Beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028 gemeente Zundert

1.2.1. Coalitieakkoord 2022-2026

Bij het opstellen van dit beleidsplan heeft voor de gemeente Zundert het coalitieakkoord ‘Realistisch en Samen Vooruit’ 2022-2026 van ONPL, CDA en D66 (2022) als bouwsteen gediend. Hoewel schuldhulpverlening niet expliciet in het akkoord worden benoemd, bevat het wel enkele uitgangspunten die richting geven aan de visie en doelen voor schuldhulpverlening in de komende periode.

Het akkoord beschrijft een toename van armoede, ook onder inwoners met werk en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Het wordt voor zowel jong als oud lastiger om ‘mee te kunnen doen’. De coalitie wil om deze reden het gemeentelijk armoedebeleid herijken. Dit beleidsplan vormt een onderdeel van deze herijking. Er is immers een sterke samenhang tussen armoede en schulden. We doen dit met name door de focus te leggen op een ander kernpunt in het coalitieakkoord, namelijk het versterken van preventie.

In het coalitieakkoord wordt nadrukkelijk ingezet op het voorkomen van problemen in plaats van deze achteraf op te lossen. Daarnaast wordt een toenemende problematiek onder jongeren gesignaleerd. Het akkoord is opgesteld met de ervaring van de coronacrisis in gedachten. Hoewel deze crisis gelukkig achter ons ligt, blijven we een groei zien in uitdagingen rond het mentale welbevinden van jongeren. Ook op dit vlak wordt het belang van een preventieve aanpak benadrukt, met vroegtijdige signalering van problemen om escalatie naar ernstigere situaties te voorkomen.

1.2.2. Draagvlak binnen het sociaal domein

Het is van belang dat beleid ook draagvlak heeft en aansluit bij de wensen en behoeften vanuit de praktijk.

Uit een enquête van de Rekenkamer West-Brabant (2024) blijkt dat klanten de kwaliteit van de hulp met een 7,9 beoordelen. De aansluiting van de hulp bij de hulpvraag met een 8,0. Enkele respondenten gaven wel aan dat er verbeterpunten zijn binnen de communicatie, zoals sneller reageren en betere bereikbaarheid.

De meeste klanten vonden dat ze vrij snel werden doorverwezen naar de juiste organisatie en dat het duidelijk was hoe ze verder geholpen zouden worden. Over het algemeen waren klanten positiever over Surplus dan over de Kredietbank Nederland. Uit onderzoek van Kredietbank Nederland blijk een hoge klanttevredenheid.

Bij het opstellen van dit beleidsplan spraken we ook met ketenpartners. In de afgelopen jaren hebben we een intensieve samenwerking met hen opgebouwd. Opgedane kennis, hun expertise en ervaring geven ons waardevolle input. We willen hen bedanken voor de geleverde bijdrage.

▪ Adviesraad Sociaal Domein Zundert

De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) Zundert adviseert, gevraagd en ongevraagd, over alle belangrijke zaken die binnen het sociaal domein in de gemeente Zundert aan de orde zijn.

▪ Alwel, woningcorporatie, werkgebied Etten-Leur

Signaleert huurders met betaalachterstanden in het kader van Vroegsignalering.

▪ Kredietbank Nederland

Gecontracteerde partij voor het bieden van schuldhulpverlening aan inwoners (particulier).

▪ Over Rood Breda

Biedt vrijwillige ondersteuning aan ondernemers met financiële zorgen (geen schuldhulp).

▪ Surplus Etten-Leur & Zundert

Geeft voorlichting en biedt ondersteuning bij (dreigende) financiële problemen.

▪ Thuisvester, woningcorporatie, werkgebied Zundert

Signaleert huurders met betaalachterstanden in het kader van Vroegsignalering.

5.1.1. Primaire preventie

Primaire preventie richt zich op het voorkomen van financiële zorgen en problematische schulden voordat ze ontstaan. Primaire preventie is voor iedereen, maar is het meest effectief wanneer ingezet op doelgroepen die meer risico lopen. Denk aan mensen met beperkte basisvaardigheden, zoals op het gebied van taal of rekenen (Movisie, 2021). Of mensen met een lagere inkomenszekerheid omdat zij geen vast contract hebben of wisselende uren werken. Ook (startende) ondernemers kunnen een risico lopen.

Bij primaire preventie draait het vaak om inspanningen zoals het versterken van financiële vaardigheden en bewustwording. Hierbij kan gedacht worden aan samenwerkingen met het onderwijs, de inzet van budgetcoaches om mensen beter te leren budgetteren, of campagnes over de (financiële) gevolgen van diverse life events. Deze vorm van preventie benadrukt het belang van kennis en bewustwording over de eigen financiën, maar ook over het bestaande hulpaanbod.

De gemeente speelt een belangrijke rol in het aanbieden van middelen en het samenbrengen van partners in het lokale, sociale veld om financiële kennis en vaardigheden te bevorderen. Financiële educatie is misschien wel het startpunt van preventie. En jong geleerd is vaak oud gedaan. Daarom is het belangrijk om financiële educatie samen met lokale onderwijsorganisaties beter vorm te gaan geven. Aansluitend blijven we inzetten op de budgetcoaches, zodat inwoners meer inzicht krijgen in hun financiën en (nieuwe) betalingsachterstanden voorkomen kunnen worden.

