvaardigende rech terlijke autoriteit is de rech terlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat
die bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen krach tens het rech t van de
uitvaardigende lidstaat .
2. De uitvoerende rech terlijke autoriteit is de rech terlijke autoriteit van de uitvoerende lidstaat die
bevoegd is het Europees aanhoudingsbevel uit te voeren krach tens het rech t van de uitvoerende
lidstaat .
[. . .]”
13 Artikel 7 van kaderbesluit 2002/584 draagt het opschrift „Inschakeling van de centrale autoriteit” en
bepaalt in lid 1:
„Iedere lidstaat kan één of, indien zijn rech tsorde daarin voorziet , meer centrale autoriteiten aanwijzen
om de bevoegde rech terlijke autoriteiten bij te staan.”
14 Artikel 15 van kaderbesluit 2002/584, „Beslissing over de overlevering”, van het kaderbesluit bepaalt:
„1. De uitvoerende rech terlijke autoriteit beslist , binnen de termijnen en onder de voorwaarden die in
dit kaderbesluit zijn gesteld, over de overlevering van de betrokkene.
2. Indien de uitvoerende rech terlijke autoriteit van oordeel is dat de door de uitvaardigende lidstaat
meegedeelde gegevens onvoldoende zijn om haar in staat te stellen een beslissing te nemen over de
overlevering, verzoekt zij dringend om aanvullende gegevens, met name in verband met de artikelen 3
tot en met 5 en artikel 8 en kan zij een uiterste datum voor de ontvangst ervan vaststellen, rekening
houdend met de noodzaak de in artikel 17 gestelde termijn in ach t te nemen.
3. De uitvaardigende rech terlijke autoriteit kan te allen tijde alle aanvullende dienstige inlich tingen aan
de uitvoerende rech terlijke autoriteit toezenden.”
15 In artikel 17 van kaderbesluit 2002/584, met het opschrift „Termijnen en modaliteiten van de beslissing
[over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel]”, wordt bepaald:
„1. Europese aanhoudingsbevelen worden met spoed behandeld en ten uitvoer gelegd.
2. Indien de gezoch te persoon met zijn overlevering instemt , zou de definitieve beslissing over de
tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel binnen tien dagen na deze instemming moeten
worden genomen.
ECLI:EU:C:2019:857 4
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
3. In de andere gevallen zou de definitieve beslissing over de tenuitvoerlegging van het Europees
aanhoudingsbevel binnen 60 dagen na de aanhouding van de gezoch te persoon moeten worden
genomen.
4. Indien het Europees aanhoudingsbevel in specifieke gevallen niet binnen de in de leden 2 en 3
bepaalde termijnen ten uitvoer kan worden gelegd, stelt de uitvoerende rech terlijke autoriteit de
uitvaardigende rech terlijke autoriteit daarvan onmiddellijk in kennis en met opgave van redenen. In
dat geval kunnen de termijnen met 30 dagen worden verlengd.
[. . .]”
Duits recht
Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland
16 In artikel 101, lid 1, tweede volzin, van het Grundgeset z für die Bundesrepublik Deutschland (grondwet
van de Bondsrepubliek Duitsland) van 23 mei 1949 (BGBl. 1949, blz . 1) is bepaald:
„Niemand kan tegen zijn wil worden afgehouden van de rech ter die de wet hem toekent .”
Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen
17 Bij de §§ 78 tot en met 83k van het Geset z über die internationale Rech tshilfe in Strafsachen (wet
inzake internationale rech tshulp in strafzaken) van 23 december 1982, zoals gewijzigd bij het
Europäische Haftbefehlsgeset z (wet inzake het Europees aanhoudingsbevel) van 20 juli 2006 (BGBl.
2006 I, blz . 1721) is kaderbesluit 2002/584 in Duits rech t omgezet .
18 § 73 van deze wet , zoals gewijzigd bij het Europäische Haftbefehlsgeset z , luidt:
„Bij gebreke van een verzoek daartoe zijn de verlening van rech tshulp en de overdrach t van gegevens
ontoelaatbaar wanneer zij in strijd zijn met wezenlijke grondbeginselen van de Duitse rech tsorde. In
het geval van een verzoek uit hoofde van het ach tste, het negende en het tiende deel is de rech tshulp
ontoelaatbaar wanneer zij in strijd is met de in artikel 6 VEU vervat te beginselen.”
Hoofdgeding en prejudiciële v ragen
19 Op 12 augustus 2016 heeft de Judecătorie Medgidia een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd
jegens Dorobantu, die de Roemeense nationaliteit heeft , met het oog op strafvervolging wegens
vermogensdelicten en valsheid in geschrifte (hierna: „Europees aanhoudingsbevel van 12 augustus
2016”).
20 Bij beschikkingen van 3 en 19 januari 2017 heeft het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg
(hoogste rech terlijke instantie van de deelstaat Hamburg, Duitsland) de overlevering van Dorobantu
aan de Roemeense autoriteiten ter tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel van
12 augustus 2016 rech tmatig verklaard.
21 Deze rech ter heeft daartoe de vereisten in herinnering geroepen die worden gesteld door het arrest van
het Hof van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru (C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198), volgens
welke de uitvoerende rech terlijke autoriteit om te beginnen moet beoordelen of er in de uitvaardigende
lidstaat sprake is van gebreken in de detentieomstandigheden die het zij structureel of fundamenteel
zijn, het zij bepaalde groepen personen raken, het zij bepaalde detentiecentra betreffen, en vervolgens
ECLI:EU:C:2019:857 5
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
nagaan of er zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat de
betrokken persoon vanwege de omstandigheden van zijn detentie in die lidstaat een reëel gevaar zal
lopen te worden onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling.
22 In het kader van het eerste deel van deze toets heeft het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg
onder meer op basis van arresten van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens over Roemenië
en een verslag van het Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschut z (federaal ministerie
van Justitie en Consumentenbescherming, Duitsland) vastgesteld dat er concrete aanwijzingen zijn
voor structurele en fundamentele gebreken in de detentieomstandigheden in Roemenië.
23 Na deze vaststelling heeft deze rech ter in het kader van het tweede deel van deze toets de gegevens
beoordeeld die zijn meegedeeld door met name de rech terlijke instantie die het betrokken
aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd en door de Minister Justiției (ministerie van Justitie, Roemenië)
over de detentieomstandigheden van Dorobantu in geval van zijn overlevering aan de Roemeense
autoriteiten.
24 In dat verband heeft het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg in aanmerking genomen dat
Dorobantu in het kader van voorlopige hech tenis tijdens zijn proces zou worden ondergebrach t in een
vierpersoonscel met een oppervlakte van 12,30 m2, 12,67 m2 of 13,50 m2, of in een tienpersoonscel met
een oppervlakte van 36,25 m2. Indien Dorobantu wordt veroordeeld tot een vrijheidsstraf, zou hij in
eerste instantie worden geplaatst in een penitentiaire inrich ting waarin elke gedetineerde beschikt over
een oppervlakte van 3 m2. Moch t hij daarna in het gesloten regime terech tkomen, dan zouden de
detentieomstandigheden dezelfde blijven, maar in het geval dat het open of halfopen regime op hem
wordt toegepast , zou hij worden geplaatst in een cel met 2 m2 oppervlakte per persoon.
