Aanhef
Wonen, leven en welzijn van dieren in Zoetermeer.
De raad van de gemeente Zoetermeer;
Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 11 januari 2022
Besluit
1De bijgevoegde nota dierenwelzijn vast te stellen, om daarmee gevolg te geven aan de taken en verantwoordelijkheden van de gemeente op het gebied van:
a.Dierenbescherming en dierenopvang;
b.Gezelschapsdieren;
c.In het wild levende dieren;
d.De stadsboerderijen;
e.Evenementen met dieren.
Met dien verstande dat
A. op bladzijde 20 van de bijlage 'Nota dierenwelzijn' de tekst:
"De gemeente Zoetermeer wil het dierenleed bij zowel de roofvogels als de dieren in de vrije natuur voorkomen. Daarom wordt dit onderwerp meegenomen in de herziening van de Evenementennota. Er wordt onderzocht of het wenselijk en haalbaar is om een verbod op te nemen in de herziene evenementennota."
wordt vervangen door:
"De gemeente Zoetermeer wil het dierenleed bij zowel de roofvogels als de dieren in de vrije natuur voorkomen. Daarom wordt dit onderwerp meegenomen in de herziening van de Evenementennota. Indien juridisch haalbaar wordt er een verbod op het gebruik van roofvogels bij evenementen opgenomen in de herziene Evenementennota."
B. op bladzijde 20 van de bijlage 'Nota dierenwelzijn' de tekst:
"Er wordt onderzocht of het wenselijk en haalbaar is om een verbod op roofvogelshows op te nemen in de herziene evenementennota."
wordt vervangen door:
"Indien juridisch haalbaar wordt er een verbod op het gebruik van roofvogels bij evenementen opgenomen in de herziene Evenementennota."
2Motie 1903-05 als afgedaan te beschouwen.
3Toezegging 516 als afgedaan te beschouwen
Dit besluit treedt in werking twee weken na de bekendmaking daarvan. Tenzij over dit besluit een inleidend verzoek tot het houden van een referendum wordt gedaan.
2. Dierenbescherming en dierenopvang
2.3. Dierenbescherming en dierenopvang
2.3.1. Dierentehuis Zoetermeer
Het Dierentehuis Zoetermeer is een dierenopvangcentrum voor zwerf- en afstandshonden en katten die afkomstig zijn uit Zoetermeer. De Dierenambulance Den Haag brengt deze dieren naar het Dierentehuis Zoetermeer. Het dierentehuis heeft ook een pensionfunctie voor de opvang van honden en katten en een dagopvang voor honden. Met deze organisatie is een subsidierelatie in het kader van de wettelijke verplichting om dieren op te vangen.
2.3.2. Dierenambulance Den Haag
De gemeente Zoetermeer heeft een samenwerking met de Dierenambulance Den Haag.
De Dierenambulance Den Haag biedt 24 uur per dag, 365 dagen per jaar, hulp aan gewonde of zieke dieren. Daarnaast kan de Zoetermeerse inwoner de dierenambulance bellen voor het ophalen en of verwijderen van een gewond, ziek of dood dier langs de weg of in het water.
Naast het beschermen van de dieren vangt Dierenambulance Den Haag ook dieren op. Als de dierenambulance zieke en gewonde huisdieren van straat haalt worden deze opgevangen in hun dierenhospitaal of bij de wildopvang Delft als dat dichterbij is. Honden en katten worden naar het Dierentehuis Zoetermeer gebracht. Wanneer de eigenaar van het dier niet komt opdagen, zoekt de het dierentehuis of de dierenambulance (afhankelijk van waar het dier opgevangen wordt) een nieuw huis voor deze dieren als ze zijn hersteld.
De Dierenambulance Den Haag wordt per rit betaald door de gemeente Zoetermeer in het kader van de wettelijke verplichting om dieren op te vangen.
2.3.3. Egelopvang Zoetermeer
De stichting Egelopvang Zoetermeer is een dierenbeschermingsorganisatie die zich inzet voor het lot van de egel. De egelopvang heeft een samenwerking met de dierenbescherming. De egelopvang heeft een aantal doelen opgesteld:
•De egels die door ziekte, verwonding of verwezing, door direct of indirect menselijk handelen of nalaten tijdelijk of niet zelfstandig in de vrije natuur kunnen overleven, tijdelijk op te vangen, te verzorgen en te revalideren.
