Aanhef
De raad van de gemeente Zuidplas;
gelezen het voorstel van Burgemeester en wethouders van 18 april 2023;
Besluit:
1Vaststellen van de nota van beantwoording zienswijze.
2Vaststellen van het beleidskader Huisvesting Arbeidsmigraten en kamerverhuur Gemeente Zuidplas 2023.
1. Huisvestingsbeleid gemeente Zuidplas
1.8 Uniforme eisen huisvestingsvoorzieningen arbeidsmigranten
1.8.1 Uniforme kwaliteitseisen
De volgende uniforme kwaliteitseisen gelden voor nieuwe huisvestingsinitiatieven in de gemeente Zuidplas:
Uniforme kwaliteitseisen nieuwe huisvestingsinitiatieven gemeente Zuidplas
•Huisvesting arbeidsmigranten is alleen toegestaan in bestaande (logies) gebouwen of (tijdelijke) woonunits of waar bebouwing is toegestaan op basis van het vigerende bestemmingsplan (na inwerkingtreding Omgevingswet: het omgevingsplan). In het geval dat er strijdigheid met het bestemmingsplan optreedt, is een aanpassing van het bestemmings- of omgevingsplan nodig danwel een kruimelregeling of bestemmingsplanherziening.
•De huisvestingsvoorziening beschikt over een vergunning brandveilig gebruik (bij meer dan 10 personen), dan wel melding brandveilig gebruik (bij 5 tot 10 personen).
•De huisvestingsvoorziening voldoet aan de eisen die het Bouwbesluit stelt (Besluit bouwwerken leefomgeving).
•De huisvestingsvoorziening voldoet minimaal aan de eisen van het keurmerk van SNF (Stichting Normering Flexwoning). Aanvullend geldt voor huisvesting één persoon per slaapkamer.
•Het bedrijf én de locatie dienen te zijn aangesloten bij- en gecertificeerd door SNF.
•Slaapplaatsen mogen niet per etmaal aan 2 verschillende arbeidsmigranten worden aangeboden (dag-nachtploeg).
•De huisvestingsvoorziening beschikt over voldoende ruimte voor de opslag van fietsen, tuinmeubilair, e.a.
•De huisvestingsvoorziening beschikt over voldoende capaciteit voor verzamelen van afval, waarbij wordt voldaan aan de in de gemeente geldende eisen voor het scheiden en aanbieden van afval.
•De huurprijs is gebaseerd op de maximale huurprijs volgens het woningwaarderingsstelsel voor onzelfstandige woonruimte (kamerverhuur) van het Rijk.
•Arbeidsmigranten beschikken over een zelfstandig en geschreven huurcontract met een opzegtermijn van minimaal één maand. Indien de verwachting is dat het verblijf korter dan vier maanden zal zijn, volstaat een huurcontract ‘naar aard van korte duur’ met een opzegtermijn van minimaal 2 weken (zoals verblijf op basis van logies).
•De huisvestingsvoorziening voldoet aan de vigerende parkeernormen.
•Wanneer het uitzendbureau huisvesting aanbiedt, dient de uitzender aangesloten te zijn bij Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) of Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen (NBBU).
•De huisvester is verplicht per complex een (digitaal) nachtregister bij te houden voor arbeidsmigranten die niet staan ingeschreven als inwoner in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente. Per maand wordt het overzicht overhandigd aan de gemeente, wanneer het overzicht niet digitaal beschikbaar is. Tevens wordt een actueel nachtregister verstrekt op verzoek van de gemeente.
•De huisvester is verplicht arbeidsmigranten te wijzen op de inschrijvingsplicht bij de gemeente wanneer zij 4 maanden in Nederland zijn.
•De huisvester onderbouwt vanaf kleinschalige locaties de huisvestingsbehoefte.
•Naar behoefte legt de gemeente deze en aanvullende afspraken met de huisvester vast in een convenant (publiek-private samenwerkingsovereenkomst).
1.8.2 Uniforme beheereisen
De volgende uniforme beheereisen gelden voor nieuwe huisvestingsinitiatieven in de gemeente Zuidplas:
Uniforme beheereisen nieuwe huisvestingsinitiatieven gemeente Zuidplas
•De huisvestingsvoorziening beschikt over huis- en gedragsreglement in de taal van de aanwezige bewoners. Het huis- en gedragsreglement bevat informatie over hoe het beheer en toezicht is georganiseerd, het bevat belangrijke telefoonnummers en stelt de maatregelen vast wanneer het volgende wordt geconstateerd (niet uitputtend):
–Het gebruik van hard- en/of softdrugs;
–Structureel overmatig alcoholgebruik;
–Foutief parkeren van voertuigen in het openbaar gebied in de directe omgeving;
–Het veroorzaken van geluidsoverlast;
–Schuldig maken aan openbare geweldpleging.
