Bomenbeleid

5.2.1 Snoeien van bomen

Snoeien gebeurt in de gemeente Zoetermeer bij voorkeur zo min mogelijk. We willen de natuurlijke vorm van de boom zoveel mogelijk behouden. Het snoeien van jonge bomen gebeurt intensiever (jeugd snoei), snoeien van de onderste takken bij bomen langs wegen voor voldoende doorrijhoogte (begeleiding snoei) en dan bij volwassen bomen met voldoende doorrijhoogte (onderhoud snoei).

Een aantrekkelijke boomstructuur met in het stadsgroen bomen met een lange levensduur die veilig en gezond zijn

Als het eindbeeld van de boom is bereikt, hoeven de onderste takken van de bomen niet meer gesnoeid te worden voor voldoende doorrijhoogte (opkronen), maar vindt alleen nog onderhoud snoei (dood hout, probleemtakken, zoals takken tegen gebouwen e.d.) plaats. Hiermee houden we de veiligheid van het bomenbestand op peil, voorkomen we overlast en voldoen we aan onze zorgplicht.

Met behulp van een boombeheersysteem en op basis van de maatregelen afkomstig uit de Boom Veiligheidscontrole (BVC) worden, indien noodzakelijk, in een deel van een wijk, de bomen gesnoeid.

Jeugd snoei - jonge bomen

De bomen worden in de jeugdfase extra begeleid. Hoe beter een boom in de jeugd begeleid wordt, des te minder er in de toekomst gesnoeid hoeft te worden.

Onderhoud snoei – volwassen bomen

Bij oudere bomen spreken we over onderhoud snoei. We kijken dan voornamelijk naar takken die in de toekomst voor problemen of gevaarlijke situaties kunnen zorgen.

5.2.2 Dunnen

In het Regionale groen, recreatiegebieden, langs groene hoofdwegen en in bosplantsoenvakken vindt het beheer en onderhoud van bomen plaats door het toepassen van het dunning principe. Bij het dunning principe is niet de individuele boom, maar het samenspel van struweel en bomen belangrijk is. De bomen hebben een meer natuurlijke standplaats. Een selectieve en gefaseerde dunning zal deze natuurlijke ontwikkeling stimuleren. Voor de uitvoering van het dunnen van bomen wordt er gewerkt conform de gedragscode Flora- en faunawet. Er is hiervoor geen omgevingsvergunning nodig (vastgelegd in de APV).

5.2.3 Ziektes, aantastingen en plagen

Elke boomsoort heeft in zekere mate last van ziektes, aantastingen en plagen en er zijn verschillende ziektes en plagen die een bedreiging vormen voor hun gezondheid. Soms moet een boom verwijderd worden om verspreiding van een ziekte te voorkomen (b.v. iepziekte). Daarnaast zijn er plagen waar bomen zelf weinig last van hebben, maar die voor mensen gevaar kunnen opleveren zoals de eikenprocessierups. In bijlage 3 is een overzicht van meest voorkomende ziekten en plagen. In Zoetermeer hebben we onder meer te maken met essentaksterfte, de iepziekte en de kastanjebloedingsziekte. De aangeplante monoculturen zijn hiervoor extra kwetsbaar.

Bestrijding vindt plaats in die gevallen waarbij de ziekten, aantastingen en/ of plagen een gevaar vormen voor de instandhouding van het bomenbestand of die problemen opleveren voor de volksgezondheid (gezondheid van de mens). Dit laatste hangt samen met de functie van het gebied en (de mate van) voorkomen van de ziekte, aantastingen en/ of plaag. Bij de bestrijding van ziekte, plagen en/of aantastingen worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt.

Aangezien er in Zoetermeer veel essen en kastanjes aangetast zijn door de Essentaksterfte en Kastanjebloedinsgziekte, wacht er in Zoetermeer een opgave om gefaseerd deze boomsoorten te vervangen door andere boomsoorten. Mits er voldoende boven - en ondergrondse groeiruimte aanwezig is.

Preventief bestrijden ziekten, plagen en aantasting

Bij vervanging of renovatie van de openbare ruimte moeten- oorspronkelijke ontwerpen en uitgangspunten worden heroverwogen. Het is niet vanzelfsprekend om dezelfde boomsoort(en) terug te planten. De ecologische betekenis van bomen en de opkomst van ziekten en plagen spelen een steeds grotere rol bij de soortkeuze.

De risico’s voor het wegvallen van grote delen van het bomenbestand wanneer een ziekte of plaag de kop op steekt neemt af door het toepassen van meer soorten. Diversiteit is hierop het antwoord. De boomstructuur moet daarbij zoveel mogelijk worden gelinkt aan de ecologische structuur. De kans op het ontstaan van plagen neemt af door een ecologisch georiënteerde soortkeuze waarbij meer natuurlijke vijanden aanwezig zijn. Hiermee wordt het bomenbestand weerbaar gemaakt.

