Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Zoetermeer houdende regels omtrent het afval- en grondstoffenbeleid

1.1 De weg naar een circulaire economie

Het Rijk, de Vereniging van Nederlands Gemeenten en de afvalbranche vereniging hebben een landelijk afvalscheidingsdoel vastgesteld: in 2020 maximaal 100 kilogram restafval per persoon. Het doel voor 2025 ligt op maximaal 30 kilogram restafval per persoon per jaar. De doelen zijn vastgesteld om een circulaire economie te bereiken. In een circulaire economie sluiten kringlopen. Grondstoffen en producten verliezen hun waarde zo min mogelijk, hernieuwbare energiebronnen worden gebruikt en systeemdenken staat centraal. In een circulaire economie is er dan ook nog nauwelijks restafval. Zo werken we aan een duurzame toekomst waarin we de aarde sparen.

1.2 Rol van gemeenten

Gemeenten kunnen een bijdrage leveren aan het realiseren van de landelijke afvalscheidingsdoelstelling. Dat kunnen zij doen door te zorgen dat er zo min mogelijk afval als restafval de verbrandingsovens in gaat. Uiteraard spelen inwoners daarbij een cruciale rol. Zij zijn degene die het afval aan de bron kunnen scheiden en aan afvalpreventie kunnen doen. Naast het milieuvoordeel waar we gezamenlijk van kunnen profiteren is er met afvalscheiding ook een financieel voordeel te behalen. Grondstoffen leveren geld op als ze gescheiden worden. Of -afhankelijk van het soort grondstof- ze kosten in ieder geval minder als ze gerecycled in plaats van verbrand worden. Het Rijk stimuleert sinds enkele jaren het scheiden van afval door een extra verbrandingsbelasting op restafval te heffen, die in 2020 op iets meer dan € 33 per ton is vastgesteld.

1.3 Ombuigen en Vernieuwen in Zoetermeer

Zoetermeer staat, net als vele andere gemeenten, voor de opgave de hoeveelheid restafval terug te dringen. Zoetermeer heeft met circa 217 kilogram restafval per persoon per jaar relatief veel restafval (Benchmark huishoudelijk afval 2018). Gemeenten in dezelfde stedelijkheidsklasse als Zoetermeer boeken een resultaat van gemiddeld 165 kilogram restafval per persoon per jaar. Gemeenten die in deze klasse het beste scoren hebben gemiddeld tussen de 75 en 140 kilogram restafval per persoon per jaar.

Grote hoeveelheden restafval zorgen niet alleen voor meer milieubelasting maar ook voor een nadelig effect op de afvalstoffenheffing. Restafval is kostbaar om te verwerken. Het terugdringen van de hoeveelheid restafval is dan ook noodzakelijk. In het traject ‘Ombuigen en Vernieuwen’ zijn voorstellen gedaan om de afvalinzameling op onderdelen te wijzigen. Deze voorstellen, van ‘Ombuigen en Vernieuwen’, dragen bij aan het terugdringen van het begrotingstekort. In voorliggend afval- en grondstoffenbeleidsplan worden de maatregelen vastgelegd en nader gespecificeerd.

2.1 De Zoetermeerse afvalinzameling nu

Zoetermeer heeft circa 125.000 inwoners. 43 Procent van de woningen is hoogbouw

1https://www.benchmarkafval.nl

. Zoetermeer valt in stedelijkheidsklasse B van het CBS en heeft een tariefsysteem op basis van de grootte van het huishouden. De gemeente zamelt het afval zelf in. Het afvalinzamelmodel is traditioneel ingericht, de focus ligt op het inzamelen van restafval (ontstaan uit de hygiëne wet).

•Restafval en GFT en etensresten

Bewoners van laagbouwwoningen die afval aanbieden in containers kunnen de restafval-container om de week laten legen. In de andere week zamelt de gemeente GFT en etensresten in. Bewoners van laagbouw die afval aanbieden in centrale voorzieningen bieden restafval en GFT en etensresten aan in ondergrondse containers. Het aanbieden kan 24/7 en is onbeperkt. Dit geldt ook voor alle hoogbouw bewoners (niet grondgebonden woningen zoals appartementen). Ook zij bieden restafval en GFT en etensresten aan in ondergrondse containers. De ondergrondse containers zijn voorzien van een elektronische toegangsregulering. Omdat de inwoner bij een zuil eerst een keuze maakt voor de afvalstroom, is er sprake van kwalitatief goed GFT

2Andere gemeenten ervaren regelmatig vervuiling van het GFT wanneer dit ingezameld wordt met ondergrondse containers.