•De opvang is gericht op een zo spoedig mogelijke terugkeer van de dieren naar de natuur. Daarbij wordt zoveel mogelijk voorkomen dat dieren onnodige stress ervaren of letsel oplopen.
•De opvang is zodanig dat een dier zoveel mogelijk zijn soorteigen gedrag kan blijven vertonen na terugkeer naar de natuur.
•De stichting geeft waar mogelijk voorlichting over de wilde flora en fauna.
De gemeente stimuleert de egelopvang in hun werkzaamheden door middel van een kleine jaarlijkse bijdrage.
2.3.4. Het Knaaghof
Het Knaaghof heeft sinds 2010 een samenwerking met de Dierenbescherming regio Zuidwest. Het Knaaghof is een konijnen- en knaagdierenopvangcentrum gevestigd in Rijswijk. Het opvangcentrum vangt jaarlijks zo’n 600 konijnen en knaagdieren op uit de regio Haaglanden, zo ook van de gemeente Zoetermeer. Het opvangen van deze dieren is steeds vaker nodig omdat konijnen en knaagdieren soms in een impuls gekocht worden en niet altijd goed wordt nagedacht over de verzorging. Het Knaaghof streeft ernaar om zo snel mogelijk een goed thuis te vinden voor alle dieren, waar ze de verzorging, ruimte en aandacht krijgen die ze nodig hebben.
2.3.5. Vogelopvang De Wulp
Vogelopvang de Wulp is gevestigd in Den Haag maar vangt wel zieke, verzwakte of gewonde vogels op afkomstig uit Zoetermeer. Deze opvang verzorgt alleen in het wild levende vogels die door menselijk toedoen in de problemen zijn gekomen. Dit kan komen door het verkeer, katten en honden, visdraad en haak, ramen, vergif en of mishandeling.
4. In het wild levende dieren
4.6 Overlast wilde dieren
4.6.1 Aanpak gemeente Zoetermeer
De gemeente Zoetermeer moet per overlastgeval bekijken wat de beste aanpak is en op welke manier dit in de toekomst voorkomen kan worden. Preventie heeft de voorkeur boven het oplossen van een ontstaan probleem. Een schadebestrijding die bij Zoetermeer past is een bestrijding waarbij dieren niet gedood worden, tenzij er geen andere mogelijkheid is. Het doden van dieren is alleen gerechtvaardigd als er sprake is van zeer ernstige schade en alternatieve, diervriendelijkere oplossingen niet mogelijk zijn. Daarnaast is belangrijk om te weten dat het doden van dieren om schade en overlast te bestrijden niet effectief en duurzaam is. De oorzaak van de overlast is niet weggenomen door de dieren te doden en de kans bestaat dat het probleem zich voortzet of in de loop der tijd weer opkomt. Want op plekken waar veel dieren overlijden, treedt het zelfregulerend vermogen op. Dit betekent dat bij bepaalde diergroepen geldt dat als de populatie wordt uitgedund en juist meer jongen worden geboren om die populatie weer op peil te brengen. Hierdoor kan schade en overlast opnieuw optreden. De gemeente Zoetermeer zal zich altijd als eerst richten op preventie in plaats van het doden van dieren. Voorbeelden kunnen zijn de beschikbaarheid van voedsel en nestgelegenheid beperken. Dit kan al een hoop overlast voorkomen. Ook is belangrijk dat er gekeken wordt naar het aantal meldingen en het eventuele gevaar voordat er ingegrepen wordt. Het advies inwinnen bij de dierenbescherming is dan noodzakelijk. De gemeente richt zich vooral op gevallen van overlast met grote impact of gevaar. Bij eventuele bestrijding is het van belang om een faunabeheerbedrijf in te schakelen en een medewerker van de gemeente met ecologische kennis.
Diervriendelijke alternatieven
Er zijn verschillende alternatieven mogelijk om overlast en schade te voorkomen.
➢ Voorkomen van verkeersongelukken door het plaatsen van hekken met gaas.