5.2.4 Vervanging en groot onderhoud

Het onderhoud is erop gericht bomen zo lang mogelijk te behouden, maar op een gegeven moment moet een boom verwijderd of vervangen worden. Zeker in de stadsomgeving wordt de levensduur (hoe oud een boom kan worden) van bomen sterk beperkt door de omstandigheden, zoals de beschikbare groeiruimte (zowel boven- als ondergronds), ziekten en nabijheid van woningen.

Het beleid is erop gericht dat bomen zich kunnen ontwikkelen en zo lang mogelijk behouden kunnen blijven voor de stad. Vervanging van bomen is pas aan de orde als de vitaliteit zodanig is afgenomen dat het risico bij het handhaven van de boom te groot wordt. Daarnaast kan vroegtijdige vervanging van bomen aan de orde zijn bij aantoonbare overlast van bomen (conform het boombeleid).

Tot slot kan vroegtijdige vervanging aan de orde zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen en reconstructies van de openbare ruimte. Op locatie waar het risico’s beperkt is, mogen bomen blijven staan, desnoods gekandelaberd, waarbij het hout blijft liggen en de stam blijft staan. Dit levert een positieve bijdrage aan de biodiversiteit.

6.4.1 Communicatie bij (her)Inrichting / reconstructies

Een (her)inrichting komt voor bij groot onderhoud, waarbij de inrichting van het betreffende gebied wordt aangepast. Bij reconstructies gaat het om werkzaamheden als de verbreding van een weg, de aanleg van een rotonde etc. Ook (beheer)problemen met bomen kunnen aanleiding zijn voor een reconstructie en/of herinrichting. In een wijk en/of straat die (her)ingericht wordt of waar een reconstructie wordt uitgevoerd zijn de omwonenden de direct belanghebbenden. Deze belanghebbende worden uitgenodigd met betrekking tot samenspraak bij de inrichting en het beheer van hun straat. We verplaatsen ons in de Zoetermeerder en door de inwoners erbij te betrekken bereiken we meer. In een vroeg stadium bij (her)inrichting vragen we om de inbreng van de omgeving. Bij herinrichting speelt onder meer de keuze tussen behoud of het inspelen op veranderende wensen een rol.

7.1.1 Monumentale en/of herdenkingsbomen

Het kan hier gaan om zowel particuliere als gemeentelijke bomen.

Het overzicht monumentale en herdenkingsbomen Zoetermeer 2015 wordt door het college vastgesteld en in ieder geval eenmaal per vijf jaar geactualiseerd. In het overzicht monumentale en herdenkingsbomen Zoetermeer 2015 zijn de criteria beschreven wanneer een boom een monumentale en/of herdenkingsboom is en het overzicht van deze bomen weergegeven. Het belang van verwijderen van de monumentale en herdenkingsbomen kan alleen in geval van gevaar, einde levensduur, ziekte en veiligheid. In bijlage 4 staat schematisch het verwijderingsbelang voor de monumentale en herdenkingsbomen weergegeven.

7.1.2 Bomen in beschermde gebieden

Het belang voor verwijderen van de bomen in het beschermde gebieden kan in geval van gevaarlijke situaties, veiligheid en sterk afnemende kwaliteit/conditie en/of als er sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang. Zie paragraaf 7.2.

7.1.3 (overige) Bomen die eigendom zijn van de gemeente

Vooral als het gaat om het weghalen of behouden van bomen die eigendom zijn van de gemeente leidt de afweging regelmatig tot commotie. Niet alleen het belang van bomen is deel van die discussie, maar ook de vaak onderlinge tegenstrijdige individuele belangen. Het gaat vaak om een tegenstelling tussen ‘liefde’ voor bomen en ervaren overlast. Het belang voor verwijderen van de bomen kan zowel bij het verwijderingsbelang categorie 1: Gevaarlijke situaties, veiligheid en sterk afnemende kwaliteit/conditie en categorie 2: Zwaarwegend maatschappelijk belang. Onder paragraaf 7.2 wordt het verwijderingsbelang voor (overige) bomen die eigendom zijn van de gemeente nader beschreven.

In bijlage 4 staat schematisch het verwijderingsbelang voor de bomen die eigendom zijn van de gemeente weergegeven.