.

De afgelopen jaren is het restafval in Zoetermeer licht gedaald en het aanbod GFT licht gestegen. Onderstaande grafieken geven dit weer in kilogram per persoon. Voor 2020 is een prognose gemaakt. Restafval komt naar verwachting uit op 212 kilogram per persoon, GFT op 58 kilogram per persoon.

•Plastic, blik en drinkpakken, papier en karton, glas en textiel

Plastic, blik en drinkpakken, papier en karton, glas en textiel kunnen alle inwoners weggooien in ondergrondse containers die op de milieu-eilanden staan. Verenigingen, scholen en instellingen mogen ook papier inzamelen. Dit kan met een container op eigen terrein of via huis aan huis inzamelrondes. Hiervoor ontvangen ze van de gemeente een inzamelvergoeding van € 0,03 per kilogram.

De afgelopen jaren is het aanbod van PBD redelijk stabiel (rond de 7 kilogram per persoon). Het aanbod papier en karton is afgenomen en blijft nu stabiel. Het aanbod glas is door de jaren heel stabiel (rond de 17 kilogram per persoon). Ook het aanbod textiel blijft nagenoeg gelijk (rond de 4 kilogram per persoon).

•KCA en Grofvuil

Klein chemisch afval (KCA) en grofvuil kunnen ingeleverd worden op het Zelfbrengdepot. Het Zelfbrengdepot is op afspraak van maandag tot en met donderdag van 8.00 uur tot 16.00 uur open, op vrijdag tot 20.45 uur en op zaterdag van 9.00 uur tot 16.00 uur. Toegang wordt verleend met de milieupas. Grofvuil kan gratis aangeleverd worden. Voor het aanleveren van verbouwingsafval, puin en grond moet betaald worden. De gemeente haalt grofvuil ook gratis op, nadat er een afspraak is gemaakt. De wachttijd is maximaal zes weken. Bij ophalen binnen 3 werkdagen (spoedafspraak) is er een verrekening van de kosten (€ 42 per afspraak).

•Samenvattende tabel afvalinzamelmodel Zoetermeer

Afvalstroom

Laagbouw met eigen containers bij de woning

Hoogbouw en Laagbouw die afval aanbieden in centrale voorzieningen

Restafval

Container, 26x per jaar legen

Ondergrondse containers

GFT en etensresten

Container, 26x per jaar legen

Ondergrondse containers

Plastic, blik en drinkpakken | Glas | Textiel

Ondergrondse containers op de milieu-eilanden

Papier

Ondergrondse containers op de milieu-eilanden en

Inzameling door verenigingen

KCA | Grofvuil

Brengen naar het Zelfbrengdepot of ophalen door de gemeente

2.2 Afvalstoffenverordening en uitvoeringsbesluit

De afvalstoffenverordening van Zoetermeer en het bijbehorende uitvoeringsbesluit zijn vastgesteld in 2019. De verordening en het uitvoeringsbesluit geven de regels weer voor het inzamelen en aanbieden van afval. Bij het vaststellen van een nieuw afvalbeleid worden de verordening en het uitvoeringsbesluit aangepast.

2.3 Afvalstoffenheffing

De kosten voor het ophalen en verwerken van huishoudelijk afval worden geïnd via de gemeentelijke afvalstoffenheffing. In de heffing wordt onderscheid gemaakt tussen huishoudens met één persoon, huishoudens met twee personen en huishoudens met drie personen of meer. De tarieven zijn in 2020 respectievelijk € 239,03, € 270,56 en € 284,60. Laagbouwwoningen kunnen een extra restafval-container aanvragen. Hiervoor worden eenmalige kosten in rekening gebracht.