Daarnaast willen we samen met Stichting Surplus aandacht blijven besteden aan de (financiële) gevolgen van life events. Life events zijn moeilijk te voorspellen maar toch maakt iedereen ze mee. Een goede informatievoorziening rond life events kan een effectieve manier zijn om inwoners bewust te maken en daarmee mogelijk armoede en schulden te voorkomen.

We blijven ons de komende periode inzetten om datgeldtvoormij.nl onder de aandacht te brengen. Deze website is een manier om ervoor te zorgen dat inwoners gebruikmaken van de bestaande financiële regelingen.

Uitgangspunten primaire preventie:

•We vergroten de bewustwording van financiële gevolgen bij life-events.

•We versterken de financiële vaardigheden onder onze (jonge) inwoners.

•We promoten het gebruik van financiële regelingen.

5.1.2. Secundaire preventie

Secundaire preventie richt zich op het vroegtijdig herkennen van financiële problemen om escalatie naar problematische schulden te voorkomen. Via vroegsignalering – een wettelijke taak van gemeenten – ontvangen we gestructureerd meldingen over betalingsachterstanden en afsluitsignalen (huur, energie, water, zorgverzekering). Deze signalen stellen ons in staat om inwoners proactief te benaderen en ondersteuning aan te bieden, zoals schuldhulpverlening of advies. Hoewel niet alle inwoners op ons hulpaanbod ingaan, blijft dit een belangrijke prioriteit. Een van de uitgangspunten van dit beleidsplan is dan ook om in te blijven zetten op het verhogen van het bereik en de hulpacceptatie van vroegsignalering.

Naast de signalen via de vroegsignalering spelen ook de partners in het sociale domein een belangrijke rol. We zien een stijging van inwoners die te maken hebben met multi-problematiek, oftewel problemen op meerdere leefgebieden zoals werkloosheid, gezondheid of gezinsproblematiek. In dergelijke gevallen kunnen zorgverleners, maatschappelijk werkers en andere professionals die in contact staan met de inwoner, vroegtijdig signalen opvangen en doorverwijzen naar de gemeente voor verdere ondersteuning. Maar ook buiten het directe sociale domein kan de samenwerking gezocht worden. Denk aan ouderenbonden, vakorganisaties, en ondernemingen en ondernemingsorganisaties. Door deze gezamenlijke aanpak van vroegsignalering kunnen financiële zorgen op tijd worden aangepakt, voordat ze uitgroeien tot grotere schulden en daarmee gepaard gaande problemen.

Uitgangspunten secundaire preventie:

•We verhogen de hulpacceptatie van vroegsignalering.

•We verhogen de kennis bij partners in het sociaal domein en daarbuiten om financiële zorgen te signaleren.

Beginnende financiële problemen bij ondernemers

We willen ons sterker inzetten voor ondernemers die financiële problemen ervaren.

Het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) kan een oplossing zijn voor ondernemers met tijdelijke financiële problemen. Het Bbz biedt onder meer inkomensondersteuning of een lening voor bedrijfskapitaal. De uitvoering van het Bbz ligt het Werkplein Hart van West-Brabant die dit namens de gemeente verzorgt. Over Rood kan ondernemers ondersteunen om administratieve achterstanden weg te werken voor een Bbz aanvraag. Het bedrijf moet wel levensvatbaar zijn.

Ondernemers kunnen ook zelf, of via een schuldhulpverlener, terecht bij Over Rood. Deze organisatie biedt begeleiding en ondersteuning aan ondernemers met uitdagingen zoals onvoldoende inkomsten, betalingsachterstanden, schulden of de beëindiging van een bedrijf om financiële redenen. De komende periode ontstaan er mogelijk nieuwe uitdagingen, zoals de maatregelen die de overheid neemt met betrekking tot schijnzelfstandigheid. Over Rood blijft zich inzetten om ondernemers te ondersteunen en we streven ernaar de naamsbekendheid van de organisatie onder ondernemers verder te vergroten.

Naast het vergroten van de bekendheid van organisaties zoals Over Rood, is heldere en toegankelijke informatievoorziening richting ondernemers essentieel. In 2022 zijn we gestart met de website de6voorondernemers.nl. Uit een evaluatie blijkt echter dat de website niet aan de verwachtingen voldoet. Daarom beëindigen we deze website per 1 juli 2025. Om alsnog effectief te communiceren met ondernemers, gaan we samen met de afdelingen communicatie en economie bekijken hoe we dit op een betere manier kunnen organiseren.

Op dit moment hebben we geen overeenkomst met een kredietbank die schuldhulptrajecten aanbiedt aan ondernemers. Wanneer een schuldhulptraject de enige oplossing is voor een ondernemer, wordt deze momenteel naar een externe partij doorverwezen. We willen echter onderzoeken of het in de toekomst wenselijk is om een samenwerking aan te gaan met een gespecialiseerde kredietbank om deze ondernemers beter te ondersteunen.