•De huisvestingsvoorziening beschikt over een klachtenreglement waarin o.a. opgenomen: aanwezigheid, bereikbaarheid en beschikbaarheid (ook in vakantieperiode etc.) van een vast aanspreekpunt/beheerder en een registratie van klachten en meldingen.
•De huisvestingsvoorziening beschikt over een beheerplan dat informatie bevat over hoe het beheer en toezicht op de locatie is georganiseerd en hoe het contact met omwonenden is ingevuld. Dit beheerplan wordt desgewenst in samenwerking met omwonenden opgesteld.
•Waar nodig maakt de gemeente aanvullende afspraken met de huisvester over beheer.
•De huisvestingsvoorziening beschikt over een beheerder die ook fungeert als een vast aanspreekpunt voor de bewoners, gemeente, hulpdiensten en omwonenden. Deze persoon is 24/7 bereikbaar.
Aanvullende beheereisen bij klein, middelgrote- en grootschalige voorzieningen
•Op huisvestingsvoorzieningen is het uitgangspunt dat beheer te allen tijde bereik- en inzetbaar is
624/7 beheer betekent niet dat de beheerder 24 uur per dag aanwezig en aan het werk hoeft te zijn. Het betekent wel dat deze persoon/personen te allen tijde bereikbaar zijn en indien nodig snel op locatie aanwezig kunnen zijn.
. Bij huisvestingslocaties met meer dan 100 personen, wordt in het beheerplan aangegeven op welke momenten er een fysieke beheerder op locatie aanwezig is. Bij kleinere locaties volstaat (digitaal) toezicht op afstand.
•Afhankelijk van omvang huisvesting en locatie kan de gemeente vragen om een aanvullend verkeers- en vervoersplan.
•Bij klein, middelgrote- en grootschalige voorzieningen voor arbeidsmigranten wordt een contactpersoon (de beheerder van de locatie) voor de afdeling Basis Registratie Personen (BRP) van de gemeente aangesteld. Op verzoek van de gemeente kan dan algemene informatie over mutaties (vertrokken naar thuisland of elders in NL) worden opgevraagd als daar behoefte aan is, zodat er middels adresonderzoek iemand alsnog in- of uitgeschreven kan worden.
•Er vindt bij klein, middelgrote- en grootschalige voorzieningen een beheeroverleg plaatst tussen huisvester, gemeente, politie en omwonenden om eventuele knelpunten in de exploitatie voortijdig om te lossen (zie hoofdstuk 3)
7Bij nieuwe huisvestingsinitiatieven wordt er een klankbordgroep samengesteld met omwonenden om mee te denken in de planontwikkeling. Deze klankbordgroep is na realisatie desgewenst betrokken bij het beheeroverleg om eventuele knelpunten in de exploitatie te ondervangen. Voor meer informatie, zie hoofdstuk 3.
. De frequentie wordt samen bepaald (maatwerk).
1.8.3 Uniforme locatie-eisen
De volgende uniforme locatie-eisen gelden voor nieuwe huisvestingsinitiatieven in de gemeente Zuidplas. Voor kamerverhuur in eengezinswoningen gelden onderstaande locatie-eisen niet.
Uniforme locatie-eisen nieuwe huisvestingsinitiatieven gemeente Zuidplas
•De huisvestingsvoorziening is vrij toegankelijk en zichtbaar vanaf de openbare weg (bijvoorbeeld zonder hek voorzien van sloten en/of codes). Dit is onder meer van belang voor de bereikbaarheid van hulpdiensten.
•Huisvestingsvoorzieningen in het buitengebied zijn zodanig in de omgeving (landschappelijk) ingepast dat de omgeving geen onevenredige hinder ondervindt van de bebouwing/ het complex en dat de bebouwing het complex geen afbreuk doet aan de landschappelijke kwaliteiten van het gebied.
•De huisvestingsvoorziening heeft geen onevenredige aantasting tot gevolg van in de omgeving aanwezige functies en waarden.
•De huisvestingsvoorziening heeft geen onevenredige aantasting tot gevolg van de belangen van eigenaren en gebruikers van omliggende gronden.
•De huisvestingsvoorziening vormt geen belemmering voor beoogde herstructurering. Het realiseren van (tijdelijke) huisvesting op een perceel mag een eventuele herstructurering niet in de weg zitten.