➢ Gebieden onaantrekkelijk maken, denk bijvoorbeeld aan vogelwerende maatregelen en schuilmogelijkheden buiten kwetsbare periodes wegnemen;
➢ Opruimen van voedselresten, afsluiten van containers, gebruik van ondergrondse containers;
➢ Niet voeren van onder andere watervogels
➢ Bouwkundige maatregelen treffen, zoals het dichten van gaten en kieren of juist openlaten voor nest- en verblijfplaatsen, mogelijke schuilplaatsen wegnemen en het goed onderhouden van het rioolstelsel;
➢ Uitvoeren van nestbeheer
➢ Groenvoorzieningen verstandig inrichten en beheren;
➢ Natuurlijke vijanden de ruimte geven.
Als alle preventieve of diervriendelijke maatregelen genomen zijn maar de overlast niet voldoende is weggenomen, dan kan de gemeente overwegen om dieren te vangen en te verplaatsen of in het alleruiterste geval te doden. Bij beschermde diersoorten is ontheffing vanuit de provincie noodzakelijk. De gemeente moet dit aanvragen. Deze ontheffing wordt alleen verleend wanneer andere methoden zijn toegepast.
6. Dieren en evenementen
6.2 Evenementen
6.2.1 Circus
Sinds 15 september 2015 is het gebruik van wilde dieren in circussen en evenementen in heel Nederland verboden. Ook is het vervoeren van deze dieren voor dit doel verboden. De reden voor het landelijke verbod is de ernstige beperking in de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te kunnen vertonen. Daarnaast staan de welzijns- en gezondheidseisen onder druk. Dit alles weegt niet op tegen het vermaak van publiek en daarom is besloten tot een verbod.
6.2.2 Dieren als prijs
In artikel 2.13 van de Wet dieren is een verbod vastgelegd tot het uitloven of uitreiken van dieren als prijs, beloning of gift naar aanleiding van wedstrijden, verlotingen, weddenschappen of andere dergelijke evenementen.
6.2.3 Vechtende dieren
Op grond van de Wet dieren is het verboden om dierengevechten te organiseren. De gemeente Zoetermeer zal hier dan ook geen vergunning voor afgeven.
7. Algemene maatregelen dierenwelzijn
7.3 Sportvisserij
7.3.1 Wetten
In Nederland zijn ruim 2 miljoen mensen die aan sportvissen doen. Er zijn bepaalde wetten en regels opgesteld waaraan de sportvisser zich moet houden. Dit kan zijn op het gebied van vereiste visdocument, gesloten tijd aas- en vissoorten, minimummaten vissoorten en beschermde vissen. Bij het niet naleven van deze regels kan een boete gegeven worden.
7.3.2 Gedragscodes
Naast wettelijke regels, zijn er ook gedragscodes op het gebied van omgang met de vis, gebruik van lood en het leefnet. Deze zijn beschreven in de Gezamenlijke Lijst van Nederlandse Viswateren en VISplanner.
De hoofdregels zijn:
➢ Voorkom dat een vis de haak inslikt.
➢ Raak een vis alleen met natte handen aan.
➢ Verwijder de haak uiterst voorzichtig.
➢ Zet de vis direct terug in hetzelfde water.
➢ Gebruik wanneer niet nodig, geen leefnet.
➢ Gebruik bij voorkeur geen lood, maar een milieuvriendelijk alternatief.
7.3.3 Vissen in Zoetermeer
In Zoetermeer mag in diverse (wijk)wateren gevist worden met een wijkvisbewijs. Dit is een gratis vergunning die kan worden gedownload van de gemeentelijke website. Hiermee kan in aangewezen wateren in de wijken en volgens de bij het wijkvisbewijs behorende gedragsregels gevist worden. Voor andere wateren kunnen de visrechten bij de visvereniging liggen. Vissen is niet in alle wateren toegestaan. Op de gemeentelijk website of op visplanner website kan gekeken worden waar gevist mag worden.
Het wijkvisbewijs kan via de gemeentelijke website gedownload worden. Vervolgens moet dit bewijs door de visser volledig ingevuld en ondertekend worden. Het wijkvisbewijs kan ook worden opgehaald bij Hengelsport Zoetermeer gevestigd op de Oranjelaan. Met de ondertekening stemt de gebruiker in met de gedragsregels die horen bij het wijkbewijs:
1Vissen mag met maximaal 1 hengel. Onder hengel wordt verstaan:
–een roede, met of zonder een opwindmechanisme (lijn of snoer)
–met 1 dobber en maximaal 1 haak met 1 tand
2Vissen mag alleen met hieronder genoemd aas:
–brood/deeg
–kaas
–granen/zaden
–insectenlarven (bijvoorbeeld maden)
–imitatie aas (niet groter dan 2,5 cm)
3Er mag geen leefnet gebruikt worden.
