Aanhef
Voorwoord
“Een jong meisje dat in een hotel in een toeristenplaatsje op aandringen van haar vriendje betaalde seks heeft met tientallen volwassen mannen. Poolse mannen die opgesloten zitten in een schuur van de kwekerij of tuinderij waar zij werken. West-Afrikaanse jonge meiden die naar Nederland zijn gelokt en worden gedwongen als prostituee te werken in een bordeel, in een vakantiehuisje of een caravan op een camping of langs de snelweg. Hongaarse vrouwen die wat bij wilden verdienen maar in handen vallen van gewelddadige pooiers in het red-licht-district van een grote of middelgrote stad. Een Roemeense man die onder dreiging van geweld tegen hemzelf of zijn familie gedwongen wordt winkeldiefstallen te plegen. Roma-kinderen die uit Kosovo worden gehaald om hier in een toeristenplaats of bij een plaatselijk winkelcentrum te bedelen en zakken te rollen. Een nichtje dat gedwongen wordt het huishoudelijk werk te doen voor de familie die ‘zo goed is’ haar op te vangen. Al deze zo verschillende mensen in zulke verschillende, maar allemaal even afschuwelijke omstandigheden, zijn slachtoffers van mensenhandel.
1Commissie Lenferink (2015). Gemeenten en de opvang van en zorg voor slachtoffers van mensenhandel. VNG.
”
In het basisteam gemeente Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg willen we vrij zijn van bovenstaande vormen van uitbuiting en mensenhandel. Wij zijn van mening dat elk slachtoffer er één te veel is. Gezamenlijk zetten wij ons in om uitbuitingsvrije gemeenten te zijn, door middel van de implementatie van deze aanpak.
4 Gewenste situatie aanpak mensenhandel
4.1 Pijlers
4.1.1 Pijler 1: Voorkomen
De vier gemeenten zetten zich in om mensenhandel tegen te gaan en waar mogelijk te voorkomen. Preventie en voorlichting geven is daarom belangrijk, met als doel het voorkomen van slachtofferschap. Er zijn een aantal groepen bekend, welke extra kwetsbaar zijn voor mensenhandel. Dit zijn:
-(Arbeids)migranten
-Jongeren/minderjarigen
-Personen met een licht verstandelijke beperking
-Sekswerkers*
Gemeente Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg
Voor de gemeenten ZBLW geldt dat de volgende groepen het meest kwetsbaar zijn voor mensenhandel:
1Jongeren/minderjarigen
2Personen met een licht verstandelijke beperking
3Arbeidsmigranten
Wat we gaan doen
-Periodiek voorlichting geven aan collega’s, gezamenlijk in ZBLW verband;
-Actieve voorlichting aan specifieke externe doelgroepen;
-Risicolocaties in Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg voor mensenhandel in kaart brengen;
-Controles op risicolocaties voor mensenhandel.
*In de gemeenten Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg bevinden zich geen vergunde seksinrichting. Echter sluit dit niet uit dat er illegale prostitutie plaatsvindt. Illegale prostitutie is alle prostitutie die een vergunning moet hebben, maar die niet heeft. Bijvoorbeeld prostitutie in woningen, massagesalons en hotels. Illegale prostitutie betekent niet per definitie dat er sprake is van mensenhandel.
4.1.2 Pijler 2: Signaleren
De gemeente heeft een belangrijke rol in de aanpak van mensenhandel, namelijk die van signaleerder. Vaak worden signalen van mensenhandel niet herkend, door gebrek aan kennis om signalen van mensenhandel op te merken. Slachtoffers van mensenhandel worden niet altijd zodanig herkend. Daarbij komt kijken dat slachtoffers van mensenhandel zichzelf niet altijd als slachtoffer zien. Belangrijk om bij medewerkers van de gemeente hier bewustwording in te creëren.
Wat gaan we doen
-Werknemers trainen op het leren herkennen van signalen die kunnen duiden op mensenhandel. Deze trainingen worden gezamenlijk gegeven met de vier gemeenten (ZBLW);
-Organiseren van terugkerende bewustwordingsbijeenkomsten/trainingen in ZBLW verband;
-Interne bewustwording bij medewerkers door voorlichting over de problematiek, hoe te signaleren en de interne meldroute onder de aandacht brengen. Dit is belangrijk voor de volgende medewerkers:
•Baliemedewerkers
•Boa’s
•Bouwinspecteurs/pandenbrigade/sociale recherche
•Buurtregisseur/wijkteam/gebiedsregisseur
•Gespreksvoerders leerplicht, WMO, jeugd en participatie
•Jeugd- en gezinsteams
•Vergunningverleners (denk bijvoorbeeld aan een bouwvergunning voor een migrantenwoningen).
-Meldroute bekend maken binnen de organisatie;
-Bewustwording van externe professionals (zoals docenten) en duidelijkheid waar zij met hun signalen terecht kunnen bij de gemeente. Het is belangrijk dat hier eenduidigheid over bestaat, zodat signalen adequaat opgevolgd kunnen worden;
-Bewust maken van inwoners op signalen van mensenhandel – op de Europese dag tegen mensenhandel aandacht via de media .