•De huisvestingslocatie biedt genoeg ruimte voor het realiseren van parkeergelegenheid op eigen terrein.
•De huisvestingsvoorziening bevindt zich bij voorkeur op fietsafstand van voorzieningen. Daaronder wordt verstaan: een halfuur loopafstand en 15 minuten fietsafstand.
•De huisvestingsvoorziening is goed bereikbaar met het openbaar vervoer en ligt bij voorkeur op maximaal 500 meter afstand van een bushalte. In het buitengebied ligt de afstand tot een bushalte bij voorkeur op maximaal 1 kilometer
8Uit onderzoek van CBS blijkt dat de gemiddelde afstand tot een OV-halte (anders dan de trein) in Zuidplas, 500 meter bedraagt. https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/24/nabijheid-van-ov-haltes--excl-trein---in-2020
.
•De huisvester brengt de verkeerskundige effecten in beeld, in samenwerking met de gemeente.
•De huisvester onderbouwt dat bij een benodigde (tijdelijke) ontheffing op een bestemming of omgevingsplan, dat er sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat (inzake geluid en externe veiligheid).
1.11 Aanvullende kwaliteitseisen
1.11.1 Aanvullende eisen: huisvesting op het terrein van de agrarische werkgever
Onder onderstaande aanvullende voorwaarden is huisvesting op het terrein van de (agrarische) werkgever mogelijk:
Aanvullende eisen huisvesting op het terrein van de agrarische werkgever
•In de huisvestingsvoorzieningen mogen uitsluitend maximaal 50 werknemers worden gehuisvest die bij het agrarisch bedrijf of direct omliggende (agrarische) bedrijven werkzaam zijn.
•Huisvesting vindt plaats in agrarisch gebied met woon- of bedrijfsbestemming.
•Er moet een evenwicht zijn in de omvang van het bedrijf en omvang van huisvesting op het perceel indien huisvesting op het terrein van de ondernemer plaatsvindt.
•Huisvesting mag plaatsvinden in bestaande bijgebouwen of bedrijfswoningen of met tijdelijke aanvullende bebouwing op het terrein mits deze voldoen aan de uniforme eisen, hiervoor is een tijdelijke ontheffing op het bestemmingsplan nodig.
•Aanvullende bebouwing die wordt ingezet voor het huisvesten van arbeidsmigranten heeft een tijdelijk karakter
10Tijdelijke huisvesting ten behoeve van het pluk- en oogstseizoen bedraagt een termijn van maximaal zes maanden.
, ofwel bestaat uit chalets, woonunits, containerwoningen of andere vormen met een inherent tijdelijk karakter die buiten het oogst- of plukseizoen verwijderd worden .
•De huisvestingsvoorzieningen worden zoveel mogelijk geplaatst binnen of aansluitend aan het (agrarisch) bouwvlak.
•Een bedrijfswoning mag voor het huisvesten van arbeidsmigranten niet worden omgevormd naar een burgerwoning, omdat dit naburige agrarische bedrijven in hun bedrijfsvoering kan belemmeren.
•Een vergunning voor (tijdelijke) huisvesting komt te vervallen als bij verkoop van het agrarische bedrijf de huisvesting niet wordt mee verkocht.
1.11.2 Aanvullende eisen: huisvesting in eengezinswoningen (kamerverhuur)
Onder onderstaande aanvullende voorwaarden is huisvesting in eengezinswoningen mogelijk:
Aanvullende eisen huisvesting in eengezinswoningen (kamerverhuur)
•De gemeente stelt een vergunningsplicht in voor huisvesting vanaf 3 kamers in zelfstandige woningen.
•De parkeerdruk mag na toevoeging van nieuwe kamerverhuur niet hoger uitvallen dan 85%.
1.11.3 Aanvullende eisen: huisvesting in een geconcentreerde voorziening
De gemeente Zuidplas faciliteert maximaal twee geconcentreerde grootschalige huisvestingsvoorzieningen voor arbeidsmigranten.
Aanvullende eisen geconcentreerde voorziening
•De huisvestingsvoorziening heeft een permanent karakter en vindt plaats in (logies)gebouwen, niet in losse units
12Onder losse units wordt verstaan: huisvestingsvormen die geen permanent karakter hebben en die verrijdbaar of demontabel zijn, zoals chalets.
.
•De huisvestingsvoorziening beschikt over 24/7 fysiek beheer.