25 Op basis van de arresten van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens van 22 oktober 2009,
Orchowski tegen Polen (CE:ECHR:2009:1022JUD001788504); 19 maart 2013, Blejuşcă tegen Roemenië
(CE:ECHR:2013:0319JUD000791010), en 10 juni 2014, Mihai Laurențiu Marin tegen Roemenië
(CE:ECHR:2014:0610JUD007985712), heeft het Hanseatisches Oberlandesgerich t Hamburg de
detentieomstandigheden in Roemenië aan een alomvat tende beoordeling onderworpen. Hij heeft
vastgesteld dat deze omstandigheden sinds 2014 zijn verbeterd, ook al beantwoordt een oppervlakte
van 2 m2 per persoon niet aan de vereisten die worden gesteld door de rech tspraak van het Europees
Hof voor de Rech ten van de Mens. De ontoereikende oppervlakte waarover gedetineerden beschikken,
wordt volgens hem ech ter tot op grote hoogte gecompenseerd door de andere
detentieomstandigheden. Bovendien heeft deze rech ter opgemerkt dat Roemenië een doeltreffend
mechanisme voor toezich t op de detentieomstandigheden heeft ingesteld.
26 Het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg heeft er voorts op gewezen dat de Dorobantu verweten
feiten in geval van weigering om hem aan de Roemeense autoriteiten over te leveren, ongestraft zouden
blijven, hetgeen in strijd zou zijn met de doelstelling om de doeltreffendheid van de strafrech tspleging
in de Unie te waarborgen.
27 Op grond van de beschikkingen van 3 en 19 januari 2017 van het Hanseatische Oberlandesgerich t
Hamburg heeft de Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (openbaar ministerie Hamburg, Duitsland)
ermee ingestemd dat Dorobantu aan de Roemeense autoriteiten zou worden overgeleverd nadat hij de
gevangenisstraf had uitgezeten waartoe hij wegens andere strafbare feiten in Duitsland was veroordeeld.
28 Tot en met 24 september 2017 heeft Dorobantu de vrijheidsstraf ondergaan voor de strafbare feiten die
hij in Duitsland had gepleegd.
29 Dorobantu heeft beroep ingesteld bij het Bundesverfassungsgerich t (federaal grondwet telijk hof,
Duitsland) tegen deze beschikkingen van het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg.
ECLI:EU:C:2019:857 6
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
30 Bij beschikking van 19 december 2017 heeft het Bundesverfassungsgerich t deze beschikkingen
vernietigd op grond dat zij een schending vormen van het rech t van Dorobantu op de rech ter die de
wet aan hem toekent , zoals bepaald in artikel 101, lid 1, tweede volzin, van het Grundgeset z für die
Bundesrepublik Deutschland. De zaak is terugverwezen naar het Hanseatische Oberlandesgerich t
Hamburg.
31 In zijn beschikking heeft het Bundesverfassungsgerich t vastgesteld dat het Europees Hof voor de
Rech ten van de Mens in zijn arrest van 20 oktober 2016, Muršić tegen Kroatië
(CE:ECHR:2016:1020JUD000733413), heeft geoordeeld dat het gegeven dat een gedetineerde in een
meerpersoonscel beschikt over minder dan 3 m2 persoonlijke ruimte een „sterk vermoeden” schept dat
artikel 3 EVRM wordt geschonden. Dat vermoeden kan ech ter worden weerlegd indien de persoonlijke
ruimte enkel voor korte tijd, bij gelegenheid en in geringe mate wordt gereduceerd ten opzich te van de
vereiste minimale 3 m2, indien hierbij voldoende bewegingsvrijheid buiten de cel wordt geboden en
buiten de cel passende activiteiten worden aangeboden en indien in de inrich ting in het algemeen
sprake is van decente detentieomstandigheden en de betrokkene niet wordt onderworpen aan andere
elementen die worden beschouwd als verzwarende omstandigheden voor slech te
detentieomstandigheden.
32 Bovendien zijn sommige van de criteria die het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg in het kader
van zijn alomvat tende beoordeling van de detentieomstandigheden in Roemenië heeft aangelegd,
volgens het Bundesverfassungsgerich t tot nog toe niet uitdrukkelijk erkend door het Europees Hof
voor de Rech ten van de Mens als factoren die een reductie van de persoonlijke ruimte waarover een
gedetineerde beschikt , kunnen compenseren. Dat is bijvoorbeeld het geval met de mogelijkheid om
verlof te krijgen, bezoekers te ontvangen, persoonlijke kleding te laten wassen en producten te kopen.
Daarnaast is het niet zeker dat de verbetering van de verwarmingsinstallatie, de sanitaire
voorzieningen en de hygiëne in het lich t van de recente rech tspraak van het Europees Hof voor de
Rech ten van de Mens een dergelijke reductie van de persoonlijke ruimte kunnen compenseren.
33 Het Bundesverfassungsgerich t heeft tevens benadrukt dat noch het Hof van Justitie van de Europese
Unie noch het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens zich tot nog toe heeft uitgesproken over
de vraag of criteria met betrekking tot de samenwerking van strafrech ters binnen de Unie en de
noodzaak om te voorkomen dat daders van strafbare feiten straffeloos blijven en safe havens voor hen
worden geschapen, relevant zijn.
34 Het nationale aanhoudingsbevel dat door het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg is
uitgevaardigd met het oog op de overlevering van Dorobantu is ten uitvoer gelegd totdat de
voorlopige hech tenis van de betrokkene bij beschikking van die rech ter van 20 december 2017 werd
geschorst .
35 Met het oog op beslech ting van het geschil na de verwijzing, waartoe het Bundesverfassungsgerich t
heeft besloten, wenst het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg te vernemen welke vereisten voor
de detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat voortvloeien uit artikel 4 van het Handvest
en welke criteria hij moet aanleggen om te beoordelen of deze vereisten overeenkomstig het arrest
van het Hof van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru (C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198), in
ach t zijn genomen.
36 Daarop heeft het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg de behandeling van de zaak geschorst en
het Hof verzoch t om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1) Welke minimumeisen moeten in de context van [kaderbesluit 2002/584] op grond van artikel 4 van
het Handvest aan de detentieomstandigheden worden gesteld?
a) Geldt met name in het lich t van het Unierech t een ‚absolute’ ondergrens voor de
celoppervlakte, bij niet-inach tneming waarvan altijd sprake is van schending van artikel 4 van
het Handvest?
ECLI:EU:C:2019:857 7
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
i) Is het bij het bepalen van de persoonlijke celoppervlakte relevant of het om een
eenpersoons- dan wel een meerpersoonscel gaat?
ii) Moet bij het bepalen van de celoppervlakte de oppervlakte in mindering worden gebrach t
die in beslag wordt genomen door het meubilair (bed, kast enzovoort)?
iii) Welke bouwvoorschriften zijn eventueel relevant voor de beoordeling of de
detentieomstandigheden in overeenstemming zijn met het Unierech t? Welke betekenis
hebben in voorkomend geval de rech tstreekse (of slech ts indirecte) toegang vanuit de cel
tot bijvoorbeeld sanitaire voorzieningen of tot andere ruimten, alsmede de aanwezigheid
van koud en warm water, verwarming, verlich ting enzovoort?
b) In hoeverre speelt bij de beoordeling een rol dat er binnen de penitentiaire inrich ting
verschillende ‚detentieregimes’, inzonderheid verschillende insluitingstijden en verschillende
gradaties van bewegingsvrijheid, bestaan?
c) Mag bij de beoordeling ook rekening worden gehouden met juridische en organisatorische
verbeteringen in de uitvaardigende lidstaat (invoering van een ombudsmansysteem, instelling
van gerech ten die bevoegd zijn voor de tenuitvoerlegging van straffen enzovoort), zoals de
verwijzende rech ter heeft gedaan in zijn beslissingen over de toelaatbaarheid van de
overlevering?