4.1.3 Pijler 3: Aanpakken
Het verstoren en bestrijden van de criminele activiteiten van mensenhandelaren is belangrijk voor de aanpak. Dit kan enerzijds door mensenhandel op te sporen, te beëindigen en te bestraffen. Anderzijds kan dit door barrières in het criminele proces op te werken.
Het opsporen van mensenhandel is een strafrechtelijke taak. De opsporings- en berechtingscijfers mensenhandel zijn laag. Dit komt doordat het een ‘haaldelict’ is. Slachtoffers melden zich niet uit angst of omdat zij zichzelf niet als slachtoffer zien. Bij arbeidsmigranten zijn de werkomstandigheden in Nederland in veel gevallen aanzienlijk beter dan zij gewend zijn en krijgen ze goed betaald. Wel kunnen de veiligheidspartners en de zorgpartners, samen met de opsporingsinstanties, de oren en de ogen zijn om misstanden en signalen van mensenhandel op te merken. Op deze wijze kunnen de signalen opgebouwd worden naar een casus.
Barrières
De gemeente zet bestuurlijke instrumenten in en werpt barrières op om mensenhandel te voorkomen en aan te pakken. Er bestaan barrièremodellen die laten zien welke stappen mensenhandelaren moeten zetten om hun criminele activiteit te kunnen uitoefenen en welke organisaties een rol kunnen spelen om de activiteit te bemoeilijken of te sanctioneren. Een aantal barrières kan de gemeente zelf opwerpen. Deze worden hieronder toegelicht.
Entree en identiteit
Om in Nederland te kunnen werken is een inschrijving bij de gemeente nodig. Verdachte signalen bij burgerzaken worden onderzocht. Het gemeenteloket is vaak de eerste stap voor het plegen van identiteitsfraude en adresfraude. Aan de hand van verdachte signalen kan de gemeente vooraf een controle uitvoeren. Het is lastig om fraude te herkennen, daarom is het belangrijk om baliemedewerkers van de gemeente te blijven trainen op signalen van mensenhandel.
Huisvesting
Arbeidsmigranten leveren in verschillende sectoren een grote bijdrage aan de economie. Een arbeidsmigrant is vaak afhankelijk van de werkgever of het uitzendbureau voor de huisvesting en het vervoer. Dit kan de arbeidsmigrant kwetsbaar maken. Daarom is het belangrijk dat de gemeente toeziet op de integriteit van de organisatie/persoon die zorgt voor huisvesting en de werkgever.
Een goede huisvesting voor arbeidsmigranten vraagt om samenwerking tussen gemeenten, degene die huisvesting biedt en werkgevers in afstemming met omwonenden. Deze samenwerking heeft betrekking op meerdere terreinen. Het gaat hierbij om:
-Voldoende ruimte voor de huisvesting van arbeidsmigranten;
-Handhaven op woon- of verblijfssituaties die niet aan de voorschriften voldoen;
-Inschrijven van arbeidsmigranten in de BRP;
-Organiseren van heldere en (pro)actieve communicatie;
-Stimuleren van taal en participatie.
Arbeid
Uitbuiting kan plaatsvinden daar waar gewerkt wordt. Waar het gaat om bedrijven waar de gemeente een vergunning voor moet verlenen, zoals horeca, heeft de gemeente bestuurlijke mogelijkheden om tijdens controles mensenhandel te signaleren en vervolgens aan te pakken door bijvoorbeeld een vergunning in te trekken of een bedrijf (al dan niet tijdelijk) te sluiten.
Wet Bibob
Om mensenhandel tegen te gaan is het toepassen van de Bibob-toets een goed instrument als het gaat om vergunning plichtige activiteiten. Bijvoorbeeld om de integriteit van de aanvrager te onderzoeken bij de aanvraag van een vergunning voor een seksinrichting of bij het verzoek tot een vergunning voor een huisvestigingslocatie voor arbeidsmigranten.
Wat gaan we doen
-Periodiek trainen van medewerkers burgerzaken. Bij elke nieuwe medewerker opnieuw een training organiseren;
-Handhavend optreden bij misstanden en signalen van mensenhandel;
-Structurele aandacht voor mensenhandel bij alle integrale controles;
-Periodiek een integrale controle op kwetsbare branches;
-Toepassen van de Wet Bibob.
4.1.4 Pijler 4: Zorg en opvang voor slachtoffers
De zorg en opvang voor slachtoffers is een belangrijk component in een sluitende aanpak mensenhandel. Voor slachtoffers van mensenhandel is het vaak erg moeilijk om hulp te vragen uit angst voor de daders, waarvan zij afhankelijk zijn. Wanneer er niets te bieden is aan de slachtoffers in de vorm van veilige opvang, ondersteuning en hulpverlening, zullen zij zichzelf niet melden. Ook voor professionals die signalen van mensenhandel of uitbuiting willen doorgeven, is het belangrijk dat zij weten dat er adequaat op gereageerd wordt.
Wat gaan we doen
-Bij signalen van mensenhandel wordt contact opgenomen met Moviera en wordt er gezorgd voor passende hulpverlening.
Moviera biedt een uitgebreid hulpaanbod bij mensenhandel in Gelderland en Utrecht.
-Standaard proces opstellen voor veilige opvang, ondersteuning en hulpverlening voor slachtoffers van mensenhandel.