•Bij de realisatie van geconcentreerde locaties dienen mogelijkheden te worden verkend voor het realiseren van flexibele huisvesting voor aanvullende doelgroepen zoals spoedzoekers, studenten, etc.
•Ondersteunende detailhandel en/of sportaccommodaties op een grootschalige huisvestingslocatie is mogelijk.
•Er moet ruimte tot ontspanning zijn, passend bij de grootte en locatie van de huisvesting.
•De huisvester stelt een klankbordgroep in die naar behoeve bij elkaar komt om te adviseren over het initiatief. Na realisatie, komt de klankbordgroep periodiek samen om eventuele knelpunten in exploitatie te bespreken. In de klankbordgroep neemt de eigenaar van het complex, de beheerder, een vertegenwoordiger van de gemeente, een vertegenwoordiger van de politie (zoals de wijkagent) en een vertegenwoordiger van omwonenden plaats. De gemeente toetst of een klankbordgroep evenredig is samengesteld.
4. Controle en handhaving
4.1 Wettelijke kaders
4.1.1 Omgevingsrecht; aanvraag omgevingsvergunning.
Voor afwijkingen op het bestemmings- of omgevingsplan is een omgevingsvergunning met een (tijdelijke)ontheffing nodig al dan niet via het kruimelbeleid. In de omgevingsvergunning kunnen ruimtelijk gerelateerde voorwaarden worden opgenomen zoals de locatie- en parkeereisen. In beleidsregels kunnen aanvullende eisen voor kamerverhuur landen om ruimtelijk eenduidigheid te geven over de uitgangspunten onder 1.11.2, wanneer kamerverhuur wel of niet is toegestaan en eventueel afwijking van het bestemmingsplan mogelijk is.
4.1.2 Bouwbesluit
Het bouwbesluit 2021 geldt onverkort voor een pand. Het bouwbesluit bevat voorschriften met betrekking tot het bouwen en gebruiken van bouwwerken. Er is een omgevingsvergunning (ook wel bouwvergunning) nodig om te toetsen of men aan de vereisten voldoet. SNF stelt ook aanvullende (bouw)voorwaarden die hier mogelijk in meegenomen kunnen worden. Bij kamerverhuur van 5 of meer kamers is op basis van het bouwbesluit gelijktijdig een gebruiksmelding nodig.
4.1.3 Huisvestingsverordening
De Huisvestingswet biedt mogelijkheden om te sturen op de samenstelling in de woningvoorraad, zoals bij het omzetten van zelfstandige woningen naar kamers (onzelfstandige woonruimte). In de huisvestingsverordening staat opgenomen voor welke woningcategorieën een omzettingsvergunning verplicht is en wanneer deze opgaat. Met de vergunningplicht wordt gekeken naar de effecten van het wijzigen van schaarse zelfstandige woningen in de woningvoorraad. Daarnaast wordt beoordeeld of wijzigingen in de woningvoorraad niet leiden tot aantasting van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat in de straat. Hoewel de leefbaarheid geen grondslag vormt voor de omzettingsvergunning, kan deze wel worden meegewogen. Als het wetsvoorstel ´wijzingen van de Huisvestingswet 2014 op basis van de evaluatie van de herziene huisvestingswet 2014´ van kracht is, wordt leefbaarheid wel een grondslag voor de omzettingsvergunning.
4.1.4. Openbare orde en veiligheid
In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) staan regels op het gebied van de openbare orde en veiligheid. De APV van Zuidplas geldt voor het hele grondgebied met als doel Zuidplas netjes en leefbaar te houden. Zo staan er regels in rondom het tegengaan van een onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat, waarbij aangewezen bedrijven een exploitatievergunning nodig hebben. Een kamerverhuurbedrijf zou aangewezen kunnen worden in verband met de effecten op de leefbaarheid. In een exploitatievergunning kunnen bijv. voorwaarden worden opgenomen, zoals een Bibob toets en het aanleveren van een beheersplan voor kleinschalige, middelgrote -en grootschalige locaties.
4.1.5 Wet goed verhuurderschap
De Wet goed verhuurderschap is aangenomen door Eerste Kamer en treedt per 1 juli 2023 in werking. Met deze wet wil de overheid gemeenten meer mogelijkheden bieden om huurders te beschermen tegen misstanden van het huren van woon- of verblijfsruimten. Door een norm voor goed verhuurderschap te introduceren en gemeenten de mogelijkheid te geven om een verhuurvergunning te verplichten, kunnen gemeenten actief sturen op goed verhuurderschap. Zo kunnen gemeenten extra eisen stellen aan de verhuurder als het gaat om het onderhoud van de woning en de maximale huurprijs van gereguleerde huurwoningen. De wet verplicht gemeenten om een meldpunt in te stellen (zie ook 3.5). Bij het meldpunt kunnen meldingen worden gedaan van verhuurders die zich niet aan de regels houden.