2) Aan de hand van welke criteria moeten de detentieomstandigheden vanuit het oogpunt van de
door het Unierech t gewaarborgde grondrech ten worden beoordeeld? In hoeverre zijn deze criteria
van invloed op de uitlegging van het begrip ‚reëel gevaar’ in de zin van het arrest van 5 april 2016,
Aranyosi en Căldăraru (C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198)?
a) Zijn de rech terlijke autoriteiten van de uitvoerende lidstaat in dit verband bevoegd de
detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat aan een allesomvat tend onderzoek te
onderwerpen, of dienen zij zich te beperken tot een marginale toetsing?
b) Voor zover het Hof in het kader van de beantwoording van de eerste prejudiciële vraag moch t
concluderen dat het Unierech t ‚absolute’ eisen aan de detentieomstandigheden stelt , zou een
schending van deze minimumeisen dan betekenen dat elke afwegingsruimte ontbreekt , omdat
daarmee altijd automatisch sprake is van een ‚reëel gevaar’ dat zich tegen de overlevering
verzet , of mag de uitvoerende lidstaat in dat geval niet temin een eigen afweging maken? Mag
daarbij rekening worden gehouden met aspecten zoals de instandhouding van de wederzijdse
rech tshulp tussen de lidstaten, de goede werking van de Europese strafrech tspleging en de
beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning?”
Procedure bij het Hof
37 Bij beslissing van 25 september 2018, ingekomen bij het Hof op 27 september 2018, heeft het
Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg het Hof ervan in kennis gesteld dat Dorobantu, nadat het
Europees aanhoudingsbevel van 12 augustus 2016 jegens hem was uitgevaardigd, bij verstek in
Roemenië was veroordeeld tot een vrijheidsstraf van twee jaar en vier maanden. Dientengevolge heeft
de Roemeense rech terlijke autoriteit dat Europees aanhoudingsbevel vernietigd en op 1 augustus 2018
een nieuw Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van deze
straf (hierna: „Europees aanhoudingsbevel van 1 augustus 2018”). De verwijzende rech ter heeft zijn
prejudiciële vragen na deze vervanging van het Europees aanhoudingsbevel gehandhaafd.
38 Op 14 november 2018 heeft het Hof het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg overeenkomstig
artikel 101 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof verzoch t om verduidelijkingen over
met name de vraag of de toestemming voor de tenuitvoerlegging en de tenuitvoerlegging van het
Europees aanhoudingsbevel van 1 augustus 2018 konden worden beschouwd als zeker en niet als
hypot hetisch .
ECLI:EU:C:2019:857 8
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
39 Bij schrijven van 20 december 2018, ingekomen bij het Hof op diezelfde dag, heeft het Hanseatische
Oberlandesgerich t Hamburg geantwoord dat de toestemming voor de tenuitvoerlegging en de
tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel van 1 augustus 2018, behoudens het antwoord
van het Hof op de prejudiciële vragen, zeker waren.
40 Uit de gegevens in de beslissing van het Hanseatische Oberlandesgerich t Hamburg van 25 september
2018 en uit dat schrijven van 20 december 2018 vloeit aldus voort dat de verwijzende rech ter
uitspraak moet doen over de tenuitvoerlegging van een geldig Europees aanhoudingsbevel (zie, a
contrario, beschikking van 15 november 2017, Aranyosi, C-496/16, niet gepubliceerd, EU:C:2017:866,
punten 26 en 27). Derhalve dienen de vragen van de verwijzende rech ter te worden beantwoord.
Beantwoording van de prejudiciële v ragen
41 Met zijn vragen, die gezamenlijk moeten worden beantwoord, wenst de verwijzende rech ter te
vernemen, ten eerste, hoe grondig en hoe omvangrijk de toetsing moet zijn die de uitvoerende
rech terlijke autoriteit , die beschikt over gegevens die aantonen dat de detentieomstandigheden in de
penitentiaire inrich tingen van de uitvaardigende lidstaat structurele of fundamentele gebreken
vertonen, in het lich t van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in samenhang met
artikel 4 van het Handvest , moet verrich ten om te beoordelen of er zwaarwegende en op feiten
berustende gronden bestaan om aan te nemen dat de persoon jegens wie een Europees
aanhoudingsbevel is uitgevaardigd na zijn overlevering aan die lidstaat een reëel gevaar zal lopen te
worden onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van
het Handvest . Hij vraagt zich inzonderheid af of deze toetsing alomvat tend moet zijn of zich moet
beperken tot gevallen van evidente gebreken van de detentieomstandigheden.
42 Ten tweede vraagt hij zich af of hij in het kader van deze beoordeling rekening moet houden met een
vereiste van een minimumoppervlakte per gedetineerde in een cel van een dergelijke inrich ting.
Daarnaast vraagt hij zich af hoe deze ruimte berekend moet worden wanneer er meubels en sanitaire
voorzieningen in de cel zijn, en of andere detentieomstandigheden bij die beoordeling relevant zijn,
zoals de hygiëne of de bewegingsvrijheid van de gedetineerde binnen de penitentiaire inrich ting.
43 Ten derde wenst hij te vernemen of hij bij deze beoordeling rekening moet houden met wet telijke en
structurele maatregelen ter verbetering van het toezich t op de detentieomstandigheden in de
uitvaardigende lidstaat .
44 Ten vierde vraagt hij of de eventuele niet-inach tneming door die lidstaat van de minimumvereisten
voor de detentieomstandigheden kan worden afgewogen tegen de doeltreffendheid van de justitiële
samenwerking in strafzaken en tegen de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse
erkenning.
Opmerkingen vooraf
45 Bij de beantwoording van de gestelde vragen moet er vooraf aan worden herinnerd dat uit de
rech tspraak van het Hof naar voren komt dat het Unierech t steunt op de fundamentele premisse dat
elke lidstaat met alle andere lidstaten een reeks waarden gemeen heeft waarop de Unie berust , en dat
elke lidstaat erkent dat de andere lidstaten deze waarden met hem gemeen hebben, zoals is bepaald in
artikel 2 VEU. Deze premisse impliceert en rech tvaardigt dat de lidstaten er onderling op vertrouwen
dat de andere lidstaten deze waarden erkennen en het Unierech t , dat deze waarden ten uitvoer brengt ,
dus in ach t nemen [arresten van 25 juli 2018, Minister for Justice and Equality (Gebreken in het
gerech telijk apparaat), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 35, en 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 48].