Uitgangspunten secundaire preventie ondernemers:

•We verkennen de mogelijkheid om samen te werken met een gespecialiseerde kredietbank voor ondernemers.

•Meer ondernemers met een (beginnende) financiële hulpvraag weet de gemeente te vinden.

•Ondernemers tevreden zijn over de gemeentelijke hulpverlening bij (beginnende) financiële problemen.

5.1.3. Tertiaire preventie

Tertiaire preventie richt zich op situaties waarbij al sprake is van problematische schulden. De hulp, begeleiding en maatregelen zijn bedoeld om problemen op te lossen. Goede hulp en nazorg kunnen ook nieuwe problemen voorkomen. Tertiaire preventie (volgen en nazorg) is bedoeld om erger (terugval, recidive of chronische problemen) te voorkomen.

Op dit moment wordt er vanuit de gemeente nog te weinig ingezet op nazorg. Het is na afloop van een traject niet altijd duidelijk of inwoners na afloop van het traject voldoende in staat zijn om zelfstandig hun financiën op orde te houden. De halvering van de wettelijke duur van de Wsnp (Wet schuldsanering natuurlijke personen) van 36 naar 18 maanden brengt met name mogelijk nieuwe uitdagingen mee. In deze kortere periode is er minder tijd om duurzaam financieel gedrag aan te leren en te bestendigen. Het risico bestaat dat inwoners, zonder passende nazorg, opnieuw in financiële problemen terechtkomen.

Daarnaast is er na een schuldentraject geen structurele controle of begeleiding om terugval te voorkomen. De komende periode willen we werken aan het ontwikkelen van een nazorgbeleid dat inwoners actief ondersteunt bij het behouden van financiële stabiliteit. Dit kan bestaan uit periodieke check-ins na afloop van een schuldhulptraject, of de mogelijkheid om zich aan te melden bij een budgetcoach.

Tegelijkertijd zien we ook een groep inwoners die door een problematische schuldensituatie onder bewindvoering komt te staan. Bewindvoering kan een waardevol middel zijn inwoners die (financieel) kwetsbaar zijn en meer ondersteuning nodig hebben. Denk aan inwoners met lichamelijke of geestelijke beperkingen. Het is echter een ingrijpende vorm van hulpverlening en niet altijd de meest geschikte (lange termijn) oplossing voor een schuldenaar. Voor sommige inwoners, bijvoorbeeld degenen die tijdelijk moeite hebben met het beheren van hun financiën, kan budgetbeheer een meer passende ondersteuning zijn. Dit stelt hen in staat om, zodra zij hier weer toe in staat zijn, zelf verantwoordelijkheid te dragen voor hun financiën.

Toch zien we dat relatief veel inwoners kiezen voor bewindvoering. Hierin spelen verschillende factoren een rol. Zo worden de kosten van schuldenbewind bij een inkomen onder 120% van de bijstandsnorm volledig vergoed vanuit de bijzondere bijstand. Bovendien biedt bewindvoering de mogelijkheid om financiële verantwoordelijkheid volledig over te dragen. Dit kan bewindvoering aantrekkelijk maken voor sommige inwoners, zelfs in situaties waarin lichtere vormen van ondersteuning beter aansluiten op wat zij daadwerkelijk misschien nodig hebben. Daarnaast zien we dat een deel van de inwoners (onnodig) langdurig onder bewindvoering blijft. De focus binnen bewindvoering ligt niet altijd op het bevorderen van zelfredzaamheid en uitstroom, mede doordat er voor zowel bewindvoerders als inwoners weinig prikkels zijn om hier actief op in te zetten.

Wij willen als gemeente meer investeren in passende, duidelijke en toegankelijke alternatieven voor bewindvoering. Hierbij richten we ons op het versterken van preventie, het aanbieden van lichtere ondersteuningsvormen zoals budgetbeheer, en het beter begeleiden van inwoners naar financiële zelfredzaamheid. Sinds 1 januari 2021 hebben gemeenten het recht om advies te geven aan de kantonrechter over de voortzetting van bewindvoering. Dit adviesrecht biedt een waardevolle mogelijkheid om te beoordelen of bewindvoering de beste oplossing is, of dat gemeentelijke ondersteuning meer passend is. Tot nu toe wordt dit recht nog onvoldoende benut. Hier willen we verandering in brengen, zodat inwoners sneller en effectiever geholpen worden. Uiteraard blijft bewindvoering toegankelijk voor inwoners die deze vorm van ondersteuning écht nodig hebben. Door een meer gerichte inzet op maatwerk en alternatieven willen we echter zorgen dat inwoners niet onnodig zwaar belast worden met een hulpverleningsvorm die op de lange termijn niet bijdraagt aan hun zelfredzaamheid.

Uitgangspunten tertiaire preventie:

•We ontwikkelen en bestendigen een nazorgbeleid.

•We onderzoeken de meerwaarde van het gebruik van het adviesrecht.

•We onderzoeken de meerwaarde van het afsluiten van convenanten met bewindvoeringskantoren.