Gemeentelijk Riolerings- en Waterzorgprogramma Zaanstad 2025-2029 (GRWP 2025-2029) “Robuust handelen in een dynamische leefomgeving”

1Wettelijk kader

2Begrippen en definities

3Referenties

4Ontwerp uitgangspunten riolering

5Evaluatie van het GRP 2020 – 2024 en de strategieën

6Planning activiteiten 2025-2029

7Gehanteerde uitgangspunten en parameters Kostendekkingsplan rioolheffing Zaanstad

8Kostendekkingsplan

9Overzicht exploitatie- en investeringslasten

Gemeenten en waterbeheerders zorgen samen voor het omgaan met water in stedelijk gebied. De gemeenten zamelen stedelijk afvalwater in en de waterschappen zuiveren dat water. Gezamenlijk maken zij keuzes hoe om te gaan met afvloeiend regenwater, grondwater en oppervlaktewater. Ook stemmen zij het functioneren van rioolstelsels, rioolwaterzuiveringsinstallaties en watersysteem op elkaar af. In de Omgevingswet zijn de watertaken voor de gemeenten vastgelegd. In de vier bijbehorende Algemene Maatregelen van Bestuur (Omgevingsbesluit, Besluit kwaliteit leefomgeving, Besluit activiteiten leefomgeving en Besluit bouwwerken leefomgeving) zijn eisen geformuleerd, bijvoorbeeld voor het lozen van gezuiverd afvalwater in de bodem.

Watertaken gemeenten

De watertaken voor de gemeenten zijn vastgelegd in artikel 2.16 van de Omgevingswet:

•de doelmatige inzameling van afvloeiend regenwater, voor zover de houder het afvloeiend regenwater redelijkerwijs niet op of in de bodem of een oppervlaktewaterlichaam kan brengen, en het transport en de verwerking daarvan.

•het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk behoort,

•de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater als dat vrijkomt op percelen, gelegen binnen een bebouwde kom van waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van ten minste tweeduizend inwonerequivalenten wordt geloosd, door middel van een openbaar vuilwaterriool. Of op andere percelen, voor zover dit doelmatig kan worden uitgevoerd door middel van een openbaar vuilwaterriool.

•het beheer van watersystemen, voor zover toegedeeld bij provinciale omgevingsverordening of bij ministeriële regeling.

Kaders

De Europese regelgeving, in het bijzonder de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater en de Europese Kaderrichtlijn Water, bepalen voor een belangrijk deel ons riolerings- en waterzorgbeleid. Deze Europese Regels zijn vertaald in de landelijke wet- en regelgeving. In nevenstaande figuur zijn de spelers en hun relatie weergeven. Daaronder worden de belangrijkste kaders weergegeven die door de betreffende spelers worden gesteld.

Figuur B1.1 – de spelers (Bron: Storymap Visie op de afvalwaterketen)

Europese Unie

De Europese Unie formuleert kaders zoals de Kaderrichtlijn Water, de Richtlijn stedelijk afvalwater en de Richtlijn industriële emissies. De aangescherpte Richtlijn stedelijk afvalwater wordt naar verwachting uiterlijk 2026 in Nederland geïmplementeerd. Er ontstaat dan een verplichting om medicijnresten uit afvalwater te verwijderen. Ook is voorgesteld om producenten van medicijnen en cosmeticaproducten verantwoordelijk te stellen voor de impact van hun producten op duurzaamheid en daarom ook mee te laten betalen.

Rijk

Het Rijk formuleert kaders waaraan moet worden voldaan, zoals het Activiteitenbesluit, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen. Ook draagt zijn zorg voor wetgeving ten aanzien van veilig hergebruik van stoffen.

Rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat is bevoegd gezag voor directe lozingen op rijkswateren, zoals bijvoorbeeld het lozen van gezuiverd afvalwater ('effluent') op het Noordzeekanaal, het Markermeer en het IJsselmeer.