4Vissen is alleen toegestaan tussen zonsopgang en zonsondergang.
Nachtvissen is het hele jaar verboden.
5Vissen op roofvissen is verboden. Het gebruiken van een blinker, spinner of kunstvisje als aas, is dan ook niet toegestaan.
6Het gebruik van beetmelders is verboden.
7Vissen mag alleen in water zoals vermeld op de kaart.
8Gevangen vis mag niet worden meegenomen. De vis moet meteen teruggezet worden in hetzelfde water.
9Het wijkvisbewijs moet ingevuld en ondertekend toonbaar zijn. Dit bewijs moet getoond kunnen worden aan politie, BOA's, Sportvisserij Nederland of gebiedsbeheerder(s).
10Als er alleen in water in de wijk wordt gevist, is een VISpas van Sportvisserij niet nodig.
11Er mag geen sprak zijn van overlast of hinder voor de omgeving en/of de natuur. Daarnaast mag er geen afval achtergelaten worden en tent neergezet worden op de visplek.
Bijlage 1: Wettelijk kader dierenwelzijn en dierenbeleid
1Wettelijke kaders gemeente
Taak voor gemeente vanuit het Burgerlijk Wetboek:
•Elke gemeente heeft de wettelijke verplichting om ‘gevonden’ dieren gedurende 14 dagen op te (laten) vangen. Op grond van het Burgerlijk Wetboek (artikel 5:8 lid 3 BW) is de burgemeester bevoegd om na die 14 dagen afstand te doen van het opgevangen dier;
•Ook een burger mag een gevonden dier (zijnde een ‘gevonden voorwerp’ volgens het Burgerlijk Wetboek), na aangifte te hebben gedaan, zelf in bewaring nemen en verzorgen. De bewaartermijn voor de burger is 12 maanden. Na een jaar wordt de vinder die aangifte heeft gedaan en het dier als houder heeft verzorgd, eigenaar. De bewaartermijn staat in artikel 5:5 BW en artikel 5:6 BW.
Taak voor gemeente vanuit het Algemene Wet Bestuursrecht
Bij huisuitzettingen, detenties of vanwege gezondheidsrisico’s kunnen politie en GGD-huisdieren gedwongen op laten nemen. Deze gedwongen opvang valt conform de Algemene Wet Bestuursrecht (artikelen 5:29 en 5:30) ook onder de wettelijke taak van de gemeente. Hier geldt een maximale opvangtermijn van 13 weken.
Aanvullende regelgeving Zoetermeer
Aanvullende regelgeving van de gemeente Zoetermeer staat omschreven in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Het gaat om:
4Loslopende honden, verontreiniging door honden, gevaarlijke honden (art. 2:41 – 2:43);
5Houden van hinderlijke of schadelijke dieren/voeren van dieren (art. 2. 2:44)
6(Geluid)hinder door dieren (art.4:5a)
2Wettelijke kaders landelijk
2.1 Wet dieren (1 juli 2014): raamwet die van toepassing is op dierenwelzijn van dieren die gehouden worden
De Wet Dieren gaat uit van de erkenning van de intrinsieke waarde van dieren. Dat houdt in dat dieren met respect behandeld moeten worden en dat dieren niet nodeloos in hun welzijn mogen worden benadeeld. Het is daarmee verboden om dieren onnodig pijn te doen, letsel te veroorzaken, de gezondheid of het welzijn te beschadigen en dieren de nodige zorg te onthouden, te doden of een dier als prijs, gift of beloning uit te reiken. De overheid kan situaties, voorwaarden, plaatsen of soorten dieren aanwijzen waarbij deze verboden niet van toepassing zijn.
De Wet Dieren geeft aan dat dieren redelijkerwijs zijn gevrijwaard van
•dorst, honger en onjuiste voeding;
•fysiek en fysiologisch ongerief;
•pijn, verwonding en ziektes;
•angst en chronische stress;
•beperking van hun natuurlijk gedrag.
Of aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan beoordeeld worden door de officiële instanties zoals de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA), de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID) en de politie (taakaccent dieren).