7.2.1 Gevaarlijke situaties, veiligheid en sterk afnemende kwaliteit/conditie

De categorie 1: Gevaarlijke situaties, veiligheid en sterk afnemende kwaliteit/conditie kan verder onderverdeeld worden in:

a.Acuut gevaar voor mens en omgeving;

b.Einde levensduur;

c.Ziektes, aantastingen en plagen;

d.Schade;

e.Sterk afnemende kwaliteit/condities en hoge beheerkosten

Hierbij kan sprake zijn van meerdere belangen die tegelijkertijd spelen.

a.Acuut gevaar voor mens en omgeving

Bij acuut gevaar (bij kans op o.a. windworp/omvallen) is geen vergunning benodigd, maar kan direct gekapt worden (nood kap). Acuut gevaar voor mens en omgeving betekent dat voorzienbaar is dat de boom op korte termijn (van binnen enkele dagen tot binnen één jaar) de levens van mensen rechtstreeks kan bedreigen (bijv. door heersende windrichting kan de boom op een woning terecht komen) of ernstige schade aan zaken van bijvoorbeeld historische of economische waarde kan opleveren.

Voorbeelden van acuut gevaar zijn:

•Instabiliteit ten gevolge van bliksem-, storm-, en aan rijschade;

•Bomen met een (levensbedreigende) ziekte en het gevaar voor verspreiding hiervan (bijv. iepziekte);

•Bomen met een sterke verminderde vitaliteit waardoor gevaar kan ontstaan.

b.Einde levensduur

Zoals beschreven in hoofdstuk 5 naderen inmiddels veel snelgroeiende bomen en klein blijvende (kwarrende) bomen in Zoetermeer het einde van hun levensduur. Hierdoor neemt de conditie en de vitaliteit van de boom onomkeerbaar af en de kans op ziekte, plagen en gevaarlijke situaties toe. Ook de beheerkosten van deze bomen nemen toe.

c.Ziektes, aantastingen en plagen

Sommige ziekten die uitbreken bij bomen zijn besmettelijk. Indien bomen het gevaar opleveren voor verspreiding van een boomziekte of boomaantasting (essentaksterfte, kastanjebloedingsziekte e.d.) of voor vermeerdering van insecten die boomziekten verspreiden of hinderlijk zijn voor mensen en een gevaar zijn voor de volksgezondheid, kan het college van B&W (vastgelegd in de Apv) besluiten om de boom te verwijderen. Als het een particuliere boom betreft kan de eigenaar verplicht worden binnen een gestelde termijn de boom te verwijderen.

d.Schade

Hieronder valt ernstige mate van schade aan bebouwing, ondergrondse infrastructuur (riolering), verkeer e.d. aangetoond door een expert op dit onderwerp. Bij een ernstige mate van schade zal er een risicoanalyse worden opgesteld door een bevoegd expert. Ook (ernstige) wortelopdruk valt hieronder. De mate waarin wortelopdruk is toegestaan is beschreven in de kwaliteitscatalogus, behorende bij de beheervisie.

e.Sterk afnemende kwaliteit/conditie en hoge beheerkosten

De bomen en boomstructuren in Zoetermeer zijn inmiddels 40 jaar oud en volgroeid en sommige hebben ondergronds of bovengronds te weinig groeiruimte en/of kampen met ziektes. Bij deze situaties zal de levensverwachting van de boom snel afnemen, de onveiligheidsverwachting toenemen, verschillende beheerproblemen (wortelopdruk, ziekte/aantastingen, onvoldoende groeiruimte, e.d.) ontstaan en de beheerkosten toenemen. Waar de levensverwachting van de boom snel afneemt en geen duurzame groeiruimte gecreëerd kan worden is het beter om deze boom te vervangen door een andere (kleine) soort of een duurzame groeiruimte creëren door herinrichting/reconstructie.

7.2.2 Zwaarwegend (maatschappelijk) belang

De categorie ‘zwaarwegend (maatschappelijk) belang kan verder onderverdeeld worden in:

a.Ontwikkeling, reconstructies en/of herinrichting;

b.Overlast.

a.Ontwikkelingen, reconstructies en/of herinrichting

Bij ontwikkelingen, reconstructies en/of herinrichtingen dient zorgvuldig omgegaan te worden met de aanwezige bomen. Voor monumentale- en herdenkingsbomen wordt geen vergunning verleend. Onder ontwikkelingen worden bouwplannen, zoals een inbreidingslocatie, verstaan. Bij reconstructies gaat het om werkzaamheden als de verbreding van een weg, de aanleg van een rotonde etc. Een herinrichting komt voor bij groot onderhoud, waarbij de inrichting van het betreffende gebied wordt aangepast. Ook (beheer)problemen met bomen kunnen aanleiding zijn voor een reconstructie en/of herinrichting. Ten alle tijden zal de “aanbrenger” van een ontwikkeling, reconstructie en/of herinrichting het zwaarwegend maatschappelijk belang van een voorgestelde kap gedegen en onderbouwd moeten aanleveren. Hier dient een zorgvuldige belangenafweging gevonden te worden tussen de belangen van de ontwikkeling, reconstructies en/of herinrichting, waarde/belang van de boom en behoud van het groene beeld. Er wordt dan ook gekeken naar verplantmogelijkheden, ruimtelijke alternatieven en andere manieren om te vergroenen (groengevels, groene daken. e.d.) om het groen te compenseren.