3.1 Maatregelen grofvuil

•Stoppen met de gratis inzameling van grofvuil aan huis

Allereerst bespaart de gemeente hiermee omdat er geen ophaalrondes meer zijn en de ophaalacties betaald worden. Daarnaast komt er een besparing omdat grofvuil dat gebracht wordt naar het Zelfbrendepot direct gesorteerd is en aangeboden kan worden voor recycling. Grofvuil dat aan huis opgehaald wordt gaat in de kraakperswagen en is niet gesorteerd. Naar verwachting kan 20% meer van het grof huishoudelijk afval gescheiden worden wanneer gestopt wordt met de gratis grofvuilafspraken

3Het betalen zal voor huishoudens met een minimuminkomen een grote belasting zijn. Uit de resultaten van het samenspraaktraject blijkt dat dit een grote zorg is. Door huishoudens met een Zoetermeerpas korting op één afspraak per jaar te bieden wordt deze doelgroep tegemoetgekomen.

. Dat levert milieu- en financieel rendement op. Twee keer per jaar wordt grof tuinafval gratis ingezameld. Deze inzameling blijft gratis.

Het Zelfbrengdepot aan de Argonstraat is zes dagen per week open inclusief een avondopenstelling. Door het niet meer gratis ophalen van grofvuil zullen meer inwoners kiezen om naar het Zelfbrengdepot te gaan. Er wordt een stijging van 10.000 bezoekers per jaar verwacht. Om deze toenemende bezoekersaantallen op te vangen, de wachttijden kort te houden en de service hoog zouden de openingstijden verruimd kunnen worden. Dit is ook in overeenstemming met de uitkomsten uit het samenspraaktraject. Welke verruiming nodig is en het gewenste effect zal hebben wordt onderzocht. Deze maatregel wordt aan de OR voorgelegd.

•Stoppen met de gratis inzameling van grofvuil van kringlooporganisaties

Kringlooporganisaties kunnen goederen die niet verkoopbaar zijn gratis inleveren bij de gemeente. Dit werd gezien als uitgesteld grofvuil. De omgevingsdienst Haaglanden (ODH) kenmerkt het afval van kringloopwinkels echter als ‘bedrijfsafval’. De gemeente Zoetermeer heeft geen vergunning voor het innemen van bedrijfsmatig afval. Het is de gemeente Zoetermeer daarom niet toegestaan om grofvuil van kringlooporganisaties gratis in te nemen en de kosten te dekken uit de afvalstoffenheffing. Dit betekent een besparing voor de gemeente (circa € 8.000) en het betekent dat de kringlooporganisaties de kosten voor het afvoeren en verwerken van afval voor hun rekening moeten nemen. Deze kosten zullen in mindering komen op de bedragen die zij doneren aan goede doelen. Ze zullen het aannamebeleid moeten aanscherpen zodat ze kwalitatief goede spullen ontvangen. Ook is aanscherping nodig om te voorkomen dat inwoners de kringlooporganisatie gebruiken om een betaalde ophaalafspraak te ontlopen of een ritje naar het Zelfbrengdepot te voorkomen.

Preventie van afval blijft belangrijk! Lang leve je spullen! https://www.milieucentraal.nl/bewust-winkelen/lang-leve-je-spullen/

Spullen gaan langer mee door ze te repareren of er een ander blij mee te maken. Dat kan door spullen te verkopen, te ruilen, te delen of weg te geven. Minder spullen zelf aanschaffen is ook een goede strategie om de afvalberg te verminderen. Leen, deel of schaf tweedehands aan. Voorkom miskopen en wegwerpspullen.

3.2 Maatregelen PBD

•Invoeren van een container voor Plastic, blik en drinkpakken (PBD)

PBD kunnen inwoners brengen naar de ondergrondse PBD-containers bij de milieu-eilanden. Restafval wordt aan huis opgehaald. Hierdoor is de dienstverlening op restafval hoger dan op PBD. Laagbouwwoningen die afval aanbieden in containers krijgen er een derde container bij, deze derde container is voor PBD. Dit is een serviceverhoging op de inzameling van PBD. PBD scheiden is dan makkelijker. Dit zal inwoners stimuleren PBD ook te gaan scheiden. Hierdoor neemt het restafval af en de recycling neemt toe. De PBD-container leegt de gemeente een keer in de vier weken (en de restafval-container ook, zie maatregelen restafval) waardoor er geen extra logistieke kosten zijn en financieel voordeel uit minder kosten voor verbranding van afval.