4.1.6 Periodieke controle door Stichting Normering Flexwonen
Huisvestingsvoorzieningen voor arbeidsmigranten die beschikken over het SNF-certificaat worden jaarlijks door de stichting zelf gecontroleerd. Wanneer huisvesting niet voldoet aan de eisen, verliest de voorziening het certificaat. Een groot deel van de controle op de kwaliteit van huisvesting is daarmee belegd bij Stichting Normering Flexwonen.
Bijlage 1: Huidige situatie gemeente Zuidplas
Om integraal beleid te kunnen opstellen is het zaak om eerst inzichtelijk te maken wat de huidige situatie in de gemeente is. Over hoeveel arbeidsmigranten spreken we? Op welke manier worden onze arbeidsmigranten momenteel gehuisvest, hoe schatten onze ondernemers hun toekomstige vraag naar arbeidsmigranten in en welke instrumenten gebruikt de gemeente om huisvesting te reguleren en overlast te voorkomen en aan welke knoppen kan er nog gedraaid worden?
Algemene trends
Juist omdat we op lokaal niveau niet alles weten, is het van belang enkele algemene trends aan te geven, aangevuld met specifieke data over de situatie in de provincie Zuid-Holland. Voor sommige cijfers geldt dat zij van voor de coronacrisis in 2020/2021 zijn en daardoor zal het huidige beeld mogelijk anders zijn.
Figuur 1: Land van herkomst van arbeidsmigranten uit de EU
Figuur 2: Banen naar land van herkomst van arbeidsmigranten (CBS)
Volgens het CBS werden in 2017 in Nederland ruim 838.000 banen vervuld door mensen met een buitenlandse nationaliteit. Dat kunnen dus ook anderen dan arbeidsmigranten zijn, maar schattingen komen uit op minstens 500.000 arbeidsmigranten. Bijna de helft wordt vervuld door personen uit een EU-land. Werknemers van Poolse herkomst vormen hiervan de grootste groep. Zij bezetten bijna 180.000 banen en behoren tot de laagst betaalden.
De laatste jaren neemt het aandeel Poolse arbeidsmigranten af, vooral omdat de arbeidsmarkt en lonen in dit land sterk zijn verbeterd. Het aandeel arbeidsmigranten uit andere Oost-Europese landen neemt daarentegen toe. Onderzoek door Decisio uit 2022 toont aan dat ongeveer 40% van de in provincie Zuid-Holland werkzame arbeidsmigranten van Poolse afkomst is. Andere belangrijke herkomstlanden zijn Roemenië en Bulgarije. Sinds 2010 zijn vooral deze laatste twee groepen sterk toegenomen.
Een groot deel van de buitenlandse werknemers heeft een baan in de zakelijke dienstverlening, waarbij het vooral om uitzendbureaus gaat. Bevindingen van Decisio uit 2022 maken duidelijk dat ongeveer 6 op de 10 arbeidsmigranten via een uitzendbureau werkt. Daarnaast zijn veel arbeidsmigranten werkzaam in de horeca en in de groothandel. Veel arbeidsmigranten verblijven minder dan een jaar in Nederland (in de provincie Zuid-Holland is dit volgens Decisio 35%), maar er is ook een grote groep die volgens het onderzoek langer dan een jaar of zelfs permanent in Nederland verblijft. In de provincie Zuid-Holland gaat het om zo’n 18% die hier 5 jaar of langer verblijft. Als het gaat om inschrijving maakt het onderzoek van Decisio duidelijk dat naar schatting zo’n 45 tot 55% van de arbeidsmigranten zich laat inschrijven.
De betekenis van arbeidsmigranten voor onze economie is groot. In 2016 droegen zij volgens een rapport van SEO voor € 11 miljard bij aan ons BNP (Bruto Nationaal Product). Na aftrek van de loonkosten bleef hier ruim € 5 miljard van over. Daar staan enkele maatschappelijke kosten tegenover zoals gezondheidszorg, sociale zekerheid, huisvesting en sociale integratie. Sindsdien is dit bedrag nog aanzienlijk toegenomen; de schattingen komen uit op zo’n € 15 miljard in 2019. Voor Zuidplas zou dat bij de naar schatting 1.630 werkzame arbeidsmigranten om een jaarlijkse bijdrage aan de lokale economie van €49 miljoen gaan.