Met behulp van een boomeffectanalyse (BEA) kunnen bijvoorbeeld de mogelijke effecten van de bouw of aanleg op het duurzaam voorbestaan van de boom in beeld worden gebracht en hoe nadelige effecten op de boom tot een minimum kunnen worden beperkt.

Als een kapvergunning nodig is voor het realiseren van een bouwproject, dan zal, bij gemeentelijke bomen, geen gebruik worden gemaakt van de omgevingsvergunning (kapvergunning) totdat de verleende omgevingsvergunning die de ontwikkeling of reconstructie toestaat, onherroepelijk is.

b.Overlast

Een Boomeffectanalyse (BEA) is een gestandaardiseerde beoordeling die alle mogelijke effecten van de bouw of aanleg op het duurzaam voorbestaan van de boom in beeld brengt. Hierin wordt ook omschreven hoe de nadelige effecten tot een minimum kunnen worden beperkt.

Hier dient een zorgvuldige belangenafweging gevonden te worden tussen de belangen van de omwonende (omgeving), waarde/belang van de boom en behoud van het groene beeld. Enerzijds zijn bomen in de openbare ruimte waardevol maar anderzijds ontstaat er ook frictie tussen overlast en belangen van omwonende en herinrichting/reconstructies van het openbaar gebied. Bepaalde verschijnselen die worden veroorzaakt door bomen (blad-/vruchtval) of samengaan met de aanwezigheid van bepaalde boomsoorten (wortelopdruk, schaduwoverlast, honingdauw, eikenprocessierups) kunnen als overlast worden ervaren. In bijlage 2 staan de vormen van overlast en eventuele oplossingen beschreven en de methode (ontwikkelend door de externe bomencommissie) voor het bepalen van onrechtmatig hinder door overmatige en langdurige schaduwoverlast en lichtbeperking. Het is een algemeen maatschappelijk gegeven dat de inwoners enige overlast van bomen dienen te accepteren. Een dergelijke overlast weegt op tegen het algemeen ervaren nut en genot dat een boom verschaft. De overlast mag echter niet zodanig zijn dat er sprake is van onrechtmatig hinder in de zin van Artikel 5:37 BW (bij onrechtmatige hinder wordt er gekeken naar: de aard, ernst en de duur van de hinder; en de daardoor veroorzaakte schade; de verdere (specifieke) omstandigheden van het geval).

De boom blijft in principe behouden bij de volgende overlastsituaties:

•bij enige mate van schaduwoverlast in de woning of verblijfs-buitenruimte;

•bij enige mate van beperking van lichttoetreding in de woning;

•bij opdrukken van verharding door wortels (binnen de in de beheervisie vastgelegde norm). Bovenstaande geldt alleen zolang de veiligheid niet in het geding is;

•bij schade aan huisaansluitingen (riolering);

•bij lichte takval;

•bij overlast van in de boom levende luizen, vogels;

•bij overlast van bladval, bloemblaadjes, vruchten enz.;

•bij allergische reacties;

•bij vrijkomen van hars uit de boom;

•bij enige mate van plagen zoals eikenprocessierups, spinselmot, e.d.;

•ten behoeve van zonne installaties/schotelantennes.

Van een verwijderingsbelang is sprake in geval van:

•indien sprake is van overmatige, langdurige schaduwoverlast aantoonbaar door analyses (zie bijlage 2);

•bij beperking van lichttoetreding in de woning, indien sprake is van overmatige en langdurige overlast door lichtbeperking (aantoonbaar door analyse, zie bijlage 2);

•bij opdrukken van verharding door wortels, als de veiligheid in het geding is.

•Overlast door plagen die problemen kunnen opleveren voor de volksgezondheid.

Indien er naast de overlast ook sprake is van meervoudige problematiek (één of meerdere aspecten) dan wordt dit betreffende geval voorgelegd aan de externe bomencommissie (zie hoofdstuk 6, paragraaf 6.3, . Communicatie en werkwijze externe bomencommissie). In bijlage 2 staat per overlastvorm eventuele oplossingen beschreven en is de methode opgenomen om aantoonbaar de mate van overlast te bepalen (normen).