Er zijn ook gemeenten die PBD inzamelen met gratis beschikbaar gestelde zakken die tijdens de aanbieddag aan een haak aan een lantaarnpaal gehangen kunnen worden. Dit systeem bespaart de aanschaf van de PBD-containers. Nadelen van deze methode zijn dat dit zwerfaval tijdens de aanbieddag in de hand werkt, dat de zakken er ook al voor de aanbieddag hangen, dat de zakken dieren aantrekken die voedsel ruiken en dat de zakken tot de aanbieddag opgeslagen moeten worden op eigen terrein (veel volume, mogelijke overlast van geur).

•Meer ondergrondse PBD-containers

Er komen 100 ondergrondse PBD-containers extra bij en 150 ondergrondse restafvalcontainers worden omgebouwd naar PBD-containers. Zo staan er straks op veel meer plekken PBD-containers en kunnen inwoners PBD makkelijker gescheiden weggooien. Het plaatsen van extra ondergrondse containers en ombouwen van bestaande ondergrondse containers is een investering. Ook zullen er extra kosten zijn voor het legen van de ondergrondse PBD-containers. Deze extra ledigingskosten zullen echter gefinancierd worden uit het minder legen van ondergrondse restafvalcontainers. Doordat PBD gescheiden wordt (en door de gedifferentieerde tarieven, zie maatregelen restafval) zullen deze containers immers minder snel vol zijn.

Preventie van afval blijft belangrijk! Hoe stop je met plastic? Door eigen drinkflessen te gebruiken, tasjes mee te nemen naar de supermarkt, minder verpakte spullen te kopen, alternatieven te kiezen voor producten die in plastic zitten. In de campagne komt aandacht voor het verminderen van de plasticafvalberg.

3.3 Maatregelen Restafval

•Verlaging inzamelfrequentie restafval-containers naar één keer per vier weken

Door PBD apart aan huis in te zamelen en door de extra ondergrondse containers voor PBD neemt het volume restafval sterk af. De restafval-container kan daarom minder vaak geleegd worden. Gemiddeld, zo blijkt uit de gemiddelde gegevens van de landelijke sorteeranalyses, is 24 kilogram restafval eigenlijk plastic. Omdat PBD licht afval is, neemt die 24 kilogram dus erg veel plek in de restafval-container of de vuilniszak in. Een proefproject in Zoetermeer met een dergelijke inzameling heeft aangetoond dat het ook hier haalbaar is de inzamelfrequentie van restafval te verlagen. Het minder vaak ophalen van het restafval maakt het ook qua logistiek mogelijk het PBD kostenneutraal aan huis op te halen. De rondes restafval worden vervangen door rondes PBD. Iedere week wordt dan nog steeds één container geleegd bij de laagbouw huishoudens die afval aanbieden in containers.

Inzamelschema containers voor acht weken: GFT | restafval | GFT | PBD | GFT | restafval | GFT | PBD

Afvalstroom

Laagbouw met eigen containers bij de woning

Hoogbouw en Laagbouw die afval aanbieden in centrale voorzieningen

Restafval

Container, 13x per jaar legen

Ondergrondse containers

GFT en etensresten

Container, 26x per jaar legen

Ondergrondse containers

PBD

Container, 13x per jaar legen

Ondergrondse containers op de milieu-eilanden

Papierpreventie met de Ja/Ja sticker

Woningen zonder nee/nee of nee/ja-sticker krijgen nu zo'n 33 kg reclame per jaar

4https://www.milieucentraal.nl/minder-afval/voorkom-afval/reclamedrukwerk/

. Een wekelijks huis-aan-huisblad zorgt voor nog eens 36 kg papier per jaar. Uit onderzoek blijkt dat slechts 35% van de Nederlanders een Ja/Ja sticker op de brievenbus zou plakken. 65% Van de huishoudens wil dus geen reclamedrukwerk en geen huis-aan-huisblad meer. In Zoetermeer komt neer op 2.5 miljoen kg papier per jaar. Dit betekent minder papier inzamelen. Het betekent ook minder restafval. Want gemiddeld in Nederland gooien we ook nog steeds 21 kg papier met het restafval weg en een deel daarvan is reclamedrukwerk. Zoetermeer wacht de bodemprocedure af die door de reclamebranche is aangespannen tegen het inzetten van de Ja/Ja sticker. Als de sticker rechtmatig is, dan voert Zoetermeer de sticker in. Zo worden huishoudens geholpen om de afvalberg te verkleinen en papiergebruik te reduceren.