2.2 Wet Natuurbescherming (per 1 januari 2017): bundelt en vervangt de afzonderlijke wetten rondom natuurbescherming (Flora- en faunawet, Natuurbeschermingswet en Boswet)
Provincies hebben de plicht om uitvoering te geven aan Wet Natuurbescherming en om een eigen natuurbeleid vast te stellen. Omgevingsdienst Haaglanden betreft het bevoegd gezag namens provincie Zuid-Holland m.b.t. de ontheffing- en vergunningverlening Wet natuurbescherming. Ook de gemeente heeft hier taken in, zoals de zorgplicht voor dieren.
2.3 Natuurbeschermingswet (1998) en Flora- en faunawet (2002): wettelijk kader voor bescherming van in het wild levende dieren
Deze wetten gaan over de bescherming van respectievelijk gebieden en soorten in de natuur, waaronder in het wild levende zoogdieren, vogels, reptielen en amfibieën en een aantal vissen, libellen en vlinders. In artikel 2 van de Flora- en faunawet is een zorgplicht vastgelegd voor in het wild levende dieren en hun leefomgeving. De zorgplicht houdt in dat iedereen ‘voldoende zorg’ in acht moet nemen voor alle in het wild voorkomende (planten en) dieren en hun leefomgeving. De gemeente moet bij het beheer en de inrichting van de openbare ruimte gevolg geven aan deze wetgeving en zorgplicht. In de Natuurbeschermingswet en de Flora- en faunawet zijn Europese richtlijnen uitgewerkt:
•De Vogelrichtlijn voor bescherming en beheer van alle op het grondgebied van de Europese Unie in het wild levende broed- en trekvogels en hun habitat;
•De Habitatrichtlijn ten behoeve van het in standhouden van voor de Europese Unie van belang zijnde dieren- en plantensoorten en hun habitat.
Deze 2 wetten zijn opgenomen in de in 2.2 genoemde wet Natuurbescherming.
2.4 Wet op de Dierproeven (herzien 2014): Regels voor toepassing dierproeven
Dierproeven zijn in principe verboden. Om dierproeven te mogen uitvoeren heeft een instelling (bijvoorbeeld universiteit of farmaceutisch bedrijf) een instellingsvergunning van het ministerie van Economische Zaken nodig en de onderzoekers een projectvergunning van de Centrale Commissie Dierproeven (CCD).
2.5 Wilde dieren in circussen
Sinds 15 september 2015 is er een verbod op het gebruik van wilde dieren in circussen en bij andere optredens. Het welzijn, de gezondheid en het natuurlijk gedrag van wilde dieren in een circus worden te veel aangetast.
2.6 Politiewet (2012)
In artikel 3 is aangegeven dat de politie tot taak heeft in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. Hen kan hierbij worden gelezen als zowel mens en dier.
Bijlage 2: Actiepuntenlijst
Hoofdstuk
Actie
Hoofdstuk 2
Gemeente Zoetermeer continueert, op basis van contracten met externe partijen, haar wettelijke taken om dierenbescherming en dierenhulpverlening te borgen
Hoofdstuk 2
Om overlast en problemen van zwerfdieren te voorkomen en te zorgen voor goede opvang van dieren, maakt de gemeente Zoetermeer afspraken met de dierenbescherming of de dierenhulpverlening.
Hoofdstuk 2
De gemeente Zoetermeer organiseert jaarlijks een bijeenkomst met alle dierenwelzijnsorganisaties om zaken over dierenwelzijn te bespreken.
Hoofdstuk 3
De gemeente Zoetermeer informeert twee keer per jaar via het huis-aan-huisblad en gemeentelijke social media inwoners over welke dieren wel en niet zijn toegestaan als huisdieren.
Hoofdstuk 3
De gemeente Zoetermeer informeert en adviseert twee keer per jaar via het huis-aan-huisblad en gemeentelijke social media inwoners over hoe om te gaan met huisdieren en hoe dierenmishandeling en -verwaarlozing te voorkomen. Wat is wel en niet toegestaan en hoe wordt dit aangepakt.
Hoofdstuk 3
De gemeente zet preventief maatregelen in om dierenmishandeling en -verwaarlozing te voorkomen. Dit gaat door middel van voorlichting.