Provincie

Provincie Noord-Holland is bevoegd gezag voor grote, risicovolle lozers (IPPC, BRZO, RIE-4 bedrijven) en formuleert kaders voor ruimtelijke ordening, bijvoorbeeld in Omgevingsvisie en omgevingsverordening.

Waterschap

Het waterschap is bevoegd gezag voor lozingen van gezuiverd afvalwater op oppervlaktewater in beheer bij het waterschap. Een uitzondering vormen de bedrijven met mogelijk grote milieu-impact. Daarvoor is de provincie bevoegd. Het waterschap legt in de Keur kaders vast voor het lozen van gezuiverd afvalwater.

Ook is het waterschap bevoegd gezag voor lozingen van bedrijven op transportleidingen of zuiveringsinstallaties van het waterschap en heeft een bindende adviesrol bij vergunningplichtige indirecte lozingen en een adviesrol bij meldingsplichtige indirecte lozingen. Indirecte lozingen zijn bedrijfslozingen op de riolering.

Gemeenten

De gemeenten zijn bevoegd gezag voor de lozingen van afvalwater vanuit bedrijven op de riolering. Afhankelijk van het type bedrijf gelden algemene voorwaarden, is er een meldingsplicht of is men vergunning¬plichtig. Ook zijn zij bevoegd gezag bij bodemlozingen, bijvoorbeeld van gezuiverd afvalwater in het buitengebied.

Omgevingswet

Met de komst van de Omgevingswet vinden wijzigingen plaats in kaderstelling. Waterschappen kunnen hun eisen vastleggen in Omgevingsverordeningen en gemeenten in Omgevingsplannen. Waterschappen en gemeenten kunnen meer gebiedsspecifieke regels formuleren.

Afkoppelen

Het op de gemengde of vuilwaterriolering aangesloten afvoerend verhard oppervlak loskoppelen en aansluiten op een regenwatervoorziening. Bij nieuwbouw: het niet aansluiten van afvoerend verhard oppervlak op een vuilwatersysteem.

Afvalwater

Al het water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen.

Afvalwaterketen

De weg van het afvalwater, via het riool, langs de rioolwaterzuiveringsinstallatie, tot het gezuiverde water dat wordt geloosd op het oppervlaktewater.

Afvalwatersysteem

Het geheel van rioleringstechnische en zuiveringstechnische werken (waaronder riolering, gemalen, persleidingen, RWZI).

Bedrijfsafvalwater

Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend regenwater of grondwater is.

Bergbezinkbassin

Een type randvoorziening (zie randvoorziening).

BES

BodemEnergieSysteem, een installatie waarmee vloeistof door een gesloten òf open leidingsysteem door de bodem wordt geleid om warmte of koude te onttrekken voor het verwarmen danwel koelen van panden.

Blauw-groene verbindingen

Aaneenschakeling van water- en groenvoorzieningen, goed te combineren met natuurontwikkeling en opvang/infiltratie van regenwater.

BRO

BasisRegistratie Ondergrond

Circulaire economie

Economie gericht op en maximaal hergebruik van (afval)stoffen.

DIT

Een stelsel bestaande uit drainage/infiltratie- en transportriolen, bestemd voor drainage, infiltratie en transport van hemel- en grondwater.

Drukriolering

Een mechanisch rioleringssysteem waarbij het afvalwater via kleine pompjes en persleidingen wordt verpompt naar een ontvangstput. Drukriolering wordt vaak toegepast in het buitengebied. Het systeem is niet geschikt voor het transporteren van regenwater.

Duiker

Een buisconstructie onder een weg of dijk, die tot doel heeft om wateren met elkaar te verbinden.

Effluent

Gezuiverd afvalwater dat van de rwzi wordt afgevoerd naar oppervlaktewater

Gemengdrioolstelsel

Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door één buizenstelsel worden ingezameld en afgevoerd.

Gescheiden rioolstelsel

Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door afzonderlijke buizenstelsels worden Ingezameld en afgevoerd. Het afvalwater wordt afgevoerd naar een rwzi, (een groot deel van) het regenwater wordt rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater.