•Het Invoeren van gedifferentieerde tarieven op restafval per 1-1-2023

Invoering van gedifferentieerde tarieven betekent dat de afvalstoffenheffing opgedeeld wordt in een vast en een variabel deel. Het variabele deel is de prijsprikkel. Hoe minder restafval een huishouden weggooit, hoe lager de variabele heffing zal zijn. De variabele heffing geldt alleen op restafval. Laagbouwwoningen die restafval aanbieden in containers krijgen een nieuwe restafval-container met een chip. Deze chip wordt tijdens het legen door het inzamelvoertuig gelezen en zo kan het afvalaanbod van deze huishoudens verrekend worden. Laagbouwwoningen die afval aanbieden in ondergrondse containers en hoogbouwwoningen rekenen af voor elke keer dat een ondergrondse container is gebruikt. Dit gebruik wordt vastgelegd aan de hand van de afvalpas die mensen gebruiken om de container te ontgrendelen. Het aanbieden van PBD, GFT, glas, textiel, en oud papier et cetera blijft ‘gratis’, oftewel de kosten daarvan worden gedekt uit de opbrengsten van de vaste heffing. Het bepalen van de hoogte van de heffingsdelen gebeurt met het vaststellen van de Verordening afvalstoffenheffing eind 2022.

In de Verordening afvalstoffenheffing wordt ook een gewijzigde kwijtscheldingsregeling opgenomen. De kwijtschelding zal gelden voor het vaste deel van de heffing en voor 13 keer een restafval-container aanbieden of voor een aanbod van 52 vuilniszakken per jaar in een ondergrondse container (aan te bieden hoeveelheid staat gelijk aan 13 keer aanbieden van een restafval-container). Zo wordt iedereen gestimuleerd het afval te scheiden en ontstaat gelijkheid.

Luiers (baby’s en kinderen)

In het huishoudelijk restafval in Nederland zit jaarlijks zo’n 200 duizend ton luiers en incontinentiemateriaal, dat is ongeveer 5% van het huishoudelijk restafval. Nog eens dezelfde hoeveelheid komt naar schatting als bedrijfsafval vrij bij ziekenhuizen en zorgcentra. In 2015 is de overheid gestart met het project “uit de luiers” met het doel de luierketen te sluiten, partijen daarvoor te verbinden, kennis te delen en te zorgen voor recycling van de herbruikbare materialen van de luiers. Sinds het ketenproject en de ontwikkeling van meer recyclen en minder verbranden, zijn er initiatieven in ontwikkeling om luiers te recyclen. Luiers hoeven dan niet meer met het restafval verbrand te worden. Dit is voor huishoudens in Diftar-gemeenten een aantrekkelijk vooruitzicht omdat voor het restafval betaald moet worden. Wegwerpluiers nemen een aanzienlijke hoeveelheid ruimte in de restafval-container of in de vuilniszak in. Huishoudens met kinderen in de luiers kunnen, ondanks goed scheidingsgedrag, financiële nadelen ondervinden. Ook kunnen er nadelen ondervonden worden van een maandelijkse inzameling van de restafval-containers. De container is sneller vol en moet fris gehouden worden (zakken gebruiken voor luiers, uit de zon zetten, laten luchten en regelmatig schoonmaken). Uiteraard bestaat ook de mogelijkheid wasbare luiers te gebruiken. Dit product is opnieuw uitgevonden, doorontwikkeld en eigentijds gemaakt

5https://www.milieucentraal.nl/bewust-winkelen/mazzelkontjes/

. Zodra de luierrecyclinginitiatieven verder ontwikkeld zijn, zal Zoetermeer onderzoeken of recycling van de Zoetermeerse luiers mogelijk is.