ECLI:EU:C:2019:857 9
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
46 Zowel het beginsel van wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten als het beginsel van wederzijdse
erkenning, dat zelf op het wederzijdse vertrouwen tussen die lidstaten berust , is in het Unierech t van
fundamenteel belang, aangezien zij de mogelijkheid bieden om een ruimte zonder binnengrenzen te
verwezenlijken en in stand te houden. Meer in het bijzonder vereist het beginsel van wederzijds
vertrouwen, met name wat de ruimte van vrijheid, veiligheid en rech t betreft , dat elk van de lidstaten,
behoudens uit zonderlijke omstandigheden, ervan uitgaat dat alle andere lidstaten het Unierech t en met
name de door dat rech t erkende grondrech ten in ach t nemen [arresten van 25 juli 2018, Minister for
Justice and Equality (Gebreken in het gerech telijk apparaat), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 36,
en 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punt 49].
47 Wanneer de lidstaten het rech t van de Unie ten uitvoer brengen, kunnen zij dus krach tens dit rech t
gehouden zijn om aan te nemen dat de andere lidstaten de grondrech ten eerbiedigen, zodat zij noch
kunnen eisen dat een andere lidstaat een hoger nationaal niveau van bescherming van de
grondrech ten biedt dan door het Unierech t wordt verzekerd, noch , behoudens uit zonderlijke gevallen,
kunnen nagaan of die andere lidstaat in een concreet geval daadwerkelijk de door de Unie
gewaarborgde grondrech ten heeft geëerbiedigd [arresten van 25 juli 2018, Minister for Justice and
Equality (Gebreken in het gerech telijk apparaat), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 37 en aldaar
aangehaalde rech tspraak, en 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in
Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 50].
48 Op het door kaderbesluit 2002/584 geregelde gebied wordt aan het beginsel van wederzijdse erkenning,
dat blijkens overweging 6 daarvan de hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken vormt ,
toepassing gegeven in artikel 1, lid 2, van dat kaderbesluit , waarin de regel is neergelegd dat de
lidstaten zich ertoe verbinden om, op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning en
overeenkomstig de bepalingen van dat kaderbesluit , elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te
leggen. De uitvoerende rech terlijke autoriteiten mogen in beginsel dus slech ts weigeren een dergelijk
bevel ten uitvoer te leggen op de limitatief in het kaderbesluit opgesomde gronden tot weigering van
tenuitvoerlegging, en aan de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel mogen enkel de in
artikel 5 van dat kaderbesluit limitatief genoemde voorwaarden worden verbonden. De
tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel is de regel en de weigering van de
tenuitvoerlegging is de uit zondering, die strikt moet worden uitgelegd. Kaderbesluit 2002/584 noemt
uitdrukkelijk de gronden tot verplich te (artikel 3) en tot facultatieve (de artikelen 4 en 4 bis)
weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel en de garanties die de
uitvaardigende lidstaat in bijzondere gevallen moet geven (artikel 5) [arresten van 25 juli 2018,
Minister for Justice and Equality (Gebreken in het gerech telijk apparaat), C-216/18 PPU,
EU:C:2018:586, punten 41 en 42 en aldaar aangehaalde rech tspraak, en 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punten 54 en 55].
49 Dit neemt niet weg dat het Hof tevens heeft erkend dat de beginselen van wederzijdse erkenning en
wederzijds vertrouwen tussen lidstaten in „uit zonderlijke omstandigheden” ook anderszins kunnen
worden beperkt [arresten van 25 juli 2018, Minister for Justice and Equality (Gebreken in het
gerech telijk apparaat), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 43 en aldaar aangehaalde rech tspraak,
en 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punt 56].
50 In die context heeft het Hof erkend dat de uitvoerende rech terlijke autoriteit de bij kaderbesluit
2002/584 ingestelde overleveringsprocedure onder bepaalde voorwaarden kan beëindigen, wanneer een
dergelijke overlevering ertoe kan leiden dat de gezoch te persoon onmenselijk of vernederend wordt
behandeld in de zin van artikel 4 van het Handvest [zie in die zin arresten van 5 april 2016, Aranyosi
en Căldăraru, C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198, punt 84; 25 juli 2018, Minister for Justice
ECLI:EU:C:2019:857 10
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
and Equality (Gebreken in het gerech telijk apparaat), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, punt 44, en 25 juli
2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punt 57].
51 Wanneer de rech terlijke autoriteit van de uitvoerende lidstaat bewijzen heeft dat er een reëel gevaar
bestaat voor een onmenselijke of vernederende behandeling van personen die in de uitvaardigende
lidstaat zijn gedetineerd – afgemeten aan de beschermingsnorm van grondrech ten die door het
Unierech t en met name door artikel 4 van het Handvest is gewaarborgd – moet zij dus toetsen of dit
gevaar bestaat wanneer zij moet beslissen of de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is
uitgevaardigd, wordt overgeleverd aan de autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat . De
tenuitvoerlegging van een dergelijk bevel mag immers niet leiden tot onmenselijke of vernederende
behandeling van die persoon [arresten van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru, C-404/15
en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198, punt 88, en 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft
(Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 59].
52 Hiertoe dient de uitvoerende rech terlijke autoriteit zich allereerst te baseren op objectieve,
betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens over de detentieomstandigheden die
heersen in de uitvaardigende lidstaat en die kunnen duiden op gebreken die het zij structureel of
fundamenteel zijn, het zij bepaalde groepen personen raken, het zij bepaalde detentiecentra betreffen.
Deze gegevens kunnen met name blijken uit internationale rech terlijke beslissingen, zoals de arresten
van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens, uit rech terlijke beslissingen van de uitvaardigende
lidstaat , alsook uit besluiten, rapporten en andere documenten die zijn opgesteld door de organen van
de Raad van Europa of de organen die tot het systeem van de Verenigde Naties behoren [arresten van
5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru, C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198, punt 89, en 25 juli
2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punt 60].
53 Zoals blijkt uit het dossier waarover het Hof beschikt , heeft de verwijzende rech ter in casu op basis van
arresten van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens over Roemenië, beslissingen van Duitse
rech ters en een verslag van het Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschut z vastgesteld
dat er concrete aanwijzingen zijn voor structurele en fundamentele gebreken in de
detentieomstandigheden in Roemenië. Zijn vragen berusten dus op de premisse dat dergelijke gebreken
bestaan, die hij zelf aan de hand van naar behoren bijgewerkte gegevens op juist heid moet controleren
[zie in die zin arrest van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in
Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 71].
54 Hoe dan ook impliceert het enkele bestaan van gegevens die duiden op gebreken die het zij structureel
of fundamenteel zijn, het zij bepaalde groepen personen raken, het zij bepaalde detentiecentra betreffen,
en die betrekking hebben op de detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat , niet
noodzakelijkerwijs dat de betrokkene in een concreet geval bij overlevering aan de autoriteiten van die
lidstaat onmenselijk of vernederend zal worden behandeld [arresten van 5 april 2016, Aranyosi en
Căldăraru, C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198, punten 91 en 93, en 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 61].