Arbeidsmigranten zorgen primair voor extra werkgelegenheid, productie en inkomen. Zonder de inzet van deze werknemers verwachten werkgevers dat ze hun productieproces moeten aanpassen, inperken of verplaatsen. Zonder hen stagneert de economische groei, zowel nationaal als regionaal als lokaal. Wanneer er geen arbeidsmigranten gehuisvest kunnen worden, zouden er voor Zuidplas (glas)tuinbouwbedrijven hard getroffen kunnen worden. Het gaat hier met name om arbeidsintensieve teelten: sierbloemen, fruitteelt, logistiek maar ook bedrijven in de industrie, schoonmaak en bouw. Daarbij dient te worden opgemerkt dat arbeidsmigranten niet of nauwelijks lokaal werk verdringen. Voor veel Nederlanders is het werk dat arbeidsmigranten verrichten namelijk niet aantrekkelijk genoeg. Ook ondernemers uit Zuidplas bevestigen dit beeld. Zij geven aan dat zij een beroep doen op arbeidsmigranten omdat er onvoldoende Nederlandse arbeidskrachten beschikbaar zijn die het werk willen verzetten.
Aantal werkzame arbeidsmigranten in Zuidplas
Het onderzoeksbureau Decisio heeft in 2022 in opdracht van Greenports Nederland onderzoek gedaan naar het aantal arbeidsmigranten dat in Zuidplas woont en werkt.
Uit het onderzoek blijkt dat het aantal werkzame arbeidsmigranten in Zuidplas in de periode 2010 – 2020, zowel een sterke daling als een sterke stijging heeft doorgemaakt. Het aantal arbeidsmigranten dat in 2010 in Zuidplas werkte ligt aanzienlijk lager dan het aantal werkenden in 2020 (respectievelijk 365 personen in 2010 tegenover 1.630 personen in 2020), zie figuur 3.
Figuur 3: Ontwikkeling aantal werkzame arbeidsmigranten in gemeente Zuidplas 2010 - 2020
Voor de sterke stijging in het jaar 2019 geeft het onderzoek geen verklaring, maar een aannemelijke mogelijkheid is een nieuwe bedrijfsvestiging dat veel met arbeidsmigranten werkt of een nieuwe vestiging van een uitzendbureau of de vestiging van een distributiecentrum.
Het is daarbij belangrijk om te realiseren dat er aan dit soort kwantitatieve onderzoeken, wat haken en ogen zitten. Zo schrijven arbeidsmigranten zich niet altijd in de BRP in, vanwege verschillende redenen. De microdata waar in dit onderzoek gebruik van is gemaakt, baseert zich op de plaats waar de loonbelasting wordt geheven. Maar de plek waar de loonbelasting wordt gegeven, is niet altijd de werklocatie van de arbeidsmigranten. Hierdoor zullen de cijfers van werkzame arbeidsmigranten in gemeente waar uitzendbureaus zijn gevestigd, relatief hoger uitvallen. De cijfers die wij nu voor handen hebben, zijn dus incompleet waardoor deze een vertekend beeld van de situatie kunnen geven.
Tegelijkertijd zijn deze cijfers de enige data die we kunnen gebruiken om ons een beeld te vormen van hoeveel arbeidsmigranten er in onze gemeente wonen en werken. Om de problemen van het huidige beeld te ondervangen is er maar één oplossing: het goed registreren van arbeidsmigranten door in- en uitschrijving in de basisregistratie zo goed mogelijk te faciliteren. Alleen wanneer we de basis op orde hebben, kunnen wij ons een compleet beeld vormen van waar en hoeveel arbeidsmigranten wonen en werken.
Op basis van de interviews ontstaat helaas ook geen eenduidig beeld over het aantal werkzame arbeidsmigranten in Zuidplas. Veel ondernemers geven aan niet te weten hoeveel arbeidsmigranten er in Zuidplas werkzaam zijn, maar dat de opgave onderschat wordt, staat vast. Van ondernemers wordt duidelijk dat veel arbeidsmigranten die bij hen werkzaam zijn voor langere tijd blijven, voornamelijk omdat de sierteelt minder met piekmomenten werkt maar het hele jaar door oogst. Zo geeft Kwekerij Oudijk aan dat er het jaarrond 50 werknemers werkzaam zijn, waarvan de helft arbeidsmigrant is. Rozenkwekerij Porta Nova werkt het jaarrond met ongeveer 250 arbeidsmigranten. 20 van hen zijn inmiddels vast in dienst en hebben een woning op de reguliere woningmarkt gevonden. Naast de sierteelt zijn veel arbeidsmigranten werkzaam in de omliggende distributiecentra (Lidl, Zalando). Ook hier werken zij het jaarrond en wordt er niet gewerkt met piekmomenten. Verschillende uitzenders geven aan dat er een grote behoefte is naar meer bedden. Zo schat uitzender Covebo de behoefte van de regio in op 2.000/3.000 plekken. Huisvester Homeflex schat de behoefte nog veel hoger in; de behoefte in Lansingerland alleen al zou rond de 8.000/10.000 plekken liggen.