Groepsaccommodaties

Een onderkomen voor bijvoorbeeld tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten, recreatief gebruik en campings.

Grondwatersysteem

Het geheel van processen en structuren die het grondwater, dat zich in de bodem en ondergrond bevindt, beheren en reguleren.

GRWP

Het Gemeentelijk Riool- en Waterzorgprogramma. Het programma geeft invulling aan elementen uit de Omgevingsvisie: hoe gaan we de visie realiseren? In aanvulling op het programma wordt een Omgevingsplan opgesteld waarin regels kunnen worden vastgelegd.

HHNK

hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Huishoudelijk afvalwater

Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden.

IBA

Systeem voor Individuele Behandeling van Afvalwater. Vergelijkbaar met een verbeterde septic tank.

Infiltratievoorziening

Een waterdoorlatende ondergrondse voorziening die het regenwater opvangt en het langzaam laat wegzakken in de bodem.

Inwonerequivalent

Dit is in Nederland een eenheid van vervuiling. Het is de gemiddelde hoeveelheid vervuiling in het afvalwater, die een persoon in huis veroorzaakt en is gebaseerd op de gemiddelde vervuiling door zuurstofbindende stoffen die een persoon per etmaal produceert.

Kapitaallasten

De langjarige kosten verband houdend met een nieuwe investering die niet direct is afbetaald.

KRW

(Europese) Kader Richtlijn Water

Maaiveld

Veelgebruikte term om een hoogte aan te kunnen relateren. Meestal is bedoeld het straatniveau of de hoogte van een groenstrook.

MRA

Metropoolregio Amsterdam

Nutriënten

Voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfaat.

(Oppervlakte)watersysteem

Een samenhangend geheel van één of meer oppervlaktewaterlichamen (waaronder sloten, beken, andere waterlopen, plassen en meren), met bijbehorende bergingsgebieden, waterkeringen en ondersteunende kunstwerken.

Overnamepunt

Punt waar de overdracht plaatsvindt van het afvalwater uit de riolering aan het transportsysteem van het waterschap.

Overstort

Voorziening die bij hevige of langdurige neerslag in werking treedt en het overtollige regenwater loost op een voorziening of direct op oppervlaktewater.

Ow

Omgevingswet

Persleiding

Een leiding waardoor rioolwater met gebruikmaking van één of meerdere pompen onder overdruk wordt afgevoerd.

PWN

Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland

RAAZ

Regiostudie Afvalwater Amsterdam-Zaanstreek; de zoektocht naar een geheel nieuwe locatie of een kleinere uitbreidingslocatie voor de regio Amsterdam-Zaanstreek.

Randvoorziening

Vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel met als het doel het afvangen van vuil en/of bergen van overtollig afvalwater. Dergelijke voorzieningen worden toegepast ter verbetering van de waterkwaliteit.

Regenwaterriool

Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van afstromend regenwater.

Regenwateruitlaat

Voorziening bedoeld voor de directe lozing van regenwater op oppervlaktewater of groene berging.

Relinen

Het inbrengen van een verstevigende constructie ter versterking van de buis. Meestal in de vorm van een in te brengen flexibele kous die door hete lucht, of water en/of licht uithardt en de buis duurzaam herstelt.

Riolering

Het geheel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater.

Rioleringsbeheer

Zorg voor het goed functioneren van het rioleringssysteem.

Rioolgemaal

Bouwwerk met een inrichting voor het verpompen van afvalwater.

Rioolheffing

De belasting die bewoners en bedrijfsleven moeten betalen om gebruik te mogen maken van de riolering.

Rioolsysteem

zie afvalwatersysteem.

Rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi)

Een inrichting (werk) waar het afvalwater wordt ontdaan (van een groot deel) van de verontreinigingen.

Riothermie

Techniek om thermische energie (warmte) te onttrekken aan het afvalwater en deze her te gebruiken, bijvoorbeeld voor de verwarming van en zwembad.