55 Teneinde te verzekeren dat artikel 4 van het Handvest wordt geëerbiedigd in het bijzondere geval van
een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, is de uitvoerende rech terlijke
autoriteit die wordt geconfronteerd met objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren
bijgewerkte gegevens die duiden op dergelijke gebreken, verplich t om vervolgens concreet en
nauwgezet na te gaan of er, in de omstandigheden van het geval, zwaarwegende en op feiten
berustende gronden bestaan om aan te nemen dat de betrokkene na zijn overlevering aan de
uitvaardigende lidstaat een reëel gevaar zal lopen daar te worden onderworpen aan een onmenselijke
of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest vanwege de omstandigheden
waarin hij in die lidstaat zal worden gedetineerd [zie in die zin arresten van 5 april 2016, Aranyosi en
ECLI:EU:C:2019:857 11
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
Căldăraru, C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198, punten 92 en 94, en 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 62].
56 De uitlegging van artikel 4 van het Handvest die in de punten 50 tot en met 55 van dit arrest in
herinnering is geroepen, komt in wezen overeen met de inhoud die het Europees Hof voor de
Rech ten van de Mens aan artikel 3 EVRM heeft toegekend.
57 Dat Hof heeft geoordeeld dat een rech ter van een staat die partij is bij het EVRM de tenuitvoerlegging
van een Europees arrestatiebevel niet kon weigeren op grond van het feit dat de gezoch te persoon in de
uitvaardigende staat het gevaar liep te worden onderworpen aan detentieomstandigheden die een
onmenselijke en vernederende behandeling meebrengen, indien deze rech ter niet voordien een
geactualiseerd en gedetailleerd onderzoek had gedaan naar de situatie zoals die zich voordeed op het
moment van zijn beslissing en niet had getrach t structurele gebreken in de detentieomstandigheden
en een reëel en individualiseerbaar risico van schending van artikel 3 EVRM in die staat vast te stellen
(EHRM, 9 juli 2019, Romeo Castaño tegen België, CE:ECHR:2019:0709JUD00080835117, § 86).
Intensiteit en omvang van de toetsing van de detentieomstandigheden in de uitvaardigende
lidstaat door de uitvoerende rechterlijke autoriteit
58 Met betrekking tot , in de eerste plaats, de vragen van de verwijzende rech ter over de intensiteit en de
omvang van de toetsing van de detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat door de
uitvoerende rech terlijke autoriteit in het lich t van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen
in samenhang met artikel 4 van het Handvest , moet er vooraf aan worden herinnerd dat de inhoud en
de reikwijdte van het rech t in artikel 4 van het Handvest , voor zover dat overeenkomt met het door
artikel 3 EVRM gewaarborgde rech t , overeenkomstig artikel 52, lid 3, eerste volzin, van dat Handvest
dezelfde zijn als de inhoud en de reikwijdte die er door dat verdrag aan worden toegekend. Bovendien
verduidelijken de toelich tingen bij artikel 52, lid 3, van het Handvest dat de inhoud en reikwijdte van
de door het EVRM gewaarborgde rech ten niet alleen worden bepaald door de tekst van dat verdrag,
maar ook door de rech tspraak van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens en door het Hof
van Justitie van de Europese Unie.
59 Nu dit punt duidelijk is, moet ten eerste worden onderstreept dat een slech te behandeling, om onder
artikel 3 EVRM te vallen, een minimale mate van ernst moet bereiken, die moet worden beoordeeld
aan de hand van alle gegevens van het geval, met name de duur van de behandeling en de
lichamelijke en geestelijke gevolgen ervan en, in sommige gevallen, het geslach t , de leeftijd en de
gezondheidstoestand van de persoon [zie in die zin in arrest van 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 91 en aldaar aangehaalde rech tspraak].
60 Artikel 3 EVRM strekt ertoe zeker te stellen dat elke gevangene wordt gedetineerd in omstandigheden
die de eerbiediging van de menselijke waardigheid waarborgen, dat de wijze waarop de maatregel wordt
uitgevoerd de betrokkene niet blootstelt aan lijden of aan een beproeving waarvan de intensiteit het
onvermijdelijke niveau van lijden dat inherent is aan de detentie overstijgt , alsook dat de gezondheid
en het welzijn van de gevangene, gelet op de praktische vereisten van de opsluiting, afdoende zijn
gewaarborgd [arresten van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru, C-404/15 en C-659/15 PPU,
EU:C:2016:198, punt 90, en 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in
Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 90 en aldaar aangehaalde rech tspraak].
61 In die context moet de toetsing van de detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat die de
uitvoerende rech terlijke autoriteit in de in de punten 50 tot en met 52 van dit arrest genoemde
buitengewone omstandigheden moet verrich ten om te beoordelen of er zwaarwegende en op feiten
berustende gronden zijn om aan te nemen dat de persoon tegen wie het Europees aanhoudingsbevel is
ECLI:EU:C:2019:857 12
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
uitgevaardigd, na zijn overlevering aan die lidstaat een reëel gevaar zal lopen daar te worden
onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling, berusten op een alomvat tende
beoordeling van de relevante materiële detentieomstandigheden.
62 Gelet op het feit dat het verbod van onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van artikel 4
van het Handvest absoluut is, zoals de advocaat-generaal in punt 107 van zijn conclusie heeft
opgemerkt (zie in die zin arresten van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru, C-404/15
en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198, punten 85 en 87, en 19 maart 2019, Jawo, C-163/17,
EU:C:2019:218, punt 78), zou de eerbiediging van de menselijke waardigheid, die uit hoofde van dat
artikel moet worden verzekerd, niet gewaarborgd zijn indien de toetsing van de
detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat door de uitvoerende rech terlijke autoriteit tot
evidente gebreken beperkt zou zijn.
63 Met betrekking tot , ten tweede, de omvang van deze toetsing van de penitentiaire inrich tingen van de
uitvaardigende lidstaat , moet eraan worden herinnerd dat deze autoriteit , die moet beslissen over de
overlevering van een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, concreet en
nauwgezet moet beoordelen of er een reëel gevaar bestaat dat deze persoon, in de omstandigheden
van het geval, in die lidstaat zal worden onderworpen aan een onmenselijke of vernederende
behandeling [zie in die zin arrest van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden
in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 77].
64 Hieruit volgt dat het onderzoek dat deze autoriteit moet uitvoeren, gelet op de concrete en
nauwkeurige aard ervan, geen betrekking kan hebben op de fundamentele detentieomstandigheden in
alle penitentiaire inrich tingen van de uitvaardigende lidstaat waar de betrokken persoon zou kunnen
worden gedetineerd [zie in die zin arrest van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft
(Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 78].
65 De uitvoerende rech terlijke autoriteiten verplich ten om de detentieomstandigheden te onderzoeken in
alle penitentiaire inrich tingen waar de betrokkene in de uitvaardigende lidstaat kan worden
gedetineerd, zou overigens kennelijk buitensporig zijn. Deze verplich ting zou bovendien onmogelijk
kunnen worden nagekomen binnen de in artikel 17 van het kaderbesluit bedoelde termijnen. Een
dergelijk onderzoek zou de overlevering van deze persoon dus substantieel kunnen opschorten en
bijgevolg elk nut tig effect aan de werking van het stelsel van het Europees aanhoudingsbevel kunnen
ontnemen. Dit zou een gevaar voor straffeloosheid van de gezoch te persoon tot gevolg hebben [arrest
van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punten 84 en 85].