Ondernemers maken ook de inschatting dat het aantal arbeidsmigranten in de komende jaren niet af zal nemen, met name omdat vergaande automatisering in de sierteelt en tuinbouwsector nog op zich laat wachten. Het aantal arbeidsmigranten zou volgens hen wel stabiel kunnen blijven door de huidige ontwikkelingen van de energieprijzen.
Woon- en leefsituatie van onze arbeidsmigranten
Volgens de cijfers van het CBS is het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Zuidplas in de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld: van 185 personen in 2010 naar 380 arbeidsmigranten in 2020. Dit is een stijging van 105%. Ook bij deze cijfers gelden de hierboven genoemde disclaimers. Naast het feit dat niet alle arbeidsmigranten zich in de gemeente inschrijven, zijn er ook veel arbeidsmigranten die zich niet uitschrijven wanneer zij de gemeente verlaten. Hierdoor bestaat de kans dat het aantal inschrijving in de BRP niet actueel is.
Figuur 4: Ontwikkeling aantal woonachtige arbeidsmigranten in gemeente Zuidplas 2010 - 2020
Door verschillende regionale ontwikkelingen, zoals de vestiging van het distributiecentrum van Zalando, is het aannemelijk dat de vraag naar woonruimte in Zuidplas op den duur zal toenemen.
Aangezien (geconcentreerde) huisvesting in Zuidplas veelal ontbreekt, moeten arbeidsmigranten voor huisvesting nu vaak uitwijken naar grote steden zoals Rotterdam of Den Haag. Ondanks dat veel ondernemers een pendelafstand van maximaal 30 minuten acceptabel vinden, geeft men in de interviews in het algemeen aan dat arbeidsmigranten idealiter zo dicht mogelijk bij de werklocatie gehuisvest zouden moeten worden. Lange pendelafstanden zijn onwenselijk omdat deze ten eerste voor de arbeidsmigrant gezondheidsrisico’s en veiligheidsrisico’s met zich meebrengen en ten tweede omdat dit de druk op de regionale infrastructuur verhoogt en overlast kan veroorzaken.
Wanneer huisvesting beschikbaar zou zijn in Zuidplas, zouden deze plekken volgens huisvesters en uitzenders zo opgevuld kunnen worden. Ondernemers geven aan dat het huisvesten op eigen terrein een manier zou zijn om het tekort aan huisvesting op te lossen, maar dat daar nu geen mogelijkheden voor zijn. Op de vraag waar arbeidsmigranten nu gehuisvest zijn binnen Zuidplas, is het antwoord: veelal verkamerd in eengezinswoningen. Ook dit is niet altijd gewenst, omdat dit voor overlast kan zorgen en dit het aanbod voor andere groepen (starters, jonge gezinnen) op de woningmarkt verkleint. Ondernemers geven aan bereid te zijn om te investeren in huisvesting, omdat goede huisvesting een steeds belangrijkere voorwaarde wordt om voldoende arbeidsmigranten aan te trekken. Daarvoor is het stellen van aanvullende voorwaarden waaronder huisvesting arbeidsmigranten gerealiseerd kan worden, noodzakelijk.