SSW

Systeemoverzicht Stedelijk Water biedt een gedetailleerd overzicht van het rioleringssysteem, inclusief de functie, evaluatie en eventuele maatregelen die nodig zijn.

Septic tank

Eenvoudig waterzuiveringssysteem voor afvalwater door bezinking.

Stedelijk afvalwater

Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend regenwater, grondwater of ander afvalwater.

TEA

Thermische Energie uit Afvalwater (zie riothermie)

Transitie

Een geleidelijke ombuiging van een bestaande situatie naar een toekomstig gewenste situatie. Bijvoorbeeld de transitie van een lineaire economie naar een circulaire economie.

VGS

Verbeterd gescheiden rioolstelsel waarbij een deel van het (meest vervuilde) regenwater wordt verpompt naar de rwzi of alternatieve locatie voor de behandeling van verontreinigd regenwater.

Vrijvervalriolering

Rioleringssysteem waarbij het transport van afvalwater plaatsvindt door middel van de zwaartekracht.

VTH

Vergunningverlening, toezicht en handhaving

Vuilemissie

Het totaal aan vervuilende stoffen afkomstig uit het rioleringssysteem dat (in)direct via overstorten wordt geloosd op oppervlaktewater.

Vuilwaterriool

Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater.

Wadi

Water Afvoer Drainage en Infiltratie; een lokale, groene laagte in openbaar gebied waar regenwater tijdelijk kan worden opgevangen en infiltreren in de bodem.

Water-op-straat

Het verschijnsel tijdens hevige of langdurige neerslag dat water uit de riolering op straat komt te staan of dat regenwater niet in de riolering kan stromen als gevolg van overbelasting en/of een belemmerde afvoer.

Wateroverlast

Het verschijnsel dat “water op straat” overgaat in wateroverlast in de vorm van ernstige hinder (langdurige onbereikbaarheid) of leidt tot waterschade (bijvoorbeeld water in de woning).

WBS

Water en bodem sturend

Wm

Wet Milieubeheer

WKO-installatie

Warmte-koude-opslag installatie (zie BES)

Zzs

Stoffen die gevaarlijk zijn voor mens en milieu omdat ze bijvoorbeeld de voortplanting belemmeren, kankerverwekkend zijn of zich in de voedselketen ophopen.

•Zaanstad, Uitvoeringsplan klimaatadaptatie 2021-2026 (definitief, juli 2021)

•Zaanstad, Omgevingsvisie (vaststelling Q4-2024)

•Zaanstad, GRP 2020-2024 (definitief, juli 2020)

•HHNK, GIS-kaart afvalwaterketen (actueel)

•MRA, Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw 3.0 (2021)

•MRA, Intentieovereenkomst Klimaatbestendige nieuwbouw in de MRA en Noord-Holland (2022)

•Samenwerking Zaanstreek – Waterland, Op weg naar de afvalwaterketen van de toekomst (actueel)

Afvalwater

buffercapaciteit:

minimaal 24u

ledigingstijd:

maximaal 13u

vullingsgraad:

maximaal 50% onder DWA-omstandigheden

vuilemissie:

verhouding overstortvolume/volume ontvangend water <= 0,5

afnamehoeveelheid:

volgens afspraken AfvalWaterAkkoord (120 l/inw/dag, 7 dagen in de week, 10u per dag; max 1,25* drinkwaterverbruik)

minimaal verhang:

1/ diameter [mm]

Regenwater

riolering dimensioneren op composietbui2050H T=5 (30,9mm in 1 uur, totaalvolume 54,2mm)

•geen water-op-straat

•0 cm waking

•geen schade of water in panden veroorzaakt door regenwater afkomstig van Openbare Ruimte

grote neerslaggebeurtenis, composietbui2050H T=10 (37,2mm in 1 uur, totaalvolume 63,7mm)