66 In het lich t van het wederzijdse vertrouwen dat tussen de lidstaten moet bestaan, waarop het stelsel
van het Europees aanhoudingsbevel berust , en gelet op met name de termijnen die de uitvoerende
rech terlijke autoriteiten krach tens artikel 17 van kaderbesluit 2002/584 zijn gesteld voor de vaststelling
van de definitieve beslissing tot uitvoering van een dergelijk bevel, zijn deze autoriteiten enkel verplich t
de detentieomstandigheden te onderzoeken in de penitentiaire inrich tingen waar deze persoon, volgens
de informatie waarover zij beschikken, naar concreet voornemen zal worden gedetineerd, waaronder op
tijdelijke of voorlopige basis [arrest van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft
(Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 87].
67 Daartoe moet de uitvoerende rech terlijke autoriteit krach tens artikel 15, lid 2, van kaderbesluit
2002/584 de rech terlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat dringend verzoeken om alle
noodzakelijke aanvullende gegevens met betrekking tot de omstandigheden waaronder de betrokkene
naar concreet voornemen in die lidstaat zal worden gedetineerd [arrest van 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 63 en aldaar aangehaalde rech tspraak].
ECLI:EU:C:2019:857 13
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
68 Indien de garantie is gegeven of alt hans goedgekeurd door de uitvaardigende rech terlijke autoriteit , zo
nodig na de bijstand te hebben gevorderd van de centrale autoriteit of een van de centrale autoriteiten
van de uitvaardigende lidstaat in de zin van artikel 7 van kaderbesluit 2002/584, dat de betrokkene niet
zal worden onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling vanwege de concrete en
nauwkeurige omstandigheden van zijn detentie, ongeach t de penitentiaire inrich ting waarin hij zal
worden ondergebrach t in de uitvaardigende lidstaat , moet de uitvoerende rech terlijke autoriteit afgaan
op deze garantie, alt hans bij gebreke van enig nauwkeurig gegeven dat erop wijst dat de
detentieomstandigheden in een bepaalde detentie-inrich ting strijdig zijn met artikel 4 van het Handvest
[zie in die zin arrest van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in
Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 112].
69 De uitvoerende rech terlijke autoriteit kan dus enkel in buitengewone omstandigheden en op basis van
nauwkeurige gegevens vaststellen dat er, ondanks een garantie zoals bedoeld in het vorige punt , een
reëel gevaar is dat de betrokken persoon wordt onderworpen aan een onmenselijke of vernederende
behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest vanwege de detentieomstandigheden in de
uitvaardigende lidstaat .
Beoordeling van de detentieomstandigheden in het licht van de persoonlijke ruimte waarover de
gedetineerde beschikt
70 Met betrekking tot , in de tweede plaats, de beoordeling van de detentieomstandigheden door de
uitvoerende rech terlijke autoriteit in het lich t van de persoonlijke ruimte per gedetineerde in een cel
van een penitentiaire inrich ting moet worden opgemerkt dat uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat
Dorobantu in geval van overlevering aan de Roemeense autoriteiten zal worden geplaatst in een
meerpersoonscel en niet in een individuele cel. Niet tegenstaande de bewoordingen van de eerste vraag
hoeven de minimumeisen voor de persoonlijke ruimte per gedetineerde in het kader van de
onderhavige zaak derhalve enkel te worden bepaald voor plaatsing in een meerpersoonscel.
71 Gelet op hetgeen in punt 58 van dit arrest in herinnering is gebrach t en bij gebreke van
minimumvoorschriften op dit gebied in het geldende rech t van de Unie, heeft het Hof zich daarvoor
gebaseerd op de rech tspraak van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens over artikel 3 EVRM
en, meer bepaald, op het arrest van 20 oktober 2016, Muršić tegen Kroatië
(CE:ECHR:2016:1020JUD000733413).
72 Aldus heeft het Hof geoordeeld dat het feit dat een gedetineerde over minder dan 3 m2 persoonlijke
ruimte in een collectieve cel beschikt , gelet op het belang dat bij de alomvat tende beoordeling van de
detentieomstandigheden aan de factor ruimte wordt gehech t , een sterk vermoeden van schending van
artikel 3 EVRM doet rijzen [arrest van 25 juli 2018, Generalstaatsanwaltschaft
(Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589, punt 92 en aldaar aangehaalde
rech tspraak].
73 Dat sterke vermoeden van schending van artikel 3 EVRM kan normaliter enkel worden weerlegd
indien, ten eerste, de persoonlijke ruimte enkel voor korte tijd, bij gelegenheid en in geringe mate
wordt gereduceerd ten opzich te van de vereiste minimale 3 m2, ten tweede hierbij voldoende
bewegingsvrijheid buiten de cel wordt geboden en buiten de cel passende activiteiten worden
aangeboden en, ten derde, in de inrich ting in het algemeen sprake is van decente
detentieomstandigheden en de betrokkene niet wordt onderworpen aan andere elementen die worden
beschouwd als verzwarende omstandigheden voor slech te detentieomstandigheden [arrest van 25 juli
2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punt 93 en aldaar aangehaalde rech tspraak].
ECLI:EU:C:2019:857 14
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
74 Daarnaast kan de duur van een detentieperiode inderdaad een relevante factor zijn bij de toetsing van
de mate van lijden of vernedering die een gedetineerde vanwege zijn slech te detentieomstandigheden
ondergaat . De litigieuze behandeling wordt door de relatief korte duur van een detentieperiode ech ter
niet automatisch ont trokken aan de werkingssfeer van artikel 3 EVRM wanneer andere elementen
volstaan om deze behandeling onder deze bepaling te laten vallen [zie in die zin arrest van 25 juli
2018, Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU,
EU:C:2018:589, punten 97 en 98 en aldaar aangehaalde rech tspraak].
75 Bovendien komt uit de rech tspraak van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens in wezen naar
voren dat de ruimte een belangrijke factor blijkt bij de beoordeling of de detentieomstandigheden
adequaat zijn wanneer een gedetineerde in een meerpersoonscel beschikt over 3 à 4 m2 persoonlijke
ruimte. In een dergelijk geval kan worden geconcludeerd dat er sprake is van een schending van
artikel 3 EVRM indien het gebrek aan ruimte gepaard gaat met andere slech te materiële
detentieomstandigheden, in het bijzonder het ontbreken van toegang tot een binnenplaats of tot frisse
luch t en daglich t , slech te ventilatie, te lage of te hoge binnentemperaturen, gebrek aan privacy op het
toilet of slech te sanitaire en hygiënische omstandigheden (zie in die zin EHRM, 20 oktober 2016,
Muršić tegen Kroatië, CE:ECHR:2016:1020JUD000733413, § 139).
76 Wanneer een gedetineerde beschikt over meer dan 4 m2 persoonlijke ruimte in een meerpersoonscel
en dit aspect van zijn materiële detentieomstandigheden dus geen problemen oplevert , blijven de
andere aspecten van deze omstandigheden, zoals genoemd in het vorige punt , relevant voor de
beoordeling of de detentieomstandigheden van de betrokkene adequaat zijn in het lich t van artikel 3
EVRM (zie in die zin EHRM, 20 oktober 2016, Muršić tegen Kroatië,
CE:ECHR:2016:1020JUD000733413, § 140).