Toekomstige ontwikkeling
Het toekomstig aantal werkzame arbeidsmigranten is lastig in te schatten en afhankelijk van een aantal belangrijke achterliggende factoren, die de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten zal bepalen. Deze factoren zijn slechts beperkt te beïnvloeden, waaronder:
•De mate van innovatie van bedrijfsprocessen: naar mate bedrijfsprocessen (zoals order-picking of pluk- en teeltwerkzaamheden) worden geïnnoveerd – bijvoorbeeld door robotisering - zijn minder internationale arbeidskrachten nodig;
•De beschikbaarheid van arbeidsmigranten: de gemeente concurreert om schaarse arbeid met andere gemeenten en regio’s in Nederland en met andere landen zoals Duitsland en Denemarken. Tegelijkertijd worden in het thuisland van arbeidsmigranten de arbeidsvoorwaarden steeds beter. De mate waarin de gemeente aantrekkelijk kan blijven voor arbeidsmigranten zal ook het aanbod ervan beïnvloeden. De beschikbaarheid van adequate huisvesting is daarin een belangrijke randvoorwaarde;
•Het aantrekken door de gemeente en omliggende gemeenten van additionele bedrijvigheid waarvoor inzet van arbeidsmigranten nodig is. Zo gaat provincie Zuid-Holland over tot een zogenaamde ‘bedrijfseffectrapportage’ bij nieuwe bedrijvigheid, waardoor het te vestigen bedrijf de woonbehoefte op voorhand in beeld brengt.
•De ontwikkeling van de tekorten op de arbeidsmarkt. In Nederland is een stevige vergrijzing op de arbeidsmarkt aan de orde. Hierdoor neemt de vervangingsvraag in allerlei beroepsgroepen toe. Dit is een autonome ontwikkeling die de sterkste aanjager voor de vraag arbeidsmigranten is. Daarbij zullen ook sectoren als de zorg en de energietransitie de komende jaren in toenemende mate gebruik moeten maken van internationale arbeidskrachten om onze economie draaiend te houden. Overigens zien we ook de tekorten op de Europese arbeidsmarkt vanwege vergrijzing en ontgroening toenemen wat de komende jaren de schaarste aan arbeidsmigranten zal vergroten.
Mede door deze factoren is er geen harde voorspelling te maken van het toekomstig aantal werkzame arbeidsmigranten dat op de verschillende schaalniveaus (Nederland, provincie, regio, gemeente) nodig is. Een beredeneerde inschatting op basis van trends die door verschillende onderzoeken van Decisio uit 2021 en 2022 zijn berekend, bieden een doorkijk naar het aantal benodigde werkzame arbeidsmigranten in 2030.
Provincie Zuid-Holland
Op basis van het meest recente onderzoek van Decisio, uit februari 2022, blijkt dat het aantal werkzame arbeidsmigranten in de gehele provincie Zuid-Holland tussen 2010 en 2020 is gestegen van 87.370 naar 144.625. Een stijging van 66% met een gemiddelde jaarlijkse stijging van 5%. Deze gemiddelde stijging ligt daarmee hoger dan het Nederlandse gemiddelde dat een jaarlijkse groei in het aantal werkzame arbeidsmigranten van 4,2% kent.
Figuur 5: Ontwikkeling aantal werkzame arbeidsmigranten in provincie Zuid-Holland 2010 - 2020
Een mogelijke verklaring voor het feit dat er relatief meer arbeidsmigranten in onze provincie werkzaam zijn, ligt in de grote aanwezigheid van onder meer de glastuinbouw, logistiek, horeca en groothandel die onze provincie rijk is. Daarnaast is onze locatie dichtbij veel grote steden (Rotterdam, Den Haag), waar veel huisvesting in reguliere woningen plaatsvindt, een mogelijk aantrekkelijke vestigingsfactor voor arbeidsmigranten.
Gemeente Zuidplas
Voor het toekomstig aantal werkzame arbeidsmigranten voor de gemeente Zuidplas kan ook gebruik worden gemaakt van het meest recente onderzoek van Decisio (2022). Gebaseerd op de provinciale groeipercentages van 4% tot 6% per jaar, betekent dit voor Zuidplas een groei van het aantal werkzame internationale werknemers van 1.630 in 2020 tot respectievelijk 1.989 (met een jaarlijks groeipercentage van 4%) tot 2413 internationale werknemers in 2030 (met een jaarlijks groeipercentage van 6%). Voor Zuidplas is niet alleen een hoog- en laag scenario voor het aantal werkzame arbeidsmigranten berekend, maar ook een krimpscenario. Veel ondernemers werkzaam in de glastuinbouw gaven tijdens de interviews aan dat de stijgende energieprijzen grote invloed hebben op hun bedrijf. Wanneer deze stijging aanhoudt, zullen veel ondernemers noodgedwongen zijn de productie af te schalen, waardoor minder arbeidsmigranten nodig zijn. Het krimpscenario is daarom bijgesteld op 2% krimp per jaar, wat uitkomt op 1332 werkzame arbeidsmigranten in 2030.
Figuur 6: Mogelijke ontwikkeling aantal werkzame arbeidsmigranten gemeente Zuidplas