Hoofdstuk 3
De gemeente Zoetermeer informeert de vrijwilligers van de voedselbank over de voedselbank voor dieren en vraagt hen dit actief te verspreiden.
Hoofdstuk 3
De gemeente Zoetermeer informeert hondenbezitters twee keer per jaar via het huis-aan-huisblad en gemeentelijke social media over de hondenuitlaatkaart en regels die gelden bij het uitlaten van honden.
Hoofdstuk 3
De gemeente Zoetermeer vindt de registratie van katten belangrijk. De gemeente gaat daarom met voorlichting inwoners stimuleren en motiveren om katten te registreren.
Hoofdstuk 3
De gemeente Zoetermeer gaat via verschillende informatiekanalen voorlichting geven over castratie en sterilisatie. Denk hierbij aan diverse social media en het huis-aan-huisblad.
Hoofdstuk 4
De gemeente plaatst in het voor- en najaar artikelen in het huis-aan-huis blad en op social media om bewustwording te creëren over de regels die betrekking hebben op ruimtelijke ingrepen.
Hoofdstuk 4
De gemeente Zoetermeer draagt er zorg voor dat diegenen die ruimtelijke ingrepen doen of hierbij betrokken zijn, goed op de hoogte zijn van de geldende gedragscode in het kader van de Flora- en Faunawet en volgens deze gedragscode werken en controleert hier regelmatig op. Dit geldt zowel voor externen als eigen werknemers.
Hoofdstuk 4
Het college van burgemeester en wethouders stelt iedere vijf jaar de geactualiseerde gedragscodes vast.
Hoofdstuk 4
De gemeente Zoetermeer ziet erop toe dat de regels die gelden bij het baggeren na worden nageleefd door alle partijen die baggeren in Zoetermeer.
Hoofdstuk 4
De gemeente Zoetermeer informeert en adviseert de Zoetermeerse inwoners over Botulisme en Blauwalg. Dit gebeurt informerend en waarschuwend. Informerend door bewoners op de hoogte te brengen van ontwikkelingen in de bestrijding van botulisme en blauwalg. En waarschuwend op het moment dat er botulisme en/of blauwalg wordt geconstateerd.
Hoofdstuk 4
De gemeente Zoetermeer ziet erop toe dat ten alle tijden diervriendelijke alternatieven worden gebruikt om dierenoverlast te voorkomen. Wanneer alle methoden gebruikt zijn, kan er gedacht worden aan bestrijding die volgens de wet is toegestaan.
Hoofdstuk 5
De gemeente Zoetermeer moet de Notitie Dierenwelzijn op de stadsboerderijen en in de buitengebieden 2.0 blijven hanteren. Ieder jaar wordt bekeken of een herziening van dit document noodzakelijk is.
Hoofdstuk 5
De gemeente Zoetermeer blijft actief in het naleven van de landelijke wet- en regelgeving en de richtlijnen van het SKBN. Daarnaast moet ieder jaar ook het zoönose keurmerk behaald worden.
Hoofdstuk 6
Er wordt onderzocht of in de evenementennota van de gemeente Zoetermeer dierenwelzijn aan de orde kan komen. Deze nota wordt momenteel aangepast en dan wordt gekeken naar de mogelijkheden om dierenwelzijn hierin op te nemen. Indien mogelijk wordt het garanderen van dierenwelzijn als eis opgenomen worden.
Hoofdstuk 6
Evenementenorganisatoren worden op voorhand geïnformeerd over regels en afspraken die gelden bij dieren tijdens evenementen.
Hoofdstuk 6
Indien juridisch haalbaar wordt er een verbod op het gebruik van roofvogels bij evenementen opgenomen in de herziene evenementennota.
Hoofdstuk 7
Het stimuleren, motiveren en erop toezien dat de afspraken die gemaakt zijn voor het bestrijden van de ratten ook worden nagekomen. De gemeente Zoetermeer en de inwoners moeten er samen voor zorgen dat de aanwezigheid van ratten beheersbaar blijft. De gemeente Zoetermeer geeft hier voorlichting over. Minimaal 1 keer per jaar via het huis-aan-huis blad en social media
Hoofdstuk 7
De gemeente Zoetermeer doet jaarlijks onderzoek naar het uitbreiden van eventuele vuurwerkvrije zones om rekening te houden met het welzijn van dieren in Zoetermeer.