77 Om te beoordelen of er een reëel gevaar bestaat dat de betrokkene wordt onderworpen aan een
onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest , is het , bij gebreke
van minimumeisen in het geldende rech t van de Unie, noodzakelijk dat ook bij de berekening van de
minimumruimte voor een gedetineerde in een meerpersoonscel met meubilair en sanitaire
voorzieningen, de criteria in aanmerking worden genomen die het Europees Hof voor de Rech ten van
de Mens in het lich t van artikel 3 EVRM heeft vastgesteld. Deze rech ter overweegt dat sanitaire
voorzieningen weliswaar niet mogen worden meegenomen bij de berekening van de beschikbare
ruimte in een dergelijke cel, maar de ruimte die wordt ingenomen door meubels wel, zij het dat de
gedetineerden de mogelijkheid moeten behouden om zich normaal in de cel te bewegen (zie in die zin
EHRM, 20 oktober 2016, Muršić tegen Kroatië, CE:ECHR:2016:1020JUD000733413, §§ 75 en 114 en
aldaar aangehaalde rech tspraak).
78 In casu komt uit de opmerkingen van de Roemeense regering ter terech t zit ting naar voren dat voor
Dorobantu na zijn overlevering een regime zou gelden waarin hij een grote bewegingsvrijheid zou
genieten en bovendien zou kunnen werken, zodat de tijd die hij in een meerpersoonscel zou
doorbrengen, beperkt zou zijn. Het is aan de verwijzende rech ter deze gegevens te verifiëren en alle
andere omstandigheden te beoordelen die relevant zijn voor de analyse die hij overeenkomstig de
aanwijzingen in de punten 71 tot en met 77 van dit arrest moet uitvoeren, in voorkomend geval door
de uitvaardigende rech terlijke autoriteit om de nodige aanvullende informatie te vragen indien hij van
mening is dat de reeds door deze autoriteit verstrekte informatie ontoereikend is om over de
overlevering te kunnen beslissen.
79 Tot slot zij benadrukt dat het de lidstaten weliswaar vrijstaat om voor hun eigen penitentiaire stelsel
minimumeisen voor de detentieomstandigheden te stellen die uitstijgen boven de minimumeisen van
artikel 4 van het Handvest en artikel 3 EVRM, zoals uitgelegd door het Europees Hof voor de Rech ten
van de Mens, maar dat een lidstaat , als uitvoerende lidstaat , de overlevering van de persoon tegen wie
een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, enkel afhankelijk kan stellen van de inach tneming van
de minimumeisen in die artikelen en niet van de inach tneming van de minimumeisen die uit zijn
nationale rech t voortvloeien. De omgekeerde oplossing zou namelijk afbreuk doen aan de beginselen
ECLI:EU:C:2019:857 15
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning, die kaderbesluit 2002/584 beoogt te versterken,
en zou de doelmatigheid van dat kaderbesluit in het gedrang brengen doordat de uniformiteit van de
in het rech t van de Unie vastgestelde grondrech tenbescherming ter discussie wordt gesteld (zie in die
zin arrest van 26 februari 2013, Melloni, C-399/11, EU:C:2013:107, punt 63).
Relevantie van algemene maatregelen om het toezicht op de detentieomstandigheden in de
uitvaardigende lidstaat te verbeteren
80 Met betrekking tot , in de derde plaats, de vaststelling in de uitvaardigende lidstaat van maatregelen om
het toezich t op de detentieomstandigheden in die lidstaat te versterken, zoals de invoering van een
ombudsmansysteem of de instelling van rech terlijke instanties die bevoegd zijn voor de
tenuitvoerlegging van sancties, moet worden onderstreept dat een toetsing ach teraf door – met name
– een rech ter van deze detentieomstandigheden weliswaar een belangrijk element vormt , dat de
autoriteiten in die lidstaat mede kan aansporen om deze omstandigheden te verbeteren en dus door
de uitvoerende rech terlijke autoriteiten in aanmerking kan worden genomen bij de alomvat tende
beoordeling van de omstandigheden waaronder een persoon tegen wie een Europees
aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, zal worden gedetineerd, met het oog op de beslissing over de
overlevering van deze persoon, maar zij kan als zodanig niet het gevaar uitsluiten dat deze persoon na
zijn overlevering wordt onderworpen aan een behandeling die onverenigbaar is met artikel 4 van het
Handvest , vanwege zijn detentieomstandigheden [zie in die zin arrest van 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 74].
81 Zelfs indien de uitvaardigende lidstaat voorziet in de nodige beroepswegen waarmee de rech tmatigheid
van de detentieomstandigheden aan de grondrech ten kan worden getoetst , blijven de uitvoerende
rech terlijke autoriteiten verplich t de situatie van elke betrokkene individueel te onderzoeken om te
verzekeren dat hun beslissing over de overlevering van deze persoon hem, vanwege deze
omstandigheden, niet zal blootstellen aan een reëel gevaar om te worden onderworpen aan een
onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van die bepaling [arrest van 25 juli 2018,
Generalstaatsanwaltschaft (Detentieomstandigheden in Hongarije), C-220/18 PPU, EU:C:2018:589,
punt 75].
Inaanmerkingneming van overwegingen over de doeltreffendheid van de justitiële samenwerking
in strafzaken en over de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning
82 Met betrekking tot , in de vierde plaats, de vraag of het reële gevaar dat de betrokkene wordt
onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling omdat de detentieomstandigheden
in de uitvaardigende lidstaat niet beantwoorden aan de minimumeisen die voortvloeien uit de
rech tspraak van het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens, door de uitvoerende rech terlijke
autoriteit die over de overlevering moet beslissen, kan worden afgewogen tegen de doeltreffendheid
van de justitiële samenwerking in strafzaken en tegen de beginselen van wederzijds vertrouwen en
wederzijdse erkenning, moet worden opgemerkt dat de absolute aard van het verbod van onmenselijke
of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest , waaraan in punt 62 van dit
arrest is herinnerd, zich ertegen verzet dat het fundamentele rech t om niet te worden onderworpen
aan een dergelijke behandeling op welke manier dan ook door dergelijke overwegingen wordt beperkt .
83 Onder deze omstandigheden rech tvaardigt de noodzaak om te waarborgen dat de betrokkene in geval
van overlevering aan de uitvaardigende lidstaat aan geen enkele onmenselijke of vernederende
behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest wordt onderworpen bij wijze van uit zondering
een beperking van de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning (zie in die zin
arrest van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru, C-404/15 en C-659/15 PPU, EU:C:2016:198,
punten 82, 98-102 en 104).
ECLI:EU:C:2019:857 16
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
84 Daaruit volgt dat eventueel door de uitvoerende rech terlijke autoriteit vastgestelde zwaarwegende en
op feiten berustende gronden om aan te nemen dat er een reëel gevaar is dat de persoon tegen wie
een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd na zijn overlevering wordt onderworpen aan een
dergelijke behandeling vanwege de detentieomstandigheden in de penitentiaire inrich ting waarin hij
naar concreet voornemen zal worden geplaatst , met het oog op de beslissing over een dergelijke
overlevering niet mogen worden afgewogen tegen de doeltreffendheid van de justitiële samenwerking
in strafzaken of tegen de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning.