•zie voorkeursvolgorde regenwater, bestaande omgeving in paragraaf 4.2.2

•waterafvoer via maaiveld toegestaan

•tijdelijk, <30 min. nadat de bui is afgelopen, water-op-straat, tussen de trottoirbanden, is acceptabel

•geen schade of water in panden veroorzaakt door regenwater afkomstig van Openbare Ruimte

extreme neerslaggebeurtenis, composietbui2050H T=100 (69,3mm in 1 uur, totaalvolume 109,1mm)

•zie voorkeursvolgorde regenwater, nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in paragraaf 4.2.2

•structurele waterberging op straat als technisch maatwerk (voorkeursvolgorde Klimaatadaptatie) niet doelmatig is

•tijdelijk, <4u. nadat de bui is afgelopen, water-op-straat, is acceptabel

•geen schade of water in panden veroorzaakt door regenwater afkomstig van Openbare Ruimte

•vitale en kwetsbare infrastructuur en voorzieningen blijven functioneren en bereikbaar

catastrofale neerslaggebeurtenis, composietbui2050H bijvoorbeeld T=1000 (131,8mm in 1 uur, totaalvolume 172,9mm)

•water-op-straat acceptabel

•schade of water in panden acceptabel

Grondwater

Ondergrondse constructies (kelders, parkeergarages, damwanden) worden grondwaterneutraal aangelegd: grondwaterstanden en –stromen mogen niet negatief worden beïnvloed.

Ontwateringsdiepte bij nieuwbouw: passend bij de bovengrondse functie (zie Tabel 4.1), zònder grondwatertechnische maatregelen

Ontwateringsdiepte in bestaande stad: grondwatertechnische maatregelen treffen zodat GHG minimaal gelijk blijft èn (voor zover mogelijk) de minimale ontwateringsdiepte wordt gerealiseerd èn de nieuwe GLG niet onder het kritische grondwaterniveau zakt voor eventueel aanwezige panden met kwetsbare houten paalfundering

Uitgangspunten

Prijspeil - startjaar

2024

Beschouwde periode

60jr

Sparen voor investeringen

Geen tariefdifferentiatie

Ondergrens egalisatievoorziening

2,5% vd totale exploitatie

Afschrijvingsvorm

lineair

Afschrijvingstermijn vrijvervalriolering

40jr

Afschrijvingstermijn drainage/DIT-riool

40jr

Afschrijvingstermijn rioolgemalen

40jr (BK) / 15jr (EM)

Afschrijvingstermijn persleidingen

40jr

Parameters

volume verbeteringsmaatregelen klimaatadaptatie

5,34%

rekenrente boekwaarde activa 2024-2025

1,50%

rekenrente boekwaarde activa 2026-2029

2,00%

rekenrente boekwaarde activa 2030-2034

3,00%

rekenrente boekwaarde activa vanaf 2035

3,50%

Indexering externe kosten (diensten + leveranties)

0,00%

Indexering interne kosten (loon + bedrijfsmiddelen)

0,00%

Afwaardering oude activa waarde / kapitaallasten

-2,00%

BTW (over externe kosten)

21,00%

voorziening dubieuze debiteuren

1,00%

#heffingseenheden kleinverbruik woningen

70.500

#heffingseenheden kleinverbruik niet-woningen

4.000

#heffingseenheden grootverbruik

6.167

toename #heffingseenheden kleinverbruik vanaf 2026 t/m 2040

600

percentage kwijtscheldingen

7,37%

Bijdrage in kosten uit Algemene Middelen [x1.000€]

587

Bijdragen vanuit rioolheffing aan Programmabegroting [x1.000€]

1.005

Dit besluit treedt in werking op de dag na bekendmaking.

Aldus vastgesteld in de vergadering van burgemeester en wethouders van Zaanstad, 19-08-2025,

drs. J. Hamming, burgemeester

namens deze H. van der Laan, locoburgemeester

drs. G. Blom, gemeentesecretaris

Namens deze A. Hoogenberg - Leijnse, opgavemanager