85 Gelet op een en ander moet op de vragen worden geantwoord als volgt:
– Artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in samenhang met artikel 4 van het Handvest ,
moet aldus worden uitgelegd dat een uitvoerende rech terlijke autoriteit die beschikt over
objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens waaruit blijkt dat de
detentieomstandigheden in de penitentiaire inrich tingen van de uitvaardigende lidstaat structurele
of fundamentele gebreken vertonen, bij de beoordeling of er zwaarwegende en op feiten
berustende gronden zijn om aan te nemen dat er een reëel gevaar is dat de persoon tegen wie een
Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, na zijn overlevering aan die lidstaat wordt
onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van dat artikel 4,
rekening moet houden met alle relevante materiële aspecten van de detentieomstandigheden in de
penitentiaire inrich ting waarin deze persoon naar concreet voornemen zal worden geplaatst , zoals
de beschikbare persoonlijke ruimte per gedetineerde in een cel van die inrich ting, de hygiëne en
de bewegingsvrijheid van de gedetineerde binnen de inrich ting. Deze beoordeling is niet beperkt
tot een toetsing van evidente gebreken. Met het oog op die beoordeling moet de uitvoerende
rech terlijke autoriteit bij de uitvaardigende rech terlijke autoriteit de gegevens opvragen die zij
noodzakelijk ach t en moet zij, bij gebreke van nauwkeurige gegevens die erop wijzen dat de
detentieomstandigheden in strijd zijn met artikel 4 van het Handvest , in beginsel afgaan op de
garanties van deze autoriteit .
– Met betrekking tot , met name, de beschikbare persoonlijke ruimte per gedetineerde moet de
uitvoerende rech terlijke autoriteit , bij gebreke van minimumvoorschriften in het geldende rech t
van de Unie, de minimumeisen in aanmerking nemen die voortvloeien uit artikel 3 EVRM, zoals
uitgelegd door het Europees Hof voor de Rech ten van de Mens. Hoewel de ruimte die in beslag
wordt genomen door de sanitaire infrastructuur bij de berekening van deze beschikbare ruimte
niet mag worden meegenomen, moet de ruimte die wordt ingenomen door de meubels wel worden
meegerekend. Gedetineerden moeten niet temin de mogelijkheid behouden om zich normaal in de
cel te bewegen.
– De uitvoerende rech terlijke autoriteit mag niet uitsluiten dat er een reëel gevaar is van onmenselijke
of vernederende behandeling op de enkele grond dat de betrokkene in de uitvaardigende lidstaat
beschikt over een beroepsweg waarmee hij kan opkomen tegen zijn detentieomstandigheden of dat
er in die lidstaat wet telijke of structurele maatregelen bestaan om het toezich t op de
detentieomstandigheden te versterken.
– Door deze autoriteit vastgestelde zwaarwegende en op feiten berustende gronden om aan te nemen
dat de betrokkene na zijn overlevering een dergelijk gevaar loopt vanwege de
detentieomstandigheden in de penitentiaire inrich ting waarin hij naar concreet voornemen zal
worden geplaatst , mogen met het oog op de beslissing over een dergelijke overlevering niet
worden afgewogen tegen de doeltreffendheid van de justitiële samenwerking in strafzaken of tegen
de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning.
ECLI:EU:C:2019:857 17
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
Kosten
86 Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te
beschouwen, zodat de verwijzende rech terlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door
anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor
vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Grote kamer) verklaart voor rech t:
Artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2 0 0 2 / 5 8 4 /JBZ van de Raad van 1 3 juni 2 0 0 2 betreffende het
Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten, zoals
gewijzigd bij kaderbesluit 2 0 0 9 / 2 9 9 /JBZ van de Raad van 2 6 februari 2 0 0 9, gelezen in
samenhang met artikel 4 van het Handvest van de grondrec hten van de Europese Unie, moet
aldus worden uitgelegd dat een uitvoerende rec hterlijke autoriteit die besc hikt over objectieve,
betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens waaruit blijkt dat de
detentieomstandigheden in de penitentiaire inric htingen van de uitvaardigende lidstaat
structurele of fundamentele gebreken vertonen, bij de beoordeling of er zwaarwegende en op
feiten berustende gronden zijn om aan te nemen dat er een reëel gevaar is dat de persoon tegen
wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, na zijn overlevering aan die lidstaat wordt
onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van dat artikel 4,
rekening moet houden met alle relevante materiële aspecten van de detentieomstandigheden in
de penitentiaire inric hting waarin deze persoon naar conc reet voornemen zal worden geplaatst,
zoals de besc hikbare persoonlijke ruimte per gedetineerde in een cel van die inric hting, de
hygiëne en de bewegingsv rijheid van de gedetineerde binnen de inric hting. Deze beoordeling is
niet beperkt tot een toetsing van evidente gebreken. Met het oog op die beoordeling moet de
uitvoerende rec hterlijke autoriteit bij de uitvaardigende rec hterlijke autoriteit de gegevens
opv ragen die zij noodzakelijk ac ht en moet zij, bij gebreke van nauwkeurige gegevens die erop
wijzen dat de detentieomstandigheden in strijd zijn met artikel 4 van het Handvest van de
grondrec hten, in beginsel afgaan op de garanties van deze autoriteit.
Met betrekking tot, met name, de besc hikbare persoonlijke ruimte per gedetineerde moet de
uitvoerende rec hterlijke autoriteit, bij gebreke van minimumvoorsc h riften in het geldende rec ht
van de Unie, de minimumeisen in aanmerking nemen die voortvloeien uit artikel 3 van het
Europees Verdrag tot besc herming van de rec hten van de mens en de fundamentele v rijheden,
ondertekend te Rome op 4 november 1 9 5 0, zoals uitgelegd door het Europees Hof voor de
Rec hten van de Mens. Hoewel de ruimte die in beslag wordt genomen door de sanitaire
infrastructuur bij de berekening van deze besc hikbare ruimte niet mag worden meegenomen,
moet de ruimte die wordt ingenomen door de meubels wel worden meegerekend. Gedetineerden
moeten niettemin de mogelijkheid behouden om zic h normaal in de cel te bewegen.
De uitvoerende rec hterlijke autoriteit mag niet uitsluiten dat er een reëel gevaar is van
onmenselijke of vernederende behandeling op de enkele grond dat de betrokkene in de
uitvaardigende lidstaat besc hikt over een beroepsweg waarmee hij kan opkomen tegen zijn
detentieomstandigheden of dat er in die lidstaat wettelijke of structurele maatregelen bestaan
om het toezic ht op de detentieomstandigheden te versterken.
Door deze autoriteit vastgestelde zwaarwegende en op feiten berustende gronden om aan te
nemen dat de betrokkene na zijn overlevering een dergelijk gevaar loopt vanwege de
detentieomstandigheden in de penitentiaire inric hting waarin hij naar conc reet voornemen zal
worden geplaatst, mogen met het oog op de beslissing over een dergelijke overlevering niet
worden afgewogen tegen de doeltreffendheid van de justitiële samenwerking in strafzaken of
tegen de beginselen van weder zijds vertrouwen en weder zijdse erkenning.
ECLI:EU:C:2019:857 18
ARREST VAN 15. 10. 2019 – ZAAK C-128/18
DOROBANTU
ondertekeningen
ECLI:EU:C:2019:857 19